Gəncə Şəhər Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(125)-2210/2023

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Gəncə şəhəri İş № 2(125)-2210/2023 29.03.2023 GƏNCƏ ŞƏHƏR MƏHKƏMƏSİ Gəncə Şəhər Məhkəməsinin hakimi X1, İddiaçı Cavabdeh qarşı «pul» tələbinə dair kiçik iddialara dair sadələşdirilmiş icraat qaydasında ərizəsi üzrə mülki işə baxaraq, müəyyən etdi: İddiaçı Cavabdeh qarşı “pul” tələbinə dair kiçik iddia üzrə sadələşmiş icraat qaydasında ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, Cavabdeh İddiaçı xeyrinə 1160 (bir min yüz altmış) manat əsas, 200 (iki yüz) manat cərimə borcu və dövlət rüsumunun tutulması barədə qətnamə çıxarılmasının xahiş etmişdir. İddia tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, İddiaçı ilə Cavabdeh arasında bağlanmış xx.xx.2021-ci il tarixli, 99004306 saylı alqı-satqı müqaviləsinə əsasən ona ümumi qiyməti 1160 manat dəyərində olan «Samsung Galaxy A72» markalı mobil telefon almışdır. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 601-ci maddəsinə və alqı-satqı müqaviləsinin 3.4-cü bəndinə əsasən alınmış malların dəyərini 8 aya bölərək, hər ay üçün 145 manat hissə-hissə ödəmək şərti ilə aldığı malın dəyəri kimi, cəmi 1160 manat ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. Lakin, borclu alqı-satqı müqaviləsində nəzərdə tutulmuş öhdəlikləri yerinə yetirməyərək əsas borcundan bu günədək 0 manat ödəniş etmiş, qalan 1160 manat əsas borcu indiyənədək ödəməmiş, bununla da alqı-satqı müqaviləsinin və mülki qanunvericiliyin tələblərini kobud şəkildə pozmuşdur. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 284-5-ci maddəsinə uyğun olaraq cavabdehə bildiriş və iddia ərizəsi ona əlavə edilmiş sənədlərlə birlikdə göndərilməklə, ona iddia tələbinə dair əsaslandırılmış etirazını, dəlillərini və sübutlarını təqdim etmək təklif olunsa da cavabdehdən iddiaya dair etiraz daxil olmamışdır. Məhkəmə iş üzrə sənədləri araşdıraraq hesab edir ki, iddia qismən əsaslı olduğundan qismən təmin edilməlidir. Belə ki, iş materiallarına əlavə edilmiş: İddiaçı ilə alıcı Cavabdeh arasında bağlanmış xx.xx.2021-ci il tarixli, 99004306 saylı müqavilədən görünür ki, İddiaçı MMC alıcıya dəyəri 1160 manat olan «Samsung Galaxy A72» markalı mobil telefonun dəyərini hissə-hissə ödəmə şərti ilə satmışdır. Cavabdeh həmin müqavilə üzrə sonrakı aylar olan «Samsung Galaxy A72» markalı mobil telefon üçün hər ay 145 manat ödəniş etmək öhdəliyini üzərinə götürmüşdür. İddiaçı maliyyə arayışından görünür ki, Cavabdeh xx.xx.2021-ci il tarixli, 99004306 saylı alqı-satqı müqaviləsi üzrə 1160 manat əsas borcundan bugünədək 0 manat ödəniş etmiş, 1160 manat əsas, 200 manat cərimə borcu qalmışdır. İş materiallarına əlavə edilmiş xx.xx.2022-ci il tarixli xəbərdarlıqdan görünür ki, Cavabdeh ilə "xxxx" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti xx.xx.2021-ci il tarixində 99004306 saylı “kredit müqaviləsi” imzalanmış və həmin müqavilənin 3.1-ci bəndinə əsasən "xxxx" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətindən 1160 AZN məbləğində 0 faizlə şəxsi istehlak məqsədləri üçün kredit qəbul etmişdir. Kredit müqaviləsinin bağlandığı müddətdən bu günə qədər, tərəflərindən borcun ödənişi həyata keçirilmiş və əsas borc 1160 AZN ödənilməmiş olaraq qalmaqdadır. Həmçinin kredit müqaviləsinin 6.1.4-cü bəndinəəsasən hər günə ümumi gecikdirilmiş məbləğin 1 faizi miqdarında penya hesablanır. Müqaviləyə əsasən hesablanmış 200 AZN borcu yaranmışdır. Cavabdeh bildirilmişdir ki, cavabdeh borcun ödənilməyəcəyi təqdirdə məhkəmədə ona qarşı iddia qaldırılacağı barədə xəbərdar edilmişdir. İş materiallarına əlavə edilmiş xx.xx.2021-ci il tarixli bildirişdən görünür ki, Cavabdeh bildirilmişdir ki, İddiaçındən alqı-satqı etməklə sərfəli qiymətə keyfiyyətli mala sahib olmuş, aldığı malın qiymətini rahat şəkildə ödəmək imkanı qazanmışdır. Bununla yanaşı nəzərə almalıdır ki, alqı-satqı müqaviləsinə əsasən bu müqaviləyə əlavə edilmiş ödəniş cədvəlində qeyd olunan vaxtda və məbləğdə aldığı malın qiymətini ödəməlidir. Aldığı malın qiymətini əlavə edilmiş cədvələ uyğun ödəmədikdə, müqavilədə nəzərdə tutulmuş qaydada cərimə ediləcəkdir. Bundan başqa aldı malın qiymətinin ödənilməsindən boyun qaçırması Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsinin 178-ci maddəsinə (dələduzluq yolu ilə özgənin əmlakını ələ keçirmə) əsasən cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməsinə səbəb olacaqdır. Qeyd edilmişdir ki, aldığı malın qiymətinin ödənilməsini təmin etmək üçün çəkdikləri xərclər (məhkəmə xərcləri, vəkil qonararı və s.) alıcı tərəfindən ödəniləcəkdir və bununla bağlı məhkəməyə müraciət olunacaqdır. İddia tələbinin qanuni əsası kimi məhkəmə aşağıdakı maddi hüquq normalarına istinad etməyi əsaslı hesab edir. Belə ki, öhdəlik hüququndan bəhs edən Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 288.1-ci maddəsində qeyd edilir ki, öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin: 567-ci maddəsində qeyd olunur ki, alqı-satqı müqaviləsinə görə satıcı əşyanı alıcının mülkiyyətinə verməyi, alıcı isə əşyanı qəbul edib əvəzində müəyyənləşdirilmiş pul məbləğini (qiyməti) ödəməyi öhdəsinə götürür. 600.1-ci maddəsində göstərilir ki, alqı-satqı müqaviləsində əşyanın alıcıya verildikdən müəyyən müddət sonra ödənilməsinin (əşyaların nisyə satışının) nəzərdə tutulduğu halda alıcı ödənişi müqavilədə nəzərdə tutulan müddətdə, müqavilədə belə müddət nəzərdə tutulmadıqda isə bu Məcəllənin 287-ci maddəsinə uyğun müəyyənləşdirilmiş müddətdə həyata keçirməlidir. 600.2-ci maddəsinə görə, əşyaların nisyə satışı satış günü qüvvədə olmuş qiymətlər üzrə həyata keçirilir. Nisyə satılmış əşyaların qiymətinin sonradan dəyişməsi, əgər müqavilədə ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa, yenidən hesablaşmaya səbəb olmur. 600.4-cü maddəsində əsasən, əşyanı təhvil almış alıcı onu alğı-satqı müqaviləsində nəzərdə tutulan müddətdə ödəmək vəzifəsini icra etmədikdə satıcı verilmiş əşyanın ödənilməsini və ya ödənilməmiş malın qaytarılmasını tələb edə bilər. Beləliklə, məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən edilmişdir ki, Cavabdeh İddiaçı ilə xx.xx.2021-ci il tarixli, 99004306 saylı müqaviləsinə əsasən «Samsung Galaxy A72» markalı mobil telefonu 1160 manata almış, həmin məbləğdən bugünə qədər 0 manat ödəniş etmiş, üzərinə düşən öhdəlikləri vaxtında yerinə yetirməmiş və nəticədə onun "xxxx" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinə 1160 (bir min yüz altmış) manat əsas borcu qalmış, qalıq borca 200 (iki yüz) manat dəbbə pulu hesablanmışdır. Məhkəmə eyni zamanda iddianın cərimənin ödənilməsi hissəsini də araşdıraraq hesab edir ki, iddia həmin hissədə qismən təmin edilməlidir. Belə ki, Mülki Məcəllənin 462.1-ci maddəsinə əsasən dəbbə pulu (cərimə, penya) müqavilə ilə müəyyənləşdirilən, öhdəliyin icra edilmədiyi və ya lazımınca icra edilmədiyi, o cümlədən icranın gecikdirildiyi halda borclunun kreditora ödəməli olduğu pul məbləğidir. Həmin Məcəllənin 467-ci maddəsinə əsasən isə məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq tənasübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azalda bilər. Tənasüb müəyyənləşdirilərkən kreditorun həm əmlak mənafeləri, həm də bütün əsaslı mənafeləri nəzərə alınır. Qanun normasının mənasına görə, məhkəmə cərimə (dəbbə) pulunun məbləğini cavabdehin belə vəsatət verməsindən asılı olmayaraq azalda bilər. Hər bir konkret iş üzrə dəbbə pulunun azaldılması meyarları kimi dəbbə pulunun qeyri-mütənasib olması, öhdəliyin pozulması nəticəsində yarana biləcək mümkün zərərin həcmindən əhəmiyyətli dərəcədə artıq olması, öhdəliklərin yerinə yetirilməsindən yayınma müddətləri və s. çıxış edə bilər. Məhkəmə nəzərə alır ki, dəbbə pulunun iddiada göstərilən həcmdə tutulması cavabdehin əmlak mənafelərinə ciddi xələl gətirə bilər. Dəbbə pulunun məbləğinin azaldılması kreditorun əmlak mənafelərinə əsaslı təsir etmir. Belə ki, iddiaçı borc verərkən dəbbə pulunu əldə edəcəyi gözlənilən qazanc kimi deyil, öhdəliyin icrasının təminatı üsulu kimi nəzərdə tutmuşdur. Məhkəmə cavabdehin üzərində əsas borcu olaraq icra edilməmiş pul öhdəliyinin olmasını, bununla yanaşı əlavə olaraq yüksək məbləğdə cərimənin tətbiq edilməsinin onların vəziyyətini daha da ağırlaşdırdığını nəzərə alaraq hesab edir ki, 200 (iki yüz) manat məbləğində dəbbə pulu (cərimə) tənasübsüz surətdə yüksəkdir. Odur ki, dəbbə pulu azaldılaraq 10 (on) manat məbləğində müəyyən edilməlidir. Məhkəmə tədqiq olunmuş sübutlara tam, hərtərəfli, obyektiv və məcmu halında qiymət verərək hesab edir ki, iddia tələbi qismən təmin edilməli, Cavabdeh 1160 (bir min yüz altmış) manat əsas borcdan ödənilməmiş hissə, 10 (on) manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 1170 (bir min yüz yetmiş) manat pul tutularaq İddiaçınə verilməlidir. Bununla yanaşı, MPM-in 107-ci və 119.1-ci maddələrinə əsasən, məhkəmə xərcləri dövlət rüsumundan və işə baxılması ilə əlaqədar olan məsrəflərdən ibarətdir. Məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə münasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. Məhkəmə hesab edir ki, iddia tələbi qismən təmin edildiyindən ödənilmiş 34 (otuz dörd) manat dövlət rüsumunun 31,70 (otuz bir manat yetmiş qəpik) manatı da cavabdehdən iddiaçının xeyrinə tutulmalıdır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin: 14.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir; 119.1-ci maddəsinə görə məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə münasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir; 217.4-cü maddəsinə əsasən məhkəmə öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216-273-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə qət etdi: İddia qismən təmin edilsin. Cavabdeh İddiaçı xeyrinə əsas borcdan 1160 (bir min yüz altmış) manat ödənilməmiş hissə, 10 (on) manat cərimə məbləği və məhkəmə xərci qismində 31,7 (otuz bir manat yetmiş qəpik) manat dövlət rüsumu olmaqla ümumilikdə 1201,7 (bir min iki yüz bir manat yetmiş qəpik) manat pul tutulsun. İddia tələbi qalan hissədə təmin edilməsin. Qətnamədən həmin qətnamə rəsmi qaydada verildiyi gündən bir ay müddətində Gəncə Şəhər Məhkəməsi vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikası Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər. Hakim: Zaman İmanov