Azərbaycan Respublikası adından Qətnamə Bakı şəhəri İş № 2-2(103)-435/2025 19.06.2026 BAKI APELLYASIYA MƏHKƏMƏSI Azərbaycan Respublikası adından İddiaçı İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin cavabdehlər Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti, cavabdeh2, cavabdeh3, cavabdeh1, “İK Aktiv” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti və “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinə qarşı pul tələbi, iddiaçı cavabdeh3ın cavabdeh İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə qarşı öhdəliyin xitamı, iddiaçı “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin cavabdeh İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə qarşı öhdəliyə xitam verilməsi, iddiaçı “İK Aktiv” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin cavabdeh İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə qarşı öhdəliyə xitam verilməsi, iddiaçı cavabdeh1 cavabdeh İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə qarşı öhdəliyə xitam verilməsi, iddiaçı cavabdeh2 cavabdeh İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə qarşı öhdəliyə xitam verilməsi tələblərinə dair birləşdirilmiş işlər üzrə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyası hakimlər Leyla Rauf qızı Əliyevanın sədrliyi və məruzəsi ilə, X7 və X6 ibarət tərkibdə, məhkəmə iclas katibi Nofəl Rəhman oğlu Abdullayevin katibliyi ilə, iddiaçının nümayəndəsi X2, iddiaçının nümayəndəsi və vəkili vəkil1 iştirakı ilə, iddiaçı İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin cavabdehlər Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti, cavabdeh2, cavabdeh3, cavabdeh1, “İK Aktiv” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti və “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinə qarşı pul tələbi, iddiaçı cavabdeh3 cavabdeh İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə qarşı öhdəliyin xitamı, iddiaçı “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin cavabdeh İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə qarşı öhdəliyə xitam verilməsi, iddiaçı “İK Aktiv” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin cavabdeh İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə qarşı öhdəliyə xitam verilməsi, iddiaçı cavabdeh1 cavabdeh İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə qarşı öhdəliyə xitam verilməsi, iddiaçı cavabdeh2 cavabdeh İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə qarşı öhdəliyə xitam verilməsi tələblərinə dair birləşdirilmiş işlər üzrə Bakı Kommersiya Məhkəməsinin ##.##.2024-cü il tarixli e-*-*(***)- ***/**** saylı qətnaməsindən cavabdehlər Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti, cavabdeh2, cavabdeh3, cavabdeh1, “İK Aktiv” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti və “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətlərinə əsasən kommersiya mübahisəsinə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin binasında, açıq məhkəmə iclasında baxaraq, müəyyən etdi İşin halları:
1. Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti ilə İddiaçı ASC arasında ## ####### 2019-cu il tarixli, ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsi bağlanmışdır. Həmin müqavilənin: 1.1-ci bəndinə əsasən bu müqavilənin predmeti kreditorun borcalana 9*****0 ABŞ Dolları (AZN və EUR ekvalenti) məbləğində, illik faiz dərəcəsi 30 %-dən, kreditin qaytarılması gecikdirildiyi halda ödəniləcək illik faiz dərəcəsi 60 %-dən, cərimə faizi gündəlik 1,00 %-dən çox olmamaq şərti ilə, 60 ay müddətinə kredit, kredit xətti, akkreditiv və qarantiya limitinin (bundan sonra - kredit) ayrılması, borcalanın isə bu müqavilədə və bu müqaviləyə əsasən bağlanacaq müqavilələrdə nəzərdə tutulmuş şərtlərlə və qaydada kreditdən istifadə etməsi, habelə kreditin və kreditə hesablanmış faizlərin kreditora ödənilməsinə dair pul öhdəliyidir. 3.6-cı bəndinə görə bu müqavilə üzrə tərəflər arasında yaranan bütün münasibətlərxxxx Respublikasının qanunvericiliyinə müvafiq olaraq tənzimlənir. Bu müqavilənin icrası ilə əlaqədar tərəflər arasında yaranmış mübahisələr qarşılıqlı razılıqla həll edilir. Qarşılıqlı razılıqla həll edilməyən mübahisələrxxxx Respublikasının aidiyyəti məhkəmələri tərəfindən həll olunur.
2. Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti ilə İddiaçı ASC arasında bağlanmış ## ####### 2019-cu il tarixli, ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsi çərçivəsində borcalanla ## ###### 2019-cu il tarixli **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsi bağlanaraq ##.##.2020-ci il tarixədək 55***** ABŞ dolları məbləğində borcalana qarantiya verilmişdir. Qarantiya ##.##.2020-ci il tarixədək verilmişdir. Qarantiya müqaviləsinin: 2.2-ci bəndinə görə benifisiar tərəfindən qarantiya üzrə tələbnamə verildikdən və pul məbləğinin tam və ya bir hissəsinin qarant tərəfindən ödənildikdən sonra, qarantiyanın tam və ya bir hissəsi dərhal kreditə çevrilir və qarant qarantiyanın tam və ya bir hissəsinin faktiki ödənilməsinə görə prinsipialdan ödənilmiş məbləğə illik 30 % hesablayır. 2.3-cü bəndinə görə prinsipial qaranta qarantiyanın tam və ya hissə ilə ödənilmiş məbləğini və bu müqavilənin 2.2-ci maddəsində əsasən hesablanmış faizləri, qarantiyanın tam və ya bir hissəsinin qarant tərəfindən ödənildiyi tarixdən 10 gündən gec olmayaraq qaytarmağı öz öhdəsinə götürür. Prinsipal borc məbləğini 10 gün ərzində ödəmədiyi təqdirdə qarant qarantiya üzrə ödənilmiş və qaytarılmamış məbləğə, məbləğ əmələ gələn gündən başlayaraq illik 60% həcmində faiz hesablayır.
3. Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti ilə İddiaçı ASC arasında bağlanmış ## ###### 2019-cu il tarixli **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsinə ##.##.2020-ci il tarixdə Əlavə Razılaşma bağlanmışdır. Həmin müqavilənin 1-ci bəndinə əsasən müqavilənin 1.2-ci bəndi aşağıdakı redaksiyada qəbul edilir: “1.2. Qarant Prinsipala qarantiyanı “19” fevral 2021-ci il tarixinədək verir.” Həmin müqavilənin 2- ci bəndinə əsasən müqavilənin digər müddəaları və şərtləri dəyişdirilmədən qalır.
4. Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti ilə İddiaçı ASC arasında bağlanmış ## ###### 2019-cu il tarixli **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsinə ##.##.2021-ci il tarixdə Əlavə Razılaşma bağlanmışdır. Həmin müqavilənin 1-ci bəndinə əsasən müqavilənin 1.2-ci bəndi aşağıdakı redaksiyada qəbul edilir: “1.2. Qarant Prinsipala qarantiyanı “19” noyabr 2021-ci il tarixinədək verir.” Həmin müqavilənin 2-ci bəndinə əsasən müqavilənin digər müddəaları və şərtləri dəyişdirilmədən qalır.
5. Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti ilə İddiaçı ASC arasında bağlanmış ## ####### 2019-cu il tarixli, ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsi çərçivəsində borcalanla ## ###### 2019-cu il tarixli, **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsi bağlanaraq ##.##.2020-ci il tarixədək 35***** (üç milyon beş yüz min) ABŞ dolları məbləğində borcalana qarantiya verilmişdir. Qarantiya ##.##.2020-ci il tarixədək verilmişdir. Qarantiya müqaviləsinin: -2.2-ci bəndinə görə benifisiar tərəfindən qarantiya üzrə tələbnamə verildikdən və pul məbləğinin tam və ya bir hissəsinin qarant tərəfindən ödənildikdən sonra, qarantiyanın tam və ya bir hissəsi dərhal kreditə çevrilir və qarant qarantiyanın tam və ya bir hissəsinin faktiki ödənilməsinə görə prinsipialdan ödənilmiş məbləğə illik 30 % hesablayır. -2.3-cü bəndinə görə prinsipial qaranta qarantiyanın tam və ya hissə ilə ödənilmiş məbləğini və bu müqavilənin 2.2-ci maddəsində əsasən hesablanmış faizləri, qarantiyanın tam və ya bir hissəsinin qarant tərəfindən ödənildiyi tarixdən 10 gündən gec olmayaraq qaytarmağı öz öhdəsinə götürür. Prinsipal borc məbləğini 10 gün ərzində ödəmədiyi təqdirdə qarant qarantiya üzrə ödənilmiş və qaytarılmamış məbləğə, məbləğ əmələ gələn gündən başlayaraq illik 60% həcmində faiz hesablayır.
6. Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti ilə İddiaçı ASC arasında bağlanmış ## ###### 2019-cu il tarixli, **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsinə ##.##.2020-ci il tarixdə Əlavə Razılaşma bağlanmışdır. Həmin müqavilənin 1-ci bəndinə əsasən müqavilənin 1.2-ci bəndi aşağıdakı redaksiyada qəbul edilir: “1.2. Qarant Prinsipala qarantiyanı “19” fevral 2021-ci il tarixinədək verir.” Həmin müqavilənin 2- ci bəndinə əsasən müqavilənin digər müddəaları və şərtləri dəyişdirilmədən qalır.
7. Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti ilə İddiaçı ASC arasında bağlanmış ## ###### 2019-cu il tarixli, **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsinə ##.##.2021-ci il tarixdə Əlavə Razılaşma bağlanmışdır. Həmin müqavilənin 1-ci bəndinə əsasən müqavilənin 1.2-ci bəndi aşağıdakı redaksiyada qəbul edilir: “1.2. Qarant Prinsipala qarantiyanı “19” noyabr 2021-ci il tarixinədək verir.” Həmin müqavilənin 2-ci bəndinə əsasən müqavilənin digər müddəaları və şərtləri dəyişdirilmədən qalır.
8. Qarantiya müqavilələri əsasında verilmiş qarantiyalar üzrə benefisiar “T.C. xxxxası A.Ş.”-nin ##.##.2021-ci il tarixli ödəniş tələbi əsasında İddiaçı ASC tərəfindən benefisiara 9.000.000,00 ABŞ dolları qarantiya məbləği və 420,00 ABŞ dolları komissiya köçürülmüşdür.
9. İddiaçı ASC – kreditor, Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti – borcalan və cavabdeh1 – zamin olmaqla bağlanmış ## ####### 2019-cu il tarixli, ***GRNT******** nömrəli zaminlik müqaviləsinin məzmunundan görünür ki, Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti ilə İddiaçı ASC arasında bağlanmış ## ####### 2019-cu il tarixli, ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsi üzrə Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkətinin öhdəliklərinin icrasını təmin etmək məqsədilə cavabdeh1 bank qarşısında öz üzərinə məsuliyyət götürmüşdür. Müqavilənin 2-ci bəndində zaminliklə təmin edilmiş öhdəliyin 9.000.000 ABŞ dolları məbləğində olması, qaytarılması müddətinin 60 ay, illik faiz dərəcəsinin 30%, kreditin qaytarılması gecikdirildiyi halda illik faiz dərəcəsinin 60% olması müəyyən edilmişdir. Həmin müqavilənin 5.1.3-cü bəndinə əsasən isə zaminliyə onun təmin etdiyi öhdəliyin icrası vaxtının çatdığı gündən 1 il ərzində kreditorun zaminə və ya zaminə qarşı iddia irəli sürmədiyi halda zaminliyə xitam verilir.
10. İddiaçı ASC – kreditor, Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti – borcalan və cavabdeh3 – zamin olmaqla bağlanmış ## ####### 2019- cu il tarixli, ***GRNT******** nömrəli zaminlik müqaviləsinin məzmunundan görünür ki, Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti ilə İddiaçı ASC arasında bağlanmış ## ####### 2019-cu il tarixli, ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsi üzrə Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkətinin öhdəliklərinin icrasını təmin etmək məqsədilə cavabdeh3 bank qarşısında öz üzərinə məsuliyyət götürmüşdür. Müqavilənin 2-ci bəndində zaminliklə təmin edilmiş öhdəliyin 9.000.000 ABŞ dolları məbləğində olması, qaytarılması müddətinin 60 ay, illik faiz dərəcəsinin 30%, kreditin qaytarılması gecikdirildiyi halda illik faiz dərəcəsinin 60% olması müəyyən edilmişdir. Həmin müqavilənin 5.1.3-cü bəndinə əsasən isə zaminliyə onun təmin etdiyi öhdəliyin icrası vaxtının çatdığı gündən 1 il ərzində kreditorun zaminə və ya zaminə qarşı iddia irəli sürmədiyi halda zaminliyə xitam verilir.
11. İddiaçı ASC – kreditor, Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti – borcalan və cavabdeh2 – zamin olmaqla bağlanmış ## ####### 2019-cu il tarixli, ***GRNT******** nömrəli zaminlik müqaviləsinin məzmunundan görünür ki, Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti ilə İddiaçı ASC arasında bağlanmış ## ####### 2019-cu il tarixli, ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsi üzrə Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkətinin öhdəliklərinin icrasını təmin etmək məqsədilə cavabdeh2 bank qarşısında öz üzərinə məsuliyyət götürmüşdür. Müqavilənin 2-ci bəndində zaminliklə təmin edilmiş öhdəliyin 9.000.000 ABŞ dolları məbləğində olması, qaytarılması müddətinin 60 ay, illik faiz dərəcəsinin 30%, kreditin qaytarılması gecikdirildiyi halda illik faiz dərəcəsinin 60% olması müəyyən edilmişdir. Həmin müqavilənin 5.1.3-cü bəndinə əsasən isə zaminliyə onun təmin etdiyi öhdəliyin icrası vaxtının çatdığı gündən 1 il ərzində kreditorun zaminə və ya zaminə qarşı iddia irəli sürmədiyi halda zaminliyə xitam verilir.
12. İddiaçı ASC – kreditor, Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti – borcalan və xxxx Limited Şirkəti – zamin olmaqla bağlanmış ## ####### 2019-cu il tarixli ***GRNT******** nömrəli zaminlik müqaviləsinin məzmunundan görünür ki, Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti ilə İddiaçı ASC arasında bağlanmış ## ####### 2019-cu il tarixli, ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsi üzrə Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkətinin öhdəliklərinin icrasını təmin etmək məqsədilə xxxx Limited Şirkəti bank qarşısında öz üzərinə məsuliyyət götürmüşdür. Müqavilənin 2-ci bəndində zaminliklə təmin edilmiş öhdəliyin 9.000.000 ABŞ dolları məbləğində olması, qaytarılması müddətinin 60 ay, illik faiz dərəcəsinin 30%, kreditin qaytarılması gecikdirildiyi halda illik faiz dərəcəsinin 60% olması müəyyən edilmişdir. Həmin müqavilənin 5.1.3-cü bəndinə əsasən isə zaminliyə onun təmin etdiyi öhdəliyin icrası vaxtının çatdığı gündən 1 il ərzində kreditorun zaminə və ya zaminə qarşı iddia irəli sürmədiyi halda zaminliyə xitam verilir.
13. İddiaçı ASC – kreditor, Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti – borcalan və “İk Aktiv” MMC – zamin olmaqla bağlanmış ## ##### 2020-ci il tarixli 003GRNT2*****49 nömrəli zaminlik müqaviləsinin məzmunundan görünür ki, Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti ilə İddiaçı ASC arasında bağlanmış ## ####### 2019-cu il tarixli, ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsi üzrə Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkətinin öhdəliklərinin icrasını təmin etmək məqsədilə “İK Aktiv” MMC bank qarşısında öz üzərinə məsuliyyət götürmüşdür. Müqavilənin 2-ci bəndində zaminliklə təmin edilmiş öhdəliyin 9.000.000 ABŞ dolları məbləğində olması, qaytarılması müddətinin 60 ay, illik faiz dərəcəsinin 30%, kreditin qaytarılması gecikdirildiyi halda illik faiz dərəcəsinin 60% olması müəyyən edilmişdir. Həmin müqavilənin 5.1.3-cü bəndinə əsasən isə zaminliyə onun təmin etdiyi öhdəliyin icrası vaxtının çatdığı gündən 1 il ərzində kreditorun zaminə və ya zaminə qarşı iddia irəli sürmədiyi halda zaminliyə xitam verilir. Müqavilənin 2-ci bəndində zaminliklə təmin edilmiş öhdəliyin 9.000.000 ABŞ dolları məbləğində olması, qaytarılması müddətinin 60 ay, illik faiz dərəcəsinin 30%, kreditin qaytarılması gecikdirildiyi halda illik faiz dərəcəsinin 60% olması müəyyən edilmişdir. Həmin müqavilənin 5.1.3-cü bəndinə əsasən isə zaminliyə onun təmin etdiyi öhdəliyin icrası vaxtının çatdığı gündən 1 il ərzində kreditorun zaminə və ya zaminə qarşı iddia irəli sürmədiyi halda zaminliyə xitam verilir.
14. İddiaçı ASC tərəfindən tərtib edilmiş ##.##.2023-cü il tarixli, ****/** nömrəli maliyyə arayışından görünür ki, Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkətinin 03GR19000021 və **GR******** nömrəli müqavilələr üzrə 9000420 ABŞ dolları əsas borc, 1645076,77 ABŞ dolları faiz borcu, 37500 ABŞ dolları komissiya borcu təşkil etməklə, cəmi 10682996,77 ABŞ dolları məbləğində kredit bоrcu mövcuddur.
15. İddiaçı ASC tərəfindən Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti, cavabdeh2, cavabdeh3, cavabdeh1, “İK Aktiv” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti və “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinə ünvanlanan ##.##.2023-cü il tarixli, ZB **** nömrəli pretenziya məktubunun məzmunundan görünür ki, borcun 3 gün ərzində banka ödənilməsi tələb olunmuş, əks təqdirdə məhkəməyə müraciət ediləcəyi ilə bağlı xəbərdar edilmişdir.
16. Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzinin ##.##.2024-cü il tarixli, */**** saylı ekspert rəyindən görünür ki, iş materiallarında olan hesabdan çıxarış məlumatlarına əsasən İddiaçı ASC ilə Türkkan Yağ Sanayı ve Ticaret Anonim Şirketi arasında bağlanmış ## ###### 2019-cu ıl tarixli **GR******** nömrəli və ## ###### 2019-cu il tarixli, **GR******** nömrəli qarantiya müqavilələri üzrə prinsipalın qaranta ödənilməli olan borcu ##.##.2023-cü il tarixə əsas borc 9000420 ABŞ dolları, faiz borcu 4792723,65 ABŞ dolları; ## ###### 2019-cu il tarixli, **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsi üzrə komissiya borcu 14583,33 ABŞ dolları; ## ###### 2019-cu ıl tarixli **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsi üzrə komissiya borcu 22916,67 ABŞ dolları kimi müəyyən olunur.
17. Ədliyyə Nazirliyinin Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzinin ##.##.2026-cı il tarixli ekspert rəyi ilə ## ###### 2019-cu il tarixli **GR******** nömrəli və ## ###### 2019-cu il tarixli, **GR******** nömrəli qarantiya müqavilələri üzrə ##.##.2021-ci il tarixə (10 günlük müddət) olan əsas borcu 9.000.420,00 ABŞ dolları, illik 30% ilə faiz borcu 75.003,50 ABŞ dolları; həmin müqavilələr üzrə ##.##.2021-ci il tarixdən ##.##.2023-cü il tarixədək əsas borcu 9.000.420,00 ABŞ dolları, illik 60% ilə faiz borcu 9.585.447,30 ABŞ dolları; ## ###### 2019-cu il tarixli, **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsi üzrə komissiya borcu 14583,33 ABŞ dolları; ## ###### 2019-cu il tarixli **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsi üzrə komissiya borcu isə 22.916,67 ABŞ dolları məbləğində müəyyən edilmişdir.
Birinci instansiya məhkəməsindəki icraat:
18. İddiaçı ASC (iddiaçı) “Türkkan Yağ Sanayi və Ticaret Şirketi”nə, cavabdeh2, X1, cavabdeh1, “İK Aktiv” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinə və xxxx Limited Şirkətinə (cavabdeh və ya cavabdehlər) qarşı iddia ərizəsi ilə Bakı Kommersiya Məhkəməsinə (məhkəmə və ya birinci instansiya məhkəməsi) müraciət edərək, cavabdehlərdən birgə (müştərək) qaydada İddiaçı ASC-nin xeyrinə ## ####### 2019-cu il tarixli ***CRLN******** nömrəli “baş kredit müqaviləsi” çərçivəsində bağlanmış ## ###### 2019-cu il tarixli **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsi və ## ###### 2019-cu il tarixli **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsinə əsasən 9.000.420 ABŞ dolları əsas, 1.645.076,77 ABŞ dolları faiz, 37 500 ABŞ dolları komissiya borcu təşkil etməklə, cəmi 10.682.996,77 ABŞ dolları məbləğində borcun, 9871 manat dövlət rüsumunun, 400 manat məbləğində mediasiya xərcinin tutulması barədə qətnamə qəbul çıxarılmasını xahiş etmişdir.
19. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, cavabdeh Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti ilə İddiaçı ASC arasında ## ####### 2019-cu il tarixli, ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsi bağlanmışdır. Bu müqaviləyə əsasən borcalana 9*****0 ABŞ dolları məbləğində, illik faiz dərəcəsi 30%-dən, qaytarılması gecikdirildiyi halda ödəniləcək illik faiz dərəcəsi 60%-dən, cərimə faizi gündəlik 1%-dən çox olmamaq şərtilə 60 ay müddətinə kredit, kredit xətti, akkreditiv və qarantiya limiti ayrılmışdır. Qeyd edilən baş kredit müqaviləsi çərçivəsində borcalanla ## ###### 2019-cu il tarixli **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsi bağlanaraq 55***** ABŞ dolları və ## ###### 2019-cu il tarixli, **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsi bağlanaraq 35***** ABŞ dolları məbləğində borcalana qarantiya verilmişdir. Qarantiya müqavilələri Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti ilə İddiaçı ASC arasında bağlanmış ## ####### 2019-cu il tarixli ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsi çərçivəsində bağlanmışdır. Qarantiyalar benefisiar olan T.C.xxxxası A.Ş. tərəfindən borcalana verilmiş kreditin geri ödənilməsinin təminatı üçün verilmişdir. Baş kredit müqaviləsinin təminatı olaraq cavabdeh2 ilə ## ####### 2019-cu il tarixli, ***GRNT******** nömrəli, cavabdeh3 ilə ## ####### 2019-cu il tarixli, ***GRNT******** nömrəli, cavabdeh1 ilə ## ####### 2019-cu il tarixli, ***GRNT******** nömrəli, “İK Aktiv” MMC ilə ## ##### 2020-ci il tarixli 003GRNT2*****49 nömrəli və xxxx Limited Şirkəti ilə ## ####### 2019-cu il tarixli ***GRNT******** nömrəli zaminlik müqavilələri bağlanmışdır. Bundan əlavə, təminat qismində İk Aktiv LLC şirkətinə məxsus və Ukrayna Respublikasında yerləşən daşınmaz əmlakın ipotekasına dair 26 May 2021-ci il tarixli ipoteka müqaviləsi ilə, daşınar əmlaka dair ## ###### 2020-ci il tarixli girov müqaviləsi ilə, xxxx Limited Şirkətinə məxsus və Ukrayna Respublikasında yerləşən daşınar əmlakın girovuna dair ## ###### 2020-ci il tarixli girov müqaviləsi ilə Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim Şirkətinə məxsus və Türkiyə Respublikasında yerləşən daşınar əmlakların girovuna dair ## ####### 2019-cu il tarixli girov müqaviləsi ilə rəsmiləşdirilmiş əmlaklar, həmçinin Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim Şirkətinin, cavabdeh1 və cavabdeh2 “İK Aktiv” MMC-də olan payları Ukrayna qanunvericiliyi əsasında rəsmiləşdirilmiş girov müqaviləsi ilə İddiaçı ASC qarşısında yüklü edilmişdir. Cavabdehlərin hər biri qeyri-rezidentdir (müvafiq olaraq Türkiyə Respublikasının və Ukrayna Respublikasının rezidentləridirlər) vəxxxx Respublikasında qeydiyyatları yoxdur. Borcalanla bağlanmış qarantiya müqavilələri çərçivəsində benefisiar olan T.C.xxxxası A.Ş-yə iddiaçı tərəfindən qarantiya məktubları verilmişdir. Verilmiş qarantiya məktubları üzrə benefisiar olan T.C. xxxxası A.Ş. tərəfindən ## ####### 2021-ci il tarixində iddiaçı tərəfə ödəniş tələbləri (tələbnamə) daxil olmuş və həmin qarantiya məktubu üzrə iddiaçı tərəfindən benefisiara edilmiş ödəniş nəticəsində cavabdehlərin ##.##.2023-cü il tarixə borcu əsas borc üzrə 9000420 ABŞ dolları, faiz borcu 1645076,77 ABŞ dolları, komissiya borcu 37500 ABŞ dolları təşkil etməklə, cəmi 10682996,77 ABŞ dolları borcu vardır. Cavabdehlər müqavilələr üzrə üzərlərinə götürdükləri öhdəlikləri icra etməmiş və bununla da müqavilə şərtlərini pozmuşlar. Rəsmi qaydada xəbərdarlıqlar edilməsinə baxmayaraq, cavabdehlər borcu ödəməkdən boyun qaçırırlar. Tərəflər arasında mübahisənin həllini təmin etmək məqsədi ilə ## #### 2023-cü il tarixində ilkin mediasiya sessiyası keçirilmiş və cavabdehlər lazımi qaydada məlumatlandırılmasına baxmayaraq, sessiyada iştirak etmədiyi üçün mediator tərəfindən iddiaçıya İlkin Mediasiya Sessiyasında İştirak Edilməməsi barədə arayış təqdim olunmuşdur. Mediasiya xərci iddiaçı tərəfindən ödənilmişdir. Tərəflər arasında bağlanılmış ## ####### 2019-cu il tarixli, ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsi çərçivəsində bağlanmış ## ###### 2019-cu il tarixli, **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsinin və ## ###### 2019-cu il tarixli, **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsinin 2.2-ci və 2.3-cü bəndlərinin tələbləri cavabdeh tərəfindən pozulur. Qeyd edilən qarantiya müqavilələrinin 2.2-ci bəndinə əsasən benefisiar tərəfindən qarantiya üzrə tələbnamə verildikdən və pul məbləğinin tam və ya bir hissəsi qarant tərəfindən ödənildikdən sonra, qarantiyanın tam və ya bir hissəsi dərhal kreditə çevrilir və qarant qarantiyanın tam və ya bir hissəsinin faktiki ödənilməsinə görə prinsipaldan ödənilmiş məbləğə illik 30 % hesablayır. Qarantiya müqavilələrinin 2.3-cü bəndinə görə prinsipal qaranta qarantiyanın tam və ya hissə ilə ödənilmiş məbləğini və bu müqavilənin 2.2-ci maddəsinə əsasən hesablanmış faizləri, qarantiyanın tam və ya bir hissəsinin qarant tərəfindən ödənildiyi tarixdən 10 gündən gec olmayaraq qaytarmağı öz öhdəsinə götürür. Prinsipal borc məbləğini 10 gün ərzində ödəmədiyi təqdirdə qarant qarantiya üzrə ödənilmiş və qaytarılmamış məbləğə, məbləğ əmələ gündən başlayaraq illik 60 (altmış) % həcmində faiz hesablayır. Zaminlik müqavilələrinin 1.1-ci bəndinə əsasən zamin kreditordan kredit götürmüş borcalan tərəfindən kreditor qarşısında öz öhdəliklərini tamamilə və ya hissəhissə icra etməsi üçün məsuliyyəti öz üzərinə götürmüşdür. Bundan əlavə, zaminlik müqavilələrinin 4.2-ci bəndinə görə faizlərin, borc tutulması üzrə məhkəmə xərclərinin və borcalanın öhdəliyi icra etməməsi və ya lazımınca icra etməməsi nəticəsində kreditora dəyən digər zərərin əvəzinin ödənilməsi də daxil olmaqla, zamin kreditor qarşısında borcalan ilə eyni həcmdə məsuliyyət daşıyır.
20. İddia tələbinin maddi hüquqi əsası kimixxxx Respublikası Mülki Məcəlləsinin 385.1, 442, 445.1, 445.2.1, 448, 449.1, 449.4, 462.1, 465.2, 470.1, 470.2, 501-ci maddələrinə istinad olunmuşdur.
21. Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti, cavabdeh2, cavabdeh3, cavabdeh1, “İK Aktiv” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti (LLC) və “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin (LLC) nümayəndəsi və vəkili vəkil2 iddiaya etiraz etmişdir. Etiraz onunla əsaslandırılmışdır ki, iddiaçının iddia tələbini qəbul etmirlər. Belə ki, İddiaçı ASC ilə hazırkı iddiaçı olan Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi arasında imzalanmış ##.##.2019cu il tarixli, ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsinin təminatı qismində İddiaçı ASC ilə birgə cavabdehlərdən cavabdeh1 arasında bağlanmış ## ####### 2019-cu il tarixli ***GRNT******** nömrəli, birgə cavabdehlərdən Mehmet Nezir arasında bağlanmış eyni tarixli ***GRNT******** nömrəli, birgə cavabdehlərdən cavabdeh2 arasında bağlanmış eyni tarixli ***GRNT******** nömrəli, birgə cavabdehlərdən “xxxx Limited Şirkəti” arasında bağlanmış eyni tarixli ***GRNT******** nömrəli və birgə cavabdehlərdən “xxxx” MMC arasında bağlanmış ## ##### 2020-ci il tarixli 003GRNT19*****49 nömrəli zaminlik müqavilələləri bağlanmışdır. Hazırda birgə cavabdehlər də hər biri müstəqil şəkildə iddiaçı İddiaçı ASC-yə qarşı öz zaminliklərinə mütənasib bağlanmış müvafiq zaminik müqavilələri üzrə “öhdəliyə xitam verilməsi” tələbinə dair müvafiq iddia ərizələri ilə Bakı Kommersiya Məhkəməsinə müraciət etmişlər və hazırda Bakı Kommersiya Məhkəməsinin icraatında hazırkı iş üzrə birgə cavabdehlərdən 5-nin İddiaçı ASC-yə qarşı kommersiya iddiası vardır ki, məhkəməyə artıq məlum olduğu kimi həmin iddialar üzrə icraat elə məhz sədrlik edən hakim kimi sizin icraatınızda hazırki ilkin iddia üzrə qaldırılmış kommersiya işinə birləşdirilərək bir icraatda baxılmaqdadır. Hesab edilir ki, iddiaçı İddiaçı ASC-nin hazırkı iddiası təmin edilə bilməz. Ona görə ki, sözügedən işlər üzrə məhkəmə mübahisəsinin predmeti və mərkəz nöqtəsini İddiaçıxxxxlar arasında bağlanmış zaminlik müqavilələrinin 5.1.3-cü maddələrində zaminliyə onun təmin edildiyi öhdəliyin icrası vaxtının çatdığı gündən 1 il ərzində kreditorun zaminə və ya zaminlərə qarşı iddia irəli sürmədiyi halda zaminliyə xitam veriləcəyi göstəriləcəyi qeyd edilmişdir. Qeyd edilən müddəanın mahiyyətindən göründüyü kimi, cavabdeh İddiaçı ASC, baş kredit müqaviləsi üzrə yaranmış tələbini öhdəliyin icrası vaxtının çatdığı gündən bir il ərzində zaminlərə qarşı irəli sürməli idi. Lakin nəzərə alsaq ki, baş kredit müqaviləsi üzrə borcalanın üzərinə götürdüyü öhdəliyin icra müddəti bitmişdir. Zaminlik müqavilələrində nəzərdə tutulmuş 1 illik müddət ərzində zaminlərə qarşı hər hansı iddia tələbi irəli sürülməmiş və həmin tələb müddəti də bitmişdir, borcalanın, yəni Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketinin baş kredit müqaviləsi üzrə yaranmış borc öhdəliyi üzrə iddiaçıların zaminliyinə xitam verilməlidir. İş materiallarına təqdim edilmiş qarantiya müqavilələrinin 2.2-ci maddələrində qeyd edilir ki, benifisiar tərəfindən qarantiya üzrə tələbnamə verildikdən və pul məbləğinin tam və ya bir hissəsinin qarant tərəfindən ödənildikdən sonra, qarantiyanın tam və ya bir hissəsi dərhal kreditə çevrilir və qarant qarantiyanın tam və ya bir hissəsinin faktiki ödənilməsinə görə prinsipialdan ödənilmiş məbləğə illik 30 % hesablayır. Həmçinin həmin müqavilənin 2.3-cü maddəsində qeyd edilmişdir ki, prinsipial qaranta qarantiyanın tam və ya hissə ilə ödənilmiş məbləğini və bu müqavilənin 2.2-ci maddəsində əsasən hesablanmış faizləri, qarantiyanın tam və ya bir hissəsinin qarant tərəfindən ödənildiyi tarixdən 10 gündən gec olmayaraq qaytarmağı öz öhdəsinə götürür. İşin hallarından da məlum olduğu kimi, sözügedən qarantiya məbləğləri benifisiarlara ödənilmişdir.xxxx Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 485.1-ci maddəsinə əsasən “benefisiarın tələbini aldıqda qarant bu barədə ləngimədən prinsipiala məlumat verməli və tələbin surətini ona aid bütün sənədlərlə birlikdə prinsipiala təqdim etməlidir.” Belə ki, İddiaçı ASC, “T.C. xxxxası A.Ş” tərəfindən tələb irəli sürüldükdə Türkkana məlumat verməmişdir. Bu özlüyündə prosedural baxımdan Türkkanın hüquqlarının pozulmasına ən bariz işarədir. İddiaçı ASC-nin Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim Şirkətinə ünvanlamış olduğu ##.##.2021-ci il tarixli ZB **** saylı xəbərdarlıq məktubuna nəzər saldıqda məlum olur ki, həmin xəbərdarlıq məktubu ilə “xxxx” ASC ##.##.2019-cu il tarixli baş kredit müqaviləsi çərçivəsində bağlamış olduğu ##.##.2019-cu il tarixli qarantiya müqaviləsinə əsasən verilmiş 55***** ABŞ dolları və ##.##.2019-cu il tarixli qarantiya müqaviləsinə əsasən verilmiş 35***** ABŞ dolları icra edilmiş ödənişləri və onlara görə ödənilmiş faiz məbləğlərinin 10 ərzində ödənilməsini tələb etmişdir. Bu məktuba istinad edərək mövqeyi onunla əsaslandırırlar ki, tələbkar tərəfindən öhdəliyin icrası tələbinin müddət axını ##.##.2021-ci il tarixindən etibarən hesablanmağa başlamış, həmin tələb hüquqları müdafiə etdiyi şəxslər tərəfindən icra edilməmişdir. Həmin tələb tarixinin üzərindən artıq 2 il müddət keçmişdir. İddiaçı ASC ilə birgə cavabdehlərdən cavabdeh1 arasında bağlanmış ## ####### 2019-cu il tarixli ***GRNT******** nömrəli, birgə cavabdehlərdən Mehmet Nezir arasında bağlanmış eyni tarixli ***GRNT******** nömrəli, birgə cavabdehlərdən cavabdeh2 arasında bağlanmış eyni tarixli ***GRNT******** nömrəli, birgə cavabdehlərdən “xxxx Limited Şirkəti” arasında bağlanmış eyni tarixli ***GRNT******** nömrəli və birgə cavabdehlərdən “xxxx” MMC arasında bağlanmış ## ##### 2020-ci il tarixli, 003GRNT19*****49 nömrəli zaminlik müqavilələləri imzalanmış, zaminlik müqavilələrinin hər birində müqavilənin 5-ci maddəsi zaminliyə xitam veriməsi şərtlərini şərtləndirərək 5.1.3-cü maddədə qeyd edilmişdir ki, zaminliyə onun təmin etdiyi öhdəliyin icrası vaxtının çatdığı gündən 1 il ərzində kreditorun zaminə və ya zaminlərə qarşı iddia irəli sürmədiyi halda zaminliyə xitam verilir. ##.##.2021-ci il tarixli xəbərdarlıq məktubunda qeyd edilmiş tələb etmə müddətini nəzərə alaraq, həmin tələblə əlaqədar zaminlərə qarşı həmin 1 il ərizndə hər hansı iddia irəli sürülmədiyi nəzərə alınsa, hesab edilir ki, sözügedən əsaslarla zaminliyə xitam verilməlidir. Beləliklə, hesab edilir ki, hazırda birgə icraatda birləşdirilərək baxılan işlər üzrə zaminliklə əlaqədar öhdəliklərə xitam verilməlidir.
22. cavabdeh3 İddiaçı ASC-yə qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyəti ilə arasında bağlanmış ## ####### 2019-cu il tarixli ***GRNT******** nömrəli zaminlik müqaviləsi üzrə yaranmış öhdəliyin xitam olunması barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.
23. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, ## ####### 2019-cu il tarixində Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi (Türkiyə Respublikası) ilə İddiaçı ASC arasında ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsi bağlanmışdır. Həmin müqavilə üzrə İddiaçı ASC kreditor, Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi isə borcalan olaraq tanınmışdır. Adıçəkilən müqavilə üzrə borcalanın kreditor qarşısında öhdəliklərinin icrasının təminatı olaraq, İddiaçıxxxxcavabdeh1 arasında ## ####### 2019-cu il tarixli ***GRNT******** nömrəli, iddiaçı cavabdeh3 arasında eyni tarixli ***GRNT******** nömrəli, iddiaçı Mücahit kkan arasında eyni tarixli ***GRNT******** nömrəli və iddiaçı “xxxx Limited Şirkəti” arasında eyni tarixli ***GRNT******** nömrəli zaminlik müqavilələri bağlanmışdır. ## ####### 2021-ci il tarixində baş kredit müqaviləsinə əsasən borcalan Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketinin kreditor İddiaçı ASC qarşısında 9*****0 (doqquz milyon) ABŞ dolları məbləğində borc məbləği yaranmışdır. Bununla əlaqədar cavabdeh İddiaçı ASC tərəfindən ## ####### 2021-ci il tarixində borcalan və iddiaçı olan zaminlərə pretenziya məktubları ünvanlanmışdır. Qeyd edilənlərlə bağlı bildirilir ki, ## ####### 2019-cu il tarixində Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi ilə İddiaçı ASC arasında bağlanmış CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsinin 1.3-cü maddəsinə müvafiq olaraq, limit çərçivəsində verilən hər bir kreditin müddəti, məbləği, məqsədi və təyinatı, illik faiz dərəcəsi, ödənişlər üzrə qaytarılma qrafiki və sairə şərtləri tərəflər arasında bağlanan və həmin müqavilənin tərkib hissəsini təşkil edən müvafiq müqavilələrlə müəyyən edilir. Sözügedən müvafiq müqavilələr isə öz növbəsində ##.##.2019-cu il tarixli **GR******** saylı və ##.##.2019- cu il tarixli **GR******** saylı qarantiya müqavilələridir. Cavabdeh İddiaçıxxxxlar arasında bağlanmış zaminlik müqavilələrinin 5.1.3-cü maddələrində göstərilmişdir ki, zaminliyə onun zamin edildiyi öhdəliyin icrası vaxtının çatdığı gündən 1 (bir) il ərzində kreditorun zaminə və ya zaminlərə qarşı iddia irəli sürmədiyi halda zaminliyə xitam verilir. Qeyd edilən müddəanın mahiyyətindən göründüyü kimi, cavabdeh İddiaçı ASC, baş kredit müqaviləsi üzrə yaranmış tələbini öhdəliyin icrası vaxtının çatdığı tarixdən bir il ərzində zaminlərə qarşı irəli sürməli idi. Lakin baş kredit müqaviləsi üzrə borcalanın üzərinə götürdüyü öhdəliyin icra müddəti bitmişdir, zaminlik müqavilələrində nəzərdə tutulmuş 1 illik müddət ərzində zaminlərə qarşı hər hansı iddia tələbi irəli sürülməmiş və həmin tələb müddəti də bitmişdir, borcalanın, yəni Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketinin Baş kredit müqaviləsi üzrə yaranmış borc öhdəliyi üzrə iddiaçıların zaminliyinə xitam verilməlidir. Belə ki, tərəflər arasında olan müqavilələr üzrə müddət bitdiyi üçün müqavilələr ləğv edilir, lakin bununla belə zaminlərin şəxsi zaminlik öhdəliklərinə xitam verilməməsi, hazırda onların üzərində müəyyən yüklülük saxlayır ki, bu isə öz növbəsində onların həyat və fəaliyyətlərinə müəyyən maneələr yaradır. Ona görə də hazırda hesab edilir ki, sözügedən müqavilələr üzrə öhdəliklərə xitam verilməlidir. Həmçinin, iddia ərizəsinin verilməsindən öncə iddiaçı tərəfindən pretenziya qaydasına əməl edilməklə müvafiq pretenziya məktubu qarşı tərəfə çatdırılmışdır. 7. İddia tələbinin maddi hüquqi əsası kimixxxx Respublikası Mülki Məcəlləsinin 470.1, 477.0.4-cü maddələrinə istinad olunmuşdur. Bakı Kommersiya Məhkəməsinin ##.##.2023-cü il tarixli, e-*-*(***)-****/**** saylı qərardadı ilə iddiaçı cavabdeh3 cavabdeh İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə qarşı öhdəliyin xitamı tələbinə dair e-*-*(***)-****/**** saylı iş iddiaçı İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin cavabdehlər Türkkan yağ Sanayi ve Ticaret şirkətinə, cavabdeh2, X1, cavabdeh1, “İK Aktiv” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinə və xxxx Limited Şirkətinə qarşı pul tələbinə dair e-*-*(***)-****/**** saylı mülki işlə bir icraatda birləşdirilmişdir.
24. İddiaçı ASC tərəfindən cavabdeh3 iddiasına etiraz daxil olmuşdur. Etiraz onunla əsaslandırılmışdır ki, iddiaçı cavabdeh3 tərəfindən banka qarşı verilmiş aralarında bağlanmış ## ####### 2019-cu il tarixli, ***GRNT******** nömrəli zaminlik müqaviləsi üzrə yaranmış öhdəliyin xitam olunmasına dair iddia ərizəsi icraatınıza qəbul edilmiş və hazırkı iş üzrə ilkin iddiaçı olaraq İddiaçı ASC-nin iddiaçıya verdiyi borc tələbinə dair iddia üzrə bir icraatda baxılmaqdadır. Hazırda mübahisə edilən zaminlik müqaviləsi borclu Türkkan Yağ Sanayi və Ticaret Anonim Şirketi ilə İddiaçı ASC arasında bağlanmış ##.##.2019-cü il tarixli ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsinin təminatı olaraq bağlanmışdır. Mülki Məcəllənin 472.1-ci maddəsinə əsasən borclu zaminliklə təmin edilmiş öhdəliyi icra etmədikdə və ya lazımınca icra etmədikdə, əgər bu Məcəllədə və ya zaminlik müqaviləsində zaminin subsidiar məsuliyyəti nəzərdə tutulmayıbsa, zamin və borclu kreditor qarşısında birgə məsuliyyət daşıyırlar. Həmin Məcəllənin 472.3-cü maddəsinə əsasən isə birgə zamin olmuş şəxslər, əgər zaminlik müqaviləsində ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa, kreditor qarşısında birgə məsuliyyət daşıyırlar. Zaminlə bağlanmış müqavilədə də zaminin borcalanla birgə məsuliyyəti nəzərdə tutulmuşdur və bu baxımdan birgə borcalanlar hesab edilir. Qeyd edilənlərdən əlavə, “Banklar haqqında”xxxx Respublikası Qanununun 1.0.9-cu, “İpoteka haqqında”xxxx Respublikası Qanununun 10.5, 14 və 48-ci maddələrinin vəxxxx Respublikası Mülki Məcəlləsinin 307.4, 405.1 və 477.0.1-ci maddələrinin əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dairxxxx Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun ## #### 2019cu il tarixli Qərarında göstərilmişdir ki,xxxx Respublikası Mülki Məcəlləsinin 472.1 və 472.2ci maddələrinə müvafiq olaraq, zaminlik müqaviləsində başqa qayda nəzərdə tutulmamışdırsa və bu müqavilə qanunvericiliyin tələblərinə uyğun bütün şərtlər (məbləğ, müddət, faiz dərəcəsi, valyuta və s.) barəsində razılıq əldə edilməklə bağlanmışdırsa, zamin borclu ilə birlikdə kreditor qarşısında tam məsuliyyət daşıyır. Digər tərəfdən, iddiaçının iddiasının hüquqi əsaslarına gəldikdə bildirilir ki, iddia tamamilə əsassızdır, faktiki hallarına uyğun deyil və maddi hüquq normalarının səhv təfsiri ilə müşayiət olunur. Belə ki, yuxarıda qeyd edilən kimi, Türkkan Yağ Sanayi və Ticaret Anonim Şirketi ilə İddiaçı ASC arasında ##.##.2019-cü il tarixli ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsi bağlanmışdır.xxxx Respublikası Mülki Məcəlləsinin 477.0.1-ci maddəsinin həmin Məcəllənin 470.2-ci maddəsi və “İpoteka haqqında”xxxx Respublikası Qanununun 1.0.8 və 10.5-ci maddələri, eləcə dəxxxx Respublikası Mülki Məcəlləsinin 269.11 və 307.4-cü maddələrinin “İpoteka haqqında”xxxx Respublikası Qanununun 3.2 və 10.5-ci maddələri ilə əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dairxxxx Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun ## ### 2018-ci il tarixli Qərarında açıq-aydın göstərilmişdir ki, baş kredit müqaviləsi, kredit xətti və bu kimi müqavilələr hüquqi öhdəlik yaradan müqavilədir. Beləliklə, həmin müqavilə təminatı kimi bağlanan zaminlik müqaviləsinə münasibətdə “əsas öhdəlik” yaradan müqavilə kimi çıxış edir.xxxx Respublikası Mülki Məcəlləsinin 324.4, 385.1, 386.1, 405.1 və 739-cu maddələrinə uyğun olaraq tərəflərin iradə ifadəsini əks etdirən və onların qarşılıqlı hüquq və vəzifələrini müəyyən edən kredit xətti müqaviləsi niyyət razılaşması deyil, müqavilə kimi qəbul olunmalıdır. Zaminlik və ipoteka müqavilələrinin bağlanması üçün kredit xətti müqaviləsində mühüm şərtlər (məbləğ, müddət, faiz dərəcəsi, valyuta və s.) yetərli dərəcədə aydın göstərilməlidir. Kredit xətti müqaviləsində faiz dərəcəsi göstərilmədikdə, bağlanan kredit müqavilələrində faiz dərəcəsi barədə zaminin və ya ipoteka qoyanın razılığı alınmalıdır. Müqavilənin mühüm şərtlərindən olan müddət də ##.##.2019-cü il tarixli 03 OCRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsinin 1.1-ci bəndində konkret olaraq göstərilmiş və 60 ay, yəni 5 il müddəti olaraq müəyyənləşmişdir. cavabdeh3 ilə bağlanmış ## ####### 2019-cu il tarixli, ***GRNT******** nömrəli zaminlik müqaviləsi baş kredit müqaviləsində bağlanacaq razılaşmalara yox, birbaşa baş kredit müqaviləsinin özünə bağlanmışdır və həmin zaminlik müqaviləsində 60 ay, yəni 5 il müddət müəyyən olunmuşdur ki, bu müddət də bitməmişdir. Beləliklə, zaminlik müqaviləsində müddət təyin edilmişdir və həmin müddət əsas öhdəliyin icra müddəti ilə üst-üstə düşür. Göründüyü kimi, baş kredit müqaviləsinin zaminlik müqaviləsinə münasibətdə əsas öhdəliyi müəyyən edən müqavilə kimi çıxış etdiyi nəzərə alınmaqla, Mülki Məcəllənin 477.0.4-cü maddəsinə (müddət təyin edilmədikdə 1 illik müddətin keçməsi ilə bağlı xitam vermə əsasına) istinad edən iddiaçının iddiası əsassız hesab edilməlidir. Belə ki, zaminin öhdəliyi baş kredit müqaviləsinin tərkib hissəsi olan və onun əsasında bağlanmış müqavilədən (razılaşma, saziş və s.) irəli gələn öhdəliklərə deyil, ümumiyyətlə baş kredit müqaviləsi əsasında borclunun yaranmış olan öhdəliklərinin icrasına təminat verir. Həmçinin nəzərə almaq lazımdır ki, Mülki Məcəllənin 477-ci maddəsində zaminliyə qismən xitam verilməsi nəzərdə tutulmamışdır və bu səbəbdən həmin maddədə göstərilən konkret əsaslardan hər hansı biri mövcud deyilsə, baş kredit müqaviləsi üzrə öhdəliklər tam yerinə yetirilənədək zaminlik müqaviləsi qüvvədə qalır.
25. “xxxx Limited Şirketi” İddiaçı ASC-yə qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, tərəflər arasında bağlanmış ## ####### 2019-cu il tarixli ***GRNT******** nömrəli zaminlik müqaviləsi üzrə yaranmış öhdəliyin xitam olunması barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.
26. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, ## ####### 2019-cu il tarixində Türkkan Yağ Sanayi Ve Ticaret Anonim Şirketi (Türkiyə Respublikası) ilə İddiaçı ASC arasında ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsi bağlanmışdır. Həmin müqavilə üzrə İddiaçı ASC kreditor, Türkkan Yağ Sanayi Ve Ticaret Anonim Şirketi isə borcalan olaraq tanınmışdır. Adıçəkilən müqavilə üzrə borcalanın kreditor qarşısında öhdəliklərinin icrasının təminatı olaraq, İddiaçıxxxx“xxxx Limited Şirkəti” arasında eyni tarixli ***GRNT******** nömrəli zaminlik müqavilələri bağlanmışdır. ## ####### 2021-ci il tarixində baş kredit müqaviləsinə əsasən borcalan Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi kreditor İddiaçı ASC qarşısında 9*****0 (doqquz milyon) ABŞ dolları məbləğində borc məbləği yaranmışdır. Bununla əlaqədar cavabdeh İddiaçı ASC tərəfindən ## ####### 2021-ci il tarixində borcalan və iddiaçı olan zaminlərə pretenziya məktubları ünvanlanmışdır. Qeyd edilənlərlə bağlı bildirilir ki, ## ####### 2019-cu il tarixində Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi ilə İddiaçı ASC arasında bağlanmış ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsinin 1.3-cü maddəsinə müvafiq olaraq, limit çərçivəsində verilən hər bir kreditin müddəti, məbləği, məqsədi və təyinatı, onun illik faiz dərəcəsi, ödənişlər üzrə qaytarılma qrafiki və sairə şərtləri tərəflər arasında bağlanan və həmin müqavilənin tərkib hissəsini təşkil edən müvafiq müqavilələr ilə müəyyən edilir. Sözügedən müvafiq müqavilələr isə öz növbəsində ##.##.2019-cu il tarixli **GR******** saylı və 11.2019-cu il tarixli **GR******** saylı qarantiya müqavilələridir. Cavabdeh İddiaçıxxxxlar arasında bağlanmış zaminlik müqavilələrinin 5.1.3-cü maddələrində göstərilmişdir ki, zaminliyə onun zamin edildiyi öhdəliyin icrası vaxtının çatdığı gündən 1 (bir) il ərzində kreditorun zaminə və ya zaminlərə qarşı iddia irəli sürmədiyi halda zaminliyə xitam verilir. Qeyd edilən müddəanın mahiyyətindən göründüyü kimi, cavabdeh İddiaçı ASC, baş kredit müqaviləsi üzrə yaranmış tələbini öhdəliyin icrası vaxtının çatdığı gündən bir il ərzində zaminlərə qarşı irəli sürməli idi. Lakin baş kredit müqaviləsi üzrə borcalanın üzərinə götürdüyü öhdəliyin icra müddəti bitmişdir. Zaminlik müqavilələrində nəzərdə tutulmuş 1 (bir) illik müddət ərzində zaminlərə qarşı hər hansı iddia tələbi irəli sürülməmiş və həmin tələb müddəti də bitmişdir, borcalanın, yəni Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketinin baş kredit müqaviləsinə yaranmış borc öhdəliyi üzrə iddiaçıların zaminliyinə xitam verilməlidir. Belə ki, tərəflər arasında olan müqavilələr üzrə müddət bitdiyi üçün müqavilələr ləğv edilir, lakin bununla belə zaminlərin şəxsi zaminlik öhdəliklərinə xitam verilməməsi, hazırda onların üzərində müəyyən yüklülük saxlayır ki, bu isə öz növbəsində onların həyat və fəaliyyətlərinə müəyyən maneələr yaradır. Ona görə də hazırda hesab edilir ki, sözügedən müqavilələr üzrə öhdəliklərə xitam verilməlidir. İddia tələbinin maddi hüquqi əsası kimixxxx Respublikası Mülki Məcəlləsinin 470.1, 477.0.4, 484.1, 484.2, 485, 485.2, 487, 489.2-ci maddələrinə istinad olunmuşdur.
27. Bakı Kommersiya Məhkəməsinin ##.##.2023-cü il tarixli, e-*-*(***)-****/**** saylı qərardadı ilə cavabdeh İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyəti tərəfindən verilmiş vəsatət təmin edilmiş, iddiaçı xxxx Limited Şirkətinin cavabdeh İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə qarşı öhdəliyə xitam verilməsi tələbinə dair e-*-*(***)-****/**** saylı iş, onunla əlaqəli olan iddiaçı İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin cavabdehlər Türkkan yağ Sanayi ve Ticaret şirkətinə, cavabdeh2, X1, cavabdeh1, “İK Aktiv” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinə və xxxx Limited Şirkətinə qarşı pul tələbinə dair e-*-*(***)-****/**** saylı işlə bir icraatda birləşdirilmişdir.
28. İddiaçı ASC tərəfindən xxxx Limited Şirkətin iddiasına etiraz daxil olmuşdur. Etiraz onunla əsaslandırılmışdır ki, iddiaçı “xxxx” Limited Şirketi tərəfindən banka qarşı verilmiş aralarında bağlanmış ## ####### 2019-cu il tarixli, ***GRNT******** nömrəli zaminlik müqaviləsi üzrə yaranmış öhdəliyin xitam olunmasına dair iddia ərizəsi icraatınıza qəbul edilmiş və hazırki iş üzrə ilkin iddiaçı olaraq İddiaçı ASC-nin iddiaçıya verdiyi “borc tələbinə dair” iddia üzrə bir icraatda baxılmaqdadır. Hazırda mübahisə edilən zaminlik müqaviləsi borclu Türkkan Yağ Sanayi və Ticaret Anonim Şirketi ilə İddiaçı ASC arasında bağlanmış ##.##.2019-cü il tarixli ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsinin təminatı olaraq bağlanmışdır. Mülki Məcəllənin 472.1-ci maddəsinə əsasən borclu zaminliklə təmin edilmiş öhdəliyi icra etmədikdə və ya lazımınca icra etmədikdə, əgər bu Məcəllədə və ya zaminlik müqaviləsində zaminin subsidiar məsuliyyəti nəzərdə tutulmayıbsa, zamin və borclu kreditor qarşısında birgə məsuliyyət daşıyırlar. Həmin Məcəllənin 472.3-cü maddəsinə əsasən isə birgə zamin olmuş şəxslər, əgər zaminlik müqaviləsində ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa, kreditor qarşısında birgə məsuliyyət daşıyırlar. Zaminlə bağlanmış müqavilədə də zaminin borcalanla birgə məsuliyyəti nəzərdə tutulmuşdur və bu baxımdan birgə borcalanlar hesab edilir. Qeyd edilənlərdən əlavə, “Banklar haqqında”xxxx Respublikası Qanununun 1.0.9-cu, “İpoteka haqqında”xxxx Respublikası Qanununun 10.5, 14 və 48-ci maddələrinin vəxxxx Respublikası Mülki Məcəlləsinin 307.4, 405.1 və 477.0.1ci maddələrinin əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dairxxxx Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun ## #### 2019-cu il tarixli Qərarında göstərilmişdir ki,xxxx Respublikası Mülki Məcəlləsinin 472.1 və 472.2-ci maddələrinə müvafiq olaraq, zaminlik müqaviləsində başqa qayda nəzərdə tutulmamışdırsa və bu müqavilə qanunvericiliyin tələblərinə uyğun bütün şərtlər (məbləğ, müddət, faiz dərəcəsi, valyuta və s.) barəsində razılıq əldə edilməklə bağlanmışdırsa, zamin borclu ilə birlikdə kreditor qarşısında tam məsuliyyət daşıyır. Digər tərəfdən, iddiaçının iddiasının hüquqi əsaslarına gəldikdə bildirilir ki, iddia tamamilə əsassızdır, faktiki hallarına uyğun deyil və maddi hüquq normalarının səhv təfsiri ilə müşayiət olunur. Belə ki, yuxarıda qeyd edilən kimi, Türkkan Yağ Sanayi və Ticaret Anonim Şirketi ilə İddiaçı ASC arasında ##.##.2019-cü il tarixli ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsi bağlanmışdır.xxxx Respublikası Mülki Məcəlləsinin 477.0.1ci maddəsinin həmin Məcəllənin 470.2-ci maddəsi və “İpoteka haqqında”xxxx Respublikası Qanununun 1.0.8 və 10.5-ci maddələri, eləcə dəxxxx Respublikası Mülki Məcəlləsinin 269.11 və 307.4-cü maddələrinin “İpoteka haqqında”xxxx Respublikası Qanununun 3.2 və 10.5-ci maddələri ilə əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dairxxxx Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun ## ### 2018-ci il tarixli Qərarında açıq-aydın göstərilmişdir ki, baş kredit müqaviləsi, kredit xətti və bu kimi müqavilələr hüquqi öhdəlik yaradan müqavilədir. Beləliklə, həmin müqavilə təminatı kimi bağlanan zaminlik müqaviləsinə münasibətdə “əsas öhdəlik” yaradan müqavilə kimi çıxış edir.xxxx Respublikası Mülki Məcəlləsinin 324.4, 385.1, 386.1, 405.1 və 739-cu maddələrinə uyğun olaraq tərəflərin iradə ifadəsini əks etdirən və onların qarşılıqlı hüquq və vəzifələrini müəyyən edən kredit xətti müqaviləsi niyyət razılaşması deyil, müqavilə kimi qəbul olunmalıdır. Zaminlik və ipoteka müqavilələrinin bağlanması üçün kredit xətti müqaviləsində mühüm şərtlər (məbləğ, müddət, faiz dərəcəsi, valyuta və s.) yetərli dərəcədə aydın göstərilməlidir. Kredit xətti müqaviləsində faiz dərəcəsi göstərilmədikdə, bağlanan kredit müqavilələrində faiz dərəcəsi barədə zaminin və ya ipoteka qoyanın razılığı alınmalıdır. Müqavilənin mühüm şərtlərindən olan müddət də ##.##.2019-cü il tarixli ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsinin 1.1-ci bəndində konkret olaraq göstərilmiş və 60 ay, yəni 5 il müddəti olaraq müəyyənləşmişdir. “xxxx” Limited Şirketi ilə bağlanmış ## ####### 2019-cu il tarixli ***GRNT******** nömrəli zaminlik müqaviləsi baş kredit müqaviləsində bağlanacaq razılaşmalara yox, birbaşa baş kredit müqaviləsinin özünə bağlanmışdır və həmin zaminlik müqaviləsində 60 ay, yəni 5 il müddət müəyyən olunmuşdur ki, bu müddət də bitməmişdir. Beləliklə, zaminlik müqaviləsində müddət təyin edilmişdir və həmin müddət əsas öhdəliyin icra müddəti ilə üst-üstə düşür. Göründüyü kimi, baş kredit müqaviləsinin zaminlik müqaviləsinə münasibətdə əsas öhdəliyi müəyyən edən müqavilə kimi çıxış etdiyi nəzərə alınmaqla, Mülki Məcəllənin 477.0.4-cü maddəsinə (müddət təyin edilmədikdə 1 illik müddətin keçməsi ilə bağlı xitam vermə əsasına) istinad edən iddiaçının iddiası əsassız hesab edilməlidir. Belə ki, zaminin öhdəliyi baş kredit müqaviləsinin tərkib hissəsi olan və onun əsasında bağlanmış müqavilədən (razılaşma, saziş və s.) irəli gələn öhdəliklərə deyil, ümumiyyətlə baş kredit müqaviləsi əsasında borclunun yaranmış olan öhdəliklərinin icrasına təminat verir. Həmçinin nəzərə almaq lazımdır ki, Mülki Məcəllənin 477-ci maddəsində zaminliyə qismən xitam verilməsi nəzərdə tutulmamışdır və bu səbəbdən həmin maddədə göstərilən konkret əsaslardan hər hansı biri mövcud deyilsə, baş kredit müqaviləsi üzrə öhdəliklər tam yerinə yetirilənədək zaminlik müqaviləsi qüvvədə qalır.
29. “İK Aktiv” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti İddiaçı ASC-yə qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, İddiaçı ASC ilə arasında bağlanmış ## ##### 2020-ci il tarixli 003GRNT19*****49 nömrəli zaminlik müqaviləsi üzrə yaranmış öhdəliyin xitam olunması barədə qətnamə qəbul olunmasını xahiş etmişdir.
30. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, ## ####### 2019-cu il tarixində Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi (Türkiyə Respublikası) ilə İddiaçı ASC arasında ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsi bağlanmışdır. Həmin müqavilə üzrə İddiaçı ASC kreditor, Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi isə borcalan olaraq tanınmışdır. Adıçəkilən müqavilə üzrə borcalanın kreditor qarşısında öhdəliklərinin icrasının təminatı olaraq, İddiaçıxxxx“xxxx limited Şirkəti” arasında eyni tarixli ***GRNT******** nömrəli zaminlik müqavilələri bağlanmışdır. ## ####### 2021-ci il tarixində baş kredit müqaviləsinə əsasən borcalan Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi kreditor İddiaçı ASC qarşısında 9*****0 (doqquz milyon) ABŞ dolları məbləğində borc məbləği yaranmışdır. Bununla əlaqədar cavabdeh İddiaçıxxxx” ASC tərəfindən ## ####### 2021-ci il tarixində borcalan və iddiaçı olan zaminlərə pretenziya məktubları ünvanlanmışdır. Qeyd edilənlərlə bağlı bildirilir ki, ## ####### 2019-cu il tarixində Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi ilə İddiaçı ASC arasında bağlanmış ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsinin 1.3-cü maddəsinə müvafiq olaraq, limit çərçivəsində verilən hər bir kreditin müddəti, məbləği, məqsədi və təyinatı, onun illik faiz dərəcəsi, ödənişlər üzrə qaytarılma qrafiki və sairə şərtləri tərəflər arasında bağlanan və həmin müqavilənin tərkib hissəsini təşkil edən müvafiq müqavilələr ilə müəyyən edilir. Sözügedən müvafiq müqavilələr isə öz növbəsində ##.##.2019-cu il tarixli **GR******** saylı və 11.2019-cu il tarixli **GR******** saylı qarantiya müqavilələridir. Cavabdeh İddiaçıxxxxlar arasında bağlanmış zaminlik müqavilələrinin 5.1.3-cü maddələrində göstərilmişdir ki, zaminliyə onun zamin edildiyi öhdəliyin icrası vaxtının çatdığı gündən 1 (bir) il ərzində kreditorun zaminə və ya zaminlərə qarşı iddia irəli sürmədiyi halda zaminliyə xitam verilir. Qeyd edilən müddəanın mahiyyətindən göründüyü kimi, cavabdeh İddiaçı ASC, baş kredit müqaviləsi üzrə yaranmış tələbini öhdəliyin icrası vaxtının çatdığı gündən bir il ərzində zaminlərə qarşı irəli sürməli idi. Lakin baş kredit müqaviləsi üzrə borcalanın üzərinə götürdüyü öhdəliyin icra müddəti bitmişdir. Zaminlik müqavilələrində nəzərdə tutulmuş 1 (bir) illik müddət ərzində zaminlərə qarşı hər hansı iddia tələbi irəli sürülməmiş və həmin tələb müddəti də bitmişdir, borcalanın, yəni Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketinin baş kredit müqaviləsinə yaranmış borc öhdəliyi üzrə iddiaçıların zaminliyinə xitam verilməlidir. Belə ki, tərəflər arasında olan müqavilələr üzrə müddət bitdiyi üçün müqavilələr ləğv edilir, lakin bununla belə zaminlərin şəxsi zaminlik öhdəliklərinə xitam verilməməsi, hazırda onların üzərində müəyyən yüklülük saxlayır ki, bu isə öz növbəsində onların həyat və fəaliyyətlərinə müəyyən maneələr yaradır. Ona görə də hazırda hesab edilir ki, sözügedən müqavilələr üzrə öhdəliklərə xitam verilməlidir. İddia tələbinin maddi hüquqi əsası kimixxxx Respublikası Mülki Məcəlləsinin 470.1, 477.0.4, 484.1, 484.2, 485, 485.2, 487, 489.2-ci maddələrinə istinad olunmuşdur.
31. Bakı Kommersiya Məhkəməsinin ##.##.2023-cü il tarixli, e-*-*(***)-****/**** saylı qərardadı ilə “İK Aktiv” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə qarşı öhdəliyə xitam verilməsi tələbinə dair iş İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin “İK Aktiv” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinə və qeyrilərinə qarşı “borcun ödnilməsi və s.” tələbinə dair e-*-*(***)-****/**** saylı işlə bir icraatda birləşdirilmişdir.
32. İddiaçı ASC tərəfindən “İK Aktiv” MMC-nin iddiasına etiraz daxil olmuşdur. Etiraz onunla əsaslandırılmışdır ki, iddiaçı “İK AKTİV” MMC tərəfindən banka qarşı verilmiş aralarında bağlanmış ## ##### 2020-ci il tarixli, 003GRNT2*****49 nömrəli zaminlik müqaviləsi üzrə yaranmış öhdəliyin xitam olunmasına dair iddia ərizəsi icraatınıza qəbul edilmiş və hazırki iş üzrə ilkin iddiaçı olaraq İddiaçı ASC-nin iddiaçıya verdiyi “borc tələbinə dair” iddia üzrə bir icraatda baxılmaqdadır. Hazırda mübahisə edilən zaminlik müqaviləsi borclu Türkkan Yağ Sanayi və Ticaret Anonim Şirketi ilə İddiaçı ASC arasında bağlanmış ##.##.2019-cü il tarixli ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsinin təminatı olaraq bağlanmışdır. Mülki Məcəllənin 472.1-ci maddəsinə əsasən borclu zaminliklə təmin edilmiş öhdəliyi icra etmədikdə və ya lazımınca icra etmədikdə, əgər bu Məcəllədə və ya zaminlik müqaviləsində zaminin subsidiar məsuliyyəti nəzərdə tutulmayıbsa, zamin və borclu kreditor qarşısında birgə məsuliyyət daşıyırlar. Həmin Məcəllənin 472.3-cü maddəsinə əsasən isə birgə zamin olmuş şəxslər, əgər zaminlik müqaviləsində ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa, kreditor qarşısında birgə məsuliyyət daşıyırlar. Zaminlə bağlanmış müqavilədə də zaminin borcalanla birgə məsuliyyəti nəzərdə tutulmuşdur və bu baxımdan birgə borcalanlar hesab edilir. Qeyd edilənlərdən əlavə, “Banklar haqqında”xxxx Respublikası Qanununun 1.0.9-cu, “İpoteka haqqında”xxxx Respublikası Qanununun 10.5, 14 və 48-ci maddələrinin vəxxxx Respublikası Mülki Məcəlləsinin 307.4, 405.1 və 477.0.1ci maddələrinin əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dairxxxx Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun ## #### 2019-cu il tarixli Qərarında göstərilmişdir ki,xxxx Respublikası Mülki Məcəlləsinin 472.1 və 472.2-ci maddələrinə müvafiq olaraq, zaminlik müqaviləsində başqa qayda nəzərdə tutulmamışdırsa və bu müqavilə qanunvericiliyin tələblərinə uyğun bütün şərtlər (məbləğ, müddət, faiz dərəcəsi, valyuta və s.) barəsində razılıq əldə edilməklə bağlanmışdırsa, zamin borclu ilə birlikdə kreditor qarşısında tam məsuliyyət daşıyır. Digər tərəfdən, iddiaçının iddiasının hüquqi əsaslarına gəldikdə bildirilir ki, iddia tamamilə əsassızdır, faktiki hallarına uyğun deyil və maddi hüquq normalarının səhv təfsiri ilə müşayiət olunur. Belə ki, yuxarıda qeyd edilən kimi, Türkkan Yağ Sanayi və Ticaret Anonim Şirketi ilə İddiaçı ASC arasında ##.##.2019-cü il tarixli ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsi bağlanmışdır.xxxx Respublikası Mülki Məcəlləsinin 477.0.1ci maddəsinin həmin Məcəllənin 470.2-ci maddəsi və “İpoteka haqqında”xxxx Respublikası Qanununun 1.0.8 və 10.5-ci maddələri, eləcə dəxxxx Respublikası Mülki Məcəlləsinin 269.11 və 307.4-cü maddələrinin “İpoteka haqqında”xxxx Respublikası Qanununun 3.2 və 10.5-ci maddələri ilə əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dairxxxx Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun ## ### 2018-ci il tarixli Qərarında açıq-aydın göstərilmişdir ki, baş kredit müqaviləsi, kredit xətti və bu kimi müqavilələr hüquqi öhdəlik yaradan müqavilədir. Beləliklə, həmin müqavilə təminatı kimi bağlanan zaminlik müqaviləsinə münasibətdə “əsas öhdəlik” yaradan müqavilə kimi çıxış edir.xxxx Respublikası Mülki Məcəlləsinin 324.4, 385.1, 386.1, 405.1 və 739-cu maddələrinə uyğun olaraq tərəflərin iradə ifadəsini əks etdirən və onların qarşılıqlı hüquq və vəzifələrini müəyyən edən kredit xətti müqaviləsi niyyət razılaşması deyil, müqavilə kimi qəbul olunmalıdır. Zaminlik və ipoteka müqavilələrinin bağlanması üçün kredit xətti müqaviləsində mühüm şərtlər (məbləğ, müddət, faiz dərəcəsi, valyuta və s.) yetərli dərəcədə aydın göstərilməlidir. Kredit xətti müqaviləsində faiz dərəcəsi göstərilmədikdə, bağlanan kredit müqavilələrində faiz dərəcəsi barədə zaminin və ya ipoteka qoyanın razılığı alınmalıdır. Müqavilənin mühüm şərtlərindən olan müddət də ##.##.2019-cü il tarixli **OCRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsinin 1.1-ci bəndində konkret olaraq göstərilmiş və 60 ay, yəni 5 il müddəti olaraq müəyyənləşmişdir. “xxxx” MMC ilə bağlanmış ## ##### 2020-ci il tarixli, 003GRNT19*****49 nömrəli zaminlik müqaviləsi baş kredit müqaviləsində bağlanacaq razılaşmalara yox, birbaşa baş kredit müqaviləsinin özünə bağlanmışdır və həmin zaminlik müqaviləsində 60 ay, yəni 5 il müddət müəyyən olunmuşdur ki, bu müddət də bitməmişdir. Beləliklə, zaminlik müqaviləsində müddət təyin edilmişdir və həmin müddət əsas öhdəliyin icra müddəti ilə üst-üstə düşür. Göründüyü kimi, baş kredit müqaviləsinin zaminlik müqaviləsinə münasibətdə əsas öhdəliyi müəyyən edən müqavilə kimi çıxış etdiyi nəzərə alınmaqla, Mülki Məcəllənin 477.0.4-cü maddəsinə (müddət təyin edilmədikdə 1 illik müddətin keçməsi ilə bağlı xitam vermə əsasına) istinad edən iddiaçının iddiası əsassız hesab edilməlidir. Belə ki, zaminin öhdəliyi baş kredit müqaviləsinin tərkib hissəsi olan və onun əsasında bağlanmış müqavilədən (razılaşma, saziş və s.) irəli gələn öhdəliklərə deyil, ümumiyyətlə baş kredit müqaviləsi əsasında borclunun yaranmış olan öhdəliklərinin icrasına təminat verir. Həmçinin, Mülki Məcəllənin 477-ci maddəsində zaminliyə qismən xitam verilməsi nəzərdə tutulmamışdır və bu səbəbdən həmin maddədə göstərilən konkret əsaslardan hər hansı biri mövcud deyilsə, baş kredit müqaviləsi üzrə öhdəliklər tam yerinə yetirilənədək zaminlik müqaviləsi qüvvədə qalır.
33. cavabdeh2 İddiaçı ASC-yə qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, İddiaçı ASC ilə arasında bağlanmış ## ####### 2019-cu il tarixli ***GRNT******** nömrəli zaminlik müqaviləsi üzrə yaranmış öhdəliyin xitam olunması barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.
34. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, ## ####### 2019-cu il tarixində Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi (Türkiyə Respublikası) ilə İddiaçı ASC arasında ***CRLN******** nömrəli Baş kredit müqaviləsi bağlanmışdır. Həmin müqavilə üzrə İddiaçı ASC kreditor, Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi isə borcalan olaraq tanınmışdır. Adıçəkilən müqavilə üzrə borcalanın kreditor qarşısında öhdəliklərinin icrasının təminatı olaraq, İddiaçıxxxxcavabdeh1 arasında ## ####### 2019-cu il tarixli ***GRNT******** nömrəli, iddiaçı cavabdeh3 arasında eyni tarixli ***GRNT******** nömrəli, iddiaçı cavabdeh2 arasında eyni tarixli ***GRNT******** nömrəli və iddiaçı “xxxx Limited Şirkəti” arasında eyni tarixli ***GRNT******** nömrəli zaminlik müqavilələri bağlanmışdır. ## ####### 2021-ci il tarixində baş kredit müqaviləsinə əsasən borcalan Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketinin kreditor İddiaçı ASC qarşısında 9*****0 (doqquz milyon) ABŞ dolları məbləğində borc məbləği yaranmışdır. Bununla əlaqədar cavabdeh İddiaçı ASC tərəfindən ## ####### 2021-ci il tarixində borcalan və iddiaçı olan zaminlərə pretenziya məktubları ünvanlanmışdır. Qeyd edilənlərlə bağlı bildirilir ki, ## ####### 2019-cu il tarixində Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi ilə İddiaçı ASC arasında bağlanmış ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsinin 1.3-cü maddəsinə müvafiq olaraq, limit çərçivəsində verilən hər bir kreditin müddəti, məbləği, məqsədi və təyinatı, onun illik faiz dərəcəsi, ödənişlər üzrə qaytarılma qrafiki və sairə şərtləri tərəflər arasında bağlanan və həmin müqavilənin tərkib hissəsini təşkil edən müvafiq müqavilələr ilə müəyyən edilir. Sözügedən müvafiq müqavilələr isə öz növbəsində ##.##.2019-cu il tarixli **GR******** saylı və ##.##.2019-cu il tarixli **GR******** saylı qarantiya müqavilələridir. Cavabdeh İddiaçıxxxxlar arasında bağlanmış zaminlik müqavilələrinin 5.1.3-cü maddələrində göstərilmişdir ki, zaminliyə onun təmin edildiyi öhdəliyin icrası vaxtının çatdığı gündən 1 (bir) ilərzində kreditorun zaminə və ya zaminlərə qarşı iddia irəli sürmədiyi halda zaminliyə xitam verilir. Qeyd edilən müddəanın mahiyyətindən göründüyü kimi, cavabdeh İddiaçı ASC, baş kredit müqaviləsi üzrə yaranmış tələbini öhdəliyin icrası vaxtının çatdığı gündən bir il ərzində zaminlərə qarşı irəli sürməli idi. Lakin baş kredit müqaviləsi üzrə borcalanın üzərinə götürdüyü öhdəliyin icra müddəti bitmişdir. Zaminlik müqavilələrində nəzərdə tutulmuş 1 (bir) illik müddət ərzində zaminlərə qarşı hər hansı iddia tələbi irəli sürülməmiş və həmin tələb müddəti də bitmişdir, borcalanın, yəni Türkkan Yağ Sanayi Ve Ticaret Anonim Şirketinin baş kredit müqaviləsi üzrə yaranmış borc öhdəliyi üzrə iddiaçıların zaminliyinə xitam verilməlidir. Belə ki, tərəflər arasında olan müqavilələr üzrə müddət bitdiyi üçün müqavilələr ləğv edilir, lakin bununla belə zaminlərin şəxsi zaminlik öhdəliklərinə xitam verilməməsi, hazırda onların üzərində müəyyən yüklülük saxlayır ki, bu da öz növbəsində onların həyat və fəaliyyətlərinə müəyyən maneələr yaradır. Ona görə də hazırda hesab edilir ki, sözügedən müqavilələr üzrə öhdəliklərə xitam verilməlidir. İddia tələbinin maddi hüquqi əsası kimixxxx Respublikası Mülki Məcəlləsinin 470.1, 477.0.4-cü maddələrinə istinad olunmuşdur.
35. Bakı Kommersiya Məhkəməsinin ##.##.2023-cü il tarixli, e-*-*(***)-****/**** saylı qərardadı ilə iddiaçı cavabdeh2 cavabdeh İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə qarşı öhdəliyə xitam verilməsi tələbinə dair iş (İş № e-2-2(113)- 5314/2023) məhkəmənin icraatında olan iddiaçı İddiaçı ASC-nin cavabdehlər Türkkan yağ Sanayi ve Ticaret şirkətinə, cavabdeh2, cavabdeh1 və digərlərinə qarşı pul tələbinə dair işlə (İş № e-2-2(113)- 4700/2023) birlikdə baxılması üçün bir icraatda birləşdirilmişdir.
36. İddiaçı ASC tərəfindən cavabdeh2 iddiasına etiraz daxil olmuşdur. Etiraz onunla əsaslandırılmışdır ki, iddiaçı cavabdeh2 tərəfindən banka qarşı verilmiş aralarında bağlanmış ## ####### 2019-cu il tarixli, ***GRNT******** nömrəli zaminlik müqaviləsi üzrə yaranmış öhdəliyin xitam olunmasına dair iddia ərizəsi icraatınıza qəbul edilmiş və hazırki iş üzrə ilkin iddiaçı olaraq İddiaçı ASC-nin iddiaçıya verdiyi “borc tələbinə dair” iddia üzrə bir icraatda baxılmaqdadır. Hazırda mübahisə edilən zaminlik müqaviləsi borclu Türkkan Yağ Sanayi və Ticaret Anonim Şirketi ilə İddiaçı ASC arasında bağlanmış ##.##.2019-cü il tarixli ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsinin təminatı olaraq bağlanmışdır. Mülki Məcəllənin 472.1-ci maddəsinə əsasən borclu zaminliklə təmin edilmiş öhdəliyi icra etmədikdə və ya lazımınca icra etmədikdə, əgər bu Məcəllədə və ya zaminlik müqaviləsində zaminin subsidiar məsuliyyəti nəzərdə tutulmayıbsa, zamin və borclu kreditor qarşısında birgə məsuliyyət daşıyırlar. Həmin Məcəllənin 472.3-cü maddəsinə əsasən isə birgə zamin olmuş şəxslər, əgər zaminlik müqaviləsində ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa, kreditor qarşısında birgə məsuliyyət daşıyırlar. Zaminlə bağlanmış müqavilədə də zaminin borcalanla birgə məsuliyyəti nəzərdə tutulmuşdur və bu baxımdan birgə borcalanlar hesab edilir. Qeyd edilənlərdən əlavə, “Banklar haqqında”xxxx Respublikası Qanununun 1.0.9-cu, “İpoteka haqqında”xxxx Respublikası Qanununun 10.5, 14 və 48-ci maddələrinin vəxxxx Respublikası Mülki Məcəlləsinin 307.4, 405.1 və 477.0.1-ci maddələrinin əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dairxxxx Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun ## #### 2019cu il tarixli Qərarında göstərilmişdir ki,xxxx Respublikası Mülki Məcəlləsinin 472.1 və 472.2ci maddələrinə müvafiq olaraq, zaminlik müqaviləsində başqa qayda nəzərdə tutulmamışdırsa və bu müqavilə qanunvericiliyin tələblərinə uyğun bütün şərtlər (məbləğ, müddət, faiz dərəcəsi, valyuta və s.) barəsində razılıq əldə edilməklə bağlanmışdırsa, zamin borclu ilə birlikdə kreditor qarşısında tam məsuliyyət daşıyır. Digər tərəfdən, iddiaçının iddiasının hüquqi əsaslarına gəldikdə bildirilir ki, iddia tamamilə əsassızdır, faktiki hallarına uyğun deyil və maddi hüquq normalarının səhv təfsiri ilə müşayiət olunur. Belə ki, yuxarıda qeyd edilən kimi, Türkkan Yağ Sanayi və Ticaret Anonim Şirketi ilə İddiaçı ASC arasında ##.##.2019-cü il tarixli ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsi bağlanmışdır.xxxx Respublikası Mülki Məcəlləsinin 477.0.1-ci maddəsinin həmin Məcəllənin 470.2-ci maddəsi və “İpoteka haqqında”xxxx Respublikası Qanununun 1.0.8 və 10.5-ci maddələri, eləcə dəxxxx Respublikası Mülki Məcəlləsinin 269.11 və 307.4-cü maddələrinin “İpoteka haqqında”xxxx Respublikası Qanununun 3.2 və 10.5-ci maddələri ilə əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dairxxxx Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun ## ### 2018-ci il tarixli Qərarında açıq-aydın göstərilmişdir ki, baş kredit müqaviləsi, kredit xətti və bu kimi müqavilələr hüquqi öhdəlik yaradan müqavilədir. Beləliklə, həmin müqavilə təminatı kimi bağlanan zaminlik müqaviləsinə münasibətdə “əsas öhdəlik” yaradan müqavilə kimi çıxış edir.xxxx Respublikası Mülki Məcəlləsinin 324.4, 385.1, 386.1, 405.1 və 739-cu maddələrinə uyğun olaraq tərəflərin iradə ifadəsini əks etdirən və onların qarşılıqlı hüquq və vəzifələrini müəyyən edən kredit xətti müqaviləsi niyyət razılaşması deyil, müqavilə kimi qəbul olunmalıdır. Zaminlik və ipoteka müqavilələrinin bağlanması üçün kredit xətti müqaviləsində mühüm şərtlər (məbləğ, müddət, faiz dərəcəsi, valyuta və s.) yetərli dərəcədə aydın göstərilməlidir. Kredit xətti müqaviləsində faiz dərəcəsi göstərilmədikdə, bağlanan kredit müqavilələrində faiz dərəcəsi barədə zaminin və ya ipoteka qoyanın razılığı alınmalıdır. Müqavilənin mühüm şərtlərindən olan müddət də ##.##.2019-cü il tarixli ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsinin 1.1-ci bəndində konkret olaraq göstərilmiş və 60 ay, yəni 5 il müddəti olaraq müəyyənləşmişdir. cavabdeh2 ilə bağlanmış ## ####### 2019-cu il tarixli, ***GRNT******** nömrəli zaminlik müqaviləsi baş kredit müqaviləsində bağlanacaq razılaşmalara yox, birbaşa baş kredit müqaviləsinin özünə bağlanmışdır və həmin zaminlik müqaviləsində 60 ay, yəni 5 il müddət müəyyən olunmuşdur ki, bu müddət də bitməmişdir. Beləliklə, zaminlik müqaviləsində müddət təyin edilmişdir və həmin müddət əsas öhdəliyin icra müddəti ilə üst-üstə düşür. Göründüyü kimi, baş kredit müqaviləsinin zaminlik müqaviləsinə münasibətdə əsas öhdəliyi müəyyən edən müqavilə kimi çıxış etdiyi nəzərə alınmaqla, Mülki Məcəllənin 477.0.4-cü maddəsinə (müddət təyin edilmədikdə 1 illik müddətin keçməsi ilə bağlı xitam vermə əsasına) istinad edən iddiaçının iddiası əsassız hesab edilməlidir. Belə ki, zaminin öhdəliyi baş kredit müqaviləsinin tərkib hissəsi olan və onun əsasında bağlanmış müqavilədən (razılaşma, saziş və s.) irəli gələn öhdəliklərə deyil, ümumiyyətlə baş kredit müqaviləsi əsasında borclunun yaranmış olan öhdəliklərinin icrasına təminat verir. Həmçinin nəzərə almaq lazımdır ki, Mülki Məcəllənin 477-ci maddəsində zaminliyə qismən xitam verilməsi nəzərdə tutulmamışdır və bu səbəbdən həmin maddədə göstərilən konkret əsaslardan hər hansı biri mövcud deyilsə, baş kredit müqaviləsi üzrə öhdəliklər tam yerinə yetirilənədək zaminlik müqaviləsi qüvvədə qalır.
37. cavabdeh1 İddiaçı ASC-yə qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, İddiaçı ASC ilə arasında bağlanmış ## ####### 2019-cu il tarixli ***GRNT******** nömrəli zaminlik müqaviləsi üzrə yaranmış öhdəliyin xitam olunması barədə qətnamə qəbul olunmasını xahiş etmişdir.
38. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, ## ####### 2019-cu il tarixində Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi (Türkiyə Respublikası) ilə İddiaçı ASC arasında ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsi bağlanmışdır. Həmin müqavilə üzrə İddiaçı ASC kreditor, Türkkan Yağ Sanayi Ve Ticaret Anonim Şirketi isə borcalan olaraq tanınmışdır. Adıçəkilən müqavilə üzrə borcalanın kreditor qarşısında öhdəliklərinin icrasının təminatı olaraq, İddiaçıxxxxcavabdeh1 arasında ## ####### 2019-cu il tarixli ***GRNT******** nömrəli, iddiaçı cavabdeh3 arasında eyni tarixli ***GRNT******** nömrəli, iddiaçı cavabdeh2 arasında eyni tarixli ***GRNT******** nömrəli və iddiaçı “xxxx Limited Şirkəti” arasında eyni tarixli ***GRNT******** nömrəli zaminlik müqavilələri bağlanmışdır. ## ####### 2021-ci il tarixində baş kredit müqaviləsinə əsasən borcalan Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketinin kreditor İddiaçı ASC qarşısında 9*****0 (doqquz milyon) ABŞ dolları məbləğində borc məbləği yaranmışdır. Bununla əlaqədar cavabdeh İddiaçı ASC tərəfindən ## ####### 2021-ci il tarixində borcalan və iddiaçı olan zaminlərə pretenziya məktubları ünvanlanmışdır. Qeyd edilənlərlə bağlı bildirilir ki, ## ####### 2019-cu il tarixində Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi ilə İddiaçı ASC arasında bağlanmış ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsinin 1.3-cü maddəsinə müvafiq olaraq, limit çərçivəsində verilən hər bir kreditin müddəti, məbləği, məqsədi və təyinatı, onun illik faiz dərəcəsi, ödənişlər üzrə qaytarılma qrafiki və sairə şərtləri tərəflər arasında bağlanan və həmin müqavilənin tərkib hissəsini təşkil edən müvafiq müqavilələr ilə müəyyən edilir. Sözügedən müvafiq müqavilələr isə öz növbəsində ##.##.2019-cu il tarixli **GR******** saylı və ##.##.2019-cu il tarixli **GR******** saylı qarantiya müqavilələridir. Cavabdeh İddiaçıxxxxlar arasında bağlanmış zaminlik müqavilələrinin 5.1.3-cü maddələrində göstərilmişdir ki,zaminliyə onun təmin edildiyi öhdəliyin icrası vaxtının çatdığı gündən 1 (bir) ilərzində kreditorun zaminə və ya zaminlərə qarşı iddia irəli sürmədiyi halda zaminliyə xitam verilir. Qeyd edilən müddəanın mahiyyətindən göründüyü kimi, cavabdeh İddiaçı ASC, Baş kredit müqaviləsi üzrə yaranmış tələbini öhdəliyin icrası vaxtının çatdığı gündən bir il ərzində zaminlərə qarşı irəli sürməli idi. Lakin baş kredit müqaviləsi üzrə borcalanın üzərinə götürdüyü öhdəliyin icra müddəti bitmişdir. Zaminlik müqavilələrində nəzərdə tutulmuş 1 (bir) illik müddət ərzində zaminlərə qarşı hər hansı iddia tələbi irəli sürülməmiş və həmin tələb müddəti də bitmişdir, borcalanın, yəni Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketinin baş kredit müqaviləsi üzrə yaranmış borc öhdəliyi üzrə iddiaçıların zaminliyinə xitam verilməlidir. Belə ki, tərəflər arasında olan müqavilələr üzrə müddət bitdiyi üçün müqavilələr ləğv edilir, lakin bununla belə zaminlərin şəxsizaminlik öhdəliklərinə xitam verilməməsi, hazırda onların üzərində müəyyən yüklülük saxlayır ki, bu isə öz növbəsində onların həyat və fəaliyyətlərinə müəyyən maneələr yaradır. Ona görə də hazırda hesab edilir ki, sözügedən müqavilələr üzrə öhdəliklərə xitam verilməlidir. İddia tələbinin maddi hüquqi əsası kimixxxx Respublikası Mülki Məcəlləsinin 470.1, 477.0.4-cü maddələrinə istinad olunmuşdur.
39. Bakı Kommersiya Məhkəməsinin ##.##.2023-cü il tarixli, e-*-*(***)-****/**** saylı qərardadı ilə iddiaçı cavabdeh1 cavabdeh İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə qarşı öhdəliyə xitam verilməsi tələbinə dair iş (İş № e-2-2(113)- 5308/2023) məhkəmənin icraatında olan iddiaçı İddiaçı ASC-nin cavabdehlər Türkkan yağ Sanayi ve Ticaret şirkətinə, cavabdeh1, İK Aktiv LLC və digərlərinə qarşı pul tələbinə dair işlə (İş № e-2- 2(113)-4700/2023) birlikdə baxılması üçün bir icraatda birləşdirilmişdir.
40. İddiaçı ASC tərəfindən cavabdeh1 iddiasına etiraz daxil olmuşdur. Etiraz onunla əsaslandırılmışdır ki, iddiaçı cavabdeh1 tərəfindən banka qarşı verilmiş aralarında bağlanmış ## ####### 2019-cu il tarixli, ***GRNT******** nömrəli zaminlik müqaviləsi üzrə yaranmış öhdəliyin xitam olunmasına dair iddia ərizəsi icraatınıza qəbul edilmiş və hazırki iş üzrə ilkin iddiaçı olaraq İddiaçı ASC-nin iddiaçıya verdiyi “borc tələbinə dair” iddia üzrə bir icraatda baxılmaqdadır. Hazırda mübahisə edilən zaminlik müqaviləsi borclu Türkkan Yağ Sanayi və Ticaret Anonim Şirketi ilə İddiaçı ASC arasında bağlanmış ##.##.2019-cü il tarixli ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsinin təminatı olaraq bağlanmışdır. Mülki Məcəllənin 472.1-ci maddəsinə əsasən borclu zaminliklə təmin edilmiş öhdəliyi icra etmədikdə və ya lazımınca icra etmədikdə, əgər bu Məcəllədə və ya zaminlik müqaviləsində zaminin subsidiar məsuliyyəti nəzərdə tutulmayıbsa, zamin və borclu kreditor qarşısında birgə məsuliyyət daşıyırlar. Həmin Məcəllənin 472.3-cü maddəsinə əsasən isə birgə zamin olmuş şəxslər, əgər zaminlik müqaviləsində ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa, kreditor qarşısında birgə məsuliyyət daşıyırlar. Zaminlə bağlanmış müqavilədə də zaminin borcalanla birgə məsuliyyəti nəzərdə tutulmuşdur və bu baxımdan birgə borcalanlar hesab edilir. Qeyd edilənlərdən əlavə, “Banklar haqqında”xxxx Respublikası Qanununun 1.0.9-cu, “İpoteka haqqında”xxxx Respublikası Qanununun 10.5, 14 və 48-ci maddələrinin vəxxxx Respublikası Mülki Məcəlləsinin 307.4, 405.1 və 477.0.1-ci maddələrinin əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dairxxxx Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun ## #### 2019cu il tarixli Qərarında göstərilmişdir ki,xxxx Respublikası Mülki Məcəlləsinin 472.1 və 472.2ci maddələrinə müvafiq olaraq, zaminlik müqaviləsində başqa qayda nəzərdə tutulmamışdırsa və bu müqavilə qanunvericiliyin tələblərinə uyğun bütün şərtlər (məbləğ, müddət, faiz dərəcəsi, valyuta və s.) barəsində razılıq əldə edilməklə bağlanmışdırsa, zamin borclu ilə birlikdə kreditor qarşısında tam məsuliyyət daşıyır. Digər tərəfdən, iddiaçının iddiasının hüquqi əsaslarına gəldikdə bildirirlər ki, iddia tamamilə əsassızdır faktiki hallarına uyğun deyil və maddi hüquq normalarının səhv təfsiri ilə müşayiət olunur. Belə ki, yuxarıda qeyd etdikləri kimi, Türkkan Yağ Sanayi və Ticaret Anonim Şirketi ilə İddiaçı ASC arasında ##.##.2019-cü il tarixli ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsi bağlanmışdır.xxxx Respublikası Mülki Məcəlləsinin 477.0.1-ci maddəsinin həmin Məcəllənin 470.2-ci maddəsi və “İpoteka haqqında”xxxx Respublikası Qanununun 1.0.8 və 10.5-ci maddələri, eləcə dəxxxx Respublikası Mülki Məcəlləsinin 269.11 və 307.4-cü maddələrinin “İpoteka haqqında”xxxx Respublikası Qanununun 3.2 və 10.5-ci maddələri ilə əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dairxxxx Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun ## ### 2018-ci il tarixli Qərarında açıq-aydın göstərilmişdir ki, baş kredit müqaviləsi, kredit xətti və bu kimi müqavilələr hüquqi öhdəlik yaradan müqavilədir. Beləliklə, həmin müqavilə təminatı kimi bağlanan zaminlik müqaviləsinə münasibətdə “əsas öhdəlik” yaradan müqavilə kimi çıxış edir.xxxx Respublikası Mülki Məcəlləsinin 324.4, 385.1, 386.1, 405.1 və 739-cu maddələrinə uyğun olaraq tərəflərin iradə ifadəsini əks etdirən və onların qarşılıqlı hüquq və vəzifələrini müəyyən edən kredit xətti müqaviləsi niyyət razılaşması deyil, müqavilə kimi qəbul olunmalıdır. Zaminlik və ipoteka müqavilələrinin bağlanması üçün kredit xətti müqaviləsində mühüm şərtlər (məbləğ, müddət, faiz dərəcəsi, valyuta və s.) yetərli dərəcədə aydın göstərilməlidir. Kredit xətti müqaviləsində faiz dərəcəsi göstərilmədikdə, bağlanan kredit müqavilələrində faiz dərəcəsi barədə zaminin və ya ipoteka qoyanın razılığı alınmalıdır. Müqavilənin mühüm şərtlərindən olan müddət də ##.##.2019-cü il tarixli ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsinin 1.1-ci bəndində konkret olaraq göstərilmiş və 60 ay, yəni 5 il müddəti olaraq müəyyənləşmişdir. cavabdeh1 ilə bağlanmış ## ####### 2019-cu il tarixli ***GRNT********* nömrəli zaminlik müqaviləsi baş kredit müqaviləsində bağlanacaq razılaşmalara yox, birbaşa baş kredit müqaviləsinin özünə bağlanmışdır və həmin zaminlik müqaviləsində 60 ay, yəni 5 il müddət müəyyən olunmuşdur ki, bu müddət də bitməmişdir. Beləliklə, zaminlik müqaviləsində müddət təyin edilmişdir və həmin müddət əsas öhdəliyin icra müddəti ilə üst-üstə düşür. Göründüyü kimi, baş kredit müqaviləsinin zaminlik müqaviləsinə münasibətdə əsas öhdəliyi müəyyən edən müqavilə kimi çıxış etdiyi nəzərə alınmaqla, Mülki Məcəllənin 477.0.4-cü maddəsinə (müddət təyin edilmədikdə 1 illik müddətin keçməsi ilə bağlı xitam vermə əsasına) istinad edən iddiaçının iddiası əsassız hesab edilməlidir. Belə ki, zaminin öhdəliyi baş kredit müqaviləsinin tərkib hissəsi olan və onun əsasında bağlanmış müqavilədən (razılaşma, saziş və s.) irəli gələn öhdəliklərə deyil, ümumiyyətlə baş kredit müqaviləsi əsasında borclunun yaranmış olan öhdəliklərinin icrasına təminat verir. Həmçinin, Mülki Məcəllənin 477-ci maddəsində zaminliyə qismən xitam verilməsi nəzərdə tutulmamışdır və bu səbəbdən həmin maddədə göstərilən konkret əsaslardan hər hansı biri mövcud deyilsə, baş kredit müqaviləsi üzrə öhdəliklər tam yerinə yetirilənədək zaminlik müqaviləsi qüvvədə qalır.
41. Bakı Kommersiya Məhkəməsinin ## ######## 2024-cü il tarixli qətnaməsi ilə iddiaçı İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin cavabdehlər Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti, cavabdeh2, cavabdeh3, cavabdeh1, “İK Aktiv” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti (“İK Aktiv”LLC) və “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinə (“xxxx” LLC) qarşı iddiası təmin edilmiş, cavabdehlər Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti, cavabdeh2, cavabdeh3, cavabdeh1, “İK Aktiv” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti və “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətindən (birgə) müştərək qaydada ## ####### 2019-cu il tarixli ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsi çərçivəsində bağlanmış ## ###### 2019-cu il tarixli **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsi və ## ###### 2019-cu il tarixli **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsinə əsasən 9000420 ABŞ dolları əsas borc, 1.645.076,77 ABŞ dolları faiz borcu, 37500 ABŞ dolları komissiya borcu olmaqla, cəmi 10682996,77 ABŞ dolları məbləğində pul vəsaitinin manatın ödəniş gününə məzənnə nisbəti ilə, 400 manat mediasiya xərcinin, ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi olaraq 9470,55 manat pulun İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin xeyrinə tutulması qət edilmişdir. İddiaçı cavabdeh3ın cavabdeh İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə qarşı iddiası təmin edilməmişdir. İddiaçılar cavabdeh3, “xxxx” MMC, “İK Aktiv” MMC, cavabdeh1 və cavabdeh2 cavabdeh İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə qarşı iddiaları isə rədd edilmişdir.
42. Məhkəmə gəldiyi nəticəni onunla əsaslandırmışdır ki, əvvəla məhkəmə qeyd etmişdir ki, ## ####### 2019-cu il tarixli, ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsinin 3.1-ci bəndinə əsasən bu müqavilə üzrə tərəflər arasında yaranan bütün münasibətlərxxxx Respublikasının qanunvericiliyinə müvafiq olaraq tənzimlənir. Bu müqavilənin icrası ilə əlaqədar tərəflər arasında yaranmış mübahisələr qarşılıqlı razılıqla həll edilir. Qarşılıqlı razılıqla həll edilməyən mübahisələrxxxx Respublikasının aidiyyəti məhkəməlləri tərəfindən həll olunur. ## ###### 2019-cu il tarixli, **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsinin 7-ci bəndinə əsasən müqavilə üzrə baş verən bütün mübahisələr danışıqlar yolu ilə həll olunur. Baş verən mübahisələr danışıqlar yolu ilə həll olunmadıqdaxxxx Respublikasının qanunvericiliyinə əsasən məhkəmə yolu ilə həll olunur. Müqaviləxxxx Respublikasının qanunvericiliyinə uyğun olaraq tənzimlənir. Zaminlik müqavilələrinə əsasən müqavilə ilə tənzimlənməyən münasibətlərxxxx Respublikasının qanunvericiliyi ilə tənzimlənir, qarşılıqlı razılıqla həll edilməyən mübahisələrxxxx Respublikasının aidiyyatı məhkəmələri tərəfindən həll olunur. İşin müəyyən olunmuş hallarından göründüyü kimi, Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti ilə İddiaçı ASC arasında ## ####### 2019-cu il tarixli, ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsi bağlanmışdır. Bu müqaviləyə əsasən borcalana 9*****0 ABŞ dolları məbləğində, illik faiz dərəcəsi 30%-dən, qaytarılması gecikdirildiyi halda ödəniləcək illik faiz dərəcəsi 60%-dən, cərimə faizi gündəlik 1%-dən çox olmamaq şərtilə 60 ay müddətinə kredit, kredit xətti, akkreditiv və qarantiya limiti ayrılmışdır. Qeyd edilən baş kredit müqaviləsi çərçivəsində borcalanla ## ###### 2019-cu il tarixli **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsi bağlanaraq 55***** ABŞ dolları və ## ###### 2019-cu il tarixli, **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsi bağlanaraq 35***** ABŞ dolları məbləğində borcalana qarantiya verilmişdir. Qarantiya müqavilələri Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti ilə İddiaçı ASC arasında bağlanmış ## ####### 2019-cu il tarixli ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsi çərçivəsində bağlanmışdır. Qarantiyalar benefisiar olan T.C.xxxxası A.Ş. tərəfindən borcalana verilmiş kreditin geri ödənilməsinin təminatı üçün verilmişdir. Baş kredit müqaviləsinin təminatı olaraq cavabdeh2 ilə ## ####### 2019-cu il tarixli, ***GRNT******** nömrəli, cavabdeh3 ilə ## ####### 2019-cu il tarixli, ***GRNT******** nömrəli, cavabdeh1 ilə ## ####### 2019-cu il tarixli, ***GRNT******** nömrəli, “İK Aktiv” MMC ilə ## ##### 2020-ci il tarixli 003GRNT2*****49 nömrəli və xxxx Limited Şirkəti ilə ## ####### 2019-cu il tarixli ***GRNT******** nömrəli zaminlik müqavilələri bağlanmışdır. ## ###### 2019-cu il tarixli **GR******** nömrəli və ## ###### 2019-cu il tarixli, **GR******** nömrəli qarantiya müqavilələrinə ##.##.2020-ci il tarixdə və ##.##.2021-ci il tarixdə Əlavə razılaşmalar bağlanmışdır. İddiaçı ASC-nin iddia tələbinin bir hissəsini cavabdehlərdən birgə (müştərək) qaydada İddiaçı ASC-nin xeyrinə ## ####### 2019-cu il tarixli, ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsi çərçivəsində bağlanmış ## ###### 2019-cu il tarixli, **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsi və ## ###### 2019- cu il tarixli, **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsinə əsasən əsas borc 9000420 ABŞ dolları, faiz borcu 1645076,77 ABŞ dolları məbləğində pul vəsaitinin tutulması təşkil edir. Məhkəmə qanunvericilik normalarını, müqavilə şərtlərini, cavabdehlərin (borcalan və zaminlər) müqavilə öhdəliklərini icra etmədiyini, belə olan halda isə iddiaçının göstərilən öhdəliyin icrasını tələb etmək hüququna malik olmasını, cavabdehlərin müəyyənləşdirilmiş pul məbləğini iddiaçıya ödəmək vəzifəsi daşımasını vəxxxx Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzinin ##.##.2024-cü il tarixli, */**** saylı ekspert rəyini nəzərə alaraq hesab etmişdir ki, iddia tələbi əsas borc və faiz borcunun tutulması hissəsində tam təmin edilməli, cavabdehlər Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti, cavabdeh2, cavabdeh3, cavabdeh1, “İK Aktiv” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti və “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətindən (birgə) müştərək qaydada ## ####### 2019-cu il tarixli ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsi çərçivəsində bağlanmış ## ###### 2019-cu il tarixli **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsi və ## ###### 2019-cu il tarixli **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsinə əsasən 9000420 ABŞ dolları əsas borc, 1645076,77 ABŞ dolları faiz borcu İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin xeyrinə tutulmalıdır. İddiaçı ASC-nin iddia tələbinin bir hissəsini cavabdehlərdən birgə (müştərək) qaydada İddiaçı ASC-nin xeyrinə ## ####### 2019-cu il tarixli, ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsi çərçivəsində bağlanmış ## ###### 2019-cu il tarixli, **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsi və ## ###### 2019- cu il tarixli, **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsinə əsasən 37500 ABŞ dolları komissiya borcunun tutulması təşkil etmişdir. Məhkəmə qeyd olunan iddia tələbinə münasibətdə də hesab etmişdir ki, iddia tələbi göstərilən hissədə də əsaslı olduğundan təmin edilməli və cavabdehlər Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti, cavabdeh2, cavabdeh3, cavabdeh1, “İK Aktiv” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti və “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətindən (birgə) müştərək qaydada ## ####### 2019-cu il tarixli ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsi çərçivəsində bağlanmış ## ###### 2019-cu il tarixli **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsi və ## ###### 2019-cu il tarixli **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsinə əsasən 37500 ABŞ dolları komissiya borcu İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin xeyrinə tutulmalıdır. Eləcə də, İddiaçı ASC iddiaya görə ödənilmiş 9871 manat dövlət rüsumunun, 400 manat məbləğində mediasiya xərcinin cavabdehlərdən müştərək qaydada onun xeyrinə tutulmasını xahiş etmişdir. Məhkəmə hesab etmişdir ki, cavabdehlər Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti, cavabdeh2, cavabdeh3, cavabdeh1, “İK Aktiv” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti və “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətindən (birgə) müştərək qaydada 400 manat mediasiya xərci, ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi olaraq 9470,55 manat İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin xeyrinə tutulmalıdır. Belə ki, iş üzrə ödənilməli olan dövlət rüsumunun məbləği 9870,55 manat olmuş, həmin məbləğin 400 manatı mediasiya xərci kimi ödənildiyindən iddiaçının ödəməli olduğu dövlət rüsumunun məbləği 9470,55 manat olmuşdur, ona görə də ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi olaraq həmin məbləğ cavabdehlərdan tutulmalıdır. Həmçinin, iş üzrə keçirilmiş ekspertiza tədqiqatının dəyəri olan 50 (əlli) manat məbləğində pul cavabdehlər Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti, cavabdeh2, cavabdeh3, cavabdeh1, “İK Aktiv” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti və “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətindən müştərək qaydada tutularaqxxxx Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzinin hesabına (kod: 210005, VÖEN: **********, müxbir hesab: AZ41NABZ013601**********3944, SWIFT BIK: CTREAZ22, Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzi VÖEN: **********, hesab: AZ34CTRE**********0002088501) köçürülməlidir. İddiaçı cavabdeh3 cavabdeh İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə qarşı öhdəliyin xitamı, iddiaçı “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin cavabdeh İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə qarşı öhdəliyə xitam verilməsi, iddiaçı “İK Aktiv” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin cavabdeh İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə qarşı öhdəliyə xitam verilməsi, iddiaçı cavabdeh1 cavabdeh İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə qarşı öhdəliyə xitam verilməsi, iddiaçı cavabdeh2 cavabdeh İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə qarşı öhdəliyə xitam verilməsi tələblərinə münasibətdə isə məhkəmə hesab edir ki, İddiaçı ASC-nin iddia ilə bağlı gəlinən nəticə qeyd edilən iddia tələblərinin təmin edilməsini istisna edir. O baxımdan məhkəmə belə nəticəyə gəlmişdir ki, iddiaçı cavabdeh3, iddiaçı cavabdeh1, iddiaçı cavabdeh2, iddiaçı “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin, iddiaçı “İK Aktiv” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin iddiaları əsassız olduğundan təmin olunmamalıdır. Eyni zamanda qeyd edilmişdir ki, zaminlik müqavilələri borclu Türkkan Yağ Sanayi və Ticaret Anonim Şirketi ilə İddiaçı ASC arasında bağlanmış ##.##.2019-cü il tarixli ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsinin təminatı olaraq bağlanmış və 9*****0.00 USD (AZN və ya EUR ekvivalenti) təşkil edən kredit məbləği zaminliklə təmin edilən öhdəliyi təşkil etmiş, kreditin qaytarılma müddəti 60 ay müəyyən edilmişdir.
43. Həmin qətnamədən Türkkan Mucahit apellyasiya şikayəti verərək, qətnamənin ləğv edilməsini, Bakı Kommersiya məhkəməsinin ilkin iddia tələbi üzrə cavabdeh İddiaçıxxxxcavabdeh2 arasında bağlanmış ## ####### 2019-cu il tarixli ***GRNT******** nömrəli zaminlik müqaviləsi üzrə yaranmış öhdəliyin xitam olunması barədə iddia tələbinin rədd edilməsi barədə qəbul edilmiş məhkəmə qətnaməsinin ləğv olunması, iş üzrə yeni qətnamənin qəbul edilərək iddiaçının iddia tələbinin təmin edilməsi, o cümlədən, qətnamənin cavabdehlər Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti, cavabdeh2,cavabdeh3, cavabdeh1, “İK Aktiv” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti və “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətindən (birgə) müştərək qaydada ## ####### 2019-cu il tarixli ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsi çərçivəsində bağlanmış ## ###### 2019-cu il tarixli **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsi və ## ###### 2019-cu il tarixli **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsinə əsasən 9000420 (doqquz milyon dörd yüz iyirmi) ABŞ dolları əsas borc, 1645076,77 ABŞ dolları(bir milyon altı yüz qırx beş min yetmiş altı dollar yetmiş yeddi sent) faiz borcu, 37500 (otuz yeddi min beş yüz) ABŞ dolları komissiya borcu olmaqla, cəmi 10682996,77 ABŞ dolları (on milyon altı yüz səksən iki min doqquz yüz doxsan altı dollar yetmiş yeddi sent) məbləğində pul vəsaiti manatın ödəniş gününə məzənnə nisbəti ilə, 400 (dörd yüz) manat mediasiya xərci, ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi olaraq 9470,55 manat (doqquz min dörd yüz yetmiş manat əlli beş qəpik) İddiaçıxxxxcavabdeh2 münasibətdə ləğv edilməsi və həmin hissədə yeni qətnamənin qəbul edilərək iddia tələbinin MücahitTürkkana münasibətdə rədd edilməsi barədə yeni qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.
44. Həmin qətnamədən cavabdeh3 apellyasiya şikayəti verərək, qətnamənin ləğv edilməsini, Bakı Kommersiya məhkəməsinin ilkin iddia tələbi üzrə cavabdeh İddiaçıxxxxMehmetNezir Türkkan arasında bağlanmış ## ####### 2019-cu il tarixli ***GRNT******** nömrəli zaminlik müqaviləsi üzrə yaranmış öhdəliyin xitam olunması barədə iddia tələbinin rədd edilməsi barədə qəbul edilmiş məhkəmə qətnaməsinin ləğv olunması, iş üzrə yeni qətnamənin qəbul edilərək iddiaçının iddia tələbinin təmin edilməsi, o cümlədən, qətnamənin cavabdehlər Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti, cavabdeh2,cavabdeh3, cavabdeh1, “İK Aktiv” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətivə “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətindən (birgə) müştərək qaydada ## ####### 2019-cu il tarixli ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsi çərçivəsində bağlanmış ## ###### 2019-cu il tarixli **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsi və ## ###### 2019-cu il tarixli **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsinə əsasən 9000420 (doqquz milyon dörd yüz iyirmi) ABŞ dolları əsas borc, 1645076,77 ABŞ dolları(bir milyon altı yüz qırx beş min yetmiş altı dollar yetmiş yeddi sent) faiz borcu, 37500 (otuz yeddi min beş yüz) ABŞ dolları komissiya borcu olmaqla, cəmi 10682996,77 ABŞ dolları (on milyon altı yüz səksən iki mindoqquz yüz doxsan altı dollar yetmiş yeddi sent) məbləğində pul vəsaiti manatın ödəniş gününə məzənnə nisbəti ilə, 400 (dörd yüz) manat mediasiya xərci, ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi olaraq 9470,55 manat (doqquz min dörd yüz yetmiş manat əlli beş qəpik) İddiaçıxxxxcavabdeh3 münasibətdə ləğv edilməsi və həmin hissədə yeni qətnamənin qəbul edilərək iddia tələbinin cavabdeh3 münasibətdə rədd edilməsi barədə yeni qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.
45. Həmin qətnamədən cavabdeh1 apellyasiya şikayəti verərək, qətnamənin ləğv edilməsini, Bakı Kommersiya məhkəməsinin ilkin iddia tələbi üzrə cavabdeh İddiaçıxxxxcavabdeh1 arasında bağlanmış ## ####### 2019-cu il tarixli ***GRNT******** nömrəlizaminlik müqaviləsi üzrə yaranmış öhdəliyin xitam olunması barədə iddia tələbinin rədd edilməsi barədə qəbul edilmiş məhkəmə qətnaməsinin ləğv olunması, iş üzrə yeni qətnamənin qəbul edilərək iddiaçının iddia tələbinin təmin edilməsi, o cümlədən, qətnamənin cavabdehlər Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti, cavabdeh2, cavabdeh3, cavabdeh1, “İK Aktiv” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti və “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətindən (birgə) müştərək qaydada ## ####### 2019-cu il tarixli ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsi çərçivəsində bağlanmış ## ###### 2019-cu il tarixli **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsi və ## ###### 2019-cu il tarixli **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsinə əsasən 9000420 (doqquz milyon dörd yüziyirmi) ABŞ dolları əsas borc, 1645076,77 ABŞ dolları (bir milyon altı yüz qırx beş min yetmiş altı dollar yetmiş yeddi sent) faiz borcu, 37500 (otuz yeddimin beş yüz) ABŞ dolları komissiya borcu olmaqla, cəmi 10682996,77 ABŞ dolları (on milyon altı yüz səksən ikimin doqquz yüz doxsan altı dollar yetmiş yeddisent) məbləğində pul vəsaiti manatın ödəniş gününə məzənnə nisbəti ilə, 400 (dörd yüz) manat mediasiya xərci, ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi olaraq 9470,55 manat (doqquz min dörd yüz yetmiş manat əlli beş qəpik) İddiaçıxxxxcavabdeh1 münasibətdə ləğv edilməsi və həmin hissədə yeni qətnamənin qəbul edilərək iddia tələbinin cavabdeh1 münasibətdə rədd edilməsi barədə yeni qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.
46. Həmin qətnamədən “İK Aktiv” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti apellyasiya şikayəti verərək, qətnamənin ləğv edilməsini və cavabdeh İddiaçıxxxx“xxxx Limited Şirkəti” arasında bağlanmış ## ####### 2019-cu il tarixli ***GRNT******** nömrəli zaminlik müqaviləsi üzrə yaranmış öhdəliyin, cavabdeh İddiaçıxxxx“İK AKTİV” MMC arasında bağlanmış ## ##### 2020-ci il tarixli 003GRNT19*****49 nömrəli zaminlik müqaviləsi üzrə yaranmış öhdəliyin, cavabdeh İddiaçıxxxxcavabdeh1 arasında bağlanmış ## ####### 2019cu il tarixli ***GRNT******** nömrəli zaminlik müqaviləsi üzrə yaranmış öhdəliyin, cavabdeh İddiaçıxxxxcavabdeh2 arasında bağlanmış ## ####### 2019-cu il tarixli ***GRNT******** nömrəli zaminlik müqaviləsi üzrə yaranmış öhdəliyin və cavabdeh İddiaçıxxxxcavabdeh3 arasında bağlanmış ## ####### 2019-cu il tarixli ***GRNT******** nömrəli zaminlik müqaviləsi üzrə yaranmış öhdəliyin xitam olunması barədə iş üzrə yeni qətnamənin çıxarılmasını xahiş etmişdir.
47. Həmin qətnamədən “xxxx Limited Şirketi” apellyasiya şikayəti verərək, qətnamənin ləğv edilməsini, Bakı Kommersiya məhkəməsinin ilkin iddia tələbi üzrə cavabdeh İddiaçıxxxx“xxxx Limited Şirkəti” arasında bağlanmış ## ####### 2019-cu il tarixli ***GRNT******** nömrəlizaminlik müqaviləsi üzrə yaranmış öhdəliyin xitam olunması barədə iddia tələbinin rədd edilməsi barədə qəbuledilmiş məhkəmə qətnaməsinin ləğv olunması, iş üzrə yeni qətnamənin qəbuledilərək iddiaçının iddia tələbinin təmin edilməsi, o cümlədən, qətnamənin cavabdehlər Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti, cavabdeh2,cavabdeh3, cavabdeh1,“İK Aktiv” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti və “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətindən (birgə) müştərək qaydada ## ####### 2019-cu il tarixli ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsiçərçivəsində bağlanmış ## ###### 2019-cu il tarixli **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsi və ## ###### 2019-cu il tarixli **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsinə əsasən 9000420 (doqquz milyon dörd yüziyirmi) ABŞ dollarıəsas borc, 1645076,77 ABŞ dolları (bir milyon altı yüz qırx beş min yetmiş altı dollar yetmiş yeddisent) faiz borcu, 37500 (otuz yeddimin beş yüz) ABŞ dolları komissiya borcu olmaqla,cəmi 10682996,77 ABŞ dolları (on milyon altı yüz səksən ikimin doqquz yüz doxsan altı dollar yetmiş yeddisent) məbləğində pul vəsaitimanatın ödəniş gününə məzənnə nisbəti ilə, 400 (dörd yüz) manat mediasiya xərci, ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi olaraq 9470,55 manat (doqquz min dörd yüz yetmiş manat əlli beş qəpik) İddiaçıxxxx“xxxx Limited Şirkəti”nə münasibətdə ləğv edilməsi və həmin hissədə yeni qətnamənin qəbuledilərək iddia tələbinin “xxxx Limited Şirkəti”nə münasibətdə rədd edilməsi barədə yeni qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.
48. Həmin qətnamədən Türkkan Yağ Sanayi və Ticaret Anonim şirkəti apellyasiya şikayəti verərək, qətnamənin ləğv edilməsini, Bakı Kommersiya məhkəməsinin iddiaçı İddiaçıASC ilə cavabdeh Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti, cavabdeh2, cavabdeh3, cavabdeh1, “İK Aktiv” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti və “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətindən (birgə) müştərək qaydada ## ####### 2019-cu il tarixli ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsi çərçivəsində bağlanmış ## ###### 2019-cu il tarixli **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsi və ## ###### 2019-cu il tarixli **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsinə əsasən9000420 (doqquz milyon dörd yüz iyirmi) ABŞ dolları əsas borc, 1645076,77 ABŞ dolları (bir milyon altı yüz qırx beş min yetmiş altı dollar yetmiş yeddi sent) faiz borcu, 37500 (otuz yeddi min beş yüz) ABŞ dolları komissiya borcu olmaqla, cəmi 10682996,77 ABŞ dolları (on milyon altı yüz səksən iki min doqquz yüz doxsan altı dollar yetmiş yeddi sent) məbləğində pul vəsaiti manatın ödəniş gününə məzənnə nisbəti ilə, 400 (dörd yüz) manat mediasiya xərci, ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi olaraq 9470,55 manat (doqquz min dörd yüz yetmiş manat əlli beş qəpik) İddiaçıxxxxləğv edilməsi və həmin hissədə yeni qətnamənin qəbul edilərək iddia tələbinin rədd edilməsi barədə yeni qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.
Apellyasiya şikayətinin dəlilləri
49. Eyni məzmunlu apellyasiya şikayətləri onunla əsaslandırılmışdır ki, cavabdeh İddiaçıxxxxlar arasında bağlanmış zaminlik müqavilələrinin 5.1.3-cü maddələrində göstərilmişdir ki, zaminliyə onun təmin edildiyi öhdəliyin icrası vaxtının çatdığı gündən 1 (bir) il ərzində Kreditorun Zaminə və ya Zaminlərə qarşı iddia irəli sürmədiyi halda zaminliyə xitam verilir. Qeyd edilən müddəanın mahiyyətindən göründüyü kimi, cavabdeh İddiaçı ASC, Baş kredit müqaviləsi üzrə yaranmış tələbini öhdəliyin icrası vaxtının çatdığı gündən bir il ərzində zaminlərə qarşı irəli sürməli idi. Lakin, nəzərə alsaq ki, Baş kredit müqaviləsi üzrə borcalan üzərinə götürdüyü öhdəliyin icra müddəti bitmişdir. Zaminlik müqavilələrində nəzərdə tutulmuş 1 (bir) illik müddət ərzində zaminlərə qarşı hər hansı iddia tələbi irəli sürülməmiş və həmin tələb müddəti də bitmişdir, borcalanın, yəni Türkkan Yağ Sanayi Ve Ticaret Anonim Şirketi-nin Baş kredit müqaviləsi üzrə yaranmış borc öhdəliyi üzrə iddiaçıların zaminliyinə xitam verilməlidir. Qarantiya müqavilələrinin 2.2-ci maddələrində qeyd edilir ki, Benifisiar tərəfindən qarantiya üzrə tələbnamə verildikdən və pul məbləğinin tam və ya bir hissəsinin Qarant tərəfindənödənildikdən sonra, qarantiyanın tam və ya bir hissəsi dərhal kreditə çevrilir və Qarant qarantiyanın tam və ya bir hissəsinin faktiki ödənilməsinə görə Prinsipialdan ödənilmiş məbləğə illik 30 (otuz) % hesablayır. Həmçinin həmin müqavilənin 2.3-cü maddəsində qeyd edilmişdir ki, Prinsipial Qaranta qarantiyanın tam və ya hissə ilə ödənilmiş məbləğini və bu müqavilənin 2.2- ci maddəsində əsasən hesablanmış faizləri, qarantiyanın tam və ya bir hissəsinin Qarant tərəfindən ödənildiyi tarixdən 10 (on) gündən gec olmayaraq qaytarmağı öz öhdəsinə götürür. Hesab edirik ki, iş üzrə ümumiyyətlə məhkəmə tərəfindən sübutlar araşdırılmamışdır. İş materiallarında xxxx ASC-nin Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim Şirətinə ünvanlamış olduğu ##.##.2021-ci il tarixli ZB 6438 sayıl Xəbərdarlıq məktubu mövcud olmuşdur. Məhkəmə tərəfindən müvafiq mülki işin araşdırılması gedişatında dəfələrlə məhkəmənin nəzərinə çatdırılsa da bu məktubun məzmun və mahiyyətinə, o cümlədən, sübut qismində istifadə edilməsinə əhəmiyyət verilməmişdir. Bununla hesab edir ki, məhkəmə tərəfindən iş üzrə əhəmiyyət kəsb edən bu məktub və onun özü ilə bərabərində doğurmuş olduğu hüquqi nəticələr araşdırılmamışdır. Çünki, müqavilə 2019-cu il tarixində bağlanmış olsa da Borcalan tərəfindən ödənişlərin edilməsi yenə də həyata keçirilməmişdir. Hesab edirik ki, xxxx ASC vermiş olduğu xəbərdarlıq məktubu ilə artıq müqaviləyə xitam verilmiş hesab edilməlidir. Maddi hüquq normaları pozulmuşdur, düzgün tətbiq edilməmişdir. O cümlədən, bunun özü prosessual pozuntu hesab edilir. Prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq olunmaması qətnamənin ləğv edilməsi üçün əsasdır, çünki, bunun əsasında düzgün qətnamə qəbul edilməmişdir. İş materiallarında xxxx ASC-nin Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim Şirətinə ünvanlamış olduğu ##.##.2021-ci il tarixli ZB 6438 sayıl Xəbərdarlıqməktubu mövcud olmuşdur. Məhkəmə tərəfindən müvafiq mülki işin araşdırılması gedişatında dəfələrlə məhkəmənin nəzərinə çatdırılsa da bu məktubun məzmun və mahiyyətinə, o cümlədən, sübut qismində istifadə edilməsinə əhəmiyyət verilməmişdir. Həmin məktubla əlaqədar hesab edir ki, məhkəmə tərəfindən iş üzrə əhəmiyyət kəsb edən bu məktub və onun özü ilə bərabərində doğurmuş olduğu hüquqi nəticələr araşdırılmamışdır. Çünki, müqavilə 2019-cu il tarixində bağlanmış olsa da Borcalan tərəfindən ödənişlərin edilməsi yenə də həyata keçirilməmişdir. Götürülmüş borcun müqabilində 1 manat belə ödəniş həyata keçirilməmişdir. Bundan sonra 2021-ci ilin # ####### tarixində Kreditor Borcalana müvafiq xəbərdarlıq məktubunu ünvanlayır. Hesab edir ki, xxxx ASC vermiş olduğu xəbərdarlıq məktubu ilə artıq müqaviləyə xitam verilmiş hesab edilməlidir. Yəni bu məktubdan sonra Kreditorun atmalı olduğu addım məhkəməyə müvafiq müraciətin edilməsi olmalı idi. Elə bu səbəbə görə də hesab edirik ki, zaminliyin müddətinin axımını zaminlər haqlı olaraq 1 il müddətinə hesablayırlar zaminliyə xitam verimləsinə dair zaminlərin tələbləri il əlaqədar məhkəmənin iddianın rədd edilməsinə dair mövqeyi ondan ibarət olmuşdur ki, zaminlərlə imzalanmış zaminlik müqavilələrində əsas öhdəliyin icrası müddəti 60 (altmış) ay müddətinə şərtləşdirilmişdir. Ona görə də məhkəmə belə hesab etmişdir ki, zaminlik əsas öhdəliyin icrasına təminatlandırıldığı üçün onun müddətinin başa çatması da əsas öhdəliklə eyni zamanda başa çatacaqdır. Halbuki, Mülki Məcəllənin 477.0.4-cü maddəsinə müvafiq olaraq, zaminlik müqaviləsində göstərilmiş onun verilmə müddəti qurtardıqda zaminliyə xitam verilir. Dolayısı ilə əgər kreditor tərəfindən müvafiq borcun ödənilməsinə dair xəbrdarlıq məktubu daxil olursa bu ona dəlalət edir ki, artıq kreditor müqaviləninə bitməsinə niyyətlənmişdir. Ona görə də zamin tərəfindən haqlı olaraq 1 il müddətindən sonra zaminliyə xitam verilməsini tələb etməsi anlaşılandır. Apellyasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri:
50. Apellyasiya şikayətlərinə qarşı ayrı-ayrılıqda eyni məzmunlu etirazlar təqdim edilmiş, etirazlar onunla əsaslandırılmışdır ki, qeyd edilən apellyasiya şikayətinin aşağıda göstərilən səbəblərdən əsassız olduğunu, işin faktiki hallarına uyğun olmadığını, maddi və prosessual hüquq normalarının səhv təfsiri ilə müşayiət olunduğunu, vaxt uzatmaq və məhkəmə qətnaməsinin icrasından yayınmaq məqsədi daşıdığını hesab edir. Belə ki, cavabdehin apellyasiya şikayətində qeyd etdiyi "Baş kredit müqaviləsi üzrə yaranmış öhdəliyin icrası vaxtının çatdığı gündən bir ii ərzində zaminlərə qarşı irəli sürməli idi. Lakin nəzərə alsa ki, Baş kredit müqaviləsi üzrə borcalan üzərinə götürdüyü öhdəliyin icra müddəti bitmişdir" əsası ilə zaminlik müqaviləsinə xitam verilməsi tələbi əsaslı deyildir. Belə ki, hazırda mübahisə edilən zaminlik müqaviləsi Borclu Türkkan Yağ Sanayi və Ticaret Anonim Şirkəti ilə İddiaçı ASC arasında bağlanmış ##.##.2019-cú il tarixli ***CRLN******** nömrəli Baş Kredit müqaviləsinin təminatı olaraq bağlanmış və həmin Baş Kredit müqaviləsində öhdəliyin icra müddəti 60 (altmış) ay müəyyən edilmişdir. Cavabdehlə bağlanmış zaminlik müqaviləsində isə zaminliklə təmin edilmiş öhdəliklə bağlı kreditin qaytarılma müddəti 60 (altmış) ay müəyyən edilmişdir. Bu hal isə təsdiq edir ki, öhdəliyin icra müddəti bitməmişdir. Cavabdehin apellyasiya şikayətində qeyd etdiyi iddiaçının ##.##.2021-ci il tarixli pretenziya məktubuna birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən araşdırılmamasi iddiasına dair bildirir ki, qeyd edilən məktub birinci instansiya məhkəməsində araşdırılıb və məhkəmə tərəfindən qiymət verilmişdir. Belə ki, xəbərdarlıq məktubu iiə bağlı cavabdehin apellyasiya şikayətində qeyd etdiyi mövqe, yəni "Hesab edirik ki, xxxx ASC vermiş olduğu xəbərdarhıq məktubu ilə artıq müqaviləyə xitam verilmiş hesab edilməlidir ilə razı deyilik. Çünki qeyd edilən məktub yaranmış borcun pretenziya qaydasında tənzimlənməsini nəzərdə tutur. Bu məktubda iddiaçı kreditin vaxundan əvvəl tələb edilməsini irəli sürməmiş və nəticə olaraq müqaviləyə xitam verilməsi nəzərdə tutulmamışdır. Qeyd edilənlərdən əlavə, "Banklar haqqında"xxxx Respublikası Qanununun 1.0.9-cu, "İpoteka haqqında”xxxx Respublikası Qanununun 10.5, 14 və 48-ci maddələrinin vəxxxx Respublikası Mülki Məcəlləsinin 307.4, 405.1 və 477.0.1ci maddələrinin əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dairxxxx Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun ## #### 2019-cu il tarixli Qərarında göstərilmişdir ki,xxxx Respublikası Mülki Məcəlləsinin 472.1 və 472.2-ci maddələrinə müvafiq olaraq, zaminlik müqaviləsində başqa qayda nəzərdə tutulmamışdırsa və bu müqavilə qanunvericiliyin tələblərinə uyğun bütün şərtlər (məbləğ, müddət, faiz dərəcəsi, valyuta və s.) barəsində razılıq əldə edilməklə bağlanmışdırsa, zamin borclu ilə birlikdə kreditor qarşısında tam məsuliyyət daşıyır.xxxx Respublikası Mülki Məcəlləsinin 477.0.1-ci maddəsinin həmin Məcəllənin 470.2-ci maddəsi və «İpoteka haqqında»xxxx Respublikası Qanununun 1.0.8 və 10.5-ci maddələri, eləcə dəxxxx Respublikası Mülki Məcəlləsinin 269.11 və 307.4-cü maddələrinin «İpoteka haqqında»xxxx Respublikası Qanununun 3.2 və 10.5-ci maddələri ilə əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dairxxxx Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun ## ### 2018-ci il tarixli Qərarında açıq-aydın göstərilmişdir ki, Baş Kredi müqaviləsi, Kredit xətti və bu kimi müqavilələr hüquqi öhdəlik yaradan müqavilədir. Beləliklə həmin müqavilə, təminatı kimi bağlanan zaminlik müqaviləsinə münasibətdə "əsas öhdəlik" yaradan müqavilə kimi çıxış edir.xxxx Respublikası Mülki Məcəlləsinin 324.4, 385.1, 386.1, 405.1 və 739-cu maddələrinə uyğun olaraq tərəflərin iradə ifadəsini əks etdirən və onların qarşılıqlı hüquq və vəzifələrini müəyyən edən kredit xətti müqaviləsi niyyət razılaşması deyil, müqavilə kimi qəbul olunmalıdır. Zaminlik və ipoteka müqavilələrinin bağlanması üçün kredit xətti müqaviləsində mühüm şərtlər (məbləğ, müddət, faiz dərəcəsi, valyuta və s.) yetərli dərəcədə aydın göstərilməlidir. Kredit xətti müqaviləsində faiz dərəcəsi göstərilmədikdə, bağlanan kredit müqavilələrində faiz dərəcəsi barədə zaminin və ya ipoteka qoyanın razılığı alınmalıdır. Müqavilənin mühüm şərtlərindən olan müddət də ##.##.2019-cü il tarixli ***CRLN******** nömrəli Baş kredit müqaviləsinin 1.1-ci bəndində konkret olaraq göstərilmiş və 60 (altmış) ay, yəni 5 il müddəti olaraq müəyyənləşmişdir. Apellyatorlar ilə bağlanmış Zaminlik Müqavilələri Baş Kredit müqaviləsi çərçivəsində bağlanacaq razılaşmalara yox, birbaşa Baş Kredit müqaviləsinin özünə təminat olaraq bağlanmışdır və həmin zaminlik Müqavilələrində 60 (altmış) ay, yəni 5 il müddəti müəyyən olunmuşdur ki, bu müddət də bitməmişdir. Beləliklə, Zaminlik müqavilələrində müddət təyin edilmişdir və həmin müddət əsas öhdəliyin icra müddəti ilə üst-üstə düşür. Göründüyü kimi, baş kredit müqaviləsinin zaminlik müqaviləsinə münasibətdə əsas öhdəliyi müəyyən edən müqavilə kimi çıxış etdiyi nəzərə alınmaqla, Mülki Məcəllənin 477.0.4.-cü maddəsinə istinad edən cavabdehin iddiası əsassız hesab edilməlidir. Belə ki, Zaminin öhdəliyi Baş Kredit müqaviləsinin tərkib hissəsi olan və onun əsasında bağlanmış müqavilədən (razılaşma, saziş və s.) irəli gələn öhdəliklərə deyil, ümumiyyətlə, Baş Kredit müqaviləsi əsasında borclunun yaranmış olan öhdəliklərinin icrasına təminat verir. Qeyd edilənlərdən əlavə, cavabdehlər apellyasiya şikayətində borcla bağlı hallar deyil, zaminliklə bağlı hallar sadalanmış və bununla da qeyd edilən cavabdehlərin hansı əsaslarla Bakı Kommersiya Məhkəməsinin iş üzrə qəbul edilmiş qətnaməsinin həmin cavabdehlərə münasibətdə ləğv edilməsi ümumiyyətlə əsaslandırılmamışdır.
Məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları:
51. Məhkəmə iclasında iştirak edən iddiaçının nümayəndələri apellyasiya şikayətlərinə etiraz edərək şikayətin rədd edilməsini, qətnamənin dəyişdirilmədən saxlanılmasını xahiş etmişlər.
52. Cavabdehlər məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə lazımi qaydada məlumatlandırılmalarına baxmayaraq məhkəmə iclasına gəlməmişlər. Cavabdehlərin nümayəndəsi və vəkili ərizə ilə müraciət edərək məhkəmə iclasının təxirə salınmasını xahiş etmişdir. Məhkəmə kollegiyası MPM-in 376.2-ci maddəsinə əsasən şikayətə onların iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir.
Tətbiq edilən hüquq:
53. Mülki Məcəllənin: -385.1-ci maddəsinə görə öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkətləri etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. -386-cı maddəsinə görə öhdəliyin zərər vurulması, əsassız varlanma və ya bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş digər əsaslar nəticəsində əmələ gəlməsi halları istisna olmaqla, öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün onun iştirakçıları arasında müqavilə olmalıdır. -442, 443.1 və 448.1-ci maddələrinə görə öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. Öhdəliyini icra etməyən borclu kreditora dəymiş zərərin əvəzini ödəməyə borcludur. Borclu onun risk dairəsinə daxil olan öhdəliklərin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdehdir. -462.1-ci maddəsinə əsasən dəbbə pulu (cərimə, penya) qanun və ya müqavilə ilə müəyyənləşdirilən, öhdəliyin icra edilmədiyi və ya lazımınca icra edilmədiyi, o cümlədən icranın gecikdirildiyi halda borclunun kreditora ödəməli olduğu pul məbləğidir. -467-ci maddəsinə görə məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq tənasübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azalda bilər. Tənasüb müəyyənləşdirilərkən kreditorun həm əmlak mənafeləri, həm də bütün əsaslı mənafeləri nəzərə alınır. -478-ci maddəsinə əsasən qarantiyaya əsasən qarant (bank, digər kredit təşkilatı və ya sığorta təşkilatı) digər şəxsin (prinsipalın) xahişi ilə prinsipalın kreditoruna (benefisiara) qarantiya öhdəliyinin şərtlərinə uyğun olaraq benefisiar pul məbləğinin ödənilməsi barədə yazılı tələb təqdim etdikdə həmin məbləği ödəyəcəyi barədə yazılı öhdəlik verir. -479.1-ci maddəsinə əsasən qarantiya prinsipialın benefisiar qarşısında öhdəliyini (əsas öhdəliyi) lazımınca icra etməsini təmin edir. -479.2-ci maddəsinə əsasən qarantiya verilməsinə görə prinsipial qaranta şərtləşdirilmiş muzd ödəyir. -483-cü maddəsinə əsasən əgər qarantiyada ayrı müddət nəzərdə tutulmayıbsa, qarantiya verildiyi gündən qüvvəyə minir. -470.1-ci maddəsinə görə zaminlik müqaviləsi üzrə zamin başqa şəxsin kreditoru qarşısında həmin şəxsin öz öhdəliyini tamamilə və ya hissə-hissə icra etməsi üçün məsuliyyəti öz üzərinə götürür. -472.1-ci maddəsinə görə borclu zaminliklə təmin edilmiş öhdəliyi icra etmədikdə və ya lazımınca icra etmədikdə, əgər bu Məcəllədə və ya zaminlik müqaviləsində zaminin subsidiar məsuliyyəti nəzərdə tutulmayıbsa, zamin və borclu kreditor qarşısında birgə məsuliyyət daşıyırlar. - 472.2-ci maddəsinə görə əgər zaminlik müqaviləsində ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa, faizlərin, borc tutulması üzrə məhkəmə xərclərinin və borclunun öhdəliyi icra etməməsi və ya lazımınca icra etməməsi nəticəsində kreditora dəyən digər zərərin əvəzinin ödənilməsi də daxil olmaqla, zamin kreditor qarşısında borclu ilə eyni həcmdə məsuliyyət daşıyır. - 477.0.4-cü maddəsinə əsasən zaminlik müqaviləsində göstərilmiş onun verilmə müddəti qurtardıqda zaminliyə xitam verilir. Belə müddət təyin edilmədikdə zaminliyə onun təmin etdiyi öhdəliyin icrası vaxtının çatdığı gündən bir il ərzində kreditorun zaminə qarşı iddia irəli sürmədiyi halda xitam verilir. Əsas öhdəliyin icrası müddəti göstərilmədikdə və müəyyənləşdirilə bilmədikdə və ya tələbetmə məqamı ilə müəyyənləşdirilə bildikdə zaminliyə zaminlik müqaviləsinin bağlandığı gündən iki il ərzində kreditorun zaminə qarşı iddia irəli sürmədiyi halda xitam verilir. -489.1-ci maddəsinə əsasən qarantın qarantiya üzrə benefisiara ödənilmiş məbləğlərin əvəzinin ödənilməsini prinsipaldan reqres qaydasında tələb etmək hüququ qarantla prinsipialın icrası üçün qarantiya verilmiş razılaşması ilə müəyyənləşdirilir. -mübahisəli hüquq münasibətinin yarandığı dövrdə qüvvədə olmuş 739-cu maddəsinə əsasən, borc müqaviləsinə görə, iştirakçılardan biri (borc verən) pula və ya digər əvəz edilən əşyalara mülkiyyət hüququnu digər iştirakçıya (borc alana) keçirməyi öhdəsinə götürür, digər iştirakçı (borc alan) isə aldıqlarını müvafiq olaraq pul və ya eyni keyfiyyətdə və miqdarda olan eyni növlü əşyalar şəklində borc verənə qaytarmağı öhdəsinə götürür. Borc müqaviləsinin predmeti hər hansı pul məbləği olduqda, o, kredit müqaviləsi adlandırılır.
54. Mülki Prosessual Məcəllənin: -77.1-ci maddəsinə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. -114.1. Ödənilmiş dövlət rüsumu aşağıdakı hallarda qaytarılır: 114.1.1. qüvvədə olan qanunvericilik üzrə tələb edilən miqdardan artıq dövlət rüsumu ödənilərsə; -119.1-ci maddəsinə görə məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə mütənasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. -119.5-ci maddəsinə görə apellyasiya və kassasiya şikayətləri verilməsi ilə əlaqədar işdə iştirak edən şəxslərin çəkdikləri məhkəmə xərcləri də bu Məcəllənin 119.1- 119.4-cü maddələrində göstərilən qaydaya uyğun bölüşdürülür. -206.1-ci maddəsinə əsasən ekspertin rəyi məhkəmə iclasında tədqiq edilir və digər sübutlarla birgə qiymətləndirilir və onun məhkəmə üçün qabaqcadan heç bir qüvvəsi yoxdur. Ekspertin rəyi ilə məhkəmənin razılaşmaması iş üzrə qətnamədə, yaxud əlavə və ya təkrar ekspertiza təyini haqqında qərardadda əsaslandırılmalıdır. -440.1-ci maddəsinə əsasənxxxx Respublikasının məhkəmələri mülki və kommersiya mübahisələri üzrə beynəlxalq səlahiyyətə bu şərtlə malikdirlər ki, işdə iştirak edən şəxslərdən hər hansı biri xarici şəxs olsun, onunxxxx Respublikasında yaşayış yeri, olduğu yer və adətən gəldiyi yer olsun. -443.0.xxxx Respublikasının məhkəmələri xarici şəxslərin iştirakı ilə olan həmçinin aşağıdakı işlərə baxmağa haqlıdır: - 443.0.1. iş üzrə birgə iddiaçılardan və ya birgə cavabdehlərdən hər hansı birininxxxx Respublikasında yaşayış yeri, olduğu yer və yaxud adətən gəldiyi yer olduqda. - 450.1-ci maddəsinə əsasənxxxx Respublikasının məhkəməsi bu bölməyə uyğun olaraq səlahiyyətli olmamasına baxmayaraq, tərəflərxxxx Respublikası məhkəməsinin beynəlxalq səlahiyyətləri barədə razılığa gələ bilərlər. Belə razılıq yazılı şəkildə olmalıdır.
55. “Beynəlxalq xüsusi hüquq haqqında”xxxx Respublikası Qanununun: -24.1-ci maddəsinə görə müqavilə ilə bağlı tərəflərin hüquq və vəzifələrinin müəyyən edilməsi, müqavilənin təfsiri, icrası, icra edilməməsi, xitamı, lazımi qaydada icra edilməməsinin və etibarsızlığının nəticələri, habelə müqavilə ilə əlaqədar tələbin güzəşti və borcun köçürülməsi tərəflərin razılığı ilə seçilən ölkənin hüququ ilə tənzimlənir. -24.3-cü maddəsinə əsasən tərəflər tətbiq olunmalı hüququ istənilən vaxtda, o cümlədən müqavilənin imzalandığı vaxt və ya ondan sonra seçə bilərlər.
56. "Dövlət rüsumu haqqında"xxxx Respublikası Qanununun 9.1-1-ci maddəsinə görə “Mediasiya haqqında”xxxx Respublikasının Qanununa uyğun olaraq mediasiya prosesinin nəticəsinə dair barışıq sazişi bağlanmadıqda məhkəməyə müraciət edərkən mediasiya prosesi ilə bağlı xərclərin öz üzərinə düşən hissəsini ödəmiş tərəf və ya həmin Qanunun 36.2-ci maddəsinə uyğun olaraq mediasiya xərclərini ödəmiş tərəf dövlət rüsumunu ödəməkdən azad olunur. Bu Qanunda nəzərdə tutulmuş dövlət rüsumunun məbləği çəkilmiş xərclərdən artıq olduqda, tərəf çəkdiyi xərc həddində dövlət rüsumundan azad edilir. Apellyasiya baxışının hədləri:
57. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.6-cı maddəsinə görə apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apellyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır.
58. Həmin Məcəllənin 372.7-ci maddəsinə əsasən, apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının tətbiqinin düzgünlüyünü apellyasiya şikayətinin dəlillərindən asılı olmayaraq yoxlayır.
59. Məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi ilə ilkin iddia təmin edilmiş, birləşdirilmiş iddialar isə rədd edilmişdir. Həmin qətnamədən ilkin iddia üzrə cavabdehlər, eyni zamanda birləşdirilmiş iddialar üzrə iddiaçılar tərəfindən apellyasiya şikayətləri verilmişdir. Apellyasiya şikayətlərində qətnamənin birləşdirilmiş iddiaların təmin edilməməsi və cavabdehlərin hər birinə münasibətdə ilkin iddianın təmin edilməsi hissəsində ləğv edilməsi xahiş olunduğundan, eləcə də ilkin iddia üzrə tələb cavabdehlərin hər birinə qarşı ayrıca irəli sürülmüş müstəqil tələblər deyil, əsas borclu və zaminlərə qarşı müştərək qaydada yönəlmiş vahid tələb olduğundan, məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, qətnamənin qanuniliyi və əsaslılığı tam həcmdə yoxlanılmalıdır.
Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin mövqeyi:
60. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apellyasiya şikayətləri qismən təmin edilməli, qətnamə cavabdehlərdən tutulması qət edilmiş faiz borcu hissəsində dəyişdirilməli, qalan mübahisələndirilən hissədə dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır.
61. Kollegiya ilk növbədə qeyd edir ki, iş üzrə cavabdehlər Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti Türkiyə Respublikasında təsis edilmiş və fəaliyyət göstərən hüquqi şəxs digər cavabdehlər cavabdeh2, cavabdeh3, cavabdeh1 isə Türkiyə Respublikasının vətəndaşı olduğundan hazırkı mübahisə xarici elementli mübahisədir. Odur ki, mübahisəyə baxılarkən birinci həll edilməli olan məsələxxxx Respublikasının məhkəmələrinin hazırkı mübahisəyə baxmaqda səlahiyyətli olubolmaması62. məsələsidir. Bununla bağlı kollegiya qeyd edir ki, iddia tələbinin faktiki əsası kimi istinad edilən ## ####### 2019-cu il tarixli, ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsinin 3.6-cı bəndində tərəflər aralarında yaranan bütün münasibətlərinxxxx Respublikasının qanunvericiliyinə müvafiq olaraq tənzimlənəcəyi və mübahisələrə AR məhkəmələrində baxılacağı barədə razılaşmışlar.
63. Belə olan halda MPM-in 443.0.2 və 450.1-ci maddəsinə əsasən AR Məhkəmələri hazırkı mübahisəyə baxmaqda səlahiyyətlidirlər və “Beynəlxalq xüsusi hüquq haqqında” AR Qanunun 24.1-ci maddəsinə əsasən mübahisəyə AR Qanunvericiliyi tətbiq edilməlidir.
64. Mübahisənin mahiyyətinə gəldikdə kollegiya qeyd edir ki, məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən edilmişdir ki, cavabdeh Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti ilə iddiaçı İddiaçı ASC arasında ## ####### 2019-cu il tarixli, ***CRLN******** nömrəli baş kredit müqaviləsi bağlanmışdır. Bu müqaviləyə əsasən borc alana 9*****0 ABŞ dolları məbləğində, illik faiz dərəcəsi 30%-dən, qaytarılması gecikdirildiyi halda ödəniləcək illik faiz dərəcəsi 60%-dən, cərimə faizi gündəlik 1%-dən çox olmamaq şərtilə 60 ay müddətinə kredit, kredit xətti, akkreditiv və qarantiya limiti ayrılmışdır. Baş kredit müqaviləsinin təminatı olaraq cavabdeh2 ilə ## ####### 2019-cu il tarixli, ***GRNT******** nömrəli, cavabdeh3 ilə ## ####### 2019-cu il tarixli, ***GRNT******** nömrəli, cavabdeh1 ilə ## ####### 2019-cu il tarixli, ***GRNT******** nömrəli, “İK Aktiv” MMC ilə ## ##### 2020-ci il tarixli 003GRNT2*****49 nömrəli və xxxx Limited Şirkəti ilə ## ####### 2019-cu il tarixli ***GRNT******** nömrəli zaminlik müqavilələri bağlanmışdır. Qeyd edilən baş kredit müqaviləsi çərçivəsində borc alanla ## ###### 2019-cu il tarixli **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsi bağlanaraq 55***** ABŞ dolları və ## ###### 2019-cu il tarixli, **GR******** nömrəli qarantiya müqaviləsi bağlanaraq 35***** ABŞ dolları məbləğində borc alana qarantiya verilmişdir. Qarantiyalar benefisiar olan T.C.xxxxası A.Ş. tərəfindən borc alana verilmiş kreditin geri ödənilməsinin təminatı üçün verilmişdir. Borc alanla bağlanmış qarantiya müqavilələri çərçivəsində benefisiar olan T.C.xxxxası A.Ş-yə iddiaçı tərəfindən qarantiya məktubları verilmişdir. Verilmiş qarantiya məktubları üzrə benefisiar olan T.C. xxxxası A.Ş. tərəfindən ## ####### 2021-ci il tarixində iddiaçı tərəfə ödəniş tələbləri (tələbnamə) daxil olmuş və həmin qarantiya məktubu üzrə iddiaçı tərəfindən benefisiara ##.##.2021-ci il tarixdə ödəniş edilmişdir.
65. Hazırda iddiaçı İddiaçı ASC əsas borclu və zaminlərdən müştərək qaydada ##.##.2023-cü il tarixə olan 9.000.420 ABŞ dolları əsas borcu, 1645076,77 ABŞ dolları faiz borcu, 37500 ABŞ dolları komissiya borcu olmaqla, cəmi 10.682.996,77 ABŞ dolları borcun ödənilməsini tələb edir. Cavabdehlər cavabdeh2, cavabdeh3, cavabdeh1 və “İK Aktiv” MMC və xxxx Limited Şirkəti isə zaminlik müddətinin bitməsi əsası ilə zaminliyə xitam verilməsini və onlara qarşı olan hissədə iddianın rədd edilməsini xahiş edir.
66. Kollegiya ilk növbədə zaminliyə xitam verilməsi barədə birləşdirilmiş iddialara münasibətdə qeyd edir ki, ## ####### 2019-cu il tarixli mübahisəli zaminlik müqavilələrində tərəflər zaminliklə təmin edilmiş öhdəliyin müddətini 60 ay (5 il) müəyyən etməklə yanaşı müqavilələrin 5.1.3-cü bəndində zaminliyə onun təmin edildiyi öhdəliyin icrası vaxtının çatdığı gündən 1 il ərzində zaminlərə qarşı iddia qaldırılmadığa halda xitam veriləcəyini razılaşdırmışlar.
67. Sözügedən şərtlərin sistemli şərhi belə qənaətə gəlməyə imkan verir ki, tərəflər zaminlik müqavilələri üzrə zaminliyə xitam verilməsi müddətinin axımının başlamasını məhz həmin müqavilələrdə müəyyənləşdirilmiş zaminliklə təmin edilmiş öhdəliyin icrası müddətinin (60 ay) başa çatmasına bağlamışlar. Belə ki, fərqli yanaşma faktiki olaraq zaminliklə təmin edilmiş öhdəliyinin icra edilməli (kredit qaytarılma) müddətinin 60 ay olması barədə şərti müstəqil hüquqi mənadan məhrum etməklə yanaşı zaminlik müqaviləsinin daxilində ziddiyyət yaradır.
68. Bununla yanaşı apellyasiya şikayətində istinad edilən ##.##.2021-ci il tarixli ZB **** saylı xəbərdarlıq məktubu ilə qarantiya müqavilələrinə xitam verilməsi barədə dəlillərə münasibətdə kollegiya qeyd edir ki, həmin məktub qarantiyalar üzrə qarantiya məbləğlərinin benefisiara ödənilməsi ilə bağlı prinsipialı məlumatlandırma və müqavilə üzrə götürdüyü öhdəliklər barədə xatırlatma xarakteri daşımaqla, həmin məktubda borc alan (prinsipial) tərəfindən müqavilə üzrə artıq yol verilmiş öhdəliklərin pozuntusuna istinad edilməmiş, kreditin vaxtından əvvəl ödənilməsi tələbi irəli sürülməmiş, yəni sözügedən məktub müqavilələrin vaxtından əvvəl ləğv edilməsinə yönəlməmişdir.
69. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən kollegiya belə qənaətə gəlir ki, hazırkı iddia qaldırılarkən mübahisəli zaminlik müqavilələri üzrə zaminlik müddəti başa çatmamışdır. Odur ki, zaminliklərə xitam verilməsi barədə birləşdirilmiş iddialar rədd edilməlidir.
70. İlkin iddiaya münasibətdə isə, kollegiya ilk növbədə qeyd edir ki, həmin iddiada cavabdehlərdən müştərək qaydada qarantiya müqavilələri üzrə əsas, faiz və komissiya haqqı borcunun tutulması tələb edilir.
71. Qarantiya müqavilələri üzrə əsas borca münasibətdə kollegiya qeyd edir ki, qarantiya müqavilələrinin şərtlərinə əsasən qarantiya məbləği benefisiara ödənildikdən sonra həmin məbləğ dərhal kreditə çevrilir. Odur ki, hazırkı halda qarantiya müqavilələri üzrə yaranmış və həmin müqavilələrin tələblərinə əsasən kreditə çevrilmiş əsas məbləğin qaytarılması tələbinin hüquqi əsasını mübahisəli hüquq münasibətinin yarandığı dövrdə qüvvədə olmuş Mülki Məcəllənin 739-cu maddəsi təşkil edir.
72. Komissiya borcuna münasibətdə qeyd edilməlidir ki, qarantiya müqavilələrində nəzərdə tutulan komissiya mahiyyət etibarilə qarantiyanın verilməsi müqabilində ödənilən muzd xarakteri daşıdığından, iddia tələbinin hüquqi əsası Mülki Məcəllənin 479.2-ci maddəsidir.
73. Odur ki, iş üzrə alınmış ekspert rəyləri ilə qarantiya müqavilələri üzrə iddia ərizəsində tələb olunan məbləğdə əsas borcun və komissiya borcunun mövcudluğu öz təsdiqini tapdığından, kollegiya həmin hissədə iddianın təmin edilməsi barədə birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticəni qanuni və əsaslı hesab edir.
74. Faiz borcuna gəldikdə kollegiya qeyd edir ki, iddiaçı Mülki Məcəllənin mübahisəli hüquq münasibətinin yarandığı dövrdə qüvvədə olmuş 739-cu maddəsinə və qarantiya müqavilələrinin 2.2 və 2.3-cü bəndlərinə əsasən kreditə çevrilmiş qarantiya məbləğinə hesablanmış faizlərin tutulmasını tələb etmək hüququna malik olsa da, birinci instansiya məhkəməsi tutulmalı olan faiz borcu məbləğini ##.##.2023-cü il tarixədək hesablamaqla səhvə yol vermişdir.
75. Belə ki, məhkəmə nəzərə almamışdır ki, qarantiya müqavilələrinin istinad edilən 2.2 və 2.3-cü bəndlərində qarantiyanın pul məbləğinin tam və ya bir hissəsi ödənildikdən sonra həmin məbləğin dərhal kreditə çevrilməsi və həmin kreditin 10 gün ərzində prinsipial tərəfindən ödənilməli olması, həmin müddət üçün kredit məbləğinə illik 30-% həcmində faiz hesablanması, prinsipial borc məbləğini 10 gün ərzində ödəmədiyi təqdirdə, qarant tərəfindən qarantiya üzrə ödənilmiş və qaytarılmamış məbləğə, həmin məbləğin yarandığı gündən etibarən illik 60% həcmində faiz hesablanması nəzərdə tutulmuşdur.
76. Bundan əlavə qarantiya müqavilələrinin əsasında bağlanan baş kredit müqaviləsində də həmin müqavilə çərçivəsində kreditlərin illik faiz dərəcəsi 30 %-dən, kreditin qaytarılması gecikdirildiyi halda ödəniləcək illik faiz dərəcəsi 60 %-dən çox olmamaq şərti ilə verilməli olması nəzərdə tutulmuşdur.
77. Baş kredit müqaviləsinin və onun çərçivəsində bağlanmış qarantiya müqavilələrinin yuxarıda göstərilən şərtlərini şərh etdikdə müəyyən edilir ki, həmin müqavilələrdə borc alana tətbiq edilən illik 60% həcmində iki qat faizlər məhz kreditin qaytarılmasının gecikdirilməsinə görə hesablanmaqla hüquqi təbiətinə görə öhdəliyin icrasının gecikdirilməsinə görə müqavilədə müəyyən edilən mülki-hüquqi məsuliyyət tədbiri, yəni dəbbə pulu olmaqla, həmin faizlərin kredit məbləğindən müqavilə şərtlərinə uyğun (qanuni) istifadəyə görə tutulan müqavilə faizi kimi dəyərləndirilməsi üçün əsas yoxdur.
78. Odur ki, iddiaçının irəli sürdüyü ##.##.2023-cü il tarixədək olan müddət üçün faiz borcu tələbi 17.10. 2021-ci il tarixədək olan müddət üçün müqavilələrin 2.2-ci bəndinə əsasən tələb etmək hüququna malik olduğu kreditdən istifadəyə görə faizlərlə yanaşı həmin tarixdən sonrakı müddət üçün müqavilənin 2.3-cü maddəsinə əsasən gecikdirməyə görə ikiqat faizləri, yəni dəbbə pulunu əhatə edir. Göstərilən hallar nəzərə alınaraq, apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən iş üzrə təkrar məhkəmə-mühasibatlıq ekspertizası təyin edilmiş və ekspert rəyinə əsasən, kreditdən istifadəyə görə ##.##.2021-ci il tarixdən ##.##.2021-ci il tarixədək olan dövr üçün illik 30 faiz dərəcəsi ilə hesablanmış faiz borcunun 75.003,50 ABŞ dolları, ##.##.2021-ci il tarixdən ##.##.2023-cü il tarixədək olan dövr üçün isə əsas borca illik 60 faiz dərəcəsi tətbiq edilməklə hesablanmış faiz borcunun 9.585.447,30 ABŞ dolları təşkil etdiyi müəyyən edilmişdir.
79. Odur ki, kollegiya məhkəmənin iddiaçının təklif etdiyi hüquqi əsaslandırma ilə bağlı olmadığını və iddia tələbinin əsaslarını və predmetini dəyişdirmədən iddianın qanuni əsasını özü müəyyən etməli olduğunu nəzərə alaraq hesab edir ki, ##.##.2021-ci il tarixdən sonrakı müddət üçün illik 60%-lə hesablanmış faiz məbləği Mülki Məcəllənin 462-ci maddəsinə əsasən dəbbə pulu kimi tutulmalıdır.
80. Tutulmalı olan dəbbə pulunun məbləğinə gəldikdə məhkəmə Mülki Məcəllənin 467-ci maddəsinin tələblərini əsas götürməklə tələb olunan dəbbə pulunun əsas borc məbləğinə nisbətini, eləcə də həm kreditorun, həm də borclunun əsaslı mənafeyini nəzərə alaraq hesab edir ki, cavabdehdən tutulması tələb olunan dəbbə pulu tənasübsüz surətdə yüksək olduğundan həmin məbləğ azaldılaraq cavabdehdən tutulacaq dəbbə pulu 500.000 ABŞ dolları məbləğində müəyyən edilməlidir.
81. Beləliklə, faiz borcu və tutulacaq cəmi məbləğ hissəsində qətnamə dəyişdirilməli, cavabdehlərdən müştərək qaydada tutulmalı olan faiz borcu 75.003,50 ABŞ dolları və gecikdirilmiş müddət üçün ikiqat faizlər (dəbbə pulu) 500.000 ABŞ dolları olmaqla, cəmi tutulacaq faiz borcu 575.003,50 ABŞ dolları və buna müvafiq olaraq cəmi tutulacaq məbləğ isə 9.612.923,50 ABŞ dolları məbləğində müəyyən edilməlidir.
82. Buna müvafiq olaraq qətnamə məhkəmə xərclərinin bölüşdürülməsi hissəsində də dəyişdirilməli, həmin hissədə MPM-in 119.1-ci maddəsinin tələbləri nəzərə alınmalıdır.
83. İddianın qiymətini və "Dövlət rüsumu haqqında"xxxx Respublikası Qanununun 8.1.5-ci maddəsinin tələblərini nəzərə alan kollegiya müəyyən edir ki, iddia ərizəsi verilərkən ödənilməli olan dövlət rüsumunun məbləği 9.871 manat təşkil etməli idi. İş materiallarından görünür ki, iddiaçı tərəfindən 9.871 manat dövlət rüsumu ilə yanaşı, 400 manat mediasiya xərci də ödənilmişdir.
84. "Dövlət rüsumu haqqında"xxxx Respublikası Qanununun 9.1-1-ci maddəsini və MPM-in 114.1.1-ci maddəsinin tələblərini nəzərə alan məhkəmə tərkibi hesab edir ki, iddiaçı tərəfindən artıq ödənilmiş 400 manat dövlət rüsumu ona geri qaytarılmalıdır.
85. Digər tərəfdən, qətnamə dəyişdirilərək iddia tələbinin təmin edilmiş hissəsinin həcmi azaldıldığından, buna mütənasib olaraq hesab edilir ki, iddia verilərkən ödənilmiş 9.871 manat dövlət rüsumunun əvəzi olaraq 8.885 manat cavabdehlərdən müştərək qaydada tutularaq iddiaçıya ödənilməli, dövlət rüsumunun qalan hissəsi isə iddiaçının üzərinə qoyulmalıdır.
86. İş üzrə keçirilmiş ekspertiza tədqiqatının dəyəri olan 50 manat pul vəsaitinin 25 manat hissəsi müştərək qaydada cavabdehlərdən, 25 manat hissəsi isə iddiaçıdan tutularaq Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzinin bank hesabına (Büdcə təsnifatının kodu 142319, Büdcə səviyyəsinin kodu 3, X5, 210005, VÖEN **********, Müxbir Hesab AZ41NABZ013601**********3944, SWİFT BİK CTREAZ22, Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzi, VÖEN **********, hesab: AZ34CTRE**********0002088501) ödənilməlidir.
87. Apellyasiya şikayətlərinin qismən təmin edildiyini nəzərə alaraq kollegiya hesab edir ki, apellyasiya şikayətləri verilərkən cavabdeh Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti tərəfindən ödənilmiş 4865 manat məbləğində dövlət rüsumunun 480 manat hissəsi və digər cavabdehlər tərəfindən ayrı-ayrılıqda ödənilmiş 50 manat dövlət rüsumunun əvəzi olaraq cəmi 25 manat məbləğində pul vəsaiti iddiaçıdan tutularaq cavabdehlərə (Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkətinə 480 manat, cavabdeh2 5 manat, cavabdeh3 5 manat, cavabdeh1 5 manat, “İK Aktiv” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinə 5 manat və “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinə 5 manat olmaqla)ödənilməli, qalan hissədə dövlət rüsumu cavabdehlərə aid edilməlidir.
88. Göstərilənlərə əsasən və Mülki Prosessual Məcəllənin 384.0.3, 392, 393, 405-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası
q ə t e t d i:
Cavabdehlər Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti, cavabdeh2, cavabdeh3, cavabdeh1, “İK Aktiv” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti və “xxxx Limited Şirketi” tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətləri qismən təmin edilsin. Bakı Kommersiya Məhkəməsinin ##.##.2024-cü il tarixli e-*-*(***)-***/**** saylı qətnaməsi faiz borcu və tutulması qət edilmiş cəmi məbləğ hissəsində dəyişdirilsin, cavabdehlərdən müştərək qaydada tutulmalı olan faiz borcu - müqavilənin 2.2-ci bəndinə əsasən tutulacaq faiz borcu 75.003,50 ABŞ dolları, 2.3-cü bəndinə əsasən tutulacaq faizlər (dəbbə pulu) 500.000 ABŞ dolları məbləğində olmaqla, ümumilikdə 575.003,50 ABŞ dolları, cəmi tutulacaq məbləğ isə 9.612.923,50 ABŞ dolları məbləğində müəyyən edilsin. Qalan mübahisələndirilən hissədə qətnamə dəyişdirilmədən saxlanılsın. İş üzrə keçirilmiş ekspertiza tədqiqatının dəyəri olan 50 manat pul vəsaitinin 45 manat hissəsi müştərək qaydada cavabdehlərdən, 5 manat hissəsi isə iddiaçıdan tutularaq Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzinin bank hesabına (Büdcə təsnifatının kodu 142319, Büdcə səviyyəsinin kodu 3, X5, 210005, VÖEN **********, Müxbir Hesab AZ41NABZ013601**********3944, SWİFT BİK CTREAZ22, Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzi, VÖEN **********, hesab: AZ34CTRE**********0002088501) ödənilsin. Apellyasiya şikayətləri verilərkən cavabdeh Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkəti tərəfindən ödənilmiş 4865 manat məbləğində dövlət rüsumunun 480 manat hissəsi və digər cavabdehlər tərəfindən ayrı-ayrılıqda ödənilmiş 50 manat dövlət rüsumunun əvəzi olaraq cəmi 25 manat məbləğində pul vəsaiti iddiaçıdan tutularaq cavabdehlərə (Türkkan Yağ Sanayi ve Ticaret Anonim şirkətinə 480 manat, cavabdeh2 5 manat, cavabdeh3 5 manat, cavabdeh1 5 manat, “İK Aktiv” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinə 5 manat və “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinə 5 manat olmaqla) ödənilsin, qalan hissədə dövlət rüsumu cavabdehlərə aid edilsin. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 ay müddətində Bakı Apellyasiya Məhkəməsi vasitəsi iləxxxx Respublikası Ali Məhkəməsinə kassasiya şikayəti verilə bilər.
Sədrlik edən: Leyla Əliyeva
Hakimlər: Təranə Mahmudova
Ziya Şirinov