Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bakı şəhəri İş № 2-2(103)-1085/2024 11.12.2024 BAKI APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ İddiaçı ASC-nin cavabdehlər Cavabdeh2 MMC-yə və Cavabdeh1 qarşı borcun tutulması tələbinə dair kommersiya mübahisəsi Açar söz: öhdəliklərin icrası, pul tələbi. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyası hakimlər Mahmudova Təranə Nəriman qızının sədrliyi və məruzəsi ilə, hakimlər Həsənov Elnur Məmmədsaat oğlu və Şirinov Ziya Allahverdi oğlundan ibarət tərkibdə, məhkəmə iclas katibi Məhərrəmova Günel Elman qızının katibliyi, iddiaçının nümayəndəsi X1 iştirakı ilə, İddiaçı ASC-nin cavabdehlər Cavabdeh2 MMC-yə və Cavabdeh1 qarşı pul tələbinə dair kommersiya mübahisəsi üzrə Bakı Kommersiya Məhkəməsinin xx.xx.2024-cü il tarixli, e-2-2(113)-1108/2024 nömrəli qətnaməsindən Cavabdeh2 MMC tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə əsasən işə açıq məhkəmə iclasında baxdı. İşin halları
1. Cavabdeh2 MMC (müştəri) və İddiaçı ASC (bank) arasında xx.xx.2022-ci il tarixdə Bank xidmətlərinin göstərilməsinə dair ümumi şərtlər toplusunun xx.xx.2022-ci il tarixli 1.0.5 nömrəli versiyasının şərtlərini qəbul etməsi barədə OnGTC- 07407LE/2019 saylı Razılaşma imzalanmışdır. Razılaşma müştərinin qanuni təmsilçisi Cavabdeh1 elektron imzası ilə təsdiq edilmişdir.
2. Bank xidmətlərinin göstərilməsinə dair ümumi şərtlər toplusunun xx.xx.2022-ci il tarixli 1.0.5 nömrəli versiyasının: 1-ci bəndinin 1-ci yarımbəndinə əsasən həmin müqavilədə müştərinin müraciəti əsasında ona bank hesabının açılması, depozitin yerləşdirilməsi, maliyyələşdirilməsi (kredit, kredit xətti və ya limitin ayrılması), ticarətin maliyyələşdirilməsi (akkreditiv, qarantiya, stand-by akkreditiv, inkasso), ödəniş kartların verilməsi, depozit qutularının icarəsi və bu xidmətlərin göstərilməsindən irəli gələn şərtlər öz əksini tapmışdır. 1-ci bəndinin 2-ci yarımbəndinə əsasən müqavilədə qeyd olunan xidmətlərdən hər birinin bank tərəfindən müştəriyə təqdim olunması üçün bu müqavilədən başqa müvafiq ərizə formalarının da müştərinin özü və ya səlahiyyətli nümayəndəsi tərəfindən doldurularaq banka təqdim olunması tələb olunur. İV-cü bəndinin 1.1-ci yarımbəndinə əsasən bank “Maliyyələşdirmə üçün ərizə” forması ilə müəyyən olunmuş şərtlər əsasında hissələrlə və ya birdəfəlik verilən kredit (birdəfəlik, bərpa olunan, bərpa olunmayan, overdraft, tranş kredit, invoys əsasında maliyyələşdirmə və ya qarantiya/akkreditivin maliyyələşdirilməsi, kredit xətti və s.kimi öhdəliklər) üçün Müştəriyə “Maliyyələşdirmə üçün ərizə” forması göstərilən şərtlərlə kredit verir. Kredit üzrə faizlərin hesablanması və ödənilməsi qaydası , qevvədə olma müddət , cərimə, məqsəd, Müştəriyə verilməsi qaydası və bu kimi “Maliyyələşdirmə üçün ərizə” forması ilə müəyyən olunacaq. Həmin müqavilənin Kredit (Maliyyələşdirmə) adlanan İV-cü bəndinin 1.4-cü yarımbəndinə əsasən kredit limitinin ayrılması bankın müştəriyə kredit vermək vədini ifadə etmir. “Maliyyələşmə üçün ərizə” formasında göstərilən məbləğ çərçivəsində müştərinin hər bir kredit sifarişinə ayrıca baxılır və qərar verilir. Müsbət qərar olduğu təqdirdə tərəflər arasında müvafiq kredit şərtləri göstərilərək “Maliyyələşmə üçün ərizə” imzalanır. İV-cü bəndinin 3.1-ci yarımbəndinə əsasən kredit, bank tərəfindən kredit məbləğinin müştəriyə bankda onun üçün açılan kredit hesabından cari hesabına köçürülməsi yolu ilə verilir. İV-cü bəndinin 3.2-ci yarımbəndinə əsasən müştəri kreditdən istifadəyə görə banka “Maliyyələşdirmə üçün ərizə” formasında göstərilən qaydada faizləri ödəyir.
3. Cavabdeh2 MMC (müştəri) tərəfindən İddiaçı ASC-yə (banka) xx.xx.2022-ci il tarixli DCL00438701-01 saylı Maliyyələşdirmə üçün ərizə təqdim edilmişdir. Həmin ərizənin şərtlərinə əsasən (kredit əməliyyatı üzrə) Bank tərəfindən Borcalana xx.xx.2023cü il tarixədək illik faiz dərəcəsi 17%, illik cərimə faizi 15%, kreditin müddəti bitdikdən sonra illik cərimə faizi 32% olmaqla, 61587 manat məbləğində mal alışı məqsədi ilə kredit xətti açılmışdır. Ərizə müştərinin qanuni təmsilçisinin elektron imzası ilə təsdiq edilmişdir
4. İddiaçı ASC (bank) ilə Cavabdeh1 (zamin) arasında müvafiq olaraq 16 may 2022ci il tarixli, DG**********469 saylı zaminlik müqaviləsi bağlanmışdır. Həmin müqavilənin: 1.1-ci bəndinə əsasən bank ilə borc alan arasında müqavilənin 2.1-ci bəndində göstərilən kredit müqaviləsi əsasında borc alana veriləcək müqavilənin 2.2-ci bəndində göstərilən kreditlə əlaqədar olaraq borc alan bank qarşısında öz öhdəliklərini tam yerinə yetirənədək zamin borc alan ilə birlikdə bank qarşısında məsuliyyət daşımağı öz öhdəsinə götürmüşdür. 2.1-ci bəndinə əsasən zaminliklə təmin olunan öhdəlik: DCL00438701-01 saylı maliyyələşdirmə üçün ərizə. 2.2-ci bəndinə əsasən zaminliklə təmin olunan müqavilənin predmetini borc alana illik 17% olmaqla 61.587 manat məbləğində və 12 ay müddətə kredit xətti təşkil edir. 3-cü bəndinə əsasən zamin bank qarşısında borcalanın müqavilənin 2.1-ci bəndində göstərilən öhdəliyi üzrə banka olan borcları, həmçinin bu öhdəliklə əlaqədar yaranan və yarana biləcək hər cür zərər, komisyon, dəbbə pulu, məhkəmə xərcləri və s.məbləği həcmində məsuliyyət daşıyır. 5.1-ci bəndinə əsasən borc alan zaminliklə birlikdə təmin edilmiş öhdəliyi icra etmədikdə və ya lazımınca icra etmədikdə zamindən borc alanın öhdəliyi üzrə yaranan bütün xərcləri ödəməyi tələb etmək hüququna malikdir. Müqavilə bank tərəfindən imza və möhür ilə, zamin tərəfindən imza ilə təsdiq edilmişdir.
5. PB/BPŞ-OUT-01581-2023 nömrəli, sonuncu xx.xx.2023-cü il tarixli maliyyə arayışına əsasən Cavabdeh2 MMC-nin xx.xx.2023-cü il tarixə: - DCL00438701-01 saylı maliyyələşdirmə üçün ərizə üzrə əsas borc 61587 manat, faiz borcu 1.990,89 manat, 5.798,10 manat cərimə olmaqla, cəmi 69.375,99 manat təşkil edir. Gecikmə günü: 173
6. Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertizası xx.xx.2024-cü il tarixli, 9/1700 saylı ekspert rəyinə əsasən hesabdan çıxarış məlumatları və xx.xx.2022-ci il tarixli DCL00438701-01 saylı Maliyyələşdirmə üçün ərizədə qeyd olunan şərtləri nəzərə alaraq müqavilə müddətinin bitdiyi tarixə yəni xx.xx.2023-cü il tarixə əsas borcu 61.587 manat, faiz borcu 3877,52 manat, maliyyə arayışında qeyd edilən tarixə, yəni xx.xx.2023-cü il tarixə əsas borcu 61.587 manat və faiz borcu 6720,84 manat məbləğində müəyyən edilmişdir.
7. “xx.xx.2023-cü il tarixdə Paşa Bank” ASC tərəfindən cavabdehlər Cavabdeh2 MMC-yə və Cavabdeh1 pretenziya məktubu ilə müraciət edilərək, müvafiq müqaviləyə əsasən Bank qarşısında yaranmış gecikdirilmiş öhdəliklərinin icrası xahiş edilmişdir.
Birinci instansiya məhkəməsində icraat
8. İddiaçı ASC cavabdehlər Cavabdeh2 MMC-yə və Cavabdeh1 qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, cavabdehlər Cavabdeh2 MMC və Cavabdeh1 birgə qaydada DCL00438701-01 saylı maliyyələşdirmə üçün ərizəyə əsasən 61587 manat əsas borc, 1.990,89 manat faiz borcu, 5.798,10 manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 69.375,99 manat məbləğində borcun, mediasiya prosesi üzrə ödənilmiş 400 manat məbləğində xidmət haqqının cavabdehlərdən birgə qaydada tutularaq İddiaçı ASC-nin xeyrinə ödənilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.
9. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, İddiaçı ASC ilə Cavabdeh2 MMC arasında xx.xx.2022-ci il tarixdə Bank xidmətlərinin göstərilməsinə dair ümumi şərtlər toplusunun xx.xx.2022-ci il tarixli 1.0.5 nömrəli versiyasının şərtlərini qəbul etməsi barədə OnGTC-07407LE/2019 saylı razılaşma imzalanmışdır. Həmin razılıq ərizəsini imzalayaraq borclu www.pashabank.az saytında yerləşdirilmiş X2 qeyd edilmiş şərtləri (müvafiq redaksiyada) qəbul edir. Sonradan tərəflər arasında ümumi şərtlər toplusu çərçivəsində xx.xx.2022-ci il tarixli DCL00438701-01 saylı Maliyyələşdirmə üçün ərizə imzalanmış və bank tərəfindən borc alana xx.xx.2023-cü il tarixədək illik faiz dərəcəsi 17%, illik cərimə faizi 15%, kreditin müddəti bitdikdən sonra illik cərimə faizi 32% olmaqla, 61587 manat məbləğində əməliyyat xərclərinin ödənilməsi məqsədi ilə kredit xətti açılmışdır. Borc alan Cavabdeh2 MMC bank qarşısında öhdəliklərinin icrasını təmin etmək məqsədi ilə bank ilə Cavabdeh1 arasında xx.xx.2022-ci il tarixli DG**********469 saylı zaminlik müqaviləsi bağlanmışdır. Hazırda borc alanın xx.xx.2023-ci il tarixinə İddiaçı ASC qarşısında öhdəlikləri DCL00438701-01 saylı maliyyələşdirmə üçün ərizəyə əsasən 61587 manat əsas borc, 1.990,89 manat faiz borcu, 5.798,10 manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 69.375,99 manat təşkil edir. Gecikmə günü: 173. Buna görə də bank tərəfindən məhkəməyə qədər pretenziya qaydasına əməl edilərək cavabdehlərə xəbərdarlıq məktubu göndərilmiş və bank qarşısında olan öhdəliklərinin yerinə yetirilməsi xahiş olunmuş, əks halda qanunvericiliklə müəyyən olunmuş və müqavilə şərtində nəzərdə tutulmuş tədbirlərin görüləcəyi bildirilmişdir. Bundan başqa tərəflərindən mübahisənin məhkəmədən kənar qaydada həll edilməsi istiqamətində tədbirlər görülməsi məqsədi ilə mediasiya institutunun tətbiqi qaydasında mediasiya təşkilatına müraciət edilmiş, lakin tərəflər arasında məhkəmədən kənar qaydada razılıq əldə edilməmişdir. İddiaçı ASC mediasiya prosesi üzrə 400 manat məbləğində xidmət haqqı ödəmişdir. X4 4-cü bölümünün 3.11-ci bəndinə əsasən Kreditin əsas məbləği və ona hesablanmış faizlər ödəniş qrafikində və “Maliyyələşdirmə üçün ərizə” formasında göstərilən qaydada ödənilmədikdə gecikdirilmiş əsas məbləğə “Maliyyələşdirmə üçün ərizə” forması ilə müəyyən olunan qaydada və həcmdə cərimə faizi hesablanır. Cərimə faizi 2 qaydada müəyyən olunur: 1) kreditin müddəti bitənədək və 2) kreditin müddəti bitdikdən sonra. Kreditin müddəti bitənədək cərimə tətbiq olunduğu zaman kredit faizləri də öz növbəsində hesablanmağa davam edir. Bank xidmətlərinin göstərilməsinə dair ümumi şərtlər toplusunun 4-cü bölümünün 5.2.1-ci bəndinə əsasən Kreditin və faizlərin ödənilməsi Müştəri tərəfindən 3 (üç) aydan artıq müddətə gecikdirildikdə Bank Müştəriyə verilən Krediti vaxtından əvvəl ləğv edə və ya Kredit məbləğini vaxtından əvvəl Müştəridən tələb edə bilər. Eyni zamanda X4 əsasən Müştəri tərəfindən Müqavilə öhdəlikləri yerinə yetirilmədikdə, Azərbaycan Respublikası Qanunlarına əsasən məhkəmələrə və digər səlahiyyətli orqanlara müraciət etmək Bankın hüququdur.
10. Bakı Kommersiya Məhkəməsinin xx.xx.2024-cü il tarixli, e-2-2(113)-1833/2024 nömrəli qətnaməsi ilə iddianın qismən təmin edilməsi, cavabdehlər Cavabdeh2 MMC-dən və Cavabdeh1 müştərək qaydada xx.xx.2022-ci il tarixli DCL00438701-01 saylı maliyyələşdirmə üçün ərizə üzrə 61587 manat manat məbləğində əsas, 1990,89 manat faiz borcu və 3000 manat məbləğində dəbbə pulu olmaqla, cəmi 66.577,89 manat məbləğində pul vəsaiti, mediasiya xərclərinin əvəzi olaraq 380 manat məbləğində pul vəsaiti tutularaq İddiaçı ASC-yə ödənilməsi, qalan hissədə iddianın rədd edilməsi qət edilmişdir.
11. Məhkəmə tərəfindən müəyyən edilmişdir ki, iddiaçı Cavabdeh2 MMC (müştəri) və İddiaçı ASC (bank) arasında xx.xx.2022-ci il tarixdə Bank xidmətlərinin göstərilməsinə dair ümumi şərtlər toplusunun xx.xx.2022-ci il tarixli 1.0.5 nömrəli versiyasının şərtlərini qəbul etməsi barədə OnGTC-07407LE/2019 saylı Razılaşma imzalanmışdır. Həmin şərtlər toplusunda müəyyən edilmiş şərtlərə uyğun olaraq Cavabdeh2 MMC tərəfindən banka təqdim edilmiş və bank tərəfindən təsdiqlənmiş xx.xx.2022-ci il tarixli DCL00438701-01 saylı maliyyələşdirmə üçün ərizəyə əsasən Cavabdeh2 MMC-yə xx.xx.2023-cü il tarixədək illik faiz dərəcəsi 17%, illik cərimə faizi 15%, kreditin müddəti bitdikdən sonra illik cərimə faizi 32% olmaqla, 61587 manat məbləğində mal alışı məqsədi ilə kredit xətti açılmışdır. İddiaçı ASC Cavabdeh2 MMC-yə kredit müqaviləsinə əsasən üzərinə götürdüyü öhdəlikləri lazımi qaydada icra etmiş, lakin Cavabdeh2 MMC maliyyələşdirmə üçün ərizə üzrə əsas kredit borcunu və faizləri ödəmək öhdəliyini lazımi qaydada icra etməmiş, nəticədə cavabdehin iddiaçıya əsas və faiz borcu yaranmışdır. Sözügedən maliyyələşdirmə üçün ərizə (kredit müqaviləsi) üzrə borcun məbləğinin müəyyən etmək üçün keçirilmiş məhkəmə-mühasibatlıq ekspertizasının rəyi ilə müəyyən edilmişdir ki, həmin ərizə üzrə kreditin verilmə müddətinin bitməsi tarixinə, yəni xx.xx.2023-cü il tarixə əsas borcu 61.587 manat, faiz borcu 3877,52 manat təşkil edir. Məhkəmə MPM-in 206.1ci maddəsinə əsasən, ekspert rəyini tədqiq edərək belə qənaətə gəlir ki, hazırkı halda məhkəmənin ekspert rəyi ilə razılaşmaması üçün əsaslar mövcud deyil, odur ki, həmin rəy iş üzrə sübut qismində qəbul edilməlidir. Məhkəmə həmçinin faizlərin hesablanmalı olduğu müddətə münasibətdə qeyd edir ki, mübahisəli maliyyələşdirmə üçün ərizə (kredit müqaviləsi) üzrə kreditin verilməsi müddəti bitənədək iddiaçı tərəfindən kredit borcunun vaxtından əvvəl tam şəkildə qaytarılması barədə xəbərdarlıq məktubu göndərilməsi, yəni müqavilənin iddiaçı tərəfindən birtərəfli qaydada ləğv edilməsi iş materiallarına əsasən müəyyən edilmir. Odur ki, iddiaçı kreditin verilməsi müddətinin bitdiyi tarixədək olan müddət üçün müqavilə üzrə faizlərin tutulmasını tələb etməkdə haqlıdır. Beləliklə, məhkəmə iddia tələbi həddində işə baxılması barədə MPM-in tələbini nəzərə alaraq hesab edir ki, xx.xx.2022-ci il tarixli DCL00438701-01 saylı maliyyələşdirmə üçün ərizə üzrə əsas və faiz borcunun tutulması hissəsində iddia tam təmin edilməli, mübahisəli müqavilə üzrə tutulacaq əsas borc 61587 manat, faiz borcu isə 1.990,89 manat məbləğində müəyyən edilməlidir. Bundan əlavə iddiaçı xx.xx.2022-ci il tarixli DCL00438701-01 saylı maliyyələşdirmə üçün ərizə (kredit müqaviləsi) üzrə əsas borcu ödəniş planına uyğun qaytarmadığına görə cavabdehə hesablanmış 5.798,10 manat məbləğində dəbbə pulunun tutulması tələbini də irəli sürmüşdür. Məhkəmə qeyd etmişdir ki, kredit əməliyyatları üzrə maliyyələşdirilmiş pul məbləğlərinin borclu tərəfindən ödənilməsi gecikdirildiyi halda cərimə faizlərinin (dəbbə pulunun) ödənilməli olması Şərtlər Toplusunda və maliyyələşdirmə üçün ərizələrdə nəzərdə tutulmuşdur. Odur ki, hazırkı halda mübahisəli maliyyələşdirmə üçün ərizə üzrə verilmiş kredit məbləğinin ödənilməsi gecikdirildiyindən iddiaçı həmin ərizə üzrə əsas borc məbləğinə hesablanmış dəbbə pulunun ödənilməsini də tələb etmək hüququna malikdir. Dəbbə pulunun məbləğinə gəldikdə məhkəmə Mülki Məcəllənin 467-ci maddəsinin tələblərini əsas görürməklə tələb olunan dəbbə pulunun əsas borc məbləğinə nisbətini, eləcə də həm kreditorun, həm də borclunun əsaslı mənafeyini nəzərə alaraq hesab etmişdir ki, cavabdehdən tutulması tələb olunan dəbbə pulu tənasübsüz surətdə yüksək olduğundan həmin məbləğ azaldılaraq cavabdehdən tutulacaq dəbbə pulu 3000 manat məbləğində müəyyən edilməlidir. Bununla yanaşı iş materiallarına əsasən müəyyən edilir ki, xx.xx.2022-ci il tarixli DCL00438701-01 saylı maliyyələşdirmə üçün ərizəyə əsasən Cavabdeh2 MMC-nin öhdəliklərinin təminatı üsülu kimi İddiaçı ASC (bank) ilə Cavabdeh1 (zamin) arasında 16 may 2022-ci il tarixli, DG**********469 saylı zaminlik müqaviləsi bağlanmışdır. Həmin müqavilələrə əsasən zamin Cavabdeh1 Cavabdeh2 MMC-nın sözügedən maliyyələşdirmə üçün ərizədən irəli gələn öhdəliklərinə zamin durmuşdur. Məhkəmə zamin Cavabdeh1 mübahisəli maliyyələşdirmə üçün ərizə üzrə Cavabdeh2 MMC-nin bütün öhdəliklərinə zamin durduğundan həmin öhdəliklərə görə əsas borclu ilə birgə məsuliyyət daşıdığını nəzərə alaraq hesab edir ki, İddiaçı ASC həmin müqavilə üzrə borcların müştərək qaydada əsas borclu və zamindən tutulmasını tələb etməkdə də haqlıdır.
12. Məhkəmə hazırkı mübahisəyə AR MM-nin 385.1, 386, 442, 443.1, 448.1, 462.1, 467, 470.1, 472.1, 472.2, 478-ci maddələrini tətbiq etmişdir.
Apellyasiya instansiyasi məhkəməsindəki icraat
a) Apellyasiya şikayətinin dəlilləri
13. Cavabdeh2 MMC Bakı Kommersiya Məhkəməsinin xx.xx.2024-cü il tarixli, e-2- 2(113)-1833/2024 nömrəli qətnaməsindən apellyasiya şikayəti verərək qətnamənin ləğv edilməsini, iddia tələbinin rədd edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
14. Apellyasiya şikayətini onunla əsaslandırmışdır ki, cavabdeh tərəfindən müxtəlif vaxtlarda ödəniş həyata keçirilmişdir. İddiaçı tərəfindən iddia edilən gecikdirilmiş gün sayı 173 yox, 112-dir. №9/1700 ekspert rəyi iş materialları əsasında tərtib olunmuşdur. Buna görə də ekspertin gəldiyi nəticə ilə razılaşmırıq. Ümumi borc məbləği göstəriləndən aşağıdır. Məhkəmənin mövqeyinə əsasən cavabdehdən, yəni Cavabdeh2 MMC-dən tutulması tələb olunan dəbbə pulu 3000 manat müəyyən edilmişdir. Məhkəmənin qət etdiyi ümumi məbləğ 66.577,89 manatı əhatə etsə də bu məbləğ düzgün tərtib olunmamış ekspert rəyinə əsaslanır. Məhkəmənin 61587 manat əsas borc, 1.990,89 manat faiz borcuna nəzərən gəldiyi nəticə üçün dəbbə pulu 3.000 manat müəyyən edilmişdir. Belə ki, əgər ekspertizanın gəldiyi nəticə düzgün borc pul məbləğini əks etdirsəydi məhkəmənin dəbbə pulunun məbləğinə də münasibəti 3.000 manatdan daha aşağı olardı. Bu səbəbdən Bakı Kommersiya Məhkəməsinin e-2-2(113)-1108/2024 saylı, xx.xx.2024- cü il tarixli Qətnaməsi ləğv olunmalı və iddianın təmin olunmaması barədə Qətnamə qəbul olunmalıdır.
b) Məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları
15. İddiaçının nümayəndəsi X3 məhkəmə iclasında apellyasiya şikayətinə etiraz edərək təmin edilməməsini xahiş edir.
16. Cavabdehə məhkəmə iclasının yeri və vaxtı barədə lazımı qaydada məlumat verilməsinə baxmayaraq məhkəmə iclaısnda nümayəndəsinin iştirakını təmin etməmişdir.
Tətbiq edilən hüquq
17. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin: 385.1-ci maddəsinə görə öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. 425.1-ci maddəsinə əsasən öz hüquqlarını həyata keçirərkən və vəzifələrini icra edərkən tərəflərdən hər biri vicdanlılığın tələb etdiyi tərzdə, yəni şərtləşdirilmiş vaxtda və yerdə lazımi şəkildə, öhdəliyin şərtlərinə və bu Məcəllənin tələblərinə müvafiq surətdə, belə şərtlər və tələblər olmadıqda isə işgüzar adətlərə və ya adətən irəli sürülən digər tələblərə müvafiq surətdə hərəkət etməlidir. 425.2-ci maddəsinə əsasən öhdəlikləri icra edərkən tərəflər müqavilənin yerinə yetirilməsinə zəmin yaratmaq üçün birgə hərəkət etməli və müqavilənin məqsədinə çatmağa maneçilik törədə biləcək və ya öhdəliklərin icrasını təhlükəyə məruz qoya biləcək hər cür hərəkətlərdən çəkinməlidirlər. 442-ci maddəsinə görə öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. 462.1-ci maddəsinə görə dəbbə pulu (cərimə, penya) müqavilə ilə müəyyənləşdirilən, öhdəliyin icra edilmədiyi və ya lazımınca icra edilmədiyi, o cümlədən icranın gecikdirildiyi halda borclunun kreditora ödəməli olduğu pul məbləğidir. 467-ci maddəsinə görə məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq tənasübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azalda bilər. Tənasüb müəyyənləşdirilərkən kreditorun həm əmlak mənafeləri, həm də bütün əsaslı mənafeləri nəzərə alınır. 470.1-ci maddəsinə görə zaminlik müqaviləsi üzrə zamin başqa şəxsin kreditoru qarşısında həmin şəxsin öz öhdəliyini tamamilə və ya hissə-hissə icra etməsi üçün məsuliyyəti öz üzərinə götürür. 472.1-ci maddəsinə görə borclu zaminliklə təmin edilmiş öhdəliyi icra etmədikdə və ya lazımınca icra etmədikdə, əgər bu Məcəllədə və ya zaminlik müqaviləsində zaminin subsidiar məsuliyyəti nəzərdə tutulmayıbsa, zamin və borclu kreditor qarşısında birgə məsuliyyət daşıyırlar. 472.2-ci maddəsinə görə əgər zaminlik müqaviləsində ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa, faizlərin, borc tutulması üzrə məhkəmə xərclərinin və borclunun öhdəliyi icra etməməsi və ya lazımınca icra etməməsi nəticəsində kreditora dəyən digər zərərin əvəzinin ödənilməsi də daxil olmaqla, zamin kreditor qarşısında borclu ilə eyni həcmdə məsuliyyət daşıyır. mübahisəli hüquq münasibətinin yarandığı dövrdə qüvvədə olmuş 739-cu maddəsinə əsasən, borc müqaviləsinə görə, iştirakçılardan biri (borc verən) pula və ya digər əvəz edilən əşyalara mülkiyyət hüququnu digər iştirakçıya (borc alana) keçirməyi öhdəsinə götürür, digər iştirakçı (borc alan) isə aldıqlarını müvafiq olaraq pul və ya eyni keyfiyyətdə və miqdarda olan eyni növlü əşyalar şəklində borc verənə qaytarmağı öhdəsinə götürür. Borc müqaviləsinin predmeti hər hansı pul məbləği olduqda, o, kredit müqaviləsi adlandırılır. mübahisəli hüquq münasibətinin yarandığı dövrdə qüvvədə olmuş 743-cü maddəsinə görə əgər borc alanın əmlak vəziyyəti əhəmiyyətli dərəcədə pisləşərsə, bu isə borcun qaytarılması tələbi üçün təhlükə yaradarsa, borc verən borcun dərhal qaytarılmasını tələb edə bilər. 478-ci maddəsinə əsasən qarantiyaya əsasən qarant (bank, digər kredit təşkilatı və ya sığorta təşkilatı) digər şəxsin (prinsipalın) xahişi ilə prinsipalın kreditoruna (benefisiara) qarantiya öhdəliyinin şərtlərinə uyğun olaraq benefisiar pul məbləğinin ödənilməsi barədə yazılı tələb təqdim etdikdə həmin məbləği ödəyəcəyi barədə yazılı öhdəlik verir.
18. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin: 107-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə xərcləri dövlət rüsumundan və işə baxılması ilə əlaqədar olan məsrəflərdən ibarətdir. 119.1-ci maddəsinə görə, məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə münasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir.
Əsaslandırıcı hissə
Apellyasiya baxışının hədləri
19. Mülki Prosessual Məcəllənin 372.6-cı maddəsinin tələblərini və apellyasiya şikayətinin dəlillərini nəzərə alaraq kollegiya qeyd edir ki, qətnamə Cavabdeh2 MMC tərəfindən tam mübahisələndirdiyindən tam yoxlanılır.
Apellyasiya instansiya məhkəməsinin mövqeyi
20. Məhkəmə apellyasiya şikayətinin dəlillərini və işin materiallarını araşdıraraq hesab edir ki, apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, Bakı Kommersiya Məhkəməsinin xx.xx.2024-cü il tarixli, e-2-2(113)-1833/2024 nömrəli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır.
21. İşin hallarından görünür ki, iddiaçı Cavabdeh2 MMC (müştəri) və İddiaçı ASC (bank) arasında xx.xx.2022-ci il tarixdə Bank xidmətlərinin göstərilməsinə dair ümumi şərtlər toplusunun xx.xx.2022-ci il tarixli 1.0.5 nömrəli versiyasının şərtlərini qəbul etməsi barədə OnGTC-07407LE/2019 saylı Razılaşma imzalanmışdır. Həmin şərtlər toplusunda müəyyən edilmiş şərtlərə uyğun olaraq Cavabdeh2 MMC tərəfindən banka təqdim edilmiş və bank tərəfindən təsdiqlənmiş xx.xx.2022-ci il tarixli DCL00438701-01 saylı maliyyələşdirmə üçün ərizəyə əsasən Cavabdeh2 MMC-yə xx.xx.2023-cü il tarixədək illik faiz dərəcəsi 17%, illik cərimə faizi 15%, kreditin müddəti bitdikdən sonra illik cərimə faizi 32% olmaqla, 61587 manat məbləğində mal alışı məqsədi ilə kredit xətti açılmışdır. İddiaçı ASC Cavabdeh2 MMC-yə kredit müqaviləsinə əsasən üzərinə götürdüyü öhdəlikləri lazımi qaydada icra etmiş, lakin Cavabdeh2 MMC maliyyələşdirmə üçün ərizə üzrə əsas kredit borcunu və faizləri ödəmək öhdəliyini lazımi qaydada icra etməmiş, nəticədə cavabdehin iddiaçıya əsas və faiz borcu yaranmışdır. Sözügedən maliyyələşdirmə üçün ərizə (kredit müqaviləsi) üzrə borcun məbləğinin müəyyən etmək üçün keçirilmiş məhkəməmühasibatlıq ekspertizasının rəyi ilə müəyyən edilmişdir ki, həmin ərizə üzrə kreditin verilmə müddətinin bitməsi tarixinə, yəni xx.xx.2023-cü il tarixə əsas borcu 61.587 manat, faiz borcu 3877,52 manat təşkil edir.
22. Apellyasiya şikayətinin dəlillərinə münasibətdə məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, ümumi borc məbləğinin daha aşağı olması, dəbbə pulunun yüksək hesablanması, ekspert rəyinin əsaslı olmaması dəlilləri mötəbər sayıla bilməz. Belə ki, ümumi borcun daha az olması barədə cavabdeh tərəfindən məhkəməyə heç bir sübut təqdim edilməyib. Cavabdeh apellyasiya şikayətində ümumi borcdan ödənişlər etdiyini qeyd etsə də bununla bağlı ödəniş qəbzlərini iş materiallarına əlavə etməyib. Ekspert rəyi digər sübutlarla yanaşı qiymətləndirilir və məhkəmə üçün məcburi qüvvəsi yoxdur. Məhkəmə kollegiyası ekspert rəyini işdə olan digər sübutlarla yanaşı qiymətləndirərkən rəyin əsassız olmasına əsas verən halları müəyyən etməmişdir. Dəbbə pulu məbləği isə birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən əsas borca mütənasib olaraq ədalətli şəkildə tutulmuşdur, belə ki, iddia tələbində dəbbə pulunun məbləği 5798 manat məbləğində tələb edilmiş, məhkəmə tərəfindən 3000 manata qədər azaldılmışdır. Dəbbə pulu öhdəliyin icrasının təmini üsullarından biridir və tərəflər arasında imzalanmış müqavilədə müəyyən edilib.
23. Beləliklə, məhkəmə kollegiyası belə nəticəyə gəlir ki, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi işin hallarına uyğundur, apellyasiya şikayətlərində irəli sürülən və formal mülahizələrdən ibarət olan dəlillər isə əsassızdır və mahiyyətcə düzgün olan birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin ləğvi üçün əsas ola bilməz.
24. Məhkəmə yuxarıda göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372, 382-385, 392, 393, 402-406-cı maddələrinin tələblərini rəhbər tutaraq, QƏT ETDİ:
Cavabdeh2 MMC tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilməsin. Bakı Kommersiya Məhkəməsinin xx.xx.2024-cü il tarixli, e-2-2(113)-1833/2024 nömrəli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılsın. Cavabdeh tərəfindən apellyasiya şikayətinin verilməsi üçün ödənilmiş dövlət rüsumu cavabdehin özünə aid edilsin. Qətnamədən onun tərəflərə rəsmi qaydada təqdim edildiyi (elektron kabinetə yerləşdirildiyi) gündən 2 (iki) ay müddətində Bakı Apellyasiya Məhkəməsi vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyasına kassasiya şikayəti verilə bilər. Qətnamədən şikayət verilməzsə, qətnamə işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir.