Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bakı şəhəri İş № 2-2(103)-31/2025 14.02.2025 BAKI APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ Azərbaycan Respublikası adından İddiaçı MMC-nin Cavabdeh İB-yə qarşı “pulun tutulması və öhdəliyin qoyulması” tələbinə dair kommersiya mübahisəsi üzrə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyası X7 Əliyevanın sədrliyi və məruzəsi ilə, X1 və Ziya Allahverdi oğlu Şirinovdan ibarət tərkibdə, məhkəmə iclas katibi Nofəl Rəhman oğlu Abdullayevin katibliyi ilə, iddiaçının nümayəndəsi Nümayəndə4, iddiaçının nümayəndəsi və vəkili Nümayəndə1, cavabdehin nümayəndəsi Nümayəndə3 iştirakı ilə, Bakı Kommersiya Məhkəməsinin xx.xx.2024-cü il tarixli 2-2(113)-178/2024 saylı qətnaməsindən İddiaçı MMC və Cavabdeh İB tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətlərinə əsasən kommersiya mübahisəsinə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin binasında, açıq məhkəmə iclasında baxaraq, müəyyən etdi İşin halları:
1. İddiaçı MMC ilə Cavabdeh İB arasında bağlanmış 26 iyul 2017-ci il tarixli 2636- 07-17 nömrəli qaz paylayıcısı ilə sənaye qaz qurğusu istifadəçisi arasında qazın alqısatqısı barədə müqaviləyə əsasən paylayıcı bu müqavilə ilə müəyyən edilmiş şərtlərə uyğun olaraq istehlakçını keyfiyyətli qazla təmin edir, istehlakçı isə aldığı qazın dəyərini qaz sayğacının göstəricisinə uyğun olaraq paylayıcı tərəfindən təqdim edilən hesaba əsasən ödəyir.
2. - sentyabr 2018-ci il tarixli sayğacsız obyektə təbii qazın müvəqqəti verilməsi barədə aktdan görünür ki, “X12” MMC-nin 2018-ci ilin sentyabr ayında sayğacsız istifadə olunan 47328 m3 qaz sərfi olmuşdur.
3. - oktyabr 2018-ci il tarixli sayğacsız obyektə təbii qazın müvəqqəti verilməsi barədə aktdan görünür ki, “X12” MMC-nin 2018-ci ilin sentyabr ayında sayğacsız istifadə olunan 126932 m3 qaz sərfi olmuşdur.
4. 27 noyabr 2018-ci il tarixli sayğacsız obyektə təbii qazın müvəqqəti verilməsi barədə aktdan görünür ki, “X12” MMC-nin 2018-ci ilin noyabr ayında sayğacsız istifadə olunan 185253 m3 qaz sərfi olmuşdur.
5. - dekabr 2018-ci il tarixli sayğacsız obyektə təbii qazın müvəqqəti verilməsi barədə aktdan görünür ki, “X12” MMC-nin 2018-ci ilin dekabr ayında sayğacsız istifadə olunan 291455 m3 qaz sərfi olmuşdur.
6. xx.xx.2018-ci il tarixli 19 nömrəli ödəniş tapşırığından görünür ki, İddiaçı MMC tərəfindən cavabdehin hesabına 11702,71 manat pul köçürülmüşdür.
7. xx.xx.2018-ci il tarixli 111 nömrəli ödəniş tapşırığından görünür ki, İddiaçı MMC tərəfindən cavabdehin hesabına 22170,85 manat pul köçürülmüşdür.
8. xx.xx.2018-ci il tarixli 207 nömrəli ödəniş tapşırığından görünür ki, İddiaçı MMC tərəfindən cavabdehin hesabına 22049,83 manat pul köçürülmüşdür.
9. xx.xx.2018-ci il tarixli 337 nömrəli ödəniş tapşırığından görünür ki, İddiaçı MMC tərəfindən cavabdehin hesabına 49413,9 manat pul köçürülmüşdür.
10. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2017-ci il tarixli 806 nömrəli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2017-ci il tarixə qalıq borc məbləği 26767,99 manat təşkil edir.
11. Cavabdeh İB-nin 10 iyun 2019-cu il tarixli protokolundan görünür ki, İddiaçı MMC-nin qaz xətti üzərində istismarda olmuş G-650 markalı, 83047657 zavod nömrəli sayğac növbəti Dövlət yoxlamasına göndərildikdən sonra sayğacsız dövr üçün hesablanmış 47328 m3 normativ hesabatda xx.xx.2018-ci il tarixinə qədər sayğacla istehlak olunmuş 5170 m3 qaz sərfi nəzərə alınmadığından, müəssisənin hesabında yaranmış 1034 manat borc məbləğinin silinməsi qərara alınmışdır.
12. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2017-ci il tarixli 671 nömrəli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2017-ci il tarixə qalıq borc məbləği 8532,59 manat təşkil edir.
13. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2017-ci il tarixli 918 nömrəli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2017-ci il tarixə qalıq borc məbləği 40116,18 manat təşkil edir.
14. İddiaçı MMC tərəfindən Cavabdeh İB-yə xx.xx.2018-ci il tarixli 19 nömrəli ödəniş tapşırığı ilə 11702,71 manat, xx.xx.2018-ci il tarixli 94 nömrəli ödəniş tapşırığı ilə 300 manat, xx.xx.2018-ci il tarixli 111 nömrəli ödəniş tapşırığı ilə 22170,85 manat, xx.xx.2018-ci il tarixli 197 nömrəli ödəniş tapşırığı ilə 153,1 manat, xx.xx.2018-ci il tarixli 207 nömrəli ödəniş tapşırığı ilə 22049,83 manat, xx.xx.2018-ci il tarixli 337 nömrəli ödəniş tapşırığı ilə 49413,9 manat, xx.xx.2018-ci il tarixli 345 nömrəli ödəniş tapşırığı ilə 8894,5 manat, xx.xx.2020-ci il tarixli 55 nömrəli ödəniş tapşırığı ilə 38501,53 manat, xx.xx.2020-ci il tarixli 58 nömrəli ödəniş tapşırığı ilə 6930,27 manat, xx.xx.2020-ci il tarixli 57 nömrəli ödəniş tapşırığı ilə 34805,93 manat, xx.xx.2020-ci il tarixli 58 nömrəli ödəniş tapşırığı ilə 6265,07 manat, xx.xx.2020-ci il tarixli 20 nömrəli ödəniş tapşırığı ilə 8531,86 manat, xx.xx.2020-ci il tarixli 21 nömrəli ödəniş tapşırığı ilə 1535,74 manat, xx.xx.2020-ci il tarixli 35 nömrəli ödəniş tapşırığı ilə 6415,42 manat, xx.xx.2020-ci il tarixli 36 nömrəli ödəniş tapşırığı ilə 1154,78 manat, xx.xx.2020-ci il tarixli 5 nömrəli ödəniş tapşırığı ilə 4386,95 manat, xx.xx.2020-ci il tarixli 6 nömrəli ödəniş tapşırığı ilə 789,65 manat, xx.xx.2020-ci il tarixli 8 nömrəli 2502,88 manat, xx.xx.2020-ci il tarixli 9 nömrəli 450,52 manat, xx.xx.2020ci il tarixli 1 nömrəli 2546,78 manat, xx.xx.2020-ci il tarixli 2 nömrəli ödəniş tapşırığı 458,42 manat, xx.xx.2020- ci il tarixli 07 nömrəli 9135,59 manat, xx.xx.2020-ci il tarixli 08 nömrəli ödəniş tapşırığı ilə 1644,41 manat, xx.xx.2020-ci il tarixli 3 nömrəli ödəniş tapşırığı ilə 5500,34 manat, xx.xx.2020-ci il tarixli 4 nömrəli ödəniş tapşırığı ilə 990,06 manat, xx.xx.2020-ci il tarixli 1 nömrəli ödəniş tapşırığı ilə 12061,02 manat, xx.xx.2020-ci il tarixli 2 nömrəli ödəniş tapşırığı ilə 2170,98 manat pul köçürülmüşdür.
15. İddiaçı MMC tərəfindən Cavabdeh İB-nin hesabına xx.xx.2021-ci il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 5851,29 manat, xx.xx.2021-ci il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 11146,19 manat, xx.xx.2021-ci il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 8103,18 manat, xx.xx.2021-ci il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 1944,42 manat, xx.xx.2021-ci il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 10802,34 manat, xx.xx.2022-ci il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 5678,47 manat və 31547,03 manat, xx.xx.2022-ci il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 2871,88 manat, xx.xx.2022-ci il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 15954,87 manat, xx.xx.2022-ci il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 2268,23 manat, xx.xx.2022-ci il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 12601,27 manat, xx.xx.2022-ci il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 14908,26 manat, xx.xx.2022-ci il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 15690,47 manat, xx.xx.2022-ci il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 15804,87 manat, xx.xx.2022-ci il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 4617,61 manat, xx.xx.2022-ci il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 25653,39 manat, xx.xx.2022-ci il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 44884,32 manat, xx.xx.2023-cü il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 4063,77 manat, xx.xx.2023-cü il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 22576,48 manat, xx.xx.2023-cü il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 9242,58 manat, xx.xx.2023-cü il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 2943,34 manat, xx.xx.2023-cü il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 16351,91 manat, xx.xx.2023-cü il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 8502,1 manat, xx.xx.2023-cü il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 47233,9 manat, xx.xx.2023-cü il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 2775,58 manat, xx.xx.2023-cü il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 15419,92 manat, xx.xx.2023-cü il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 6827,07 manat, xx.xx.2023-cü il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 37928,18 manat, xx.xx.2023-cü il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 3049,22 manat, xx.xx.2023-cü il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 44209,53 manat, xx.xx.2023-cü il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 8290,22 manat, xx.xx.2023-cü il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 46056,78 manat, pul köçürülmüşdür.
16. İddiaçı MMC-nin ƏDV sub-uçot hesabından cavabdehin hesabına xx.xx.2023-cü il tarixli köçürmənin aparılması haqqında bildirişlə 4908,50 manat, xx.xx.2023-cü il tarixli köçürmənin aparılması haqqında bildirişlə 1663,67 manat, xx.xx.2022-ci il tarixli köçürmənin aparılması haqqında bildirişlə 8079,18 manat, xx.xx.2022-ci il tarixli köçürmənin aparılması haqqında bildirişlə 2844,88 manat, xx.xx.2022-ci il tarixli köçürmənin aparılması haqqında bildirişlə 1459,49 manat, xx.xx.2022-ci il tarixli ödənişin aparılması haqqında bildirişlə 2824,28 manat, xx.xx.2022-ci il tarixli köçürmənin aparılması haqqında bildirişlə 2683,49 manat, xx.xx.2021-ci il tarixli köçürmənin aparılması haqqında bildirişlə 1598,56 manat, xx.xx.2021-ci il tarixli köçürmənin aparılması haqqında bildirişlə 1458,56 manat, xx.xx.2021-ci il tarixli köçürmənin aparılması haqqında bildirişlə 2006,31 manat, xx.xx.2021-ci il tarixli köçürmənin aparılması haqqında bildirişlə 3918,89 manat, xx.xx.2019-cu il tarixli köçürmənin aparılması haqqında bildirişlə 7749,45 manat, xx.xx.2019-cu il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 5822,51 manat, xx.xx.2019-cu il tarixli köçürmənin aparılması haqqında bildirişlə 5399,64 manat, xx.xx.2019-cu il tarixli köçürmənin aparılması haqqında bildirişlə 6146,30 manat, xx.xx.2019-cu il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 2366,33 manat, xx.xx.2019-cu il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 1624,09 manat, xx.xx.2019-cu il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 1411,50 manat, xx.xx.2019-cu il tarixli köçürmənin aparılması haqqında bildirişlə 2146 manat, xx.xx.2019-cu il tarixli köçürmənin aparılması haqqında bildirişlə 1697,58 manat, xx.xx.2019-cu il tarixli köçürmənin aparılması haqqında bildirişlə 3756,75 manat, xx.xx.2018-ci il tarixli köçürmənin aparılması haqqında bildirişlə 6309,39 manat, xx.xx.2018-ci il tarixli köçürmənin aparılması haqqında bildirişlə 5931,24 manat, xx.xx.2018-ci il tarixli köçürmənin aparılması haqqında bildirişlə 4229,91 manat, xx.xx.2018-ci il tarixli köçürmənin aparılması haqqında bildirişlə 2649,23 manat, xx.xx.2018-ci il tarixli köçürmənin aparılması haqqında bildirişlə 1968,19 manat, xx.xx.2018-ci il tarixli köçürmənin aparılması haqqında bildirişlə 421,59 manat, xx.xx.2018ci il tarixli köçürmənin aparılması haqqında bildirişlə 859,15 manat, xx.xx.2018-ci il tarixli köçürmənin aparılması haqqında bildirişlə 2106,49 manat, xx.xx.2018-ci il tarixli köçürmənin aparılması haqqında bildirişlə 3990,75 manat, xx.xx.2018-ci il tarixli köçürmənin aparılması haqqında bildirişlə 27,56 manat, xx.xx.2018-ci il tarixli köçürmənin aparılması haqqında bildirişlə 3868,97 manat, xx.xx.2018-ci il tarixli köçürmənin aparılması haqqında bildirişlə 100 manat, xx.xx.2017-ci il tarixli köçürmənin aparılması haqqında bildirişlə 1369,71 manat, xx.xx.2017-ci il tarixli köçürmənin aparılması haqqında bildirişlə 1653,10 manat, xx.xx.2017-ci il tarixli köçürmənin aparılması haqqında bildirişlə 1301,58 manat, xx.xx.2017-ci il tarixli köçürmənin aparılması haqqında bildirişlə 3128,43 manat, xx.xx.2017-ci il tarixli köçürmənin aparılması haqqında bildirişlə 4083,26 manat, xx.xx.2017-ci il tarixli köçürmənin aparılması haqqında bildirişlə 6119,42 manat köçürmə aparılmışdır.
17. "xxxx" MMC tərəfindən Azəriqaz İB RUQİİ hesabına xx.xx.2017-ci il tarixli ********** nömrəli mədaxil qəbzi ilə 10000 manat, xx.xx.2017-ci il tarixli ********* nömrəli mədaxil qəbzi ilə 9059,61 manat, xx.xx.2017-ci il tarixli ********* nömrəli mədaxil qəbzi ilə 1995,40 manat, xx.xx.2017-ci il tarixli ********* nömrəli mədaxil qəbzi ilə 3433,40 manat, xx.xx.2017-ci il tarixli ********* nömrəli mədaxil qəbzi ilə 5000 manat pul köçürülmüşdür.
18. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2017-ci il tarixli 598 nömrəli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2017-ci il tarixə qalıq borc məbləği 10836,99 manat təşkil edir.
19. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2017-ci il tarixli 598 nömrəli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2017-ci il tarixə qalıq borc məbləği 10836,99 manat təşkil edir.
20. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2017-ci il tarixli 671 nömrəli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2017-ci il tarixə qalıq borc məbləği 8532,59 manat təşkil edir.
21. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2017-ci il tarixli 735 nömrəli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2017-ci il tarixə qalıq borc məbləği 20508,60 manat təşkil edir.
22. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2017-ci il tarixli 735 nömrəli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2017-ci il tarixə qalıq borc məbləği 26767,99 manat təşkil edir.
23. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2017-ci il tarixli 918 nömrəli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2017-ci il tarixə qalıq borc məbləği 40116,18 manat təşkil edir
24. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2018-ci il tarixli 980 nömrəli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2018-ci il tarixə qalıq borc məbləği 56145,78 manat təşkil edir.
25. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2018-ci il tarixli 65 nömrəli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2018-ci il tarixə qalıq borc məbləği 41361,58 manat təşkil edir.
26. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2018-ci il tarixli 92 nömrəli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2018-ci il tarixə qalıq borc məbləği 38882,58 manat təşkil edir.
27. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2018-ci il tarixli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2018-ci il tarixə qalıq borc məbləği 27729,38 manat təşkil edir.
28. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2018-ci il tarixli 202 nömrəli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2018-ci il tarixə qalıq borc məbləği 17367,20 manat təşkil edir.
29. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2018-ci il tarixli 305 nömrəli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2018-ci il tarixə qalıq borc məbləği 12908,60 manat təşkil edir.
30. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2018-ci il tarixli 363 nömrəli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2018-ci il tarixə qalıq borc məbləği 2763,81 manat təşkil edir.
31. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2018-ci il tarixli 433 nömrəli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2018-ci il tarixə qalıq borc məbləği 5354,62 manat təşkil edir.
32. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2018-ci il tarixli 463 nömrəli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2018-ci il tarixə qalıq borc məbləği 13531,62 manat təşkil edir.
33. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2018-ci il tarixli 520 nömrəli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2018-ci il tarixə qalıq borc məbləği 25884,02 manat təşkil edir.
34. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2019-cu il tarixli 1 nömrəli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2019-cu il tarixə qalıq borc məbləği 51877,62 manat təşkil edir.
35. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2019-cu il tarixli 88 nömrəli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2019-cu il tarixə qalıq borc məbləği 39245,42 manat təşkil edir.
36. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2019-cu il tarixli 184 nömrəli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2019-cu il tarixə qalıq borc məbləği 36473,22 manat təşkil edir.
37. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2019-cu il tarixli 313 nömrəli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2019-cu il tarixə qalıq borc məbləği 41368,02 manat təşkil edir.
38. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi İddiaçı MMC-yə iddiaçıya göndərilmiş xx.xx.2019-cu il tarixli 406 nömrəli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2019-cu il tarixə qalıq borc məbləği 16588,22 manat təşkil edir.
39. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2019-cu il tarixli 484 nömrəli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2019-cu il tarixə qalıq borc məbləği 11722,42 manat təşkil edir.
40. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2019-cu il tarixli 545 nömrəli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2019-cu il tarixə qalıq borc məbləği 10328,82 manat təşkil edir.
41. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2019-cu il tarixli 606 nömrəli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2019-cu il tarixə qalıq borc məbləği 15143,82 manat təşkil edir.
42. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2019-cu il tarixli 665 nömrəli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2019-cu il tarixə qalıq borc məbləği 12204,22 manat təşkil edir.
43. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2019-cu il tarixli 967 nömrəli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2019-cu il tarixə qalıq borc məbləği 15280,62 manat təşkil edir.
44. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2019-cu il tarixli 1350 nömrəli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2019cu il tarixə qalıq borc məbləği 25703,22 manat təşkil edir.
45. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2019-cu il tarixli 1655 nömrəli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2019cu il tarixə qalıq borc məbləği 41499,23 manat təşkil edir.
46. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2020-ci il tarixli 576 nömrəli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2020-ci il tarixə qalıq borc məbləği 42146,63 manat təşkil edir.
47. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2020-ci il tarixli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2020-ci il tarixə qalıq borc məbləği 27085,23 manat təşkil edir.
48. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2020-ci il tarixli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2020-ci il tarixə qalıq borc məbləği 11143,23 manat təşkil edir.
49. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2020-ci il tarixli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2020-ci il tarixə qalıq borc məbləği 8645,83 manat təşkil edir.
50. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2020-ci il tarixli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2020-ci il tarixə qalıq borc məbləği 6272,23 manat təşkil edir.
51. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2020-ci il tarixli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2020-ci il tarixə qalıq borc məbləği 4049,03 manat təşkil edir.
52. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2020-ci il tarixli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2020-ci il tarixə qalıq borc məbləği 4100,83 manat təşkil edir.
53. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindənİddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2020-ci il tarixli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2020-ci il tarixə qalıq borc məbləği 11875,63 manat təşkil edir.
54. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2020-ci il tarixli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2020-ci il tarixə qalıq borc məbləği 7249,03 manat təşkil edir.
55. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2020-ci il tarixli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2020-ci il tarixə qalıq borc məbləği 14996,63 manat təşkil edir.
56. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2020-ci il tarixli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2020-ci il tarixə qalıq borc məbləği 23393,43 manat təşkil edir.
57. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2021-ci il tarixli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2021-ci il tarixə qalıq borc məbləği 28888,64 manat təşkil edir.
58. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2021-ci il tarixli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2020-ci il tarixə qalıq borc məbləği 30205,44 manat təşkil edir.
59. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2021-ci il tarixli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2021-ci il tarixə qalıq borc məbləği 35827 manat təşkil edir.
60. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2021-ci il tarixli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2021-ci il tarixə qalıq borc məbləği -12265,96 manat təşkil edir. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən iddiaçıya göndərilmiş xx.xx.2021-ci il tarixli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2021-ci il tarixə qalıq borc məbləği 6630,18 manat təşkil edir.
61. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2021-ci il tarixli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2021-ci il tarixə qalıq borc məbləği 13214,64 manat təşkil edir.
62. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2021-ci il tarixli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2021-ci il tarixə qalıq borc məbləği 9410,94 manat təşkil edir.
63. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2021-ci il tarixli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2021-ci il tarixə qalıq borc məbləği 11971,34 manat təşkil edir.
64. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2021-ci il tarixli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2021-ci il tarixə qalıq borc məbləği 24915,09 manat təşkil edir.
65. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2021-ci il tarixli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2021-ci il tarixə qalıq borc məbləği 37828,09 manat təşkil edir.
66. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2022-ci il tarixli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2021-ci il tarixə qalıq borc məbləği 52433,10 manat təşkil edir.
67. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2022-ci il tarixli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2022-ci il tarixə qalıq borc məbləği 36614,35 manat təşkil edir.
68. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2022-ci il tarixli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2022-ci il tarixə qalıq borc məbləği 29740,60 manat təşkil edir.
69. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2022-ci il tarixli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2022-ci il tarixə qalıq borc məbləği 16700,35 manat təşkil edir.
70. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2022-ci il tarixli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2022-ci il tarixə qalıq borc məbləği 18119,35 manat təşkil edir.
71. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2022-ci il tarixli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2022-ci il tarixə qalıq borc məbləği 9037,35 manat təşkil edir.
72. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2022-ci il tarixli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2022-ci il tarixə qalıq borc məbləği 17984,35 manat təşkil edir.
73. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2022-ci il tarixli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2022-ci il tarixə qalıq borc məbləği 17061,35 manat təşkil edir.
74. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2022-ci il tarixli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2022-ci il tarixə qalıq borc məbləği 14339,10 manat təşkil edir.
75. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2022-ci il tarixli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2022-ci il tarixə qalıq borc məbləği 18296,35 manat təşkil edir. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən iddiaçıya göndərilmiş xx.xx.2022-ci il tarixli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2022-ci il tarixə qalıq borc məbləği 36695,10 manat təşkil edir.
76. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2023-cü il tarixli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2022-ci il tarixə qalıq borc məbləği 53816,60 manat təşkil edir.
77. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2023-cü il tarixli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2023-cü il tarixə qalıq borc məbləği 51636,85 manat təşkil edir.
78. Xaçmaz RQİİ-nin Quba Xidmət Sahəsi tərəfindən İddiaçı MMC-yə göndərilmiş xx.xx.2022-ci il tarixli hesab-fakturadan görünür ki, xx.xx.2023-cü il tarixə qalıq borc məbləği 44224,85 manat təşkil edir.
79. Azərbaycan Republikası Dövlət Neft Şirkəti Cavabdeh tərəfindən verilmiş 15 oktyabr 2014-cü il tarixli 21598 nömrəli qaz təchizatı üçün texniki şərtdən görünür ki, ünvan 1i ünvanında yerləşən "xxxx" MMC-yə məxsus Turizm və istirahət mərkəzi sifarişçinin vəsaiti hesabına obyektin təbii qaz mənbəyi olan QPS-in çıxışında Cavabdeh İB-yə məxsus şəbəkədə istismara yararsız texnoloji avadanlıqlar və qurğular cari təmir edilməsi, qaz sərfiyyatının hesabatı üçün mənbədə qaz xəttinin üzərində sərfiyyata uyğun sayğac dəstinin quraşdırılması nəzərdə tutulmuşdur.
80. Azərbaycan Republikası Dövlət Neft Şirkəti Cavabdeh tərəfindən verilmiş 12 dekabr 2013-cü il tarixli 17885 nömrəli qaz təchizatı üçün texniki şərtdən görünür ki, ünvan 1i ünvanında yerləşən "xxxx" MMC-yə məxsus Turizm və istirahət mərkəzinə texniki şərt verilmişdir.
81. Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzi tərəfindən verilmiş 15 dekabr 2023-cü il tarixli 3-16-16/2-10/8406; 9/8652 nömrəli ekspert rəyinin nəticə hissəsindən görünür ki, qərardadın birinci sualı üzrə: Qaz sayğaclarının layihə və texniki şərtin deyil, «Qaz təchizatı. Layihələndirmə normaları» 2.13-1 AzDTN-nin tələblərinə uyğun quraşdırıldığını nəzərə alaraq, baxış zamanı əldə edilmiş məlumatlara əsasən TRZ2 G650 DN150 PN16 nömrəli qaz sayğacının həmin qaydanın tələblərinə uyğun quraşdırıldığı müəyyən edilir. Mübahisə predmeti olan obyektin ərazisində yerləşən FMR DN50 G25 nömrəli mexaniki sayğacı quraşdırıılmış xəttin üzərində qaz təzyiq tənzimləyicisinin olmadığını nəzərə alaraq, həmin sayğacın quraşdırılması zamanı “Qaz təchizatı.Layihələndirmə normaları” 2.13-1 AzDTN-nin tələblərinə riayət olunmadığı müəyyən edilir. «X6»nın 4.1 bəndinin tələblərinə əsasən qaz paylayıcısı və istehlakçı arasında qazın sərfinə görə hesablaşma aparılması üçün balans mənsubiyyəti sərhədində SMPDK tərəfindən tipi təsdiq edilərək dövlət reyestrinə daxil edilmiş və sertifikatlaşdırılmış müvafiq qaz sayğacları quraşdırılmalıdır. Təqdim edilmiş iş materiallarında olan “Texniki şərtlərin məlumatlarına əsasən qaz mənbəyinin Quba QPS-nin çıxış xəttindəki kollektorun qəbul edildiyini, həmin hissədə TRZ2 G650 DN150 PN16 nömrəli qaz sayğacının quraşdırıldığını, eləcə də mübahisə predmeti olan qaz sayğaclarının hər ikisinin eyni qaz xətti üzərində yerləşdiyini nəzərə alaraq, iddiaçı “Fəsil Turizm" MMC-nin istifadə etdiyi qazın sərfiyyatı Quba QPS-nin ərazisində quraşdırılmış TRZ2-G650 DN150 PN16 nömrəli qaz sayğacının göstəriciləri nəzərə alınmaqla aparılmalıdır. Qərardadın ikinci, üçüncü, dördüncü və beşinci sualları üzrə: Rəyin tədqiqat hissəsində göstərilənlərə, əsasən, tədqiqat zamanı iş materiallarında olan sənədlərə əsasən İddiaçı MMC tərəfindən xx.xx.2017-ci il tarixdən xx.xx.2023-cü il tarixə qədər G-650 markalı sayğacın göstəriciləri əsasında hesablanmış borcun məbləği ümumilikdə 1.589.034 manat məbləğində müəyyən edilir. Mülki işin materiallarına və təqdim olunmuş sənədlərə əsasən İddiaçı MMC tərəfindən xx.xx.2017-ci il tarixdən xx.xx.2023-cü il tarixə qədər G-650 markalı sayğacın göstəriciləri əsasında hesablanmış borc üzrə İddiaçı MMC tərəfindən ümumilikdə 1.683.113,4 manat məbləğində ödəniş edildiyi müəyyən edilir. Tədqiqat zamanı iş materiallarında olan sənədlərə əsasən İddiaçı MMC tərəfindən xx.xx.2017-ci il tarixdən xx.xx.2023-cü il tarixə qədər G-25 markalı sayğacın göstəriciləri əsasında hesablanmış borcun məbləği ümumilkdə 104.244,65 manat məbləğində müəyyən edilir. Mülki işin materiallarına və təqdim olunmuş sənədlərə əsasən iddiaçı “Fəsil Turizm" MMC tərəfindən xx.xx.2017-ci il tarixdən xx.xx.2023-cü il tarixə qədər G-25 markalı sayğacın göstəriciləri əsasında hesablanmış borc üzrə İddiaçı MMC tərəfindən ümumilikdə 118.488.75 manat məbləğində ödəniş edildiyi müəyyən edilir. Cavabdeh tərəfindən iddiaçıya xx.xx.2022-ci il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 2775,58 manat, xx.xx.2023-cü il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 8502,1 manat, xx.xx.2023-cü il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 16351,91 manat, xx.xx.2023-cü il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 9242,58 manat, xx.xx.2023-cü il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 22576,48 manat, xx.xx.2023-cü il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 15034,11 manat, xx.xx.2023-cü il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 16322,03 manat, xx.xx.2023-cü il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 22217,16 manat, xx.xx.2023-cü il tarixli ödəniş tapşırığı ilə 21974,58 manat pul köçürülmüşdür.
82. Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzi tərəfindən verilmiş 17 iyul 2024-cü il tarixli 3-16-16/2-10/5356 nömrəli ekspert rəyinin nəticə hissəsindən görünür ki, ’’Fəsil Turizm” MMC-nin “X10 məxsus G-650 markalı qaz sayğacında qeydə alınan sərfiyyatın təkrarən G-25 markalı qaz sayğacında qeydə alındığı müəyyən edilmişdir.
83. AzMİ-nin tabeliyindəkı 'Kommunal Laboratoriyalar" MMC-nin xx.xx.2025-ci il tarixli rəyə əsasən təqdim edilən layihə sənədlərində (sxemlərdə) sayğacların ayrı qaz kəmərləri üzərində quraşdırılması nəzərdə tutulsa da, 1 7.01,2025-cı ıl tarixdə "xxxx" MMC-nin nümayəndəsinin təqdim etdiyi əlavə video məlumatlardan görünür ki, sözügedən sayğaclar 1 (bir) qaz xətti üzərində ardıcıl yerləşdirilmişdir. Bu da onu deməyə əsas verir ki, balans mənbəyində quraşdırılmış G-650 markalı sayğacdan keçən qaz həcmi G-25 markalı sayğacda təkrarən qeydə alınır. Pasport göstəricilərinə əsasən G-25 markalı qaz sayğacının ölçmə diapazonu, minimal sərfiyyat 0.6m3 /saat, maksimal sərfiyyat isə 40m3/saat təşkil edir. 17.01,2025-cı ıl tarixdə sayğac sınaq qurğusunda 55m3/saat sərfıyyatla yoxlanıldı. Sərfiyyat, maksimal göstəricisindən artıq olduğu halda belə, sayğac qeydiyyatı aparır və ölçmə xataları ±1% tələbinə cavab verir. Pasport göstəricilərinə əsasən G-650 markalı qaz sayğacının ölçmə diapazonunun minimal sərfiyyat 50m3/saat, maksimal sərfiyyat 1000m3/saat təşkil edir. 17.01,2025-ci tarixdə sayğac sınaq qurğusunda minimal sərfiyyatdan aşağı (G-25 markalı sayğacın ölçmə diapazonuna uyğun) yoxlanıldı. Sərfiyyat, minimal göstəricisindən az (aşağı) olduğu halda sayğac qeydiyyatı aparır, lakin ölçmə xətaları ±2% tələbinə cavab vermir. Belə ki, 40m3/saat sərfiyyatda ölçmə xətaları -4.15%, 25m3/saat sərfiyyatda ölçmə xətaları - 13.96% qeydə alındı.
Birinci instansiya məhkəməsindəki icraat:
84. İddiaçı MMC (bundan sonra – iddiaçı) Cavabdeh İB-yə (bundan sonra – cavabdeh) qarşı “pul” tələbi ilə məhkəməyə müraciət edərək cavabdehdən dəymiş zərərə görə 204 867,00 manat, faizə görə 10243,00 manat və ödənilmiş mediasiya xərci və dövlət rüsumuna görə 510 manat olmaqla, cəmi 215 620,00 manat pulun tutularaq iddiaçıya ödənilməsi, iddiaçıya məxsus “X11”də qaz xəttinə quraşdırılmış G-25 markalı qaz sayğacına əsasən qazdan istifadəyə dair hesabatın aparılmasının cavabdehə qadağan edilməsi və iddiaçının qaz sərfiyyatının yalnız G-650 markalı qaz sayğacına əsasən aparılması öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
85. İddia ərizəsi onunla əsaslandırılmışdır ki, Cavabdeh Xaçmaz X8 İdarəsi tərəfindən İddiaçı MMC-nin qaz sərfiyyatı hesabatının düzgün aparılmaması və istehlakçı hüquqları pozularaq faktiki istifadə həcmindən artıq qaz sərfiyyatının hesablanması ilə bağlı İddiaçının rəhbərliyi tərəfindən 2019-2022-ci illərin müxtəlif aylarında edilmiş müraciətlərə əsasən X2 Agentliyi (“Agentlik”) tərəfindən bir sıra araşdırmalar aparılmış və araşdırmaların nəticəsi olaraq Cavabdeh İB-nin Xaçmaz RQİİ tərəfindən hesabatların aparılması zamanı ciddi pozuntulara yol verildiyi aşkar olunmuşdur. Hesabatlarda yol verilmiş nöqsanların araşdırılması ilə bağlı Agentlik tərəfindən xx.xx.2019-cu il tarixli və xx.xx.2021-ci il tarixli məktublarla Cavabdeh ARDNŞ Cavabdeh İB-nə müraciət olunsa da, bu günədək hər hansı tədbir görülməmişdir. Cavabdeh İB tərəfindən yol verilən qanun pozuntuları aşağıdakılardan ibarətdir: 1. "Azəriqaz" İB-nin Xaçmaz RQİİ tərəfindən "xxxx" MMC-nin “X13”inə məxsus G-650 markalı qaz sayğacı xx.xx.2018-ci il tarixdən xx.xx.2018-ci il tarixinə kimi dövlət yoxlanılması ilə əlaqədar əvəzedici sayğac quraşdırılmadan qaz xəttindən çıxarılmış və həmin müddət ərzində qaz təchizatı dəmir ötürücü ilə bərpa edilmişdir. Qaz sayğacının yoxlanması qeyri-müəyyən səbəblərdən uzun müddət - təqribən 4 (dörd) aya yaxın davam etmişdir. Müvafiq dövrdə qaz sərfiyyatna görə hesabatlar “Qazdan istfadə qaydaları”nın 5.4-cü bəndinin tələbləri pozulmaqla əvvəlki aylara uyğun deyil, hər hansı normativ əsas olmadan 2017-ci ilin analoji aylarında istifadə edilmiş qaz sərfiyyatına uyğun aparılmışdır və 2018-ci ilin sentyabr ayında 52498 m3, oktyabr ayında 66715 m3, noyabr ayında 185253 m3, dekabr ayında 312370 m3 (dekabrda 25 gün - 2017-ci ilin müvafiq dövründə istifadə edilmiş orta gündəlik qaz sərfinə görə hesablanmış qaz həcmi 291455 m + sayğac göstəricisinə görə 20915 m) qaz həcmi sərfiyyat kimi daxil edilmişdir. Ümumilikdə, Cavadeh Cavabdeh İB tərəfindən qaz sayğacının dövlət yoxlamasında olduğu 2018-ci ilin sentyabr-oktyabr-noyabr-dekabr aylarında qanunvericiliyin tələblərinə zidd olaraq 441923m həcmində artıq qaz sərfi iddiaçı "xxxx" MMC-nin abonent koduna daxil edilmişdir. Nəticədə Cavabdeh İB-nin qaz təchizatının dayandırılacağı barədə xəbərdarlığından sonra məcbur qalaraq qaz sayğacının yoxlanılması dövründə səhv olaraq hesablanmış 441923 m artıq qaz həcminə görə iddiaçı tərəfindən Cavabdeh İB-yə 88.384 manat artıq ödəniş edilmişdir. İddiaçıya məxsus “X11”də qaz xəttinə qoşulma nöqtəsində quraşdırılmış G-650 markalı qaz sayğacından başqa iddiaçıya məxsus obyektin daxilində 2 ədəd əlavə G-25 markalı sayğaz quraşdırılmışdır və 2017-ci ilin aprel ayından başlamaqla hesabatların aparılması zamanı tamamilə əsassız olaraq G-650 markalı və bir ədəd G-25 markalı sayğacların göstəriciləri toplanaraq hesabat aparılır. Agentliyin Xaçmaz filialı tərəfindən hesabatların G-25 markalı sayğacın göstəriciləri nəzərə alınmadan aparılması barədə Cavabdeh İB Xaçmaz RQİİ-nə xx.xx.2019-cu il tarixli göstəriş verilsə də və Agentliyin xx.xx.2021-ci il tarixli cavab məktubunda müvafiq hesabatın yanlış aparılması əksini tapsa da, həmin pozuntu bu gün də davam edir və nəticədə bu günədək İddiaçıya təqribən 116 483,00 manat dəyərində artıq qaz sərfiyyatı hesablanmış və qaz təchizatının dayandırılmaması üçün iddiaçı tərəfindən ödənilmişdir. Ümumilikdə, cavabdeh tərəfindən artıq qaz sərfiyyatının hesablanması və alınması nəticəsində iddiaçıya 204 867,00 manat məbləğində maddi ziyan dəymişdir. Tərəflərindən qeyd edilən pozuntuların qarşısının alınması və dəymiş zərərin ödənilməsi üçün cavabdehə və müxtəlif dövlət orqanlarına müraciətlər edilsə də, bu günədək nə pozuntuların aradan qaldırılması, nə də dəymiş zərərin ödənilməsi təmin edilməmişdir. Bundan əlavə, cavabdeh tərəfindən hal-hazırda hüquq pozuntusu davam etdirilməkdə və İddiaçıya yuxarıda qeyd edilən G-25 markalı qaz sayğacının göstəriciləri əlavə edilməklə artıq qaz sərfiyyatı hesablanmaqdadır. Belə ki, cavabdeh tərəfindən hələ də Agentliyin hesablamanın dayandırılması barədə göstərişinə və sayğac göstəricilərinin cəmlənməsi üçün hər hansı əsasın olmamasına baxmayaraq G- 650 markalı və bir ədəd G-25 markalı sayğacların göstəriciləri toplanmaqda və hər ay İddiaçıya artıq qazdan istifadə xərci hesablanmaqdadır. Hesab edir ki, cavabdehin qeyd edilən qanunsuz hərəkətinə son qoyulmalı və məhkəmə qətnaməsi ilə cavabdehə G25 markalı qaz sayğacı ilə uçotun aparılması qadağan edilməlidir.
86. İddiaçı daha sonra iddia tələbinin həcminin artırılması barədə ərizə təqdim edərək cavabdehdən dəymiş zərərə görə 216 014,25 manat, faizə görə 10243,00 manat və ödənilmiş mediasiya xərci və dövlət rüsumuna görə 520 manat olmaqla, cəmi 226777,25 manat pulun tutularaq iddiaçıya ödənilməsi, iddiaçıya məxsus “X11”də qaz xəttinə quraşdırılmış G-25 markalı qaz sayğacına əsasən qazdan istifadəyə dair hesabatın aparılmasının cavabdehə qadağan edilməsi və iddiaçının qaz sərfiyyatının yalnız G-650 markalı qaz sayğacına əsasən aparılması öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
87. Cavabdeh iddiaya qarşı yazılı etiraz təqdim edərək, iddianın əsassız sayılması və iddia tələbinin təmin edilməməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
88. Etiraz onunla əsaslandırılmışdır ki, “Fəsil Turizm" MMC Quba rayonunun Əski-İqriq kəndində yerləşən obyektinə əlavə hesablanmış qaz sərfiyyatı üçün dəymiş zərərə görə 215620 manat pulun tutularaq iddiaçıya ödənilməsi və İddiaçı MMC-nin qaz sərfiyyatının yalnız G-650 markalı qaz sayğacına əsasən aparılması öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması tələbinə dair iddia ərizəsi ilə Bakı Kommersiya Məhkəməsinə müraciət etmişdir. İddiaçı iddia tələbini onunla əsaslandırır ki, 2018- ilin sentyabr, oktyabr, noyabr və dekabr aylarında onun qaz sərfiyyatı düzgün hesablanmayıb G-650 markalı qaz sayğacından keçən qaz sərfiyyatının təkrarən G-25 markalı qaz sayğacına ən də hesablanması əsassız borcun yaranmasına səbəb olmuşdur. Göstərilən sübut və dəlillərdən aydın olur ki, “Fəsil Turizm" MMC-nin Cavabdehnə qarşı iddia tələbləri əsassızdır və təmin edilməməlidir. Abonent İddiaçı MMC öz iddiasının əsası kimi 2018-ci ilin 9-12-ci aylarında qaz sayğacı dövlət yoxlamasına göndərilərkən dəmir ötürücü ilə hesablanan qaz sərfiyyatının “X6nın 5.4-cü bəndinə zidd olduğunu, yəni sayğac çıxarıldıqdan sonra əvvəlki ayın sərfiyyatına uyğun deyil. 2017-ci ilin müvafiq ayının qaz sərfiyyatına uyğun hesablandığını istərmişdir. Birincisi, sayğac xəttindən 2018-ci ilin sentyabr ayının 9-da açılıb. Sentyabr ayından əvvəlki təqvim ayı avqustdur. Avqust ayında insanlar istidən qorunmaq üçün yaşadığı mənzili soyutmaq məqsədi ilə kondinsionerdən istifadə edir, istilik vasitələrindən, o cümlədən təbii qaz ilə işləyən isitmə sistemindən avqust ayında heç kim istifadə etmir. Quba rayonunda ("Fəsil Turizm” MMC-nin X11”i yerləşən dağın dibində) sentyabr ayında, xüsusən də ayın 9-dan sonra isə soyuqlar düşür, hamı soyuqdan qorunmaq üçün istilik vasitələrindən istifadə edir. Buna görə də qarşılıqlı razılaşmaya əsasən hər iki tərəfin iştirakı və razılığı ilə xx.xx.2018-ci il tarixdə “sayğacsız obyektə təbii qazın verilməsi barədə' akt tərtib edilmiş, 2017-ci ilin sentyabr ayına müvafıq olaraq 47328 m3 qaz sərfiyyatı hesablanmışdır. İkincisi, “Qazdan qanunsuz istifadə halları nəticəsində dəymiş zərərin, eləcə də uçota alınmayan qaz həcminin müəyyənləşdirilməsi, hesablanması və idarə olunması üzrə TƏLİMAT-ın 3.1 -ci bəndində qeyd olunur ki, Qaz sayğacları Qaydalarının 4.9-cu bəndində nəzərdə tutulmuş halları ilə çıxarıldıqda, qaz sayğacının olmadığı müddət ərzində istifadə edilmiş qazın dəyəri üzrə hesablaşmaların sayğac çıxarıldığı gündən əvvəlki üç ayın, fəaliyyətləri və ya qazdan istifadəsi mövsümü xarakter daşıyan istehlakçılara münasibətdə isə əvvəlki mövsümün sonuncu üç ayının orta gündəlik sərfinə uyğun aparılması. "Azəriqaz" İB-nin təbii qazla təmin etdiyi bütün istixanalarda və digər mövsümü təbii qazdan istifadə edən abonentlər üçün bu təlimata uyğun sərfıyyat hesablanır. İddiaçı da həmin hesablama metodu ilə razılaşıb ki, aktları imzalayıb və möhürü ilə təsdiq edib. Üçüncüsü, 2018-ci ilin sentyabr ayı üçün sərfıyyat hesablananda sentyabr ayının 9 günündə sayğacla müəyyən edilən göstərici 2017-ci ilin sentyabr ayının göstəricisinin üstünə hesablanmışdır. Lakin sonradan Azəriqaz" İB-də fəaliyyət göstərən komissiya həmin 9 günün sərfiyyatını “Fəsil Turizm" MMC- abonent kodundan silmişdir. “Fəsil Turizm" MMC üçün quraşdırılan G-25 markalı qaz sayğac abonentin 7-1649-12D nömrəli sifarişi ilə podratçı təşkilat tərəfindən Layihə-smeta sənədlərinə uyğun surətdə quraşdırılmışdır. Ona görə də sayğacın çıxarılması və yaxud göstəricilərinin nəzərə alınmaması üçün müvafiq qaydada yeni texniki şərtin alınması (Qaydaların 2.1-ci bəndinə əsasən yalnız tikintisi və yenidən qurulması nəzərdə tutulan, habelə qaz təchizatı sxemi dəyişdirilən qaz qurğularının qazpaylayıcı şəbəkəyə qoşulması üçün qazpaylayıcıdan texniki şərtlər alınmalıdır) və layihə smeta sənədlərində dəyişikliklər məqsədi ilə müraciət olunmalıdır. Belə ki, G-25 markalı qaz sayğacından keçən təbii qazın sərfiyyatını G-650 markalı sayğac qeyd etmir. Buna görə də hər sayğacın sərfiyyatı ayrılıqda aparılması həm fizika qanunlarına, həm də normativ sənədlərə uyğundur.
89. Cavabdehin nümayəndəsi iddia müddətinin tətbiqi barədə ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək pulun tutulması hissəsində iddianın iddia müddətinin keçməsi ilə əlaqədar rədd edilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.
90. Bakı Kommersiya Məhkəməsinin xx.xx.2024-cü il e-2-2(113)-178/2024 saylı qətnaməsi ilə iddia qismən təmin edilmiş, Cavabdeh İB-dən 68742,32 manat məbləğində pul, ödənilmiş 400 manat dövlət rüsumu, ümumilikdə 69142,32 manat məbləğində pul tutularaq İddiaçı MMC-yə ödənilməsi, İddiaçı MMC-yə məxsus “X11”də qaz xəttinə quraşdırılmış G-25 markalı qaz sayğacına əsasən qazdan istifadəyə dair hesabatın aparılmasının Cavabdehnə qadağan edilməsi, İddiaçı MMC-nin qaz sərfiyyatının yalnız G- 650 markalı qaz sayğacına əsasən aparılması öhdəliyi Cavabdehnə həvalə edilməsi qət edilmişdir.
91. Məhkəmə gəldiyi nəticəni onunla əsaslandırmışdır ki, belə ki, iddia tələbləri dörd hissədən ibarətdir: 1. cavabdeh tərəfindən 2018-ci ilin sentyabr, oktyabr, noyabr, dekabr ayları üzrə tərtib edilmiş aktlar əsasında hesablanmış 88384 manat pulun qaytarılması; 2. iddiaçıya məxsus “X11”də qaz xəttinə quraşdırılmış G-25 markalı qaz sayğacına əsasən qazdan istifadəyə dair hesabatın aparılmasının cavabdehə qadağan edilməsi və iddiaçının qaz sərfiyyatının yalnız G-650 markalı qaz sayğacına əsasən aparılması öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması; 3.G25 markalı sayğacın göstəriciləri üzrə ödənilmiş 127630,25 manat pul vəsaitinin geri qaytarılması; 4. artıq ödənilmiş vəsaitin vaxtında qaytarılmadığına görə hesablanmış 10243 manat faiz borcunun tutulması. Məhkəmə iddia tələbini birinci hissədə əsassız hesab edir. Belə ki, “X6nın 5.4-cü bəndinə əsasən qaz sayğacları qaz paylayıcısı tərəfindən bu Qaydaların 4.9-cu bəndində nəzərdə tutulmuş hallarda çıxarıldıqda (götürüldükdə), qaz sayğacının olmadığı müddət ərzində qazın verilməsi dayandırılmır və istifadə edilmiş qazın dəyəri üzrə hesablaşmalar sayğac çıxarıldığı gündən əvvəlki ayın orta gündəlik sərfinə uyğun aparılır. “Qaz sayğacının olmadığı və ya işləmədiyi müddətdə qazın hesablanması haqqında” aktlardan göründüyü kimi 2018-ci ilin sentyabr, oktyabr, noyabr, dekabr ayları üzrə borc məbləğləri əvvəlki ilin müvafiq dövrlərində abonentin qaz sərfiyyatına uyğun hesablanmışdır. İddiaçı tərəfindən 2018-ci ilin avqust ayında sentyabr ayında olduğu qədər qaz sərf etməsi ağlabatan görünmür. Buna görə də məhkəmə hesab etmişdir ki, cavabdeh 2018-ci ilin sentyabr, oktyabr, noyabr, dekabr ayları üzrə borcu əvvəlki ayın göstəriciləri əsasında deyil, əvvəlki ilin həmin aylarına uyğun aparmaqda haqlı olmuşdur. Bundan əlavə, iş materiallardan görünür ki, həmin aktlar əsasında hesablanmış borclar 2020-ci ilin dekabr ayında tam şəkildə iddiaçı tərəfindən ödənilmişdir. İddiaçı hazırda ödənilmiş həmin vəsaitin geri qaytarılmasını tələb edir. Cavabdeh eyni zamanda iddia müddətinin tətbiqi barədə ərizə vermişdir. Məhkəmə həmçinin qeyd etmişdir ki, hazırkı tələblə bağlı qanunla müəyyən edilmiş müqavilələrdən irəli gələn öhdəliklərə şamil olunan 3 illik iddia müddəti də ötürülmüşdür. Bu səbəbdən məhkəmə həmin aktlar əsasında cavabdehə ödənilmiş ümumilikdə 88384 manat vəsaitin geri qaytarılması barədə tələblərin eyni zamanda iddia müddəti ötürüldüyü üçün də təmin olunmaması qənaətinə gəlmişdir. Məhkəmə iddia ərizəsinin ikinci hissəsi ilə bağlı aşağıdakıları qeyd etməyi zəruri hesab etmişdir. Belə ki, materiallarda olan 15 dekabr 2023-cü il tarixli ekspert rəyi və tərəflərin nümayəndələrinin məhkəmə iclaslarında verdikləri izahatlarına əsasən müəyyən edilmişdir ki, G-25 markalı qaz sayğacı və G-650 markalı qaz sayğacı eyni qaz xəttinin üzərində quraşdırılmaqla, iddiaçıya məxsus qeyri-yaşayış sahəsində istifadə olunan təbii qaz sərfiyyatını qeydə alır, G-650 markalı qaz sayğacı balans sayğacı olmaqla balans mənsubiyyət sərhədində yerləşir. Cavabdehin nümayəndəsi məhkəmə iclasında verdiyi izahatında bildirmişdir ki, balans sayğacı yay aylarında aşağı qaz sərfiyyatını tam qeydə ala bilmədiyi üçün əlavə olaraq iddiaçıya G-25 markalı qaz sayğacı quraşdırılmışdır. Məhkəmə cavabdehin həmin arqumenti ilə razılaşmamışdır. Belə ki, “Qaz təchizatı” haqqında Azərbaycan Respublikası Qanununun 1-ci maddəsinə və “X6”na əsasən balans mənsubiyyəti sərhədi - qaz paylayıcısı tərəfindən qazın istehlakçıya çatdırılma məntəqəsində qaz paylayıcısı və istehlakçı arasında müqavilə ilə qazpaylayıcı şəbəkənin balans mənsubiyyətini müəyyənləşdirən ayırma nöqtəsidir. “X6”nın 4.1-ci bəndinə əsasən qaz paylayıcısı və istehlakçı arasında balans mənsubiyyəti sərhədində qazın sərfinə görə hesablaşma aparılması üçün layihəyə uyğun olaraq, Xidmət tərəfindən tipi təsdiq edilərək dövlət reyestrinə daxil edilmiş və sertifikatlaşdırılmış müvafiq qaz sayğacları quraşdırılmalıdır. İstehlakçıların ağıllı sayğaclarla təchiz edilməsi “Enerji resurslarından səmərəli istifadə və enerji effektivliyi haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 11-ci maddəsinə uyğun olaraq həyata keçirilir. Yuxarıda sadalanan normalardan da göründüyü kimi qaz paylayıcısı və istehlakçı arasında qazın sərfinə görə hesablaşma aparılması balans mənsubiyyəti sərhəddində quraşdırılmış müvafiq qaz sayğacları vasitəsilə aparılmalı olduğundan məhkəmə iddia tələbini həmin hissədə əsaslı hesab etmişdir. Bu səbəbdən məhkəmə belə qənaətə gəlmişdir ki, iddiaçı tərəfindən istifadə edilmiş qazın sərfiyyatına görə hesabatın aparılması G-650 markalı qaz sayğacına əsasən müəyyən edilməli, G-25 markalı qaz sayğacına görə sərfiyyatın aparılması cavabdehə qadağan edilməlidir. Məhkəmə iddia tələbinin üçüncü hissəsi ilə bağlı aşağıdakıları qeyd etmişdir. Belə ki, cavabdeh tərəfindən iddiaçıya məxsus qaz xətti üzərində quraşdırılmış G-25 markalı qaz sayğacına əsasən hesabatın aparılmasının qanunsuz və əsassız olması məhkəmə tərəfindən müəyyən edildiyindən iddiaçının həmin sayğacın göstəriciləri əsasında ödədiyi vəsaitlərin geri qaytarılmalı olması barədə iddia tələblərini məhkəmə əsaslı hesab etmişdir. Belə ki, materiallarda olan 15 dekabr 2023-cü il tarixli rəydən görünür ki, G-25 markalı sayğacın göstəriciləri əsasında hesablanmış borcun məbləği ümumilikdə 104244,65 manat təşkil etməsi müəyyən edilmiş, məhkəmə baxışının gedişində cavabdehə əlavə olaraq həmin sayğacın göstəriciləri üzrə 9141,50 manat vəsait ödənilmişdir. Bununla yanaşı cavabdeh tərəfindən iddia müddətinin tətbiq edilməsi barədə ərizə verilmişdir. Bu səbəbdən məhkəmə hesab etmişdir ki, iddiaçı mediasiya prosesinin tətbiqi barədə cavabdehə təklif göndərildiyi gün (xx.xx.2022-ci il) nəzərə alınmaqla xx.xx.2019- cu il tarixdən sonrakı dövrdə ödənilmiş vəsaiti geri tələb edə bilər. Belə ki, iddiaçının təqdim etdiyi ödəniş tapşırıqları və iddiaçının abonent saldosundan görünür ki, iddiaçı tərəfindən cavabdehə 2020-ci ilin dekabr ayında 1247 manat, 2021-ci ilin yanvar ayında 200 manat, fevral ayında 3162 manat, mart ayında 2856 manat, aprel ayında 8163,16 manat, iyun ayında 374,06 manat, iyul ayında 2000 manat, avqust ayında 1122,60 manat, oktyabr ayında 1051,25 manat, noyabr ayında 2603,50 manat, dekabr ayında 2494,75 manat, 2022-ci ilin yanvar ayında 3580,75 manat, fevral ayında 3234,75 manat, marta ayında 2489 manat, aprel ayında 1940,50 manat, may ayında 1004,75 manat, iyun ayında 1441,50 manat, avqust ayında 31,25 manat, sentyabr ayında 266,75 manat, oktyabr ayında 4380,75 manat, noyabr ayında 125 manat, 2023-cü ilin yanvar ayında 4329,50 manat, fevral ayında 3049,22 manat, mart ayında 3760.28 manat, aprel ayında 207,50 manat, may ayında 1293,50 manat, iyun ayında 1266,25 manat, avqust ayında 2575,75 manat, oktyabr ayında 3247,75 manat, noyabr ayında 1716,25 manat, ümumilikdə 68742,32 manat vəsait ödənilmişdir. Bu səbədən məhkəmə hesab edir ki, iddia həmin hissədə qismən təmin edilməli, 68742,32 manat məbləğində pul tutularaq iddiaçıya ödənilməli, iddia tələbi qalan hissədə iddia müddəti tətbiq edilməklə təmin edilməməlidir. Məhkəmə iddia tələbinin dördüncü hissəsi ilə bağlı qeyd etmişdir ki, iddiaçı iddia tələbində cavabdehdən gecikdirilmiş müddət üçün 10243 manat faiz borcunun ödənilməsi tələbini irəli sürsə də, məhkəməyə tələb etdiyi borcun məbləğinin hesablanması düsturu və bunun üçün əsas götürülmüş müddət (günə-gün hesabı ilə) barədə heç bir sübut təqdim etməmişdir. Məhkəmənin yalnız iddia ərizəsində göstərilənlərə əsasən yuxarıda göstərilən qaydada qiymətləndirmə aparması və cavabdehdən 10243 manat faiz borcu tutması mümkün deyil. Ona görə də məhkəmə hesab etmişdir ki, hazırda tələb olunan bu məbləğin əsaslı olub-olmaması barədə birmənalı nəticəyə gəlmək mümkün olmadığından və tələbin əsasına dair sübutlar təqdim edilmədiyindən bu hissədə iddia tələbi təmin olunmamalıdır.
92. İddiaçı MMC və Cavabdeh İB həmin qətnamədən apellyasiya şikayətləri vermişlər.
Apellyasiya şikayətinin dəlilləri:
93. İddiaçı MMC tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, məhkəmə tərəfindən iddia tələbinin qismən təmin edilməməsinin əsaslarından biri kimi tərəflər arasında mövcud olmuş münasibətlərin müqavilələrdən irəli gələn münasibətlər olması və həmin tələblər üzrə iddia müddətinin keçməsi qətnamədə göstərilmişdir. Belə hesab edir ki, məhkəmə tərəflər arasında mübahisənin müqavilə və ya kommersiya mübahisəsi olmamasını və cavabdehin iddiaçıya qanunvericiliyin (“X6”nın) tələblərini pozmaqla zərər vurması (delikt törətməsi) səbəbindən yaranmasını nəzərə almamış və düzgün hüquqi qiymət verməmişdir. Belə ki, iş materiallarından da göründüyü kimi, cavabdeh tərəfindən mülki və inzibati xətalar haqqında qanunvericiliyin tələblərinin pozulması faktı üçüncü şəxs X2 Agentliyi tərəfindən müəyyən edilmiş, lakin inzibati məsuliyyətə cəlb etmə müddətinin keçməsi səbəbindən cavabdeh barəsində inzibati tənbeh tətbiq olunmamışdır. Bu fakt da özlüyündə cavabdeh tərəfindən yol verilmiş qanun pozuntularının delikt olmasını və iddiaçıya zərərin məhz həmin delikt səbəbindən dəyməsini təsdiq edir. Qanunvericiliyin tələblərinə əsasən mülki hüquq pozuntusu (delikt) hüquqla və ya qanunla müdafiə edilən başqa şəxsə (zərərçəkənə) birbaşa ziyan və ya zərər vurulmasına gətirib çıxaran təqsirli, hüquqa zidd (mülki qanunvericiliyin normalarını pozan) əməldir (hərəkət və ya hərəkətsizlikdir). Hazırki iş üzrə cavabdeh tərəfindən “X6”nın tələbləri pozularaq iddiaçıya artıq qaz həcmi hesablanmış, qaz təchizatının dayandırılacağı təhdidi ilə iddiaçı artıq pul vəsaiti ödəməyə məcbur edilmiş və faktiki olaraq qanunvericiliyin tələbləri pozulmaqla iddiaçıya maddi zərər vurulmuşdur. Tərəflər arasında formal müqavilənin mövcudluğu cavabdehin iddiaçıya qarşı delikt törətməsi imkanını istisna etmir. Məhkəmə qətnamədə mübahisənin müqavilə mübahisəsi olmasını da əsaslandıra bilməmişdir. Bu səbəbdən hesab edir ki, məhkəmə tərəflər arasında mübahisəyə düzgün hüquqi qiymət verməmiş və mübahisənin zərərvurma ilə bağlı olmasını müəyyən edə bilməmişdir. Məhkəmə tərəflər arasında bağlanmış müqavilənin xarakterini nəzərə almamışdır. Belə ki, təbii inhisar subyekti ilə bağlanan müştəri (abonement) müqaviləsi normativ xarakterli aktla tənzimləndiyindən hər bir şəxs üçün standart, yəni eyni müddəa və şərtlərlə müəyyən edilir. Bu növ müqavilənin tərəfləri müəyyən qədər qeyri-bərabər vəziyyətdə olurlar. İstehlakçı müqaviləni olduğu kimi qəbul etmək məcburiyyətində olur, onun heç bir müddəasını dəyişdirə və qeyd-şərtlər irəli sürə bilmir. Xidmətlər daxili bazarda yalnız təbii inhisarçı tərəfindən verildiyindən şəxs iradəsindən asılı olmayaraq həmin müqaviləni qəbul etmək məcburiyyəti ilə üzləşir (AR Konstitusiya Məhkəməsinin xx.xx.2012-ci il tarixli qərarı). Təbii inhisarçı ilə müqavilənin standart şərtləri cavabdeh tərəfindən təqdim edilmiş və iddiaçının həmin müqavilə üzrə xüsusi şərtlər və ya iddia müddəti müəyyən etmək hüququ məhdudlaşdırılmışdır. Belə olan halda, mülki qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olaraq müqavilənin standart şərtləri təfsir edilərkən rast gəlinən bütün qeyri-müəyyənliklər, onları özündə əks etdirən şərtlərin müqaviləyə daxil edilməsini təklif etmiş tərəfin ziyanına (əleyhinə) təfsir edilməli idi. Yəni məhkəmə iddiaçının müqaviləyə fərqli iddia müddəti daxil etmək hüququnun məhdudlaşdırılmasını və təbii iradə ifadəsi olardısa iddiaçının müqavilədə daha uzun iddia müddəti tətbiq etmə barədə müddəa əlavə etməsi imkanını müəyyən etməli idi. Lakin məhkəmə nə iddia müddətinin tətbiqində, nə də tərəflər arasında mübahisənin xarakterinin müəyyən olunmasında bu müddəanı nəzərə almamışdır. Belə ki, məhkəmə tərəfindən mübahisənin faktiki olaraq deliktdən qaynaqlanması müəyyən edilmədiyindən mübahisə müqavilə mübahisəsi kimi qiymətləndirilmiş və AR MM 373-cü maddəsinə uyğun olaraq 3 illik iddia müddəti tətbiq edilərək iddia tələbi qismən təmin edilməmişdir. Halbuki, mübahisə delikt nəticəsində vurulan maddi zərərin ödənilməsi ilə bağlı olmuşdur və bu halda AR MM-nin 373.1-ci maddəsinə uyğun olaraq10 illik iddia müddəti şamil olunurdu. Bundan əlavə, məhkəmə tərəflər arasında bağlanmış “Qazın alqı-satqısı” haqqında müqavilənin 7.2-ci və 7.3-cü bəndlərinin tələbləri baxımından tərəflər arasında müqavilə münasibətlərinin davam etdiyini və müqavilənin bu gün dəqüvvədə olduğunu, bu səbəbdən iddiaçının tələb hüququnun müddətlə məhdudlaşmadığını nəzərə almamışdır. Belə ki, iddia tələbinin cavabdeh tərəfindən 2018-ci ilin sentyabr, oktyabr, noyabr, dekabr ayları üzrə tərtib edilmiş aktlar əsasında hesablanmış 88384 manat pulun qaytarılması hissəsinə hüquqi qiymət verərkən məhkəmə tərəfindən hər hansı normativ istinad olmadan 2018-ci ilin sentyabr, oktyabr, noyabr, dekabr ayları üzrə borc məbləğlərinin əvvəlki ilin müvafiq dövrlərində abonentin qaz sərfiyyatına uyğun hesablanmasının əsaslı olması müəyyən edilmişdir. Lakin məhkəmə tərəfindən həm normativ əsas göstərilməmiş, həm də 2018-cü ilin son 4 ayı üzrə hesabatda yaranmış qeyri-müəyyənliyin məhz cavabdehin təqsirli hərəkətləri səbəbindən baş verməsi nəzərə alınmamışdır. “X6”nın 5.4cü bəndində sərfiyyatın əvvəlki ayın göstəricisinə uyğun aparılmasının müəyyən edilməsinin əsası odur ki, qanunverici qaz sərfiyyatının 4 ay ərzində sayğacsız aparılmasını qəbul etmir və hər bir halda ən geci 1 ay ərzində istehlakçının yeni sayğacla təmin ediləcəyini müəyyən edir. İndiki halda qanunvericiliyin tələbləri pozularaq iddiaçı yeni sayğacla təmin edilməmiş və yenə də qanunazidd formada onun istifadə etdiyi qazın həcmi müəyyən edilmişdir. Məhkəmə qətnamədə 10243 manat cərimə borcunun ödənilməsi tələbinin təmin edilməməsi əsası kimi qeyd etmişdir ki, iddiaçı iddia tələbində cavabdehdən gecikdirilmiş müddət üçün 10243 manat faiz borcunun ödənilməsi tələbini irəli sürsə də, məhkəməyə tələb etdiyi borcun məbləğinin hesablanması düsturu və bunun üçün əsas götürülmüş müddət (günə-gün hesabı ilə) barədə heç bir sübut təqdim etməmişdir. Halbuki, normanın məzmunundan və iddia ərizəsindən göründüyü kimi, cərimə faizinin ödənilməsi ilə bağlı hesablama günlük deyil, illik əsasla aparılmış, bununla bağlı düstur iddiada göstərilmiş və iddia tələbində 1 illik cərimə məbləği olaraq 10243 manat pulun tutulub ödənilməsi göstərilmişdir. Bu səbəbdən hesab edir ki, məhkəmə cərimənin tutulması hissəsinə də düzgün hüquqi qiymət verə bilməmişdir. Məhkəmə iş materiallarında mövcud olan məlumat və sənədlərə qiymət verməmiş, işin hallarını tam və hərtərəfli araşdırmamışdır. Qanunvericiliyin tələblərinə əsasən, məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verməlidir. Bu səbəbdən hesab edir ki, qətnamə prosessual qanunvericiliklə müəyyən edilmiş tələblərə uyğun deyildir, qeyd edilən hallar nəzərə alınmaqla qətnamə iddia tələbinin təmin edilməməsinə dair hissədə ləğv edilməli və iddia tələbinin həmin hissədə də təmin edilməsi barədə yeni qətnamə çıxarılmalıdır.
94. Cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, qaz paylayıcı istehlakçıya verdiyi qazın dəyərini qaz sayğacının göstəricisinə əsasən hər ay üzrə hesablamalı və növbəti ayın 10-dək istehlakçıya bu barədə məlumat (hesab) təqdim etməlidir (göndərməlidir). Qaz paylayıcının istehlakçıya verdiyi qazın sayğacla müəyyənləşdirilən hesabı istehlakçıya paylayıcı tərəfindən təqdim edildikdən (göndərildikdən) sonra bir ay müddətində tam ödənilməlidir. Mülkiyyət və təşkilati-hüquqi formasından asılı olmayaraq müəssisə, idarə və təşkilatlarda istifadə olunan enerji resurslarının uçotu məcburidir. Ölçmə cihazı olmadan enerji resurslarından istifadə edilməsi qadağandır. İddiaçıMMC-nin obyektlərində istifadə edilən kiçik həcmli qaz işlədici cihazların istehlak etdiyi təbii qazın ölçülməsi üçün G25 markalı sayğacın göstəricilərinin hesaba alınması vacibdir. Çünki, G-650 markalı sayğac kiçik qaz istehlakı zamanı sərfiyyatı qeydə almır. Məhkəmə tərəfindən bu hala düzgün qiymət verilməmişdir. Həmin maddəyə əsasən məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Belə ki, birinci instansiya məhkəməsi iş materiallarını səthi araşdıraraq, işdə olan sübutlara düzgün qiymət verməmişdir. Tərəflərindən məhkəməyə təqdim edilən RQ-K-Extipli, G25, G-40, G-65, G-100, G-250, G-400, G-650, G-1000 markalı qaz sərfi ölçən sayğacların istismar Təlimatından göründüyü kimi G-650 markalı qaz sayğaclarının işlək şəraitdə minimal sərfiyyat qeydiyyatı 50 m göstərilmişdir. Bu sərfiyyatdan aşağı miqdarda qazdan istifadəni sayğac qeydə almır. Buna görə də məhkəmənin qətnamədə G-25 markalı sayğacla əlaqədar gəldiyi nəticə səhvdir. Həmin maddəyə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Bildirir ki, iş materiallarından da göründüyü kimi iddiaçı iddia tələbini əsaslandırdığı halları sübut etmək üçün tutarlı və mötəbər sübutlar təqdim etməmişdir. Əlbəttə iddiaçının sərf etdiyi təbii qazın daha dəqiq hesabatını aparmaq üçün G-25 markalı qaz sayğacı üçün balans mənsubiyyətindən kiçik həcmli qaz işlədici cihazlaradək yeni qaz xətti çəkilməlidir. Lakin iddiaçı bu barədə yeni texniki şərtlərin alınması və ya mövcud texniki şərtlərdə dəyişikliklərin edilməsi üçün müraciət etməmişdir. Hər halda belə bir müraciətin edilməsi barədə iddiaçı məhkəməyə sübut təqdim etməmişdir. Bundan başqa iş üzrə təyin edilmiş ekspertizanın rəyində G-25 markalı sayğacın qaz təzyiq tənzimləyici qoyulmadan quraşdırıldığına görə həmin sayğacın düzgün quraşdırılmadığı qeyd edilmişdir. Lakin bu o demək deyil ki, həmin sayğac ümumiyyətlə quraşdırılmamalıdır. Bu hissədə məhkəmə tərəfindən ekspert rəyinə düzgün qiymət verilməmişdir. Məhkəmə qətnaməni “X6”nın” tələblərinin pozulmasınaəsasən qəbul etmişdir. İş üzrə təyin edilmiş ekspertizanın rəyində G-25 markalı sayğacın qaz təzyiq tənzimləyici qoyulmadan quraşdırıldığına görə həmin sayğacın düzgün quraşdırılmadığı qeyd edilmişdir. Lakin bu o demək deyil ki, həmin sayğac ümumiyyətlə quraşdırılmamalıdır. Bu hissədə məhkəmə tərəfindən ekspert rəyinə düzgün qiymət verilməmişdir. Texniki pasportunda göstərilmişdir ki, G-650 sayğaclarının işlək şəraitdə minimal sərfiyyat qeydiyyatı 50 m və daha yuxarıdır. Bu sərfiyyatdan aşağı miqdarda qazdan istifadəni sayğac qeydə almır. Buna görə də məhkəmənin qətnamədə G-25 markalı sayğacla əlaqədar gəldiyi nəticə səhvdir. Apellyasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri:
95. İddiaçı tərəfindən apellyasiya şikayətinə qarşı yazılı etiraz təqdim edilməmişdir.
Məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları: Məhkəmə iclasında iddiaçının nümayəndəsi və vəkili Nümayəndə1 apellyasiya şikayətinin təmin edilməsini, iddianın rədd edilmiş hissəsində qətnamənin ləğv edilməsini, iddianın təmin edilməsini, cavabdehin apellyasiya şikayətinin təmin edilməməsini xahiş etdi.
96. Cavabdehin nümayəndəsi Nümayəndə3 apellyasiya şikayətinin təmin edilməsini, iddianın təmin edilmiş hissəsində qətnamənin ləğv edilməsini, iddianın rədd edilməsini, iddiaçının apellyasiya şikayətinin təmin edilməməsini xahiş etdi.
97. Müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs “X3 Agentliyi” PHŞ məhkəmə iclasına gəlməmiş və gəlməməsinin səbəblər barədə məhkəməyə məlumat verməmişdir. Məhkəmə MPM-in 376.2-ci maddəsinə əsasən şikayətə üçüncü şəxsin iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir.
Tətbiq edilən hüquq:
98. Mülki Məcəllənin: -385.1-ci maddəsinə görə öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. - 386.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin zərər vurulması, əsassız varlanma və ya bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş digər əsaslar nəticəsində əmələ gəlməsi halları istisna olmaqla, öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün onun iştirakçıları arasında müqavilə olmalıdır. - 372.1-ci maddəsinə əsasən başqa şəxsdən hər hansı hərəkəti yerinə yetirməyi və ya yerinə yetirməkdən çəkinməyi tələb etmək hüququna müddət şamil edilir. - 375.1-ci maddəsinə əsasən hüququn müdafiəsi haqqında tələb iddia müddətinin keçməsindən asılı olmayaraq məhkəmə tərəfindən baxılmağa qəbul edilir. - 375.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə tərəfindən iddia müddəti yalnız mübahisə tərəfinin məhkəmə qərarı çıxarılanadək verdiyi ərizə əsasında tətbiq edilir. Mübahisə tərəfinin tətbiq edilməsi barədə ərizə verdiyi iddia müddətinin keçməsi məhkəmənin iddiadan imtina barəsində qərar çıxarması üçün əsasdır. -377.3-cü maddəsinə görə icra müddəti müəyyənləşdirilməmiş və ya tələbetmə məqamı ilə müəyyənləşdirilmiş öhdəliklər üzrə iddia müddətinin axımı kreditorun öhdəliyi icra etmək tələbini irəli sürmək hüququnun əmələ gəldiyi andan başlanır, borcluya həmin tələbin icrası üçün güzəştli müddət verildikdə isə iddia müddəti göstərilən müddət bitdikdən sonra hesablanmağa başlanır. -379.1.6-ci maddəsinə əsasən tərəflər arasında yaranmış mübahisə üzrə mediasiya prosesi tətbiq edildikdə iddia müddətinin axımı dayandırılır. -379.4-1-ci maddəsinə əsasən mediasiya prosesinin tətbiqi ilə əlaqədar dayandırılmış iddia müddətinin axımı “Mediasiya haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə müəyyən edilmiş tarixdən davam edir. -445.7-ci maddəsinin mübahisəli hüquq münasibətinin yarandığı dövrdə qüvvədə olmuş redaksiyasına görə borclu pul məbləğinin ödənilməsini gecikdirdikdə, əgər kreditor digər əsaslardan çıxış edərək daha böyük məbləğ tələb edə bilmirsə, gecikdirilmiş vaxt üçün illik beş faiz ödəməyə borcludur. - 1091-ci maddəsinə əsasən əsassız varlanan o şəxs (varlanmış şəxs) sayılır ki, hüquqi əsas olmadan başqa şəxsin (məhrum olanın) hesabına əmlak əldə etsin. Əsassız varlanma yalnız o zaman baş verir ki, bu cür varlanmaya haqq qazandıran qanuni əsas və ya müqavilə əsası olmur. Hüquqi əsas olmadan varlanma həmçinin o hallarda baş vermiş sayılır ki, bu cür varlanma həyata keçirilməmiş əsasa və ya sonralar aradan qalxmış əsasa söykənir. - 1092.1-ci maddəsinə əsasən varlanmış şəxs əldə etdiklərini məhrum olanın tələbi ilə ona qaytarmalıdır. -1095-ci maddəsinə görə əsassız varlanma obyektini qaytarmaq hüququ məhrum olana öz hüququnun məlum olduğu vaxtdan ən geci iki il sonra müddətin keçməsinə görə qüvvədən düşür.
99. “Mediasiya haqqında” AR Qanununun 24.7-cü maddəsinə görə bu Qanunun 21.5-ci maddəsinə uyğun olaraq, mediasiya prosesinin ümumi müddəti 30 gündən artıq olmayaraq davam edə bilər. Mübahisənin mürəkkəbliyi nəzərə alınaraq tərəflərin razılaşması ilə mediasiya prosesinin müddəti daha 30 gün müddətinə qədər uzadıla bilər. Mediasiya prosesinin keçirilməsinin konkret müddəti ümumi müddət nəzərə alınmaqla “mediasiya prosesinin tətbiqi barədə müqavilə” ilə müəyyən olunur.
100. “Qaz təchizatı” haqqında Azərbaycan Respublikası Qanununun 1-ci maddəsinə əsasən balans mənsubiyyəti sərhədi - qaz paylayıcısı tərəfindən qazın istehlakçıya çatdırılma məntəqəsində qaz paylayıcısı və istehlakçı arasında müqavilə ilə qazpaylayıcı şəbəkənin balans mənsubiyyətini müəyyənləşdirən ayırma nöqtəsidir.
101. AR Nazirlər Kabinetinin 12 may 2011-ci il tarixli qərarı ilə təsdiq edilmiş “X6nın: - 5.4-cü bəndinə əsasən qaz sayğacları qaz paylayıcısı tərəfindən bu Qaydaların 4.9-cu bəndində nəzərdə tutulmuş hallarda çıxarıldıqda (götürüldükdə), qaz sayğacının olmadığı müddət ərzində qazın verilməsi dayandırılmır və istifadə edilmiş qazın dəyəri üzrə hesablaşmalar sayğac çıxarıldığı gündən əvvəlki ayın orta gündəlik sərfinə uyğun aparılır. -4.1-ci bəndinə əsasən qaz paylayıcısı və istehlakçı arasında balans mənsubiyyəti sərhədində qazın sərfinə görə hesablaşma aparılması üçün layihəyə uyğun olaraq, Xidmət tərəfindən tipi təsdiq edilərək dövlət reyestrinə daxil edilmiş və sertifikatlaşdırılmış müvafiq qaz sayğacları quraşdırılmalıdır.
102. Mülki Prosessual Məcəllənin: -77.1-ci maddəsinə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. -119.1-ci maddəsinə görə məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə mütənasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. -119.5-ci maddəsinə görə apellyasiya və kassasiya şikayətləri verilməsi ilə əlaqədar işdə iştirak edən şəxslərin çəkdikləri məhkəmə xərcləri də bu Məcəllənin 119.1- 119.4-cü maddələrində göstərilən qaydaya uyğun bölüşdürülür. -206.1-ci maddəsinə görə ekspertin rəyi məhkəmə iclasında tədqiq edilir və digər sübutlarla birgə qiymətləndirilir və onun məhkəmə üçün qabaqcadan heç bir qüvvəsi yoxdur. Apellyasiya baxışının hədləri:
103. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.6-cı maddəsinə görə apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apellyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır.
104. Həmin Məcəllənin 372.7-ci maddəsinə əsasən, apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının tətbiqinin düzgünlüyünü apellyasiya şikayətinin dəlillərindən asılı olmayaraq yoxlayır.
105. Mülki Prosessual Məcəllənin 372.6-cı maddəsinin tələblərini, apellyasiya şikayətinin dəlillərini nəzərə alaraq kollegiya qeyd edir ki, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi ilə iddia qismən təmin edildiyindən və həmin qətnamə iddianın rədd edilmiş hissəsində iddiaçı, təmin edilmiş hissəsində isə cavabdeh tərəfindən mübahisələndirildiyindən qətnamənin əsaslığı tam yoxlanılmalıdır.
Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin mövqeyi:
106. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apellyasiya şikayətləri qismən təmin edilməli, qətnamə qismən- artıq ödənilmiş pulun qaytarılmasının gecikdirilməsinə görə faizlərin tutulması tələbinə dair iddianın rədd edilməsi hissəsində - ləğv edilməli, həmin hissədə iddia qismən təmin edilməli, cavabdeh tərəfindən iddiaçıya qaytarılmalı olan artıq ödənilmiş pul vəsaitinin məbləği və buna müvafiq olaraq ümumilikdə cavabdehdən iddiaçının xeyrinə tutulmalı olan pul vəsaitinin məbləği hissəsində qətnamə dəyişdirilməlidir.
107. Belə ki, məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən edildi ki, İddiaçı MMC ilə Cavabdeh İB arasında bağlanmış 26 iyul 2017-ci il tarixli 2636-07-17 nömrəli qaz paylayıcısı ilə sənaye qaz qurğusu istifadəçisi arasında qazın alqı-satqısı barədə müqaviləyə əsasən Cavabdeh İB iddiaçıya məxsus ünvan 1ində yerləşən hoteli təbii qazla təmin edir. Sözügedən hotelin qaz sərfiyyatını ölçmək üçün G-25 və G-650 (balans sərhəd nöqtəsində) qaz sayğacları quraşdırılmış və iddiaçı qaz sərfiyyatına borcu hər iki sayğacın göstəriciləri toplanmaqla hesablanılır. Hazırda İddiaçı MMC 2018-ci ilin sentyabr, oktyabr, noyabr, dekabr ayları üzrə tərtib edilmiş aktlar əsasında hesablanmış borca görə tərəfindən cavabdehə ödənilmiş 88384 manat pulun qaytarılması, iddiaçıya məxsus hoteldə qaz xəttinə quraşdırılmış G-25 qaz sayğacına əsasən qazdan istifadəyə dair hesabatın aparılmasının cavabdehə qadağan edilməsi və iddiaçının qaz sərfiyyatının yalnız G-650 qaz sayğacına əsasən aparılması öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması; G25 qaz sayğacının göstəriciləri üzrə ödənilmiş 127630,25 manat pul vəsaitinin geri qaytarılması, artıq ödənilmiş vəsaitin vaxtında qaytarılmadığına görə hesablanmış 10243 manat faiz borcunun tutulmasını tələb edir.
108. Məhkəmə kollegiyası iddiaçının birinci tələbinə münasibətdə qeyd edir ki, “Qaz sayğacının olmadığı və ya işləmədiyi müddətdə qazın hesablanması haqqında” aktlardan göründüyü kimi 2018-ci ilin sentyabr, oktyabr, noyabr, dekabr ayları üzrə borc məbləğləri əvvəlki ilin müvafiq dövrlərində abonentin qaz sərfiyyatına uyğun hesablanmışdır. Bununla bağlı qeyd edilməlidir ki, “X6”nın 5.4-cü bəndində qaz sayğacı çıxarıldıqda sərfiyyatın sayğac çıxarıldığı gündən əvvəlki ayın sərfiyyatına uyğun hesablanmalı olması barədə ümumi qayda müəyyən edilsə də, hazırkı halda hotel kimi istifadə edilən qeyri-yaşayış sahəsinin qaz sərfiyyatının mövsümdən asılı olaraq dəyişməsi, belə olan halda avqust ayındakı sərfiyyatın dekabr ayında olan sərfiyyatdan kəskin fərqlənməsi açıq-aşkar olduğundan noyabr-dekabr aylarının sərfiyyatının qaz sayğacı çıxarıldığı gündən əvvəlki ayın, yəni avqust ayının sərfiyyatına uyğun müəyyən edilməsi ağlabatan olmamaqla yanaşı iddiaçının haqqı ödənilmədən qazdan istifadə etməklə əsassız varlanmasına səbəb olacaqdır. Odur ki, kollegiya birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə ilə razılaşaraq hesab edir ki, cavabdeh 2018-ci ilin sentyabr, oktyabr, noyabr, dekabr ayları üzrə borcu əvvəlki ayın göstəriciləri əsasında deyil, əvvəlki ilin həmin aylarına uyğun aparmaqda haqlı olmuşdur. Odur ki, 88384 manat pulun qaytarılması hissəsində iddia əsassız olduğundan rədd edilməlidir. Həmin hissədə iddia əsassız olduğundan iddia müddətinin tətbiqinə zərurət yoxdur.
109. G-25 qaz sayğacının göstəriciləri üzrə ödənilmiş 127630,25 manat pul vəsaitinin geri qaytarılması, G-25 qaz sayğacına əsasən qazdan istifadəyə dair hesabatın aparılmasının cavabdehə qadağan edilməsi və iddiaçının qaz sərfiyyatının yalnız G-650 qaz sayğacına əsasən aparılması öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması tələblərinə münasibətdə kollegiya ilk növbədə qeyd edir ki, iş üzrə verilmiş bütün ekspert rəyləri ilə iddiaçının qaz sərfiyyatını ölçən iki ədəd (G-650 və G-25) qaz sayğaclarının eyni xətt üzrə quraşdırılması və belə olan halda balans sərhəd nöqtəsində yerləşən G-650 markalı sayğacın qeydiyyata aldığı sərfiyyatın təkrarən G-25 sayğacı tərəfindən qeydə alınması faktı öz təsdiqini tapmışdır.
110. Bundan əlavə Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzi tərəfindən verilmiş xx.xx.2023-cü il tarixli ekspert rəyinə əsasən texniki şərtlərin məlumatlarına əsasən qaz mənbəyinin Quba QPS-nin çıxış xəttindəki kollektorun qəbul edildiyi, həmin hissədə TRZ2 G650 DN150 PN16 nömrəli qaz sayğacının quraşdırıldığı, mübahisə predmeti olan qaz sayğaclarının hər ikisinin eyni qaz xətti üzərində yerləşdiyi nəzərə alınaraq, iddiaçı “Fəsil Turizm" MMC-nin istifadə etdiyi qazın sərfiyyatı Quba QPS-nin ərazisində quraşdırılmış TRZ2-G650 DN150 PN16 nömrəli qaz sayğacının göstəriciləri, nəzərə alınmaqla aparılmalı olması müəyyən edilmişdir.
111. Bununla yanaşı 50 m3/saatdan aşağı sərfiyyatın G-650 qaz sayğacı, 40 m3 /saatdan yuxarı sərfiyyatın isə G-25 sayğacı tərəfindən qeydə alınmaması barədə cavabdehin dəlillərinin həqiqətə uyğunluğunun araşdırılması məqsədilə apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən təyin edilmiş mühəndis-texniki ekspertizasının rəyi ilə balans mənbəyində quraşdırılmış G-650 markalı sayğacdan keçən qaz həcminin G-25 markalı sayğacda təkrarən qeydə alındığı, sınaq qurğusunda yoxlama zamanı G-25 markalı qaz sayğacının maksimal göstəricisindən (40m3/saat-dan) artıq olduğu halda belə, sayğacın qeydiyyatı apardığını və ölçmə xataları ±1% tələbinə cavab verdiyi, G-650 qaz sayğacında sərfiyyat, minimal göstəricisindən (50 m3/saat-dan) az (aşağı) olduğu halda sayğacın qeydiyyatı apardığı, lakin ölçmə xətalarının ±2% tələbinə cavab vermədiyini, 40m3/saat sərfiyyatda ölçmə xətalarının -4.15%, 25m3/saat sərfiyyatda ölçmə xətalarınən - 13.96% qeydə alındığı müəyyən edilmişdir.
112. Beləliklə, sözügedən ekspert rəyi ilə G-25 sayğacı pasport diapazonunun maksimal həddindən(40m3/saat) yuxarı sərfiyyatları normal xəta ilə qeydə alması, G-650 sayğacı isə pasport diapazonunun minimal həddindən (50 m3/saat) aşağı sərfiyyatları normadan artıq xəta ilə olsa da (xəta-4-13 %) qeydiyyata alması öz təsdiqini tapmışdır. Odur ki, fərqli diapazonda işlədiklərindən, yəni G 650 qaz sayğacının aşağı sərfiyyatları, G25 qaz sayğacının yuxarı sərfiyyatları qeydiyyata almadığından təkrar qeydiyyat aparılmaması barədə cavabdehin dəlillərin əsassız olması öz təsdiqini tapır.
113. Bununla bağlı G-650 markalı sayğacın aşağı sərfiyyatda xətasının normadan artıq olması məsələsinə münasibətdə kollegiya qeyd edir ki, aşağı sərfiyyatlarda ölçmə xətasının mövcudluğu balans sərhədində quraşdırılmış G 650 qaz sayğacı tərəfindən qeydiyyata alınmış sərfiyyatların ikinci sayğac vasitəsilə təkrarən qeydiyyata alınması və son nəticədə iddiaçıya eyni sərfiyyata görə iki dəfə borc hesablanması üçün əsas ola bilməz.
114. Odur ki, bu hissədə kollegiya “Qaz təchizatı haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 1-ci maddəsinə və “X6”nın 1-ci və 4.1-ci bəndlərinə əsasən qaz sərfiyyatının ölçülməsi balans mənsubiyyəti sərhədində quraşdırılmış qaz ölçən cihaz tərəfindən həyata keçirilməli olmasını hazırkı halda balans mənsubiyyəti sərhədində quraşdırılmış G-650 markalı qaz sayğacı tərəfindən qeydə alınmış sərfiyyatın sonra eyni xətt üzrə quraşdırılmış G-25 qaz sayğacı tərəfindən təkrarən qeydə alınmasının müəyyən edilməsini, eləcə də layihə sənədlərinə əsasən G-25 qaz sayğacın əlavə xətt (əsas xəttdən kənar) üzrə quraşdırılmalı olduğu halda hazırda əlavə qaz xəttinin mövcud olmadığını nəzərə alaraq hesab edir ki, G-25 qaz sayğacına əsasən qazdan istifadəyə dair hesabatın aparılmasının cavabdehə qadağan edilməsi və iddiaçının qaz sərfiyyatının yalnız G-650 qaz sayğacına əsasən aparılması öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması tələbinə dair hissədə iddiaçının tələbi əsaslıdır.
115. G-650 qaz sayğacının 50 m3/saat aşağı sərfiyyatı xəta ilə qeydə alması məsələsinə münasibətdə həmçinin qeyd edilməlidir ki, hazırkı qətnamə ilə qaz sərfiyyatının G-650 qaz sayğacına əsasən aparılmalı olmasının müəyyən edilməsi gələcəkdə iddiaçının qaz sərfiyyatın aşağı sərfiyyatlarda qeydə alınmasında xətanın “X6”nın tələblərinə müvafiq olaraq qaz sayğacının balans sərhədində quraşdırılmış qaz sayğacının dəyişdirilərək aşağı sərfiyyatları minimal xəta ilə qeydə alan qaz sayğacının quraşdırılması və ya layihədə (sxemdə) nəzərdə tutulduğu kimi balans sayğacından quraşdırıldığı xəttindən kənar ikinci qaz xətti çəkilərək aşağı sərfiyyatımn ölçülməsi üçün sayğacın həmin xətt üzərində quraşdırılması yolu ilə aradan qaldırılması imkanını məhdudlaşdırmır.
116. İddianın G25 markalı sayğacın göstəriciləri əsasında ödənilmiş 127630,25 manat pul vəsaitinin geri qaytarılması hissəsinə münasibətdə kollegiya qeyd edir ki, həmin hissədə iddia tələbinin qanuni əsasını həmin tələbin qanuni əsasını Mülki Məcəllənin 439.4-cü və 1092.1-ci maddəsi təşkil edir.
117. İşin yuxarıda göstərilən halları ilə G-650 markalı sayğacın qeydə aldığı sərfiyyatın G25 markalı sayğac tərəfindən təkrarən qeydə alınması müəyyən edildiyindən iddiaçıya G25 markalı sayğac göstəriciləri ilə əsasında borc əsassız olaraq hesablanmışdır. Belə olan halda isə cavabdehin həmin borca görə iddiaçı tərəfindən ödənilmiş 127630,25 manat pul vəsaitini alması üçün qanuni və ya müqavilə əsası olmadığından cavabdeh həmin vəsaiti əldə etməklə əsassız varlanmışdır. Odur ki, iddiaçının əsassız varlanma obyekti olan həmin pul vəsaitinin geri qaytarılması tələbinə dair iddiası əsaslıdır.
118. Digər tərəfdən iş materiallarından da göründüyü kimi cavabdeh tərəfindən iddia müddətinin tətbiqi barədə ərizə verilmişdir. Bununla bağlı kollegiya qeyd edir ki, birinci instansiya məhkəməsi artıq ödənilmiş pulun qaytarılması tələbinin bir hissəsinin iddia müddətinin keçməsi əsası ilə rədd edilməsi barədə düzgün nəticəyə gəlsə də, mübahisəli hüquq münasibətinə tətbiq edilməli olan iddia müddəti ilə bağlı normaların tətbiqində səhvə yol vermişdir.
119. Belə ki, yuxarıda da qeyd edildiyi kimi iddianın qanuni əsasını 1092.1-ci maddəsi təşkil etdiyindən mübahisəli hüquq münasibətinə Mülki Məcəllənin 1095-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş iki illik iddia müddəti tətbiq edilməlidir.
120. İddia müddətinin axımının başlanması tarixinə münasibətdə qeyd edilməlidir ki, birincisi, iddiaçı G25 markalı sayğacın göstəriciləri əsasında hesablanmış borcu ödəyərkən eyni xətt üstündə iki sayğacın quraşdırıldığını və belə olan halda hüquqlarının pozulmasını bilmişdir və ya bilməli idi. Odur ki, hazırkı halda hər ödəniş üzrə Mülki Məcəllənin 1095-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş iddia müddətinin axımı həmin ödənişin edildiyi gündən başlamalıdır.
121. İkincisi, hazırkı mübahisə ilə bağlı məhkəməyə müraciət etməmişdən əvvəl iddiaçı tərəfindən mediasiya prosesinin keçirilməsi üçün mediasiya təşkilatına müraciət edilmiş və ilkin mediasiya sessiyasında iştirak edilməməsi barədə arayış alınmışdır. Belə olan halda iddia müddətinin axımı Mülki Məcəllənin 379.1.6-ci maddəsinə əsasən mediasiya prosesinin tətbiqi ilə əlaqədar dayanmışdır. Axımın dayandığı müddətə gəldikdə qeyd edilməlidir ki, “Mediasiya haqqında” AR Qanununun tələblərinə əsasən mediasiya prosesi 30 gündən artıq olmayaraq davam edə bilər və işin mürəkkəbliyi ilə əlaqədar tərəflərin razılığı ilə 30 gün müddətinə uzadıla bilər. Hazırkı halda mediasiyanın prosesinin uzadılması ilə bağlı hər hansı bir sübutun təqdim edilmədiyini nəzərə alaraq kollegiya hesab edir ki, mediasiya prosesinin davam etməsi ilə bağlı iddia müddətinin axımı 30 gün müddətinə dayanmışdır.
122. Odur ki, hazırkı halda iddia müddətinin axımının dayandığı 30 günlük (1 aylıq) müddət də nəzərə alınmaqla iddiaçı iddia ilə məhkəməyə müraciət edildiyi tarixdən (xx.xx.2023-cü il tarixdən) 2 il 1 ay əvvəlki (yəni xx.xx.2021-ci il tarixdən əvvəlki) dövrdə etdiyi ödənişlər üzrə iddia müddəti ötürmüşdür. Odur ki, həmin ödənişlərin qaytarılması hissəsində iddia müddəti tətbiq edilməklə iddia rədd edilməlidir.
123. Digər tərəfdən o da qeyd edilməlidir ki, xx.xx.2021-ci il tarixdən – iddia tələbinin dəqiqləşdirilməsi barədə ərizədə göstərilən tarixədək, yəni xx.xx.2023-cü il tarixədək iddiaçı tərəfindən G25 markalı qaz sayğacının göstəriciləri üzrə 52740,1 (2000+1122,6+1051,25+2603,50+2494,75+3580,75+3234,75+2489+1940,5+1004,75+1 441,5+31,25+266,75+4380,75+125+3527+4329,5+3049,22+3760,28+207,5+1293,5+12 66,25+2575,75+3247,75+1716,25) manat məbləğində ödəniş edilmişdir.
124. Odur ki, kollegiya hesab edir ki, artıq ödənilmiş pulun qaytarılması hissəsində qətnamə dəyişdirilməli, cavabdehdən iddiaçının xeyrinə tutulacaq pul vəsati 52740,1 manat məbləğində müəyyən edilməlidir.
125. Artıq ödənilmiş məbləğin qaytarılmasının gecikdirilməsinə görə faizlərin tutulması tələbinə münasibətdə kollegiya qeyd edir ki, cavabdehin 52740,1 manat məbləğində ödənişi əsassız əldə etdiyindən onun iddiaçı qarşısında əsassız əldə etdiklərini qaytarmaq öhdəliyi yaranmışdır. Digər tərəfdən sözügedən öhdəlik icrası müddəti müəyyənləşdirilməmiş öhdəlik olduğundan Mülki Məcəllənin 427.2-ci maddəsinə əsasən tələb edildiyi andan ağlabatan müddətdə icra edilməli idi.
126. Hazırkı halda iddiaçı xx.xx.2022-ci il tarixdə cavabdehə pretenziya göndərməklə əsassız varlanma obyekti olan pulların qaytarılmasını tələb etmiş, lakin cavabdeh həmin tarixdən etibarən ağlabatan müddətdə həmin pulları qaytarmaqla öhdəliyin icrasını gecikdirmişdir. Odur ki, iddiaçı həmin pulların qaytarılmasının gecikdirilməsinə görə Mülki Məcəllənin 445.7-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş faizlərin ödənilməsini tələb etmək hüququna malikdir.
127. Faizlərin hesablanması müddətinə gəldikdə iddia ərizəsindən də göründüyü kimi iddiaçı ödənilməsi gecikdirilmiş pul vəsaitinə 1 illik müddət üçün faizlərin tutulmasını tələb etmişdir.
128. Kollegiya qeyd edir ki, qaytarılması qət edilmiş məbləğlərin ödəniş tarixləri nəzərə alınmaqla cavabdehdən iddiaçıya qaytarılması qət edilmiş 52.740,1 manat məbləğində pul vəsaitinin gecikdirilməsinə görə faizləri aşağıdakı məbləğdə hesablanmalıdır. 31 iyun 2021-ci il tarixdən 2023-cü ilin fevral ayınadək ödənilmiş 35.623,6 manat pul vəsaitinin qaytarılmasının gecikdirilməsinə görə 1 illik müddət üçün 1781,18 manat (35.623,6x5%) 2023-cü ilin fevral ayında ödənilmiş 3049,22 manat məbləğində pul vəsaitinin qaytarılmasının gecikdirilməsinə görə 11 ay üçün 139,76 manat(3049,22x5%/12 ayx11 ay) 2023-cü ilin mart ayında ödənilmiş 3760,28 manat məbləğində pul vəsaitinin qaytarılmasının gecikdirilməsinə görə 10 ay üçün 156,68 manat(3760,28x5%/12 ayx10 ay) 2023-cü ilin aprel ayında ödənilmiş 207,5 manat məbləğində pul vəsaitinin qaytarılmasının gecikdirilməsinə görə 9 ay üçün 7,8 manat(207,5x5%/12 ayx9 ay) 2023-cü ilin may ayında ödənilmiş 1293,5 manat məbləğində pul vəsaitinin qaytarılmasının gecikdirilməsinə görə 8 ay üçün 43,12 manat(1293,5x5%/12 ayx8 ay) 2023-cü ilin iyun ayında ödənilmiş 1266,25 manat məbləğində pul vəsaitinin qaytarılmasının gecikdirilməsinə görə 7 ay üçün 36,93 manat(1266,25x5%/12 ayx7 ay) 2023-cü ilin avqust ayında ödənilmiş 2575,75 manat məbləğində pul vəsaitinin qaytarılmasının gecikdirilməsinə görə 5 ay üçün 53,66 manat(2575,75x5%/12 ayx5 ay) 2023-cü ilin oktyabr ayında ödənilmiş 3247,75 manat məbləğində pul vəsaitinin qaytarılmasının gecikdirilməsinə görə 3 ay üçün 40,6 manat(3247,75x5%/12 ayx3 ay) 2023-cü ilin noyabr ayında ödənilmiş 1716,25 manat məbləğində pul vəsaitinin qaytarılmasının gecikdirilməsinə görə 2 ay üçün 14,30 manat(1716,25x5%/12 ayx2 ay) Cəmi 2274,03 manat.
129. Odur ki, faizlərin tutulması tələbinə dair iddianın rədd edlməsi hissəsində qətnamə ləğv edilməli, həmin hissədə iddia qismən təmin edilməli, cavabdehdən 2274,03 manat məbləğində faizlərin tutulması qət edilməli, qalan hissədə həmin iddia tələbi rədd edilməlidir. Beləliklə, apellyasiya şikayətləri qismən təmin edilməli, qətnamə qismən- artıq ödənilmiş pulun qaytarılmasının gecikdirilməsinə görə faizlərin tutulması tələbinə dair iddianın rədd edilməsi hissəsində - ləğv edilməli, həmin hissədə iddia qismən təmin edilməli, cavabdehdən iddiaçının xeyrinə 2274,03 manat məbləğində faizlər tutulmalı, qalan hissədə həmin iddia tələbi rədd edilməli, cavabdeh tərəfindən iddiaçıya qaytarılmalı olan artıq ödənilmiş pul vəsaitinin məbləği və buna müvafiq olaraq ümumilikdə cavabdehdən iddiaçının xeyrinə tutulmalı olan pul vəsaitinin məbləği hissəsində qətnamə dəyişdirilməli, Cavabdeh İB-dən İddiaçı MMC-yə qaytarılması pul vəsaiti 52.740.1 manat məbləğində və buna müvafiq olaraq cavabdehdən iddiaçının xeyrinə ümumilikdə tutulmalı olan pul vəsaiti 53.140,1 manat məbləğində müəyyən edilməlidir.
130. Məhkəmə kollegiyası məhkəmə xərclərinə münasibətdə qeyd edir ki, hər iki apellyasiya şikayəti qismən təmin edildiyindən həmin şikayətlər verilərkən ödənilmiş dövlət rüsumları müvafiq olaraq apellyatorlara aid edilməlidir.
131. Ekspertiza tədqiqatının dəyəri olan 100 manat məbləğində pul vəsaitinin 50 manat hissəsi iddiaçıdan, 50 manat hissəsi isə cavabdehdən tutularaq Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzinin bank hesabına (Büdcə təsnifatının kodu 142319, Büdcə səviyyəsinin kodu 3, X4, 210005, VÖEN **********, Müxbir Hesab AZ41NABZ********************, SWİFT BİK CTREAZ22, Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzi, VÖEN **********, hesab: AZ34CTRE********************) ödənilməlidir.
132. Göstərilənlərə əsasən və Mülki Prosessual Məcəllənin 384.0.2, 392, 393, 405-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası q ə t e t d i: Apellyasiya şikayətləri qismən təmin edilsin. Bakı Kommersiya Məhkəməsinin xx.xx.2024-cü il tarixli e-2-2(113)-178/2024-077 saylı qətnaməsi qismən- artıq ödənilmiş pulun qaytarılmasının gecikdirilməsinə görə faizlərin tutulması tələbinə dair iddianın rədd edilməsi hissəsində - ləğv edilsin, həmin hissədə iddia qismən təmin edilsin, cavabdehdən iddiaçının xeyrinə 2274,03 manat məbləğində faizlər tutulsun, qalan hissədə həmin iddia tələbi rədd edilsin. Qətnamə cavabdeh tərəfindən iddiaçıya qaytarılmalı olan artıq ödənilmiş pul vəsaitinin məbləği və buna müvafiq olaraq ümumilikdə cavabdehdən iddiaçının xeyrinə tutulmalı olan pul vəsaitinin məbləği hissəsində dəyişdirilsin. Cavabdeh İB-dən İddiaçı MMC-yə qaytarılmalı olan pul vəsaiti 52.740.1 manat məbləğində və buna müvafiq olaraq cavabdehdən iddiaçının xeyrinə ümumilikdə tutulmalı olan pul vəsaiti 53.140,1 manat məbləğində müəyyən edilsin. Qətnamə qalan hissədə dəyişdirilmədən saxlanılsın. Apellyasiya şikayətləri verilərkən ödənilmiş dövlət rüsumları müvafiq olaraq apellyatorlara aid edilsin. Ekspertiza tədqiqatının dəyəri olan 100 manat məbləğində pul vəsaitinin 50 manat hissəsi iddiaçıdan, 50 manat hissəsi isə cavabdehdən tutularaq Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzinin bank hesabına (Büdcə təsnifatının kodu 142319, Büdcə səviyyəsinin kodu 3, X4, 210005, VÖEN **********, Müxbir Hesab AZ41NABZ********************, SWİFT BİK CTREAZ22, Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzi, VÖEN **********, hesab: AZ34CTRE********************) ödənilməlidir. Qətnamədən onun tərəflərə rəsmi qaydada təqdim edildiyi gündən 2 (iki) ay müddətində Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyasısı vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyasısına kassasiya şikayəti verilə bilər.
Hakimlər: Leyla Əliyeva
Təranə Mahmudova
Ziya Şirinov