Şəki Apellyasiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(107)-909/2020

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Şəki şəhəri İş № 2(107)-909/2020 10.06.2020 ŞƏKİ APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ İHakimlər Məcidov Ələddin Tofiq oğlu (sədrlik edən və məruzəçi), Əsədli Mahir Abdulla oğlu və Mahmudov Ayaz Akif oğlundan ibarət tərkibdə, Muradlı Yeganə Rafail qızının katibliyi ilə, İddiaçı Cavabdeh qarşı borcun qaytarılması tələbinə dair iddiası ilə bağlı mülki iş üzrə Ağdaş Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxx 2019-cu il tarixli 2(014)-1271/2019 nömrəli qətnaməsindən Cavabdeh tərəfindən verilmiş apelyasiya şikayətinə Şəki Apelyasiya Məhkəməsinin inzibati binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq Müəyyən etdi: Ağdaş Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxx 2019-cu il tarixli 2(014)-1271/2019 nömrəli qətnаməsi ilə (hakim Famil Nəsibov) iddia qismən təmin edilmiş, Cavabdeh İddiaçı xeyrinə 3907,31 manat borca görə, 30 manat ödənilmiş dövlət rüsumu, cəmi 3937,31 manat (üç min doqquz yüz otuz yeddi manat otuz bir qəpik) pulun tutulması, iddianın qalan hissədə rədd edilməsi qət edilmişdir. İşin halları İddiaçı Cavabdeh qarşı borcun qaytarılması tələbi haqqında iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək 4954 manat məbləğində borc məbləğinin Cavabdeh alınaraq ona verilməsi haqqında qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. Birinci instansiya məhkəməsinin iclasında İddiaçı iddiasını müdafiə edərək bildirmişdir ki, 2016-cı il tarixdə Cavabdeh “xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx” ASC-nin Xırdalan filialından 4000 manat kredit götürmüş və 36 ay müddətinə həmin banka illik 21 faiz ödəməklə pul qaytarılmalı idi. O cavabdehin iş yoldaşı kimi ona zamin durmuşdur. Lakin cavabdeh pulu vaxtında qaytarmadığı üçün və mən əmək haqqını “xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx” ASC-dən aldığım üçün kredit ödənişi mənim əmək haqqıma yönəldilmiş,həmçinin Sumqayıt Şəhər Məhkəməsinə bank tərəfindən müraciət edilmiş və həmin məhkəmənin xx xxxxxx 2018-ci il tarixli 2(014)-7994/2018 saylı məhkəmə əmri ilə qalan 2460,14 manat məbləğində kreditin və 20 manat dövlət rüsumunun,0,40 manat xidmət haqqının onlardan tutulması qərara alınmışdır. Bundan sonra həmin əmr icraya yönəldilmiş və cavabdeh artıq işləmədiyindən sözügedən məhkəmə əmrində göstərilən borcun hamısı onun əmək haqqından tutulmuşdur. Məlumat üçün bildirir ki, həmin əmr icraya yönəlməmişdən əvvəl də zaminlik müqaviləsinə görə onun maaş kartından xeyli miqdarda pul tutulmuşdur, belə ki, əldə etdiyi arayışda tutulan məbləğ 3907,31 manat kimi qeyd edilmişdir. Beləliklə cavabdehin borcuna görə onun əmək haqqısından 4000 manat əsas kredit borcu, 914 manat faiz borcuna görə pul tutulmuşdur.Həmçinin tərəfindən 30 manat dövlət rüsumu və 10 manat arayışın alınması üçün pul ödənilmişdir. Bütün bu dediklərini təsdiq edəcək sübutlar iddia ərizəsinə əlavə edilmişdir. Odur ki, iddiasının təmin edilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş edir. Birinci instansiya məhkəməsinin iclasının vaxtı və yeri haqqında lazımi qaydada xəbərdar edilməsinə baxmayaraq məhkəmə iclasına gəlmədiyi və səbəbi barədə məlumat vermədiyi üçün məhkəmə Azərbaycan Respublikası MPM-nin 185.5-ci maddəsinə əsaslanaraq iş üzrə Cavabdeh iştirakı olmadan işə baxılmasını mümkün hesab etmişdir. İş üzrə yuxarıda göstərilən məhkəmə qətnaməsi çıxarılmışdır. Qətnаmədən nаrаzı qаlаn Cavabdeh apelyasiya şikаyəti vermişdir. Apelyasiya şikayətinin dəlilləri Cavabdeh apelyasiya şikayətini əsaslandıraraq göstərmişdir ki, işə baxılarkən maddi və prosüssual hüquq normaları pozulmaqla gəbul edilmiş Ağdaş Rayon Məhkəməsinin qətnaməsi ləğv edilməlidir. Belə ki, həqiqətən də o, “xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxı” ASC-dən götürdüyü krediti xx xxxx 2019-cu il tarixədək kredit müqaviləsinə əlavə edilmiş ödəniş qrafikinə görə ödəmişdir. Həmin tarixdən işdən çıxdığına görə krediti qrafıkdə göstərilən tarixdə ödəyə bilmədiyindən, həmin krediti götürən zaman ona zamin durmuş iddiaçı işlədiyinə görə onunla danışıqları olmuşdur ki, hər ay o əmək haqqından krediti ödəsin, o da həmin məbləği düzəldib iddiaçıya versin. İddiaçı onunla razılaşmışdır, Banka olan borcu onun əmək haqqısından tutulmuşdur. Kredit qurtarmağa 3 ay qalmış müddətədək mütəmadi olaraq o, hər ay iddiaçının əmək haqqından ödədiyi pulu onun iş yerinə gətirərək nəzarət buraxılış məntəqəsinin qapısında duran digər iş yoldaşlarına vermiş və onlar da həmin pulu İddiaçı çatdırmışlar. Hər dəfə Əli pulu götürəndə ona zəng etmiş və ya o pulu götürüb-götürüməməsini soruşmuş. Qeyd etdiyi faktı iş yoldaşları olan şahidlər də tam təsdiq edə bilər. Kreditin bitməyinə 3 ay qalmış aralarında olan narazılığla görə İddiaçı ödədiyi kreditin əvəzini ona verməyi dayandırdı, yəni sonuncu 3 ayın pulunu ona verməmişdır. Hazırda onun iddiaçıya 750 manat borcu var. Problemli kreditlərə güzəştlərin edilməsi ilə bağlı Prezidentin məlum Fərmanından sonra Bank tərəfindən onun mobil telefonuna SMS-məktub gəlmişdir və orada kredit tam bağlandığına görə ona edilən güzəştlər barəsində yazılmışdır. Bu barədə o, İddiaçı bildirmişdir və o da zamin kimi edilən güzəşt məbləğini almışdır. Lakin xahiş və tələbinə baxmayaraq o məbləği ona deməmişdir. Hazırda hesab edir ki, onun iddiaçıya cəmi 750 manat borcu qalmışdır. Lakin həmin iddia tələbində məhkəmədə baxılan zaman məhkəmə iclasında iştirakı təmin edilmədiyinə görə bütün bunları məhkəmə iclasında deyə və sübutlarını təqdim edə bilməmişdir. Lakin, işə baxan məhkəmə yuxarıda qeyd etdiyi işin həqiqi hallarını tam və ətraflı araşdırmamış, iddiaçı ilə qarşılıqlı münasibətlərini nəzərə almamış, yalnız iddiaçının fərziyyələrinə və bank tərəfindən adına verilmiş arayışına əsaslanaraq özünün əsassız, qanunsuz və eləcə də ədalətsiz hesab etdiyi qətnaməsini qəbul etməklə mülki qanunvericiliyin tələblərini kobudcasına pozmuşdur. Ona görə də, Ağdaş Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxx 2019-cu il tarixli 2(014)- 1271/2019 nömrəli qətnaməsinin ləğv edilərək ondan iddiaçının xeyrinə 750 manat pulun tutulmasına dair yeni qətnamə qəbul edilməsini xahiş edir. Tərəflərin İzahatları İddiaçı və Cavabdeh lazımı qaydada məhkəmə kollegiyasının iclasına dəvət edilsələr də, məhkəmə kollegiyasının iclasına gəlməmişlər. Məhkəmə kollegiyası Azərbaycan Respublikası MPM-nin 376.2-ci maddəsinə əsasən apelyasiya şikayətinə onların iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Məhkəmə kollegiyasının əvvəlki iclasında Cavabdeh apelyasiya şikayətinin dəlillərinə uyğun izahat verərək, apelyasiya şikayətinin təmin edilməsini xahiş etmişdir. Hüquqi məsələlər Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.1-ci maddəsinə görə, apelyasiya instansiyası məhkəməsi tam hüquqlu məhkəmə kimi işə, işdə olan və əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında mahiyyəti üzrə baxır. Həmin Məcəllənin 372.6-ci maddəsinə əsasən, apelyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apelyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır. Həmin Məcəllənin 372.7-ci maddəsinə əsasən, apelyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır. Məhkəmə kollegiyası apelyasiya şikayətinin dəlillərini işin materialları üzrə yoxlayıb, cavabdehin izahatını dinləyib, iş üzrə toplanmış sübutları qiymətləndirərək hesab edir ki, Cavabdeh tərəfindən verilmiş apelyasiya şikayəti təmin olunmamalı, Ağdaş Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxx 2019-cu il tarixli 2(014)-1271/2019 nömrəli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumunun “Məhkəmə qətnaməsi haqqında” 2005-ci il 24 noyabr tarixli, 04 nömrəli qərarının 17-ci bəndində göstərilir ki, kassasiya və apelyasiya instansiya məhkəmələri aşağı instansiya məhkəmələrinin qətnamələrindən şikayətlərə baxdıqda qəbul etdikləri aktlarda verilən şikayətlərin dəlillərinə müfəssəl hüquqi qiymət verməlidirlər. Ona görə də məhkəmə kollegiyası apelyasiya şikayətinin dəlillərinə və birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticəyə aşağıda qeyd edilən hallar üzrə hüquqi dəyərləndirmə aparılmasını zəruri hesab edir. İşdə olan Sumqayıt Şəhər Məhkəməsinin xx xxxxxx 2018-ci il tarixli 2(014)- 7994/2018 saylı məhkəmə əmrindən görünür ki, Cavabdeh və İddiaçı müştərək qaydada “xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx” ASC-nin xeyrinə 2460,14 manat məbləğində borcun, 20 manat dövlət rüsumunun,0,40 manat xidmət haqqının tutulması əmr edilmişdir. İşdə olan “xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx” ASC-nin xx xxxxxx 2019-cu il tarixli arayışından görünür ki, Cavabdeh bank tərəfindən 4000 manat məbləğində 36 ay müddətinə kredit verilmiş,lakin öhdəlik icra edilmədiyi üçün xx xxxxxx 2016-cı il tarixli kredit müqaviləsi üzrə zamin İddiaçı əmək haqqından xx xxxx 2019-cu il tarixədək 3907,31 manat vəsait tutulmuşdur.Hal-hazırda kredit tam ödənilmişdir. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi qətnamə qəbul edərkən Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 385.1, 442, 445.1, 448.1 və 740cı maddələrin, istinad etməkdə haqlı olmuşdur. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 385.1-ci maddəsinə qeyd edilir ki, öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkətlər etməlidir, məsələn pul ödəməli, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. Həmin Məcəllənin 442-ci maddəsinin tələbinə görə öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. Həmin Məcəllənin 445.1-ci maddəsinin tələbinə görə icranı gecikdirmiş borclu gecikdirmənəticəsindəvurduğuzərərüçünkreditorqarşısındaməsuliyyətdaşıyır. HəminMəcəllənin 448.1-cimaddəsinəəsasənəgər bu Məcəllə ilə və müqavilə ilə ayrı qayda müəyyənləşdirilməyibsə, borclu onun risk dairəsinə daxil olan öhdəliklərin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdehdir. Birinci instansiya məhkəməsinin araşdırmaları zamanı müəyyən olunmuşdur ki, Cavabdeh “xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx” ASC-dən götürdüyü kredit üçün İddiaçı zamin durmuş, Cavabdeh bank qarşısında götürdüyü öhdəliyi yerinə yetirmədiyi üçün, iddiaçının əmək haqqından sözügedən kredit üzrə xx xxxx 2019-cu il tarixədək cəmi 3907,31 manat pul tutulmuşdur, bu iddiaçının izahatı, təqdim olunmuş və məhkəmə iclasında tədqiq edilən müvafiq sənədlərlə də sübuta yetmişdir. Birinci instansiya məhkəməsi hesab etmişdir ki, iddia qismən təmin edilməli, Cavabdeh 3907,31 manatməbləğindəpul alınaraqİddiaçı ödənilməlidir. Məhkəmə həmçinin hesab edir ki, Azərbaycan Respublikası MPM-nin 119.1-ci maddəsinə əsasən iddia ərizəsi üzrə ödənilmiş 30 manat məbləğində dövlət rüsumu Cavabdeh alınıb İddiaçı verilməlidir. İddia qalan hissədə sübuta yetmədiyi üçün rədd edilməlidir. Məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin iddianın qismən təmin edilməsini qətedərkən hansı halları əsas götürdüyünü əsaslandırdığından məhkəmənin gəldiyi nəticə ilə razılaşır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 14.2-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdiyi sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Həmin Məcəllənin 77.1-ci maddəsinə görə, hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Şərh olunanları nəzərə alan məhkəmə kollegiyasının qənaətinə görə, birinci instansiya məhkəməsi iddianın qismən təmin edilməsini qətetməklə əsaslı və reallığa uyğun olan nəticəyə gəlmişdir. Məhkəmə kollegiyasının apelyasiya baxışında apelyasiya şikayətində qoyulmuş əsaslarla qətnamənin ləğv olunmasına və apelyasiya şikayətinin təmin edilməsinə əsas ola biləcək hallar müəyyən edilməmişdir. Məhkəmə kollegiyası cavabdehin apelyasiya şikayətində göstərdiklərinə münasibət bildirərək qeyd edir ki, hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməli olduğundan cavabdeh də göstərdiklərini təsdiq edən sübutları məhkəmə kollegiyasına təqdim etməli olduğu halda bunu etmədiyindən, eyni zamanda iddiaçı iddia tələbinin qanuni əsası kimi istinad etdiyi sübutları birinci instansiya məhkəməsinə təqdim etdiyindən cavabdehin göstərdikləri əsaslı hesab edilə bilməz. Azərbаycаn Respublikаsının Mülki Prosessuаl Məcəlləsinin 9.1-ci və 9.3-cü mаddələrinə əsаsən ədalət mühakiməsi çəkişmə, tərəflərin bərabərliyi və faktlar əsasında həyata keçirilir. Hakim bütün hallarda prosesin çəkişmə prinsipini təmin etməli, öz qərarını yalnız tərəflərin çəkişmə prinsipinə əsasən müzakirə etdiyi dəlillərlə, onların verdiyi izahatlarla, sənədlərlə əsaslandırmalıdır. Həmin Məcəllənin 88-ci mаddəsinə görə məhkəmə sübutlаrа obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tаm bаxdıqdаn sonrа həmin sübutlаrа tətbiq edilməli hüquq normаlаrınа müvаfiq olаrаq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qаbаqcаdаn müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur. Həmin Məcəllənin 217.1-ci, 217.3-cü və 217.4-cü maddələrinə əsаsən məhkəmənin qətnaməsi qanuni və əsaslı olmalıdır. Qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş həqiqi hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətinə uyğun əsaslandırılmalıdır. Məhkəmə öz qətnаməsini yаlnız məhkəmə iclаsındа tədqiq olunmuş sübutlаrlа əsаslаndırır. Həmin Məcəllənin 218.1-ci mаddəsinə əsаsən qətnаmə çıxаrıldıqdа hаkim sübutlаrı qiymətləndirir, iş üçün əhəmiyyətli olаn nə kimi hаllаrın müəyyən edildiyini, nə kimi hаllаrın müəyyən edilmədiyini, tərəflərin hаnsı hüquqi münаsibətdə olmаlаrını, həmin iş üzrə hаnsı qаnunun tətbiq edilməli olduğunu və iddiаnın təmin olunub-olunmаdığını müəyyən edir. Məhkəmə kollegiyаsı iş üzrə toplаnmış sübutlаrı yuxаrıdа şərh olunаn mаddi və prosessuаl hüquq normаlаrı ilə əlаqəli şəkildə tədqiq edərək hesаb edir ki, birinci instаnsiyа məhkəməsi iddianın qismən təmin edilməsini qət etməklə düzgün nəticəyə gəldiyindən və qətnаmə fаktlаr nöqteyi-nəzərindən qаnuni və əsаslı, mаhiyyəti üzrə isə düzgün olduğundаn, işdə qətnаmənin apelyasiya qаydаsındа ləğv edilməsi üçün əsаslаr olmаdığındаn Cavabdeh tərəfindən apelyasiya şikayəti təmin olunmadan, Ağdaş Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxx 2019-cu il tarixli 2(014)-1271/2019 nömrəli qətnaməsi isə dəyişdirilmədən sаxlаnılmаlıdır. Azərbаycаn Respublikаsı Mülki-Prosessuаl Məcəlləsinin 385.2-ci maddəsində qeyd edilir ki, birinci instansiya məhkəməsinin faktlar nöqteyi-nəzərindən qanuni və əsaslı olan və mahiyyəti üzrə düzgün olan qətnaməsi yalnız formal mülahizələrə görə ləğv edilə bilməz. Həmin Məcəllənin 384.0.1-ci mаddəsinə görə apelyasiya instаnsiyаsı məhkəməsi qətnаməni dəyişdirmədən, apelyasiya şikаyətini isə təmin etmədən sаxlаyа bilər. Şərh olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessuаl Məcəlləsinin 372, 384-385, 392, 393, 402-403 və 405-ci maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə kollegiyası QƏT ETDİ: İş üzrə Ağdaş Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxx 2019-cu il tarixli 2(014)-1271/2019 nömrəli qətnaməsi dəyişdirilmədən sаxlаnılsın. Cavabdeh tərəfindən verilmiş apelyasiya şikayəti təmin edilməsin. Apelyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsindən şikayət verilməmişdirsə, qətnamə işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Qətnamədən, tərəflər, üçüncü şəxslər və maraqlı şəxslər tələbləri təmin olunmadığı hallarda onlara rəsmi qаydаdа verildiyi gündən 2 (iki) ay müddətində Azərbaycan Respublikası Şəki Apelyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyаsı vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyаsına kassasiya şikayəti verə bilər. Sədrlik edən: Ələddin Məcidov Hаkimlər: Mahir Əsədli Ayaz Mahmudov