Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 2-2(102)-545/2023 24.11.2023 ALİ MƏHKƏMƏ Azərbaycan Respublikası adından Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyasının İddiaçı ASC-nin cavabdehlər Cavabdeh2 X3, Cavabdeh1, Cavabdeh3, Cavabdeh4, Cavabdeh5, Cavabdeh6 və Cavabdeh7 qarşı iş üzrə QƏRARİ Açar sözlər: borcun tutulması və tutmanın ipoteka predmetinə yönəldilməsi Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyası, hakim Qəribov Bəhman Fərhad oğlunun sədrliyi ilə və məruzəsi ilə, hakimlər Hüseynov Abiddin Qabil oğlu və Vəliyeva Elşanə Rafiq qızından ibarət tərkibdə, İddiaçı ASC-nin cavabdehlər Cavabdeh2 X3, Cavabdeh1, Cavabdeh3, Cavabdeh4, Cavabdeh5, Cavabdeh6 və Cavabdeh7 qarşı “borcun tutulması və tutmanın ipoteka predmetinə yönəldilmə si” tələbinə dair iş üzrə Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyasının 2023-cü il 19 may tarixli 2-2(104)144/2023 saylı qətnaməsindən Cavabdeh1 tərəfindən verilmiş kassasiya şikayətinə yazılı icraat qaydasında baxılmışdır. İ. İŞİN HALLARİ 1. 2018-ci il 26 aprel tarixli, 10-BİZGZ-1-0-07-18 saylı Baş Kredit müqaviləsindən görünür ki, borcverən İddiaçı ASC tərəfindən borcalan Cavabdeh2 X1 120 ay müddətinə illik 36 faiz olmaqla 600.000 manat məbləğində kredit limiti ayrılmışdır. 2. 2018-ci il 27 noyabr tarixli, 10-BİZGZ-1-0-08-18 saylı Baş Kredit müqaviləsindən görünür ki, borcverən İddiaçı ASC tərəfindən borcalan Cavabdeh2 X1 120 ay müddətinə illik 36 faiz olmaqla 250.000 manat məbləğində kredit limiti ayrılmışdır. 3. 2018-ci il 28 noyabr tarixli, 10-BİZGZ-1-0-08-18/2 saylı kredit xətti açılmasına dair razılaşmadan görünür ki, borcverən "xxxx" İKB ASC (hazırkı İddiaçı ASC) borcalan-Cavabdeh2 X1 110.000 manat məbləğində illik 18 faiz ödəmək şərti ilə kredit verməyi, borcalan Cavabdeh2 X3 isə 24 ay ərzində kreditin əsas məbləğini və ona hesablanmış faizlərini ödəməyi öhdələrinə götürmüşdür. 4. 2019-cu il 4 iyul tarixli, 10-BİZGZ-1-0-21-19/3 saylı kredit xətti açılmasına dair razılaşmadan görünür ki, borcverən "xxxx" İKB ASC (hazırkı İddiaçı ASC) borcalan- Cavabdeh2 X1 100.000 manat məbləğində illik 19 faiz ödəmək şərti ilə kredit verməyi, borcalan Cavabdeh2 X3 isə 24 ay ərzində kreditin əsas məbləğini və ona hesablanmış faizlərini ödəməyi öhdələrinə götürmüşdür. 5. 2020-ci il 20 fevral tarixli, 10-BİZGZ-1-0-05-20(K) saylı kredit verilməsinə dair razılaşmadan görünür ki, borcverən İddiaçı ASC borcalan Cavabdeh2 X1 150.000 manat məbləğində illik 15 faiz ödəmək şərti ilə kredit verməyi, borcalan Cavabdeh2 X3 isə 36 ay ərzində kreditin əsas məbləğini və ona hesablanmış faizlərini ödəməyi öhdələrinə götürmüşdür. 6. 2020-ci il 21 fevral tarixli, 10-BİZGZ-1-0-06-20(K) saylı kredit verilməsinə dair razılaşmadan görünür ki, borcverən İddiaçı ASC borcalan Cavabdeh2 X1 150.000 manat məbləğində illik 15 faiz ödəmək şərti ilə kredit verməyi, borcalan Cavabdeh2 X3 isə 36 ay ərzində kreditin əsas məbləğini və ona hesablanmış faizlərini ödəməyi öhdələrinə götürmüşdür. 7. 2020-ci il 14 dekabr tarixli, 10-BİZGZ-1-0-07-18(K1) saylı kredit verilməsinə dair müqavilədən görünür ki, borcverən İddiaçı ASC borcalan Cavabdeh2 X1 122.209,52 manat məbləğində illik 18 faiz ödəmək şərti ilə kredit verməyi, borcalan Cavabdeh2 X3 isə 36 ay ərzində kreditin əsas məbləğini və ona hesablanmış faizlərini ödəməyi öhdələrinə götürmüşdür. 8. 2020-ci il 14 dekabr tarixli, 10-BİZGZ-1-0-07-18(K2) saylı kredit verilməsinə dair müqavilədən görünür ki, borcverən İddiaçı ASC borcalan Cavabdeh2 X1 111.564,99 manat məbləğində illik 18 faiz ödəmək şərti ilə kredit verməyi, borcalan Cavabdeh2 X3 isə 36 ay ərzində kreditin əsas məbləğini və ona hesablanmış faizlərini ödəməyi öhdələrinə götürmüşdür. 9. 2018-ci il 28 noyabr tarixli, 10-BİZGZ-1-0-08-18(1) və 10-BİZGZ-1-0-0818(2) zaminlik müqaviləsindən görünür ki, 2018-ci il 27 noyabr tarixli, 10-BİZGZ-10-08-18 saylı Baş kredit müqaviləsi və həmin müqavilə əsasında bağlanacaq razılaşmaların təminatı olaraq Cavabdeh1 və Cavabdeh3 ilə zamin lik müqavilələri bağlanmışdır. 10. 2018-ci il 26 aprel tarixli, 10-BİZGZ-1-0-07-18(1) və 10-BİZGZ-1-0-0718(2) saylı zaminlik müqaviləsindən görünür ki, 2018-ci il 26 aprel tarixli 10BİZGZ-1-0-07-18 saylı baş kredit müqaviləsi və həmin müqavilə əsasında bağlanacaq razılaşmaların təminatı olaraq Cavabdeh1 və Cavabdeh3 ilə zaminlik müqavilələri bağlanmışdır. 11. 2018-ci il 27 noyabr tarixli sonrakı ipoteka müqaviləsindən görünür ki, Cavabdeh1 məxsus olan Göygöl rayonu, Quşqara kəndində yerləşən 0.3445 ha torpaq sahəsi və həmin torpaq sahəsi üzərində yerləşən qeyri-yaşayış binası ipoteka predmeti kimi yüklü edilmişdir. Həmin müqavilənin 2.2-ci bəndinə əsasən, əmlakın dəyəri 360.000 manat məbləğində qiymətləndirilmişdir.
12. Hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyest rindən RX seriyalı, ******* nömrəli çıxarışın surətlərindən görünür ki, Cavabdeh1 məxsus olan Göygöl rayonu, Quşqara kəndində yerləşən 0.3445 ha torpaq sahəsi və həmin torpaq sahəsi üzərində yerləşən qeyri-yaşayış binası "xxxx" İKB ASC-nin (hazırkı İddiaçı ASC) xeyrinə yüklü edilmişdir. 13. 2018-ci il 26 aprel tarixli sonrakı ipoteka müqavilələrindən görünür ki, 2018-ci il 26 aprel tarixli, 10-BİZGZ-1-0-07-18(A) saylı baş kredit müqaviləsi və həmin müqavilə əsasında bağlanacaq razılaşmaların təminatı olaraq Cavabdeh1 məxsus olan Xanlar rayonu, Quşqara kəndində yerləşən 0,10 ha torpaq sahəsi və həmin torpaq sahəsi üzərində yerləşən fərdi yaşayış evi (həmin müqavilələrin 2.2ci bəndinə əsasən, Cavabdeh1 mülkiyyətinə olan əmlakın dəyəri 250.000 manat məbləğində qiymətləndirilmişdir), Cavabdeh2 X4 məxsus olan Gəncə şəhəri, Nizami rayonu, Yeni-Gəncə qəsəbəsi, 21 ünvanında yerləşən qeyri-yaşayış binası (ipoteka müqaviləsinin 2.2-ci bəndinə əsasən əmlakın dəyəri 500.000 manat məbləğində qiymətləndirilmişdir) və Cavabdeh4 məxsus ünvan 2 ünvanında yerləşən 34 saylı mənzil (ipoteka müqaviləsinin 2.2-ci bəndinə əsasən əmlakın dəyəri 50.000 manat məbləğində qiymətləndirilmişdir) ipoteka predmeti kimi yüklü edilmişdir.
14. Hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən RX seriyalı, ******* nömrəli, RX seriyalı ******* nömrəli, RX seriyalı ******* nömrəli çıxarışların surətlərindən görünür ki, Cavabdeh1 məxsus olan Xanlar rayonu, Quşqara kəndində yerləşən 0,10 ha torpaq sahəsi və həmin torpaq sahəsi üzərində yerləşən fərdi yaşayış evi, Cavabdeh2 X4 məxsus olan Gəncə şəhəri, Nizami rayonu, Yeni-Gəncə qəsəbəsi, 21 ünvanında yerləşən qeyriyaşayış binası, Cavabdeh4 məxsus ünvan 2 ünvanında yerləşən 34 saylı mənzil "xxxx" İKB ASC-nin (hazırkı İddiaçı ASC) xeyrinə yüklü edilmişdir.
15. Azərbaycan Respublikasının Daxili İşlər Nazirliyinin “Yaşayış yeri üzrə qeydiyyat haqqında” 2018-ci il 17 aprel tarixli ******* nömrəli arayışdan görünür ki, Cavabdeh4 məxsus ünvan 2 ünvanında yerləşən 34 saylı fərdi yaşayış evində Cavabdeh5, Cavabdeh6, Cavabdeh7 qeydiyyatdadırlar. 16. 2022-ci il 9 dekabr tarixli, KBD 13142 nömrəli maliyyə arayışlarıından görünür ki, Cavabdeh2 X2 banka olan borcu 2020-ci il 14 dekabr tarixli 10-BİZGZ1-0-07-18(K2) saylı kredit müqaviləsi üzrə əsas borcu 111.564,99 manat, faiz borcu 33.124,21 manat, cərimə borcu 7.246,24 manat olmaqla, cə mi 151.935,44 manat, 2020-ci il 14 dekabr tarixli 10-BİZGZ-1-0-07-18(K1) saylı kredit müqaviləsi üzrə əsas borcu 122.209,52 manat, faiz borcu 36.284,29 manat, cərimə borcu 7.937,27 manat olmaqla, cəmi borc 166.431,08 manat, 2020-ci il 21 fevral tarixli, 10-BİZGZ-l-0-06-20(K) nömrəli kredit müqaviləsi üzrə 146.221,26 manat əsas borc, 35.796,1 manat faiz borcu, 10.728,86 manat cərimə olmaqla, cəmi 192.746,22 manat, 2020-ci il 21 fevral tarixli 10-BİZGZ-1-0-05-20(K) saylı kredit müqaviləsi üzrə əsas borcu 146.221,26 manat, faiz borcu 35.796,1 manat, cərimə borcu 10.728,86 olmaqla, cəmi 192.746,22 manat, 2020-ci il 21 fevral tarixli, 10BİZGZ-1-0-05-20CK) nömrəli kredit müqaviləsi üzrə əsas borcu 135.125,5 manat, faiz borcu 33.081,34 manat, cərimə borcu 9.914,87 manat olmaqla, cəmi 178.121,71 m anat, 2019-cu il 4 iyul tarixli, 10-BİZGZ-1-0-21-19/3 nömrəli kredit müqaviləsi əsas borcu 75.498,49 manat, faiz borcu 28.009,04 manat, cərimə borcu 13.349,75 manat, 5 faiz hesablanmış məbləğ 6.371,8 manat olmaqla, cəmi 123.229,08 manat, 2018-ci il 28 noyabr tarixli, 10-BİZGZ-1-0-08-18/2 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə əsas borcu 110.000 manat, faiz borcu 31.943,41 manat, cərimə borcu 6.639,26 manat olmaqla, cəmi 148.582,67 manat təşkil etmişdir. 17. 2022-ci il 12 aprel tarixli, MŞG/1-00967 saylı ilkin mediasiya sessiyasında iştirak edilməməsi barədə arayışdan görünür ki, Cavabdeh2 X3, Cavabdeh1 və Cavabdeh3 sessiyanın tarixi, saatı və yeri barədə 15 gün öncə dəvət məktubu vasitəsi ilə məlumat verilməsinə baxmayaraq, həmin sessiyada iştirak etməmişdirlər. İddiaçı ASC tərəfindən ilkin medi asiya sessiyası üçün 400 manat məbləğində vəsait ödənmişdir.
18. İddiaçı ASC tərəfindən Cavabdeh1 2021-ci il 13 oktyabr tarixli, KBD 17554 nömrəli, Cavabdeh1 2021-ci il 13 oktyabr tarixli, KBD 17553 nömrəli, Cavabdeh2 X1 2021-ci il 13 oktyabr tarixli, KBD 17552 nömrəli, Cavabdeh4 2021-ci il 13 oktyabr tarixli, KBD 17551 nömrəli ünvanlanmış bildirişlərdən görünür ki, 2018-ci il 28 noyabr tarixli müqavilə üzrə 110.000 manat, 2019-cu il 4 iyul tarixli müqavilə üzrə 100.000 manat, 2020-ci il 21 fevral tarixli müqavilə üzrə 150.000 manat, 2020-ci il 21 fevral tarixli müqavilə üzrə 150.000 manat, 2020-ci il 14 dekabr tarixli müqavilə üzrə 122.209,52 manat və 2020-ci il 14 dekabr tarixli müqavilə üzrə 111.564,99 manat məbləğində yaranmış borcun ödənilməsi xahiş olunmuş, əks təqdirdə məhkəməyə mür aciət olunacağı barədə xəbərdarlıq edilmişdir.
19. İddiaçı ASC tərəfindən Cavabdeh2 X3, Cavabdeh1 və Cavabdeh3 2021-ci il 6 oktyabr tarixli, KBD 17354, KBD 17357, KBD 17358, KBD 17353, KBD 17356 və KBD 17355 nömrəli xəbərdarlıqlardan görünür ki, 2019-cu il 4 iyul tarixli müqavilə üzrə 100.000 manat, 2020-ci il 14 dekabr tarixli müqavilə üzrə 122.209,52 manat, 2020-ci il 14 dekabr tarixli müqavilə üzrə 111.564,99 manat, 2018-ci il 28 noyabr tarixli müqavilə üzrə 110.000 manat, 2020-ci il 21 fevral tarixli müqavilə üzrə 150.000 manat və 2020-ci il 21 fevral tarixli müqavilə üzrə 150.000 manat məbləğində yaranmış borcun 5 gün müddətində və həmçinin kredit üzrə hesablanmış faizlərin, dəbbə pulunun və kredit müqaviləsinin bitdiyi tarixdən gecikdirilmiş vaxt üçün illik 5 faizlə hesablanmış əldən çıxmış faydanın ödənilməsi də tələb olunacaq İddiaçı ASC-yə ödənilməsi xahiş edilmiş, əks təqdirdə məhkəməyə müraciət olunacağı barədə xəbərdarlıq edilmişlər. İİ. İŞ ÜZRƏ QƏBUL EDİLMİŞ MƏHKƏMƏ AKTLARİ a) Birinci instansiya məhkəməsindəki icraat
20. İddiaçı ASC (bundan sonra – “iddiaçı”) Cavabdeh2 X3, Cavabdeh1, Cavabdeh3, Cavabdeh4, Cavabdeh5, Cavabdeh6 və Cavabdeh7 (bundan sonra – birlikdə “cavabdehlər”, ayrı-ayrılıqda müvafiq olaraq “cavabdeh”, “Cavabdeh1”, “Cavabdeh3”, “Cavabdeh4”, “cavabdeh M.Mayılov”, “Cavabdeh6” və “Cavabdeh7”) qarşı 2022-ci il 7 iyul tarixdə iddia ərizəsi ilə Gəncə Kommersiya Məhkəməsinə müraciət edərək, cavabdeh, Cavabdeh1 və Cavabdeh3 müştərək qaydada iddiaçının xeyrinə 2018-ci il 26 aprel tarixli, 10-BİZGZ-1-0-07-18 saylı Baş kredit müqaviləsinə bağlanmış 2019-c u il 4 iyul tarixli, 10-BİZGZ1-0-21-19/3 saylı kredit xətti açılmasına dair razılaşma üzrə 99.998,49 manat əsas, 9.816,6 manat faiz və 2021-ci il 4 iyul tarixdən 2021-ci il 29 oktyabr tarixədək illik 5 faizlə hesablanmış 1.583,85 manat əldən çıxmış fayda borcu olmaqla, ümumilikdə cəmi 111.398,94 manat kredit borcu; 2020-ci il 21 fevral tarixli, 10-BİZGZ-1-0-06-20(K) saylı kredit verilməsinə dair razılaşma üzrə banka 146.221,26 manat əsas, 11.446,76 manat faiz borcu olmaqla, ümumilikdə cəmi 157.668,02 manat kredit borcu; 2020-ci il 14 dekabr tarixli, 10-BİZGZ-1-0-07-18(K2) saylı kredit verilməsinə dair müqavilə üzrə banka 111.564,99 manat əsas, 10.818,03 manat faiz və 358,44 manat cərimə borcu olmaqla, ümumilikdə cəmi 122.741,46 manat kredit borcu; 2020-ci il 14 dekabr tarixli, 10-BİZGZ-1-0 -07-18(K1) saylı kredit verilməsinə dair müqavilə üzrə banka 122.209,52 manat əsas, 11.849,85 manat faiz, 392,58 manat cərimə borcu olmaqla, ümumilikdə cəmi 134.451,95 manat kredit borcu və ipoteka predmeti olan daşınmaz əmlaka tutmanın yönəldilməsi haqqında bildirişin qeydə alınması üçün ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumunun və 180 manat xidmət haqqının ödənilməsi, cavabdeh, Cavabdeh1 və Cavabdeh3 müştərək qaydada iddiaçının xeyrinə 2018-ci il 27 noyabr tarixli, 10-BİZGZ-1-0-08-18 saylı Baş kredit müqaviləsinə bağlanmış 2018-ci il 28 noyabr tarixli, 10-BİZGZ-1-0-08-18/2 saylı kredit xətti açılmasına dair razılaşma üzrə 110.000 manat əsas, 9.951,97 manat faiz borcu olmaqla, ümumilikdə cəmi 119.951,97 manat kredit borcu; 2020-ci il 20 fevral tarixli, 10-BİZGZ-1-0-05-20 (K) saylı kredit veri lməsinə dair razılaşma üzrə banka 135.125,5 manat əsas, 10.579,72 manat faiz borcu olmaqla, ümumilikdə cəmi 145.705,22 manat kredit borcu, dövlət rüsumu olaraq ödənilmiş 1.081,92 (400 manatı mediasiya xərci olaraq ödənilmişdir) manat və ipoteka predmeti olan daşınmaz əmlaka tutmanın yönəldilməsi haqqında bildirişin qeydə alınması üçün ödənilmiş 10 manat dövlət rüsumunun və 120 manat xidmət haqqının ödənilməsi, 2018-ci il 26 aprel tarixli, 10-BİZGZ-1-0-07-18 saylı Baş kredit müqaviləsinə bağlanmış 2019-cu il 4 iyul tarixli, 10-BİZGZ-1-0-21-19/3 saylı, 2020-ci il 21 fevral tarixli, 10-BİZGZ-1-0-06-20(K) saylı, 2020-ci il 14 dekabr tarixli, 10-BİZGZ-1-0-0718(K2) saylı və 2020-ci il 14 dekabr tarixli, 10-BİZGZ-1-0-07-18(K1) saylı kredit xətti açılmasına dair razılaşmalar üzrə tutmanın Cavabdeh 1 mülkiyyətində olan Xanlar rayonu, Quşqara kəndindəki 0.10 ha torpaq sahəsi və həmin torpaq sahəsində yerləşən fərdi yaşayış evinə, cavabdehin mülkiyyətindəki Gəncə şəhəri, Nizami rayonu, Yeni-Gəncə qəsəbəsi, 21 ünvanında yerləşən 0.01339 ha torpaq sahəsi və həmin torpaq sahəsində yerləşən qeyri-yaşayış binasına, Cavabdeh4 mülkiyyətindəki ünvan 2 ünvanında yerləşən 34 saylı mənzilə yönəldilməsi, həmin torpaq sahəsi, fərdi yaşayış evi, qeyri-yaşayış binası və mənzillərin açıq hərracdan satılması və borcun həmin əmlakların hərracdan satışından əldə olunan vəsait hesabına iddiaçıya ödənilməsi, 2018-ci il 27 noyabr tarixli, 10-BİZGZ-1-0-08-18 saylı Baş kredit müqaviləsinə bağlanmış 2018-ci il 28 noyabr tarixli, 10-BİZGZ-1-008-18/2 saylı və 2020-ci il 20 fevral tarixli, 10-BİZGZ-1-0-05-20 (K) saylı kredit xətti açılmasına dair razılaşmalar üzrə tutmanın Cavabdeh1 mülkiyyətindəki Göygöl rayonu, Quşqara kəndində olan 0.03445 ha torpaq sahəsi və həmin torpaq sahəsində yerləşən qeyri-yaşayış binasına yönəldilməsi, həmin torpaq sahəsi və qeyri-yaşayış binasının açıq hərracdan satılması və borcun həmin torpaq sahəsi və qeyri-yaşayış binasının hərracdan satışından əldə olunan vəsait hesabına iddiaçıya ödənilməsi, satışdan əldə olunmuş vəsait qətnamənin icrasına kifayət etmədiyi halda qətnamənin qalan hissədə ümumi qaydada icra edilməsi, Cavabdeh1 mülkiyyətində olan Xanlar rayonu, Quşqara kəndindəki 0.10 ha torpaq sahəsi və həmin torpaq sahəsində yerləşən fərdi yaşayış evinə tutma yönəldikdə və o satıldıqdan 1 ay sonra Cavabdeh1 və digər şəxslərin sonuncunun mülkiyyətində olan Xanlar r ayonu, Quşqara kəndindəki 0.10 ha torpaq sahəsi və həmin torpaq sahəsində yerləşən fərdi yaşayış evinə olan istifadə hüquqlarının itirilmiş hesab edilməsi, Cavabdeh1 və digər şəxslərin həmin fərdi yaşayış evindən çıxarılması, həmin fərdi yaşayış evinin boşaldılması və iddiaçıya təhvil verilməsi, Cavabdeh4 mülkiyyətindəki ünvan 2 ünvanında yerləşən 34 saylı mənzilə tutma yönəldikdə və o satıldıqdan 1 ay sonra cavabdehlərin mülkiyyətində olan ünvan 2 ünvanında yerləşən 34 saylı mənzilə olan istifadə hüquqlarının itirilmiş hesab edilməsi, cavabdehlərin və digər şəxslərin həmin mənzildən çıxarılmaları, həmin mənzilin boşaldılması və iddiaçıya təhvil verilməsi, cavabdehin mülkiyyətindəki Gəncə şəhəri, Nizami rayonu, Yeni-Gəncə qəsəbəsi, 21 ünvanında yerləşən 0.01339 ha torpaq sahəsi və həmin to rpaq sahəsində yerləşən qeyri-yaşayış binasına tutma yönəldikdə və o satıldıqdan 1 ay sonra həmin torpaq sahəsi və qeyri-yaşayış binasının boşaldılması və iddiaçıya təhvil verilməsi, Cavabdeh1 mülkiyyətindəki Göygöl rayonu, Quşqara kəndində olan 0.03445 ha torpaq sahəsi və həmin torpaq sahəsində yerləşən qeyri-yaşayış binasına tutma yönəldikdə və o satıldıqdan 1 ay sonra həmin torpaq sahəsi və qeyri-yaşayış binasının boşaldılması və iddiaçıya təhvil verilməsi, cavabdeh ilə iddiaçı 2018-ci il 26 aprel tarixli, 10-BİZGZ-1-0-07-18 saylı və 2018-ci il 27 noyabr tarixli 10-BİZGZ1-0-08-18 saylı Baş kredit müqavilələrinin ləğv edilməsi barədə qətnamə qəbul olunmasını xahiş etmişdir.
21. Daha sonra iddiaçı 2022-ci il 21 dekabr tarixdə iddia ərizəsinə əlavə ilə bağlı məhkəməyə müraciət edərək, ca vabdeh, Cavabdeh1 və Cavabdeh3 müştərək qaydada iddiaçının xeyrinə 2018-ci il 26 aprel tarixli, 10- BİZGZ-l-0-0718 saylı Baş kredit müqaviləsinə bağlanmış 2019-cu il 4 iyul tarixli, 10-BİZGZ-l-021-19/3 saylı kredit xətti açılmasına dair razılaşma üzrə 75.498,49 manat əsas, 28.009,04 manat faiz, 13.349,75 manat cərimə və 2021-ci il 4 iyul tarixdən 2022-ci il 9 dekabr tarixədək illik 5 faizlə hesablanmış 6.371,8 manat olmaqla, ümumilikdə cəmi 123.229,08 manat kredit borcu; 2020-ci il 21 fevral tarixli, 10-BİZGZ-l-0-0620(K) saylı kredit verilməsinə dair razılaşma üzrə iddiaçıya 146.221,26 manat əsas, 35.796,1 manat faiz və 10.728,86 manat cərimə borcu olmaqla, ümumilikdə cəmi 192.746,22 manat kredit borcu; 2020-ci il 14 dekabr tarixli, 10-BİZGZ-l-0-0718(K2) saylı kredit verilməsinə dair müqav ilə üzrə iddiaçıya 111.564,99 manat əsas, 33.124,21 manat faiz və 7.246,24 manat cərimə borcu olmaqla, ümumilikdə cəmi 151.935,44 manat kredit borcu; 2020-ci il 14 dekabr tarixli, 10-BİZGZ-1-0-0718(K1) saylı kredit verilməsinə dair müqavilə üzrə iddiaçıya 122.209,52 manat əsas, 36.284,29 manat faiz, 7.937,27 manat cərimə borcu olmaqla, ümumilikdə cəmi 166.431,08 manat kredit borcu və ipoteka predmeti olan daşınmaz əmlaka tutmanın yönəldilməsi haqqında bildirişin qeydə alınması üçün ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumunun və 180 manat xidmət haqqının ödənilməsi, cavabdeh, Cavabdeh1 və Cavabdeh3 müştərək qaydada iddiaçının xeyrinə 2018-ci il 27 noyabr tarixli, 10- BİZGZ-1-0-08-18 saylı Baş kredit müqaviləsinə bağlanmış 2018ci il 28 noyabr tarixli, 10-BİZGZ-1-0-08-18/2 saylı kredit xətti açılması na dair razılaşma üzrə 110.000 manat əsas, 31.943,41 manat faiz və 6.639,26 manat cərimə borcu olmaqla, ümumilikdə cəmi 148.582,67 manat kredit borcu, 2020-ci il 20 fevral tarixli, 10-BİZGZ-1-0-05-20 (K) saylı kredit verilməsinə dair razılaşma üzrə iddiaçıya 135.125,5 manat əsas, 33.081,34 manat faiz borcu və 9.914,87 manat cərimə borcu olmaqla, ümumilikdə cəmi 178.121,71 manat kredit borcu, dövlət rüsumu olaraq ödənilmiş 1.081,92 (400 manatı mediasiya xərci olaraq ödənilmişdir) manat və ipoteka predmeti olan daşınmaz əmlaka tutmanın yönəldilməsi haqqında bildirişin qeydə alınması üçün ödənilmiş 10 manat dövlət rüsumunun və 120 manat xidmət haqqının ödənilməsi, 2018-ci il 26 aprel tarixli, 10-BİZGZ-1-0-07-18 saylı Baş kredit müqaviləsinə bağlanmış 2019-cu il 4 iyul tarixli, 10-BİZGZ-1-0-21 -19/3 saylı, 2020-ci il 21 fevral tarixli, 10-BİZGZ-1-0-0620(K) saylı, 2020-ci il 14 dekabr tarixli, 10-BİZGZ-1-0-07-18(K2) saylı və 2020-ci il 14 dekabr tarixli, 10-BİZGZ-1-0-07-18(K1) saylı kredit xətti açılmasına dair razılaşmalar üzrə tutmanın Cavabdeh1 mülkiyyətində olan Xanlar rayonu, Quşqara kəndindəki 0.10 ha torpaq sahəsi və həmin torpaq sahəsində yerləşən fərdi yaşayış evinə, cavabdehin mülkiyyətindəki Gəncə şəhəri, Nizami rayonu, Yeni-Gəncə qəsəbəsi, 21 ünvanında yerləşən 0.01339 ha torpaq sahəsi və həmin torpaq sahəsində yerləşən qeyri-yaşayış binasına, Cavabdeh4 mülkiyyətindəki ünvan 2 ünvanında yerləşən 34 saylı mənzilə yönəldilməsi, həmin torpaq sahəsi, fərdi yaşayış evi, qeyri-yaşayış binası və mənzillərin açıq hərracdan satılması və borcun həmin əmlakların hərracdan satışı ndan əldə olunan vəsait hesabına iddiaçıya ödənilməsi, 2018-ci il 27 noyabr tarixli, 10-BİZGZ-1-0-08-18 saylı Baş kredit müqaviləsinə bağlanmış 2018-ci il 28 noyabr tarixli, 10-BİZGZ-1-0-08-18/2 saylı və 2020-ci il 20 fevral tarixli, 10-BİZGZ-1-0-05-20 (K) saylı kredit xətti açılmasına dair razılaşmalar üzrə tutmanın Cavabdeh1 mülkiyyətindəki Göygöl rayonu, Quşqara kəndində olan 0.03445 ha torpaq sahəsi və həmin torpaq sahəsində yerləşən, qeyri-yaşayış binasına yönəldilməsi, həmin torpaq sahəsi və qeyri-yaşayış binasının açıq hərracdan satılması və borcun həmin torpaq sahəsi və qeyri-yaşayış binasının hərracdan satışından əldə olunan vəsait hesabına iddiaçıya ödənilməsi, satışdan əldə olunmuş vəsait qətnamənin icrasına kifayət etmədiyi halda qətnamənin qalan hissədə ümumi qaydada icra ed ilməsi, Cavabdeh1 mülkiyyətində olan Xanlar rayonu, Quşqara kəndindəki 0.10 ha torpaq sahəsi və həmin torpaq sahəsində yerləşən fərdi yaşayış evinə tutma yönəldikdə və o satıldıqdan 1 ay sonra Cavabdeh1 və digər şəxslərin sonuncunun mülkiyyətində olan Xanlar rayonu, Quşqara kəndindəki 0.10 ha torpaq sahəsi və həmin torpaq sahəsində yerləşən fərdi yaşayış evinə olan istifadə hüquqlarının itirilmiş hesab edilməsi, sonuncunun və digər şəxslərin həmin fərdi yaşayış evindən çıxarılması, həmin fərdi yaşayış evinin boşaldılması və iddiaçıya təhvil verilməsi, Cavabdeh4 mülkiyyətindəki ünvan 2 ünvanında yerləşən 34 saylı mənzilə tutma yönəldikdə və o satıldıqdan 1 ay sonra cavabdehlərin və digər şəxslərin Cavabdeh4 mülkiyyətində olan ünvan 2 ünvanında yerləşən 34 saylı mənzilə olan istifadə hüquqla rının itirilmiş hesab edilməsi, cavabdehlərin və digər şəxslərin həmin mənzildən çıxarılmaları, həmin mənzilin boşaldılması və iddiaçıya təhvil verilməsi, cavabdehin mülkiyyətindəki Gəncə şəhəri, Nizami rayonu, YeniGəncə qəsəbəsi, 21 ünvanında yerləşən 0.01339 ha torpaq sahəsi və həmin torpaq sahəsində yerləşən qeyri-yaşayış binasına tutma yönəldikdə və o satıldıqdan 1 ay sonra həmin torpaq sahəsi və qeyri-yaşayış binasının boşaldılması və iddiaçıya təhvil verilməsi, Cavabdeh1 mülkiyyətindəki Göygöl rayonu, Quşqara kəndində olan 0.03445 ha torpaq sahəsi və həmin torpaq sahəsində yerləşən qeyri-yaşayış binasına tutma yönəldikdə və o satıldıqdan 1 ay sonra həmin torpaq sahəsi və qeyri-yaşayış binasının boşaldılması və iddiaçıya təhvil verilməsi, cavabdeh ilə iddiaçı 2018-ci il 26 aprel tarix li, 10-BİZGZ-1-0-07-18 saylı və 2018-ci il 27 noyabr tarixli 10-BİZGZ-1-0-08-18 saylı Baş kredit müqavilələrinin ləğv olunması barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
22. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, cavabdeh ilə iddiaçı arasında 2018-ci il 26 aprel tarixli 10-BİZGZ-1-0-07-18 saylı Baş Kredit müqaviləsi bağlanmış və borcluya 120 ay müddətinə illik 36 faiz olmaqla 600.000 manat məbləğində kredit limiti ayrılmışdır. İddiaçı borcun təminatı olaraq cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh3 ilə 2018-ci il 26 aprel tarixli zaminlik müqavilələri bağlanmışdır. Eyni zamanda borcun təminatı olaraq 2018-ci il 26 aprel tarixli sonrakı ipoteka müqavilələri bağlanmış və Cavabdeh1 məxsus olan Xanlar rayonu, Quşqara kəndində yerləşən 0,10 ha torpaq sahəsi və həmin torpaq sahəsi üzərində yer ləşən fərdi yaşayış evi, cavabdehə məxsus olan Gəncə şəhəri, Nizami rayonu, Yeni-Gəncə qəsəbəsi, 21 ünvanında yerləşən qeyri-yaşayış binası və Cavabdeh4 məxsus ünvan 2 ünvanında yerləşən 34 saylı mənzil ipoteka ilə yüklü edilmişdir. Cavabdeh 2019-cu il 4 iyul tarixli 10-BİZGZ-1-0-21-19/3 saylı kredit xətti açılmasına dair razılaşmaya əsasən iddiaçıdan 24 ay müddətinə, 19 faiz dərəcəsi ilə 100.000 manat məbləğində kredit götürmüşdür. 2021-ci il oktyabrın 29-dək cavabdehin iddiaçıya 2019-cu il 4 iyul tarixli 10-BİZGZ-1-0-21-19/3 saylı kredit xətti açılmasına dair razılaşma üzrə 99.998,49 manat əsas borc, 9.816,6 manat faiz borcu, 2021-ci il 4 iyul tarixdən 2021-ci il 29 oktyabr tarixədək illik 5 faizlə hesablanmış 1.583,85 manat olmaqla ümumilikdə cəmi 111.398,94 manat borcu olmuşdur. Cavabd eh 2020-ci il 21 fevral tarixli 10-BİZGZ-1-0-06-20(K) saylı kredit verilməsinə dair razılaşmaya əsasən iddiaçıdan 36 ay müddətinə 15 faiz dərəcəsi ilə 150.000 manat məbləğində kredit götürmüşdür. 2021-ci il oktyabrın 29-dək cavabdehin iddiaçıya 2020-ci il 21 fevral tarixli 10-BİZGZ-1-0-06-20(K) saylı kredit verilməsinə dair razılaşma üzrə 146.221,26 manat əsas borc, 11.446,76 manat faiz borcu olmaqla ümumilikdə cəmi 157.668,02 manat borcu olmuşdur.
23. Cavabdeh 2020-ci il 14 dekabr tarixli 10-BİZGZ-1-0-07-18(K2) saylı kredit verilməsinə dair müqaviləyə əsasən iddiaçıdan 36 ay müddətinə, 18 faiz dərəcəsi ilə 111.564,99 manat məbləğində kredit götürmüşdür. 2021-ci il oktyabrın 29-dək cavabdehin iddiaçıya 2020-ci il 14 dekabr tarixli 10-BİZGZ-1-0-07-18(K2) saylı kredit verilməsinə dair müqa vilə üzrə 111.564,99 manat əsas borc, 10.818,03 manat faiz borcu, 358,44 manat cərimə borcu olmaqla ümumilikdə cəmi 122.741,46 manat borcu olmuşdur. Cavabdeh 2020-ci il 14 dekabr tarixli 10BİZGZ-1-0-07-18(K1) saylı kredit verilməsinə dair müqaviləyə əsasən iddiaçıdan 36 ay müddətinə, 18 faiz dərəcəsi ilə 122.209,52 manat məbləğində kredit götürmüşdür. 2021-ci il oktyabrın 29-dək cavabdehin iddiaçıya 2020-ci il 14 dekabr tarixli 10-BİZGZ-1-0-07-18(K1) saylı kredit verilməsinə dair müqavilə üzrə 122.209,52 manat əsas borc, 11.849,58 manat faiz borcu, 392,58 manat cərimə borcu olmaqla ümumilikdə cəmi 134.451,95 manat borcu yaranmışdır. Cavabdeh ilə iddiaçı arasında bağlanmış 2018-ci il 27 noyabr tarixli 10-BİZGZ-1-0-08-18 saylı Baş Kredit müqaviləsi bağlanmış və borcluya 120 ay müddətinə illi k 36 faiz olmaqla 250.000 manat məbləğində kredit limiti ayrılmışdır. Borcun təminatı olaraq iddiaçı Cavabdeh1 və Cavabdeh3 ilə 2018-ci il 28 noyabr tarixli zaminlik müqavilələri bağlamışdır. Eyni zamanda borcun təminatı olaraq 2018-ci il 27 noyabr tarixli sonrakı ipoteka müqavilələri bağlanmış və Cavabdeh1 məxsus olan Göygöl rayonu, Quşqara kəndində yerləşən 0.3445 ha torpaq sahəsi və həmin torpaq sahəsi üzərində yerləşən qeyri-yaşayış binası ipoteka ilə yüklü edilmişdir. Cavabdeh 2018-ci il 28 noyabr tarixli 10-BİZGZ-1-0-08-18/2 saylı kredit xətti açılmasına dair razılaşmaya əsasən iddiaçıdan 24 ay müddətinə, 18 faiz dərəcəsi ilə 110.000 manat məbləğində kredit götürmüşdür. 2021-ci il oktyabrın 29-dək cavabdehin iddiaçıya 2018-ci il 28 noyabr tarixli 10-BİZGZ-1-0-08-18/2 saylı kredit xət ti açılmasına dair razılaşma üzrə 110.000 manat əsas borc, 9.951,97 manat faiz borcu olmaqla ümumilikdə cəmi 119.951,97 manat borcu yaranmışdır. Cavabdeh 2020-ci il 21 fevral tarixli 10-BİZGZ-1-0-05-20(K) saylı kredit verilməsinə dair razılaşmaya əsasən iddiaçıdan 36 ay müddətinə, 15 faiz dərəcəsi ilə 150.000 manat məbləğində kredit götürmüşdür. 2021-ci il oktyabrın 29-dək cavabdehin iddiaçıya 2020-ci il 21 fevral tarixli 10-BİZGZ-1-0-05-20(K) saylı kredit verilməsinə dair razılaşma üzrə 135.125,5 manat əsas borc, 10.579,72 manat faiz borcu olmaqla ümumilikdə cəmi 145.705,22 manat borcu yaranmışdır. Xəbərdarlıq olunmasına baxmayaraq cavabdehlər borcu ödəməkdən yayınmışlar. Bu səbəbdən qanunla müəyyən edilmiş qaydada və müddətdə ipoteka predmetinə tutmanın yönəldilməsinə dair cavabdehə bild iriş verilmişdir. Müddətin keçməsinə baxmayaraq cavabdehlər bildirişə münasibətini bildirməmişlər.
24. İddiaçı tələbinin maddi hüquqi əsası kimi Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin (bundan sonra – “MM”) 21, 317.1, 442, 445.2.1, 448.1, 449.4, 465.2, 501-ci maddələrinə, “İpoteka haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 4, 34.1.1, 39.1-ci maddələrinə istinad etmişdir.
25. Cavabdehlər tərəfindən iddia tələbinə dair etiraz təqdim olunmamışdır.
26. Gəncə Kommersiya Məhkəməsinin 2022-ci il 15 avqust tarixli, e-2-2(115)1519/2022 saylı qərardadı ilə əmlakın qiymətləndirilməsi ekspertizası təyin edilmişdir (hakim – K.Vəliyev).
27. Gəncə Kommersiya Məhkəməsinin 2022-ci il 1 noyabr tarixli, e-2-2(115)1519/2022 saylı əlavə qərardadı ilə ekspertizanın qarşısına əlavə sual qoyulması qərara a lınmışdır (hakim – K.Vəliyev). 28. "xxxx" MMC-nin 2022-ci il 1 dekabr tarixli, 02-119/22 nömrəli rəyinə əsasən, Cavabdeh1 mülkiyyətində olan fərdi yaşayış evi Xanlar rayonu, Quşqara kəndinin bazar dəyəri 287.000 manat, likvid dəyəri 258.000 manat, cavabdehin mülkiyyətində olan 0.01339 ha torpaq sahəsi və həmin torpaq sahəsində yerləşən qeyri – yaşayış binası Gəncə şəhəri, Nizami rayonu, Yeni – Gəncə qəsəbəsi, 21 ünvanının bazar dəyəri 580.000 manat, likvid dəyəri 522.000 manat, Cavabdeh4 mülkiyyətində olan yaşayış mənzili ünvan 4 ünvanında yerləşən 34 saylı mənzilin bazar dəyəri 65.000 manat, likvid dəyəri 60.000 manat, Cavabdeh1 mülkiyyətində olan 0.03445 ha torpaq sahəsi və həmin torpaq sahəsində yerləşən qeyri – yaşayış binası Göygöl rayonu, Quşqara kəndinin bazar qiyməti 532.000 mana t, likvid dəyəri 477.000 manat, ümumilikdə əmlakların bazar dəyəri 1.464.000 manat, likvid dəyəri isə 1.317.000 manat məbləğində qiymətləndirilmişdir.
29. Gəncə Kommersiya Məhkəməsinin 2023-cü il 8 fevral tarixli, e-2-2(115)33/2023 saylı qətnaməsi ilə iddia tələbi qismən təmin olunmuş, cavabdeh, Cavabdeh1 və Cavabdeh3 müştərək qaydada iddiaçının xeyrinə 2018-ci il 26 aprel tarixli, 10-BİZGZ-1-0-07-18 saylı Baş kredit müqaviləsinə bağlanmış 2019-cu il 4 iyul tarixli, 10-BİZGZ-1-0-21-19/3 saylı kredit xətti açılmasına dair razılaşma üzrə 75.498,49 manat əsas, 28.009,04 manat faiz, 3.349,75 manat cərimə və 2019-cu il 4 iyul tarixdən 2021-ci il 4 iyul tarixədək illik 5 faizlə hesablanmış 6.371,80 manat olmaqla, cəmi 113.229,08 manat kredit borcu, 2020-ci il 21 fevral tarixli, 10-BİZGZ-1-0-06-2 0(K) saylı kredit verilməsinə dair razılaşma üzrə iddiaçıya 146.221,26 manat əsas, 35.796,1 manat faiz borcu və 5.728 manat cərimə olmaqla, cəmi 187.745,36 manat kredit borcu, 2020-ci il 14 dekabr tarixli, 10-BİZGZ-1-0-07-18(K2) saylı kredit verilməsinə dair müqavilə üzrə iddiaçıya 111.564,99 manat əsas, 33.124,21 manat faiz borcu və 2.246 manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 146.935,2 manat kredit borcu, 2020-ci il 14 dekabr tarixli, 10BİZGZ-1-0-07-18(K1) saylı kredit verilməsinə dair müqavilə üzrə iddiaçıya 122.209,52 manat əsas, 36.284,29 manat faiz və 2.937,27 manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 161.431,08 manat kredit borcu, 2018-ci il 27 noyabr tarixli, 10BİZGZ-1-0-08-18 saylı Baş kredit müqaviləsinə bağlanmış 2018-ci il 28 noyabr tarixli, 10-BİZGZ-1-0-08-18/2 saylı kredit xətti açılmasına dair razılaşma üzrə 110.000 manat əsas, 31.943,41 manat faiz borcu və 639,26 manat cərimə olmaqla, cəmi 142.582,67 manat kredit borcu, 2020-ci il 20 fevral tarixli, 10BİZGZ-1-0-05-20 (K) saylı kredit verilməsinə dair razılaşma üzrə iddiaçıya 135.125,5 manat əsas, 33.081,34 manat faiz borcu və 3.914,87 manat cərimə olmaqla, cəmi 172.121,71 manat kredit borcu və 400 manat mediasiya xərci tutularaq iddiaçıya ödənilməsi, 2018-ci il 26 aprel tarixli, 10-BİZGZ-1-0-07-18 saylı Baş kredit müqaviləsinə bağlanmış 2019-cu il 4 iyul tarixli, 10-BİZGZ-1-0-21-19/3 saylı, 2020-ci il 21 fevral tarixli, 10-BİZGZ-1-0-06-20(K) saylı, 2020-ci il 14 dekabr tarixli, 10-BİZGZ-1-0-07-18(K2) saylı və 2020-ci il 14 dekabr tarixli, 10-BİZGZ-1-007-18(K1) saylı kredit xətti açılmasına dair razılaşmalar üzrə borc tələb i ipoteka qoyulmuş likvid dəyəri 258.000 manat olan Cavabdeh1 mülkiyyətində olan Xanlar rayonu, Quşqara kəndindəki 0.10 ha torpaq sahəsi və həmin torpaq sahəsində yerləşən fərdi yaşayış evinə, cavabdehin mülkiyyətindəki likvid dəyəri 522.000 manat olan Gəncə şəhəri, Nizami rayonu, Yeni-Gəncə qəsəbəsi, 21 ünvanında yerləşən 0.01339 ha torpaq sahəsi və həmin torpaq sahəsində yerləşən qeyriyaşayış binasına, likvid dəyəri 60.000 manat olan Cavabdeh4 mülkiyyətindəki ünvan 2 ünvanında yerləşən 34 saylı fərdi yaşayış evinə, likvid dəyəri 477.000 manat olan Cavabdeh1 mülkiyyətində olan Göygöl rayonu, Quşqara kəndində yerləşən 0.03445 ha torpaq sahəsi və həmin torpaq sahəsində yerləşən qeyriyaşayış binasına, 2018-ci il 27 noyabr tarixli, 10-BİZGZ-1-0-08-18 saylı Baş kredit müqaviləsinə bağlanmış 20 18-ci il 28 noyabr tarixli, 10-BİZGZ-1-0-08-18/2 saylı və 2020-ci il 20 fevral tarixli, 10- BİZGZ-1-0-05-20 (K) saylı kredit xətti açılmasına dair razılaşmalar üzrə borc tələbi likvid dəyəri 477.000 manat olan Cavabdeh1 mülkiyyətindəki Göygöl rayonu, Quşqara kəndində olan 0.03445 ha torpaq sahəsi və həmin torpaq sahəsində yerləşən qeyri-yaşayış binasına yönəldilməsi, həmin fərdi yaşayış evləri və torpaq sahəsi, qeyri-yaşayış binası açıq hərrac yolu ilə satılması və satışdan əldə olunan vəsait kredit borcuna yönəldilməsi, ipoteka qoyulmuş Cavabdeh1 mülkiyyətində olan fərdi yaşayış evinə tutma yönəldikdən və satıldıqdan sonra sonuncu və digər şəxslər çıxarılmaqla fərdi yaşayış evin boşaldılması, ipoteka qoyulmuş Cavabdeh4 mülkiyyətində olan fərdi yaşayış evinə tutma yönəldikdən və satıldıqda n sonra cavabdehlər və digər şəxslər çıxarılmaqla fərdi yaşayış evinin boşaldılması, ipoteka qoyulmuş cavabdehə məxsus torpaq sahəsinə və həmin torpaq sahəsində yerləşən qeyri-yaşayış binasına tutma yönəldikdən və satıldıqdan sonra həmin torpaq sahəsi və qeyri-yaşayış binasının boşaldılması, ipoteka qoyulmuş Cavabdeh1 mülkiyyətində olan torpaq sahəsi və həmin torpaq sahəsində yerləşən qeyri-yaşayış binasına tutma yönəldikdən və satıldıqdan sonra həmin torpaq sahəsi və qeyri-yaşayış binasının boşaldılması, cavabdeh ilə iddiaçı arasında bağlanmış 2018-ci il 26 aprel tarixli, 10-BİZGZ-1-007-18 saylı və 2018-ci il 27 noyabr tarixli 10-BİZGZ-1-0-08-18 saylı baş kredit müqavilələrin ləğv edilməsi, 600 manat məbləğində ekspertiza xərcinin cavabdehlərdən müştərək qaydada tutularaq ekspertiza xid mətinə ödənilməsi, cavabdehlərdən müştərək qaydada 1.214,04 manat dövlət rüsumunun tutularaq dövlət büdcəsinə ödənilməsi, iddia tələbinin qalan hissədə təmin edilməməsi qət olunmuşdur (hakim – K.Vəliyev).
30. Birinci instansiya məhkəməsi hesab etmişdir ki, dəbbə pulu borclunun kredit müqaviləsi üzrə kreditor qarşısında üzərinə götürdüyü öhdəliklərin təmini üsullarından biri olmaqla kreditorun mümkün zərərdən qorunmasına təminat verir və dəbbə pulu borclunun icra etməli olduğu öhdəliyi icra etmədikdə alınır. Dəbbə pulu (cərimə, penya) müqavilə ilə müəyyənləşdirilən, öhdəliyin icra edilmədiyi və ya lazımınca icra edilmədiyi, o cümlədən icranın gecikdirildiyi halda borclunun kreditora ödəməli olduğu pul məbləği olduğundan bu barədə razılaşma əsas öhdəliyin formasından asılı olmayaraq yazılı f ormada bağlanmalıdır. Lakin hesablanmış dəbbə pulu (cərimə) dəyən zərərin – faiz borcunun – həddini aşmışdır. Kreditorun icra etməmək nəticəsində dəyən zərərin əvəzinin ödənilməsi hüququ varsa, o, tutulmalı olan cəriməni zərərin minimum məbləği kimi tələb edə bilər. Hazırki iş üzrə iddiaçı cavabdehdən dəbbə pulunu (cəriməni) zərərin (hazırki iş üzrə hesablanmış faizlərin) minimum məbləği kimi tələb edə bilər. Dəbbə pulu (cərimə) mümkün zərərin minimum məbləğindən çox ola bilməz.
31. İddia tələbinin cərimə (dəbbə pulu) ilə bağlı hissəsi qismən təmin edilməli, tərəflər arasında bağlanmış müqavilələrdə dəbbə pulu miqdarı müəyyən edildiyindən və razılaşdırıldığından, lakin həmin müqavilə üzrə hesablanmış dəbbə pulu mümkün zərərdən tənasübsüz şəkildə çox olduğundan dəbbə pulu azaldılmaqla, 2019 -cu il 4 iyul tarixli, 10- BİZGZ-1-0-21-19/3 saylı kredit xətti açılmasına dair razılaşma üzrə 3.349,75 manat, 2020-ci il 21 fevral tarixli, 10BİZGZ-1-0-06-20(K) saylı kredit verilməsinə dair razılaşma üzrə 5.728 manat, 2020-ci il 14 dekabr tarixli, 10-BİZGZ-1-0-07-18(K2) saylı kredit verilməsinə dair müqavilə üzrə 2.246 manat, 2020-ci il 14 dekabr tarixli, 10-BİZGZ-1-0-07-18(K1) saylı kredit verilməsinə dair müqavilə üzrə 2.937,27 manat, 2018-ci il 28 noyabr tarixli, 10-BİZGZ-1-0- 08-18/2 saylı kredit xətti açılmasına dair razılaşma üzrə 639,26 manat, 2020-ci il 20 fevral tarixli, 10-BİZGZ-1-0-05-20 (K) saylı kredit verilməsinə dair razılaşma üzrə 3.914,87 manat məbləğində cərimə tutulmalıdır. Məhkəmə fərdi yaşayış evinin boşaldıldıqdan sonra iddiaçıya təhvil verilməsi barədə onu qeyd etm işdir ki, evi təhvil almaq hüququ olan şəxsin bəlli olması hərracın nəticələrindən sonra məlum olan bir məsələ olmuşdur. Həmin şəxs bank olmaya da bilər. Belə ki, tələbin həmin hissəsi də əsaslı sayılmamışdır.
32. Məhkəmə öz mövqeyini MM-in 319.1, 385.1, 386.1, 389.1, 421.1, 421.2, 424.2, 442, 443.1, 445.1, 448.1, 449.1, 449.3, 460.1, 462.1, 462.3, 463.1, 463.2, 465.1, 465.2, 466, 467, 739.1, 739.2-ci maddələrinə, “İpoteka haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 34.1, 59.3-cü maddələrinə, “Dövlət rüsumu haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 9.1-1-ci maddəsinə, “Mediasiya haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 36.5-ci maddəsinə, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin (bundan sonra – “MPM”) 10-1.3, 14.2, 77.1, 88, 119.1, 124.3-cü maddələrinə istinad etmişdir.
33. Cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh3 2023-cü il 25 mart tarixdə həmin qətnamədən apellyasiya şikayəti verərək, qətnamənin qismən ləğv edilməsini və iş üzrə yeni qətnamə qəbul olunmasını xahiş etmişdir.
34. Gəncə Kommersiya Məhkəməsinin 2023-cü il 27 mart tarixli, e-2-2(115)33/2023 saylı qərardadı ilə Gəncə Kommersiya Məhkəməsinin 2023-cü il 8 fevral tarixli, e-2-2(115)-33/2023 saylı qətnaməsinin nəticə hissəsində yol verilən yanlışlıq aradan qaldırılaraq “2021-ci il 4 iyul tarixdən 2021-ci il 4 iyul tarixədək” rəqəmləri və sözləri “2021-ci il 4 iyul tarixdən 2022-ci il 9 dekabr tarixədək” rəqəmləri və sözləri kimi oxunması qərara alınmışdır (hakim – K.Vəliyev). b) Apellyasiya instansiyası məhkəməsindəki icraat
35. Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyasının 2023-cü il 19 may tarixli, 2-2(104)-144/2023 saylı qətnaməsi ilə cavabdehlərin apellyasiya şikayəti təmin olunmamış, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi yoxlanılan hissədə dəyişdirilmədən saxlanılmışdır (sədrlik edən hakim – A.Hüseynzadə, hakimlər – Ş.Rzaquliyev və İ.Həsənov).
36. Apellyasiya instansiya məhkəməsi hesab etmişdir ki, cavabdehlər iddiaçı tərəfindən tələb edilən əsas və faiz məbləğlərinin düzgün hesablanmadığını, birinci instansiya məhkəməsinin isə iş üzrə mühasibatlıq ekspertizası təyin etməyərək yanlış nəticəyə gəldiyini iddia etsələr də əsas borc və faiz məbləğinin düzgün hesablanmamasına dair hər hansı bir arqument irəli sürə bilməmişlər. Cavabdehlər ödənilmiş məbləğlərin nəzərə alınmamasını və ya ödənilmiş məbləğlərin əsas və faiz məbləğinə görə düzgün silinməməsini konkret hallar ü zrə əsaslandırmağa borclu olmasına baxmayaraq, öz gümanlarına əsaslanmaqla qeyri-müəyyən dəlillər irəli sürmüşlər. İddiaçı tərəfindən tələb olunan və birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən qət edilən kredit müqavilələri üzrə borc məbləğlərinin işdə olan sübutlara uyğun olub-olmamasını sadə riyazi hesablama ilə yoxlayaraq, tələb edilən əsas borc məbləğ və faiz məbləğlərininin əsassızlığı ilə bağlı hər hansı bir əsas müəyyən etməmişdir. 2019-cu il 4 iyul tarixli, 10-BİZGZ-10-21-19/3 saylı kredit xətti açılmasına dair müqavilə kart krediti olmaqla, tələb olunan 75.498,49 manat əsas, 28.009,04 manat faiz məbləği hər hansı bir şübhə doğurmamşdır. 2020-ci il 20 fevral tarixli, 10-BİZGZ-1-0-06-20(K) saylı kredit verilməsinə dair razılaşma üzrə iddiaçıya 150.000 manat borc pul verilmiş, 2020-ci i l 14 dekabr tarixli 1 nömrəli sazişlə müqavilə üzrə kreditin müddəti 2026-cı il 21 fevral tarixədək uzadılmış və həmin sazişlə kreditin qalığı 146.221,26 manat məbləğində müəyyən edilmiş, həmin tarixdən sonra əsas borc məbləğindən ödəniş edilməmiş, faiz məbləğindən isə 2021-ci il 23 aprel tarixdə 5.484 manat ödəniş edilmişdir ki, 14 dekabr ödəniş cədvəlinə əsasən 146.221,26 manat əsas borc məbləğinə aylıq hesablanmalı olan faiz məbləğinin 1.827,77 manat olması və 2020-ci il 14 dekabr tarixdən borcun tələb edildiyi 2022-ci il 9 dekabr tarixinə olan müddətin təxminən 24 ay təşkil etməsi nəzərə alındıqda, tələb olunan 35.796,1 manat faiz məbləğinin əsassız olmasına dair hər hansı bir şübhə olmamışdır.
37. Həmçinin 2020-ci il 14 dekabr tarixli, 10-BİZGZ-1-0-07-18(K2) saylı kredit verilməsinə d air müqavilə üzrə iddiaçıya 111.564,99 borc pul verilmiş, əsas borc məbləğindən ödəniş edilməmiş, faiz məbləğindən isə sonuncu ödəniş 2021-ci il 23 aprel tarixdə 5.021 manat olmaqla, ümumilikdə 6.694,99 manat faiz ödənişi olunmuşdur ki, 14 dekabr ödəniş cədvəlinə əsasən 115.564,99 manat əsas borc məbləğinə aylıq hesablanmalı olan faiz məbləğinin 1.673,47 manat olması və 2020-ci il 14 dekabr tarixdən borcun tələb edildiyi 2022-ci il 9 dekabr tarixinə olan müddətin təxminən 24 ay təşkil etməsi nəzərə alındıqda, tələb olunan 33.124,21 manat faiz məbləğinin əsassız olmasına dair hər hansı bir şübhə olmamışdır. 2020-ci il 14 dekabr tarixli, 10-BİZGZ-1-0-07-18(K1) saylı kredit verilməsinə dair müqavilə üzrə iddiaçıya 122.209,53 manat borc pul verilmiş, əsas borc məbləğindən ödəniş edilməmiş, f aiz məbləğindən isə sonuncu ödəniş 2021-ci il 23 aprel tarixdə 5.500 manat olmaqla, ümumilikdə 7.333,08 manat faiz ödənişi olunmuşdur ki, 14 dekabr ödəniş cədvəlinə əsasən 122.209,53 manat əsas borc məbləğinə aylıq hesablanmalı olan faiz məbləğinin 1.833,14 manat olması və 2020-ci il 14 dekabr tarixdən borcun tələb edildiyi 2022-ci il 9 dekabr tarixinə olan müddətin təxminən 24 ay təşkil etməsi nəzərə alındıqda, tələb olunan 36.284,29 manat faiz məbləğinin əsassız olmasına dair hər hansı bir şübhə olmamışdır. 2018-ci il 27 noyabr tarixli, 10-BİZGZ-1-0-08-18 saylı Baş kredit müqaviləsinə bağlanmış 2018-ci il 28 noyabr tarixli, 10-BİZGZ-1-0-08-18/2 saylı kredit xətti açılmasına dair razılaşma üzrə iddiaçıya 110.000 manat borc pul verilmiş, 2020-ci il 14 dekabr tarixli 1 nömrəli əlavə sazişlə müqavilə üzrə kreditin müddəti 2023-cü il 28 noyabr tarixədək uzadılmış, yeni ödəniş cədvəlinə əsasən kreditin qalığı 110.000 manat məbləğində müəyyən olunmuş, həmin tarixdən sonra əsas borc məbləğindən ödəniş edilməmiş, faiz məbləğindən isə sonuncu ödəniş 2021-ci il 23 aprel tarixdə 55 manat olmaqla, ümumilikdə 46.968,7 manat faiz ödənişi edilmiş, həmin faizin 5.640 manatı 2020-ci il 14 dekabr tarixdən sonrakı dövrə aid olmaqla, qalıq faiz məbləği 2020-ci il 14 dekabr tarixədək hesablanmış faizlərə silinmiş, 14 dekabr ödəniş cədvəlinə əsasən 110.000 manat əsas borc məbləğinə aylıq hesablanmalı olan faiz məbləğinin 1.650 manat olması və 2020-ci il 14 dekabr tarixdən borcun tələb edildiyi 2022-ci il 9 dekabr tarixinə olan müddətin təxminən 24 ay təşkil etməsi nəzərə alındıqda, tələb olunan 31.943,41 manat faiz məbləğinin əsassız olmasına dair hər hansı bir şübhə olmamışdır. 38. 2020-ci il 20 fevral tarixli, 10-BİZGZ-1-0-05-20 (K) saylı kredit verilməsinə dair razılaşma üzrə cavabdehə 150.000 manat borc pul verilmiş, 2020-ci il 14 dekabr tarixli 1 nömrəli əlavə sazişlə müqavilə üzrə kreditin müddəti 2026-cı il 21 fevral tarixədək uzadılmış və yeni ödəniş cədvəlinə əsasən kreditin qalığı 13.5125,5 manat məbləğində müəyyən edilmiş, həmin tarixdən sonra əsas borc məbləğindən ödəniş olunmamış, faiz məbləğindən isə sonuncu ödəniş 2021-ci il 23 aprel tarixdə 5.068 manat olmaqla, ümumilikdə 24.272,92 manat faiz ödənişi edilmiş, həmin faizin 7.152,1 manatı 2020-ci il 14 dekabr tarixdən sonrakı dövrə aid olmaqla, qalıq faiz məbləği 2020-ci il 14 dekabr tarixədək hesablanmış faizlərə silinmiş, 14 dekabr ödəniş cədvəlinə əsasən 13.5125,5 manat əsas borc məbləğinə aylıq hesablanmalı olan faiz məbləğinin 1.689,07 manat olması və 2020-ci il 14 dekabr tarixdən borcun tələb olunduğu 2022-ci il 9 dekabr tarixinə olan müddətin təxminən 24 ay təşkil etməsi nəzərə alındıqda, tələb olunan 33.081,34 manat faiz məbləğinin əsassız olmasına dair hər hansı bir şübhə olmamışdır. Cavabdehlərin əsas borc və faiz məbləğinin düzgün olmaması ilə bağlı qeyri-müəyyən dəlillərini əsassız hesab etməklə, iş üzrə məhkəməmühasibatlıq ekspertizasının keçirilməsi üçün də hər hansı bir əsas olmamışdır.
39. Məhkəmə kollegiyası həmçinin cavabdehlərin ipoteka predmetlərinin ilkin satış qiymətinin düzgün müəyyən olunmaması ilə bağlı dəlillərini də əsassız hesab etmişdir. Belə ki, tərəflər arasında bağlan mış ipoteka müqavilələrinin 2.2-ci bəndi ilə ipoteka predmetləri olan, Cavabdeh1 məxsus Xanlar rayonu, Quşqara kəndində 0.10 ha torpaq sahəsi və həmin torpaq sahəsi üzərində yerləşən ümumi sahəsi 784 kvm, yaşayış sahəsi 183 kvm, köməkçi sahəsi 601 kvm olan 2 mərtəbəli fərdi yaşayış evinin dəyəri tərəflərin qarşılıqlı razılığı ilə 250.000 manat, "xxxx" MMC tərəfindən verilmiş mütəxəssis rəyi ilə isə likvid dəyəri 258.000 manat, Gəncə şəhəri, Yeni Gəncə qəsəbəsi 21 ünvanında, cavabdehə məxsus olan 0.01339 ha torpaq sahəsi üzərində yerləşən ümumi sahəsi 103.3 kvm olan 1 mərtəbəli qeyri-yaşayış binasının dəyəri tərəflərin qarşılıqlı razılığı ilə 500.000 manat "xxxx" MMC tərəfindən verilmiş mütəxəssis rəyi ilə isə likvid dəyəri 522.000 manat, Cavabdeh4 məxsus Gəncə şəhəri, Kəpəz rayonu, Heydər Əliyev prospekti ev 9, 34 saylı mənzil tərəflərin razılaşması ilə 50.000 manat, "xxxx" MMC tərəfindən verilmiş mütəxəssis rəyi ilə isə likvid dəyəri 60.000 manat və Cavabdeh1 məxsus Göygöl rayonu, Quşqara kəndində 0.03445 ha torpaq sahəsi üzərində yerləşən ümumi sahəsi 97.3 kvm olan 1 mərtəbəli qeyri-yaşayış binası tərəflərin razılığı ilə 360.000 manat, "xxxx" MMC tərəfindən verilmiş mütəxəssis rəyi ilə isə likvid dəyəri 477.000 manat müəyyən olunmuşdur. Göründüyü kimi birinci instansiya məhkəməsi öz təşəbbüsü ilə ipoteka predmetləri olan əmlakların qiymətləndirilməsini yenidən həyata keçirmiş və əldə edilmiş mütəxəssis rəyi ilə ipoteka müqaviləsində tərəflərin razılığı ilə müəyyən edilmiş məbləğlər arasında hər hansı bir ciddi fərq olmamış, əksinə ipoteka müqaviləsində razılaşdırıılmış dəyərdən bir qədər artıq məbləğdə likvid dəyər müəyyən olunmuşdur ki, birinci instansiya məhkəməsi də ipoteka predmetlərinin ilkin satış dəyərini məhz həmin rəy əsasında müəyyən etmişdir. Əmlakların dəyərinin mütəxəssis rəyi ilə bir qədər artıq müəyyən edilməsi isə keçən müddət ərzində daşınmaz əmlakların dəyərinin artması ehtimalına görə ağlabatan hesab olunmuşdur. Cavabdehlər ipoteka predmetlərinin həmin dəyərdə olmamasını iddia etsələr də buna dair hər hansı bir əsaslı arqument irəli sürməmiş və ya müvafiq sübutları məhkəməyə təqdim edə bilməmişlər. Digər tərəfdən cavabdehlər mütəxəssis rəyinin əsaslandırılmadığını və əmlaklara baxış keçirilmədən verilmədiyini iddia etmiş olsalar da, bu dəlil də əsassız olmuşdur. Belə ki, mütəxəssis rəyindən görünmüşdür ki, qiymətləndirici tərəfindən əm laklara baxış keçirilmiş, fotoşəkillər çəkilmiş, qiymətləndirmə metodologiyaları üzrə araşdırma aparılmış, oxşar əmlaklar üzrə təhlillər aparılmaqla müvafiq rəy verilmişdir.
40. Apellyasiya instansiya məhkəməsi gəldiyi nəticəni MM-in 317.1, 319.1. 269.1, 269.7, 442, 739.1, 739.2-ci maddələrinə, “İpoteka haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 1.0.1, 25.3.5, 30.6, 36.2, 39.3, 39.3.3-cü maddələrinə, MPM-in 14.2, 77.1, 88, 217.3, 372.1, 372.6, 372.7, 376.2, 402.1-ci maddələrinə istinad etməklə əsaslandırmışdır.
41. Apellyasiya instansiya məhkəməsinin qətnaməsi 2023-cü il 31 may tarixdə iş üzrə tərəflərə göndərilmiş və poçt göndərişlərinin verilməsi haqqında xəbərnamədən görünür ki, qətnamə 2023-cü il 10 iyun tarixdə Cavabdeh1 təqdim olunmuşdur.
42. Cavabdeh1 2023-cü il 29 iyul tarixdə kas sasiya şikayəti verməklə həmin qətnamənin əsas borc, faiz borcu və cərimə hesablanması hissəsində ləğv edilməsini və işin həmin hissəsində yenidən baxılması üçün apellyasiya instansiyası məhkəməsinə göndərilməsi barədə qərar qəbul olunmasını xahiş etmişdir. İİİ. KASSASİYA ŞİKAYƏTİNİN VƏ ONA QARŞİ ETİRAZİN DƏLİLLƏRİ a) Kassasiya şikayətinin dəlilləri
43. MM-in 467-ci maddəsinin tələbi pozulmuşdur. Belə ki, borc məbləğinin dəqiqləşdirilməsi üçün keçirilməsi zəruri olan mühasibatlıq ekspertizasının təyin olunması üçün verilmiş vəsatətlərin təmin edilməməsi işin birtərəfli aparılması, çəkişmə prinsipinin pozulması kimi qiymətləndirilməlidir. Apellyasiya məhkəməsi mühasibatlıq sahəsi üzrə mütəxəssis olmadığından iddiaçı tərəfin təqdim edilmiş maliyyə arayışını cavabdeh tərəfindən qəbul edilmədi yi və düzgünlüyünü şübhə etdiyi halda həmin arayışa əsaslanaraq qərar qəbul etməsi qətnamənin ədalətli olmasını şübhə altına almışdır.
44. MPM-in 97.1, 217.1-ci maddələrinin tələbləri pozulmuşdur. Belə ki, məhkəmə iş üzrə mühasibatlıq ekspertizası təyin etməklə borc məbləğinin dəqiqləşdirilməsi və nəticə etibarı ilə obyektiv qərar qəbul edilməsi zəruri olmuşdur. Birinci instansiya məhkəməsində Cavabdeh1 iştirak etmədiyindən məhkəmədən mühasibatlıq ekspertiza təyin olunması xahiş edilməmişdir. Apellyasiya instansiya məhkəməsinə ekspertizanın keçirilməsi zərurəti olmasını bildirərək, məhkəməyə vəsatət təqdim etmişdir. Lakin vəsatət təmin olunmadan qətnamə qəbul edilmişdir. b) Kassasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri
45. Kassasiya şikayətinə qarşı etiraz təqdim olunmamışdır. İV. KASSA SİYA BAXİŞİNİN HƏDLƏRİ
46. Apellyasiya baxışının əsas borc, faiz borcu və cərimə hesablanması hissəsində mübahisələndirildiyi üçün, hazırkı icraat çərçivəsində məhkəmə aktının qanuniliyi və əsaslılığı tam olaraq yoxlanılacaqdır (MPM-in 403 və 416-cı maddələri).
47. Kassasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən işin faktiki halları yoxlanılmasa da apellyasiya instansiyası məhkəməsinin maddi və prosessual hüquq normalarını düzgün tətbiq edib-etməməsini yoxlayarkən hüquqi məsələlərin düzgün qiymətləndirilməsi üçün işin faktiki hallarının nəzərə alınması və onlara istinad olunması zəruridir. Kassasiya instansiyası məhkəməsinin işin müəyyən edilmiş faktiki hallarına istinad etməsi faktiki halların yoxlanılması və araşdırılması kimi qiymətləndirilməməlidir. V. TƏTBİQ EDİLƏN HÜQUQ
48. Azərbaycan Re spublikası Mülki Məcəlləsinin müvafiq müddəalarında aşağıdakılar nəzərdə tutulur: “Maddə
269. Girov və ipoteka hüququ anlayışı 269.1. Girov və ipoteka hüququ girov qoyanın əşyası barəsində girov saxlayanın əşya hüququdur və eyni zamanda borclunun girov saxlayan qarşısında pul və ya başqa öhdəliyinin icrasının təmin edilməsi üsuludur.... 269.7. Girovla və ipoteka ilə təmin edilmiş öhdəlik üzrə kreditorun (girov saxlayanın və ipoteka saxlayanın) hüququ var ki, borclunun həmin öhdəliyi icra etmədiyi halda girov qoyulmuş və ya ipoteka ilə yüklü edilmiş əşyanın dəyərindən həmin əşyanın mənsub olduğu şəxsin (girov qoyanın və ipoteka qoyanın) digər kreditorlarına nisbətən üstün qaydada təminat alsın....” “Maddə
317. İpoteka ilə yüklü olan əşyanı satmaq tələbi 317.1. Borclu təminat vasitəsi ipot eka olan əsas öhdəliyi icra etmədikdə və ya lazımınca icra etmədikdə, ipoteka saxlayan daşınmaz əşyanın satılmasını tələb edə bilər....” “Maddə
319. Borclunun öhdəlikləri yerinə yetirməyi gecikdirməsinin nəticələri 319.1. Əgər borclu icrasını təmin etmək üçün əşyanın ipotekaya verildiyi öhdəliklərin yerinə yetirilməsini gecikdirmişsə, ipoteka saxlayan ipoteka ilə yüklü edilmiş obyekti açıq hərracdan satmaq hüququna malikdir. Borclunun ipoteka ilə təmin olunmuş öhdəliklərini yerinə yetirmədiyi və ya yerinə yetirilməsini gecikdirdiyi hallarda daşınmaz əmlaka mülkiyyət hüququnun bilavasitə kreditora keçməsi barədə razılaşma etibarsızdır....” “Maddə
385. Öhdəlik anlayışı 385.1. Öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəm əli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır....” “Maddə
386. Öhdəliklərin əmələ gəlməsi əsasları 386.1. Öhdəliyin zərər vurulması, əsassız varlanma və ya bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş digər əsaslar nəticəsində əmələ gəlməsi halları istisna olmaqla, öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün onun iştirakçıları arasında müqavilə olmalıdır....” “Maddə
442. Öhdəliyin icra edilməməsi anlayışı Öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür.” “Maddə
443. Öhdəliyin icra edilməməsi il ə vurulan zərərin əvəzinin ödənilməsi 443.1. Öhdəliyini icra etməyən borclu kreditora dəymiş zərərin əvəzini ödəməyə borcludur. Borclunun üzərinə öhdəliyi pozmağa görə məsuliyyət qoyulmadıqda bu qayda qüvvədə olmur....” “Maddə
445. Borclunun icranı gecikdirməsi 445.1. İcranı gecikdirmiş borclu gecikdirmə nəticəsində vurduğu zərər üçün və gecikdirmə zamanı təsadüfən baş vermiş icra mümkünsüzlüyünün nəticələri üçün kreditor qarşısında məsuliyyət daşıyır....” “Maddə
449. Pul öhdəliyinin icra edilməməsi üçün məsuliyyət 449.1. Özgəsinin pul vəsaitini qanunsuz saxlamaqla, onu qaytarmaqdan boyun qaçırmaqla, onun ödənilməsini digər şəkildə gecikdirməklə və ya başqa şəxsin hesabına pul vəsaitini əsassız əldə etməklə və ya toplamaqla ondan faydalanmağa görə həmin vəsaitin məbləğindən faizlər ödəni lməlidir. Faizlərin miqdarı pul öhdəliyinin və ya onun müvafiq hissəsinin icra edildiyi gün üçün bank uçot dərəcəsi ilə müəyyənləşdirilir. Borc məhkəmə qaydasında tutulduqda məhkəmə kreditorun tələbini qərarın çıxarıldığı gün üçün bank uçot dərəcəsini əsas götürməklə ödəyə bilər.... 449.3. Əgər kreditorun pul vəsaitindən qanunsuz istifadə nəticəsində ona dəyən zərər bu Məcəllənin 449.1-ci maddəsinə əsasən ona çatası faizlərin məbləğindən çoxdursa, kreditor borcludan həmin məbləğdən çox olan hissədə zərərin əvəzini ödəməyi tələb edə bilər....” “Maddə
739. Borc müqaviləsi 739.1. Borc müqaviləsinə görə, iştirakçılardan biri (borc verən) pula və ya digər əvəz edilən əşyalara mülkiyyət hüququnu digər iştirakçıya (borc alana) keçirməyi öhdəsinə götürür, digər iştirakçı (borc alan) isə aldıql arını müvafiq olaraq pul və ya eyni keyfiyyətdə və miqdarda olan eyni növlü əşyalar şəklində borc verənə qaytarmağı öhdəsinə götürür. 739.2. Borc müqaviləsinin predmeti hər hansı pul məbləği olduqda, o, kredit müqaviləsi adlandırılır. Müstəqil peşə fəaliyyəti şəklində pul borc verməklə məşğul olan şəxslər əlavə olaraq peşəkarlıq qaydasında kreditlər verilməsi haqqında müddəaları gözləməlidirlər.” 49. “İpoteka haqqında” Azərbaycan Respublikası 2005-ci il 15 aprel tarixli, 883 nömrəli Qanununun müvafiq müddəalarında aşağıdakılar nəzərdə tutulur: “Maddə
30. İpoteka predmetinə sərəncam verilməsi... 30.6. İpoteka predmetinin özgəninkiləşdirilməsinin əsas öhdəlik üzrə tələblərin ödənilməsinə kifayət etdiyi hallarda, bu Qanunun 30.1-ci maddəsinin tələbləri nəzərə alınmadan ipoteka qoyan ipoteka predmetini özgəninkiləşdirə və ipoteka saxlayana əsas öhdəlik üzrə borclarını ödəyə bilər. İpoteka qoyan bu Qanunun 25.3.5-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş əsas öhdəliyin həcmi barədə arayışı notariusa təqdim edir. Bu halda notarius ipoteka predmetinin özgəninkiləşdirilməsinə dair müqaviləni təsdiqləyir, ipoteka saxlayanın tələblərinin tam ödənilməsinə dair müəyyən edilmiş məbləğin ipoteka saxlayanın hesabına köçürülməsini təmin edir. İpoteka saxlayanın tələbləri tam ödənildikdə, ipoteka saxlayan (birgə ipoteka saxlayanlar) ipotekanın dövlət qeydiyyatının ləğvi məqsədilə ipotekanın dövlət qeydiyyatı orqanına müraciət etməlidir.” “Maddə
34. İpoteka predmetinə tutmanın yönəldilməsi hüququnun yaranması... 34.1. İpoteka saxlayanın ipoteka predmetinə tutmanın yönəldilməsi hüququnun yaranmasına əsas verən hallar aşağıdakılardır: 34.1.1. əsas öhdəliyin, yaxud onun bir hissəsinin icrasının 90 təqvim günü və daha çox müddətə gecikdirilməsi;...” “Maddə
36. İpoteka predmetinə tutmanın yönəldilməsi qaydası... 36.2. İpoteka predmetinə tutmanın yönəldilməsi haqqında bildirişdə aşağıdakı məlumatlar əks etdirilməlidir: 36.2.1. müvafiq reyestrdəki ipotekanın qeydiyyat anı və nömrəsinə istinad edərək tutma yönəldilən ipoteka predmeti; 36.2.2. icra olunmalı öhdəlik barədə məlumat; 36.2.3. ipoteka predmetinə notariusun icra qeydi əsasında tutmanın yönəldilməsi barədə xəbərdarlıq; 36.2.4. bildirişin tarixi, bildirişi verən şəxsin adı və imzası....” “Maddə
39. İpoteka müqaviləsindən irəli gələn mübahisələrə məhkəmə qaydasında baxılması... 39.3. Məhkəmə ipoteka predmetinə tutmanın yönəldilməs i haqqında qərar qəbul edərkən qərarda aşağıdakıları göstərməlidir:... 39.3.3. ipoteka predmetinin ilkin satış qiyməti. İlkin satış qiyməti ipoteka qoyanla ipoteka saxlayanın razılaşması əsasında, mübahisə olduqda isə müstəqil qiymətləndiricinin rəyi əsasında məhkəmə tərəfindən müəyyən edilir; …” “Maddə
59. İpoteka predmeti olan yaşayış evinə və mənzilə tutmanın yönəldilməsi … 59.3. İpoteka qoyulmuş yaşayış evinə və ya mənzilə tutma yönəldildikdə və o satıldıqda ipoteka qoyan və onunla birlikdə yaşayan ailə üzvləri və digər şəxslər tutduqları yaşayış sahəsini ən geci bir ay ərzində tərk etməlidirlər, bu şərtlə ki: 59.3.1. yaşayış evi və ya mənzil ipoteka müqaviləsi üzrə kreditin qaytarılması üçün ipoteka qoyulmuş olsun; və ya 59.3.2. ipoteka qoyanla birlikdə yaşayan yetkinlik yaşına çat mış ailə üzvləri və digər şəxslər ipoteka müqaviləsi bağlanarkən həmin evə (mənzilə) tutma yönəldildikdə və o satıldıqda onu tərk etmək barədə notariat qaydasında təsdiq edilmiş öhdəlik götürmüş olsunlar. İpoteka müqaviləsi bağlandıqdan sonra həmin evə və ya mənzilə qeydiyyata alınmış şəxslər belə öhdəlik götürmüş sayılırlar....”
50. Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual müddəalarında aşağıdakılar nəzərdə tutulur: Məcəlləsinin müvafiq “Maddə
14. İş üzrə məhkəmə baxışının prinsipləri... 14.2. Məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir....” “Maddə
77. Sübut etmə vəzifəsi 77.1. Hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir....” “Maddə
88. Sübutların qiymətləndirilməsi Məhkəmə süb utlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur.” “Maddə
217. Qətnamənin qanuniliyi və əsaslılığı... 217.3. Qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətinə uyğun əsaslandırılmalıdır....” “Maddə
416. Kassasiya instansiyasında işə baxmanın hədləri. 416.1. Kassasiya instansiyası məhkəməsi işə şikayət həddində baxır və kassasiya şikayətində irəli sürülmüş dəlillər üzrə apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq edilməsini yoxlayır. 416.2. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən bu Məcəllənin 418.4-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş prosessual hü quq pozuntusu hesab edilən hallara yol verilməsi şikayətin hədlərindən və dəlillərindən asılı olmayaraq yoxlanılmalıdır.” Vİ. ALİ MƏHKƏMƏNİN MÖVQEYİ
51. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən işə baxılan zaman prosessual hüquq normalarının tələblərinə riayət edildiyindən, habelə mübahisəli hüquq münasibətini tənzimləyən maddi hüquq normaları düzgün tətbiq olunduğundan və kassasiya şikayətinin dəlilləri əsassız olduğundan iş üzrə Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyasının 2023-cü il 19 may tarixli 2-2(104)-144/2023 nömərli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmalı, kassasiya şikayəti təmin edilməməlidir.
52. Kassasiya şikayətinin dəlillərinin mahiyyəti bundan ibarət olmuşdur ki, məhkəmə mühasibatlıq sahəsi üzrə mütəxəssis rəyinə ehtiyac olduğu halda yalnız iddiaçı tərəfindən təqdim edilmiş maliyyə arayışına əsaslanaraq ekspertiza keçirilməsi barədə cavabdehin vəsatətləri təmin olunmadan qətnamə qəbul etmişdir.
53. Məhkəmə kollegiyası kassasiya şikayətinin dəlilləri ilə razılaşmayaraq bildirir ki, MM-in 6.2-ci maddəsinə əsasən, fiziki və hüquqi şəxslər mülki hüquqları öz mənafelərini gerçəkləşdirmək üçün iradələrinə uyğun olaraq əldə edir və həyata keçirirlər. Onlar müqavilə əsasında öz hüquq və vəzifələrini müəyyənləşdirməkdə və qanunvericiliyə zidd olmayan hər hansı müqavilə şərtləri qoymaqda sərbəstdirlər.
54. Həmin Məcəllənin 390.1-ci maddəsinə əsasən, fiziki və hüquqi şəxslər azad surətdə müqavilələr bağlaya və bu müqavilələrin məzmununu müəyyənləşdirə bilərlər. Onlar bu Məcəllədə nəzərdə tutulmayan, lakin ona zidd o lmayan müqavilələr də bağlaya bilərlər.
55. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən işə baxılarkən tərəflər arasında bağlanmış kredit müqavilələri, müqavilələrə əlavə saziş, ödəniş cədvəlləri və maliyyə arayışları əsasında cavabdehin borclarını düzgün olaraq müəyyən etmiş, cavabdehlər tərəfindən isə məhkəmənin istinad etdiyi sənədlərdə əks olunan məlumatları inkar edən mötəbər sübutları aşağı instansiya məhkəmlərinə təqdim olunmamışdır.
56. Halbuki, kommersiya mübahisələri üzrə məhkəmə icraatı tərəflərin bərabərlik prinsipini əks etdirməklə, hər bir tərəfin üzərinə onun irəli sürdüyü dəlillərinin özü tərəfindən sübut edilməsini ehtiva edir.
57. MPM-in 76-cı maddəsinin tələblərinə əsasən, tərəflərin tələb və etirazlarını əsaslandıran halların və işi düzgün həll etmək üçün əhəmiyyəti olan başqa halların mövcud olduğunu və ya olmadığını məhkəmə müəyyən edərkən bu Məcəllədə və başqa qanunlarda müəyyən olunmuş qaydada əldə etdiyi məlumatlar sübutlar hesab olunur. Bu məlumatlar yazılı və maddi sübutlarla, ekspertlərin rəyləri ilə, yerində müayinə keçirməklə, səs və video yazıları ilə, şahidlərin ifadələri ilə, işdə iştirak edən şəxslərin izahatları ilə müəyyən edilir (MPM-in 76.1, 76.2-ci maddələri).
58. MPM-nin sübutetmə yükü ilə bağlı müəyyənləşdirdiyi qaydalar baxımından məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Məhkəmə işin gedişində təqdim olunmuş ancaq o sübutları qəbul edir və nəzər ə alır ki, onlar işdə tərəflərin tələblərini müəyyən edən faktlarla və hallarla əlaqədardır. Qanuna və ya digər normativ hüquqi aktlara əsasən müəyyən sübutetmə vasitələri ilə təsdiq edilməli olan işin halları başqa sübutlarla təsdiq oluna bilməz (MPM-in 14.2, 77.1, 80, 81-ci maddələri).
59. MPM-in 97.1-ci maddəsinə əsasən, işə baxılarkən xüsusi bilik tələb olunan sualları izah etmək üçün məhkəmə işdə iştirak edən şəxsin yazılı qaydada verilən əsaslandırılmış vəsatəti və ya öz təşəbbüsü ilə ekspertiza təyin edə bilər.
60. Hazırkı halda, işdən göründüyü kimi məhkəmə cavabdehin əsas və faiz borcunu iş materiallarında olan sənədlərdə əksini tapmış məlumatlar əsasında sadə riyazi hesablama ilə hesablamış, cavabdeh tərəfindən həmin məbləğlərin əsassız olmasına dair hər hansı sübutlar təqdim e dilməmiş və həmin borcların təkrar olaraq hesablanması üçün xüsusi bilik tələb edən ekspert rəyinin əldə olunmasına zərurət yaranmamışdır. Beləliklə məhkəmənin cavabdehin əsas borcuna dair mövqeyi qanuni, əsas borcuna mütənasib olaraq cərimə borcuna dair mövqeyi isə ədalətli olmuşdur. Bu səbəbdən məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, cavabdehin kassasiya şikayətinin onun borcunun müəyyən edilməsi üçün ekspertizanın keçirilməməsinə dair dəlili əsaslı olmamışdır. Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin isə belə ekspertizanı təyin etməməsi prosessual hüquq normasının pozulması kimi qiymətləndirilə bilməz.
61. Həmçinin, MPM-in 9.1-ci maddəsinə əsasən, ədalət mühakiməsi çəkişmə, tərəflərin bərabərliyi və faktlar əsasında həyata keçirilir. Hakim çəkişmə prinsipinə əməl etməklə işlərin məhkəmə iclasın da məhkəmə araşdırmaları aparılmasına, mahiyyəti üzrə işə baxılıb qətnamə qəbul edilməsinə yönələn bütün lazım olan hərəkətləri, çəkişmə prinsipinə əməl etməklə, işi məhkəmədə baxılmağa hazırlamaq qaydasında tərəflərə təqdim olunmuş yazılı sənədləri tamamlamağı, zərurət olduqda təqdim olunmuş yazılı materiallarla bağlı izahlar verməyi, habelə iş üçün əhəmiyyətli olan sənədləri və digər sübutları işin məhkəmədə baxılmağa hazırlanması yekunlaşana qədər təqdim etməyi təklif edir (MPM-in 165, 167.1 və 167.1.2-ci maddələri).
62. Mülki prosessual qanunvericiliyin tələblərinə görə həmçinin işdə iştirak edən şəxslər də prosessual qanunvericiliklə onlara verilmiş prosessual hüquqlardan vicdanla istifadə etməyə borcludurlar. Hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi ha lları sübut etməlidir. Sübutlar işdə iştirak edən şəxslər tərəfindən birinci instansiya məhkəməsinə işin məhkəmədə baxılmağa hazırlanması yekunlaşana qədər təqdim edilir. Məhkəmə baxışı zamanı sübutların təqdim edilməsinə o halda yol verilir ki, bunun üçün əsaslar məhkəmə baxışı gedişində əmələ gəlmiş olsun və ya işdə iştirak edən şəxslər işin məhkəmədə baxılmağa hazırlanması yekunlaşana qədər sübutların təqdim edilməsinin onlardan asılı olmayan səbəblərə görə mümkün olmadığını əsaslandırsın (MPM-in 47, 77.1, 78.1-ci maddələri).
63. Bununla belə, işdə iştirak edən şəxslərin iddia ərizəsinə etirazı və ya sübutları təqdim etməməsi işdə olan mövcud materiallar əsasında işə baxılmasına mane olmur. (MPM-in 184.1-ci maddəsi).
64. Məhkəmə kollegiyası kassasiya şikayətinin dəlillərinə qiymət verər kən həmçinin nəzərə alır ki, kassasiya instansiyası məhkəməsi işə şikayət həddində baxır və kassasiya şikayətində irəli sürülmüş dəlillər üzrə apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq edilməsini yoxlayır (MPMnin 416.1-ci maddəsi). 65. “Kassasiya məhkəməsi sübut və faktlara yenidən qiymət vermədən işin hallarını müəyyən olunmuş kimi qəbul edərək, apellyasiya məhkəməsinin qərarının mahiyyəti üzrə düzgün olub-olmamasını yoxlamır, onu yalnız məhkəmə tərəfindən qanunun tələblərinə riayət olunub-olunmaması maraqlandırır, çünki həmin məhkəmənin fəaliyyətinin fundamental prinsipinə görə, “kassasiya məhkəməsi işi deyil, qərarı mühakimə edir”. Məhkəmə aktı o zaman qanuni hesab olunur ki, mübahisəyə prosessual qanunla müəyyən olunmuş qaydalara uyğun olaraq baxılmış və qərar qəbul olunmuş, mübahisələndirilən münasibətlər isə onlara dair maddi hüquq normaları ilə müəyyən edilmiş qaydalarla tənzimlənmişdir (Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 420-ci maddəsinin şərh edilməsinə dair” 2012-ci il 28 fevral tarixli Qərarı).
66. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsinin iş üzrə gəldiyi gəldiyi nəticə mübahisəli hüquq münasibətlərinə tətbiq edilən maddi hüquq normaları ilə yanaşı, MPM-nin 14.2, 77.1, 88 və 217-ci maddələrinin tələblərinə uyğun olmuş, işdəki sübutlar mülki prosessual qanunvericiliyin mümkünlük, aidlik və mötəbərlik tələbləri nəzərə alınmaqla qiymətləndirilmiş və məhkəmənin gəldiyi nəticə əsaslandırılmışdır.
67. Beləliklə, Apellyasiya Məh kəməsi tərəfindən işə baxılarkən maddi və prosessual hüquq normalarının pozuntusuna yol verilməmiş, iş üzrə sübutlar qiymətləndirilməklə düzgün nəticəyə gəlinmişdir. Kassasiya şikayətinin dəlilləri isə əsassız olduğundan təmin edilməməli, Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyasının 2023-cü il 19 may tarixli 2-2(104)-144/2023 saylı qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır.
68. Şərh edilənlərə əsasən və MPM-in 416-419-cu maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə kollegiyası QƏRARA ALDİ: Cavabdeh1 tərəfindən verilmiş kassasiya şikayəti təmin olunmasın. Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyasının 2023-cü il 19 may tarixli 2-2(104)-144/2023 nömrəli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qərar qəbul edildiyi andan qüvvəyə minir.