Azərbaycan Respublikası adından Qətnamə Sumqayıt şəhəri İş № 2-2(105)-3/2025 02.09.2026 SUMQAYIT APELLYASIYA MƏHKƏMƏSI iddiaçı “İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlunun cavabdeh Cavabdeh Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinə qarşı iş üzrə Sədrlik edən və məruzəçi hakim Məmmədov Zaur İkram oğlu, hakimlər X2 və Qafari Səyyad Ağaəli oğlundan ibarət tərkibdə, Əsədli İlahə Yusif qızının katibliyi, iddiaçı İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlunun, onun vəkili və nümayəndəsi vəkil2, cavabdeh Cavabdeh Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin vəkili və nümayəndəsi Aqamov İbrahim Aleksandr oğlunun iştirakı ilə, İddiaçı İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlunun cavabdeh Cavabdeh Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinə qarşı “özgənin qanunsuz sahibliyindən əmlakın geri tələb edilməsi” tələbinə dair kommersiya işi üzrə Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsinin ## #### 2024-cü il tarixli, *-*(***)- ***/**** nömrəli qətnaməsindən cavabdeh Cavabdeh Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə Sumqayıt Məhkəmə Kompleksinin binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, MÜƏYYƏN ETDİ İşin halları:
1. İş materiallarında olan Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2007-ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli, 0813268 seriya nömrəli çıxarışa əsasən Şabran rayonunun Dəvəçi kəndi ərazisində yerləşən 0,189702 ha torpaq sahəsi iddiaçının mülkiyyətindədir.
2. İş materiallarında olan Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2007-ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli, 0813279 seriya nömrəli çıxarışa əsasən Şabran rayonunun Dəvəçi kəndi ərazisində yerləşən 2,1386 ha torpaq sahəsi iddiaçının mülkiyyətindədir.
3. İş materiallarında olan Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2016-cı il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli, 0861267 seriya nömrəli çıxarışa əsasən Şabran rayonunun Dəvəçi kəndi ərazisində yerləşən 4 ha torpaq sahəsi iddiaçının mülkiyyətindədir.
4. İş materiallarında olan Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2016-cı il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli, ******* nömrəli çıxarışa əsasən Şabran rayonunun Dəvəçi kəndi ərazisində yerləşən 5,20 ha torpaq sahəsi iddiaçının mülkiyyətindədir.
5. İş materiallarında olan Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2019-cu il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli çıxarışa əsasən Şabran rayonunun Dəvəçi kəndi ərazisində yerləşən 0,7761 ha torpaq sahəsi iddiaçının mülkiyyətindədir.
6. İş materiallarında olan Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2018-ci il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli, 1401429 seriya nömrəli çıxarışa əsasən ünvan 2ndə yerləşən 3,335 ha torpaq sahəsi iddiaçının mülkiyyətindədir.
7. İş materiallarında olan Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2018-ci il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli, 1401432 seriya nömrəli çıxarışa əsasən ünvan 2ndə yerləşən 1,85 ha torpaq sahəsi iddiaçının mülkiyyətindədir.
8. İş materiallarında olan Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2018-ci il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli, 1401430 seriya nömrəli çıxarışa əsasən ünvan 2ndə yerləşən 1,688 ha torpaq sahəsi iddiaçının mülkiyyətindədir.
9. İş materiallarında olan Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2018-ci il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli, 1401431 seriya nömrəli çıxarışa əsasən ünvan 2ndə yerləşən 1,54 ha torpaq sahəsi iddiaçının mülkiyyətindədir.
10. İş materiallarında olan Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2018-ci il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli, 1401582 seriya nömrəli çıxarışa əsasən ünvan 2ndə yerləşən 0,616 ha torpaq sahəsi iddiaçının mülkiyyətindədir.
11. İş materiallarında olan Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2019-cu il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli çıxarışa əsasən Şabran rayonunun Dəvəçi kəndində yerləşən 1,5522 ha torpaq sahəsi iddiaçının mülkiyyətindədir.
12. İş materiallarında olan Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2021-ci il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli çıxarışa əsasən M.N.İbrahimovun mülkiyyətinə Şabran rayonunun Dəvəçi kəndində yerləşən 1,631 ha torpaq sahəsi iddiaçının mülkiyyətindədir.
13. İş materiallarında olan Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2021-ci il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli çıxarışa əsasən ünvan 2 ərazisində yerləşən 0,6161 ha torpaq sahəsi iddiaçının mülkiyyətindədir.
14. İş materiallarında olan Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2022-ci il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli çıxarışa əsasən ünvan 2 ərazisində yerləşən 0,5470 ha torpaq sahəsi iddiaçının mülkiyyətindədir.
15. İş materiallarında olan Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzi tərəfindən verilmiş ## ### 2022-ci il tarixli **/**** saylı ekspert rəyindən görünür ki, Daşınmaz Əmlakın Kadastrı və Ünvan Reyestri Xidməti “xxxx” MMC-nin ##.##.2021 -ci il tarixli, ************ saylı mütəxəssis rəyinə və rəyə əlavə edilmiş yerquruluşu sxemlərinə əsasən, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ************ reyestr nömrəli çıxarışa əsasən İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlunun mülkiyyətində olan ünvan 1 ünvanında yerləşən 1,54 ha torpaq sahəsi, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrində reyestrdə 4Ə-09 nömrə ilə qeyd edilən daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsi əsasında İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlunun əldə etdiyi, mülkiyyətində olan ünvan 1 ərazisində yerləşən 0,6161 ha torpaq sahəsi, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ************* reyestr nömrəli çıxarışa əsasən, İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlunun mülkiyyətində olan, ünvan 1 ünvanında yerləşən 0,616 ha torpaq sahəsi, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ************ reyestr nömrəli çıxarışa əsasən İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlunun mülkiyyətində olan ünvan 1 ünvanında yerləşən 1,85 ha torpaq sahəsi, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrində reyestrdə 4Ə-87 nömrə ilə qeyd edilən daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsi əsasında İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlunun əldə etdiyi, mülkiyyətində olan Şabran rayonu, Dəvəçi kəndi ərazisində yerləşən 1,631 ha torpaq sahəsi, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ************ reyestr nömrəli çıxarışa əsasən İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlunun mülkiyyətində olan Şabran rayonu, Dəvəçi kəndi ərazisində yerləşən 1,5522 ha torpaq sahəsi, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ************ reyestr nömrəli çıxarışa əsasən İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlunun mülkiyyətində olan Şabran rayonu, Dəvəçi kəndi ərazisində yerləşən 0,7761 ha torpaq sahəsi bütövlüklə Cavabdeh MMC tərəfindən istifadə olunur. Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrində ##.##.2020-ci il tarixli, reyestrdə 4Ə-13 nömrə ilə qeyd edilən daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsi əsasında İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlunun əldə etdiyi, mülkiyyətində olan ünvan 1 ərazisində yerləşən 0,547 ha torpaq sahəsinin 0,47 ha hissəsi, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ************ reyestr nömrəli çıxarışa əsasən İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlunun mülkiyyətində olan ünvan 1 ünvanında yerləşən 3,335 ha torpaq sahəsinin 2,96 ha hissəsi, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ************ reyestr nömrəli çıxarışa əsasən İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlunun mülkiyyətində olan ünvan 1 ünvanında yerləşən 1,688 ha torpaq sahəsinin 1,37 ha hissəsi, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ************ reyestr nömrəli çıxarışa əsasən İbrahimov Mənsur Nemətulla oğlunun mülkiyyətində olan Şabran rayonu Dəvəçi kəndi ərazisində yerləşən 2.1386 ha torpaq sahəsinin 0,3150 ha hissəsi, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət Reyestrindən ************ reyestr nömrəli çıxarışa əsasən İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlunun mülkiyyətində olan Şabran rayonu, Dəvəçi kəndi ərazisində yerləşən 5,20 ha torpaq sahəsinin 1.85 ha hissəsi, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ************ reyestr nömrəli çıxarışa əsasən İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlunun mülkiyyətində olan Şabran rayonu, Dəvəçi kəndi ərazisində yerləşən 4,0 ha torpaq sahəsinin 3,86 ha hissəsi Cavabdeh MMC tərəfindən istifadə olunur. Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ************ reyestr nömrəli çıxarışa əsasən İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlunun mülkiyyətində olan Şabran rayonu, Dəvəçi kəndi ərazisində yerləşən 0,189702 ha torpaq sahəsi Cavabdeh MMC-nin istifadəsində olan torpaq sahəsinin hüdudlarından kənarda yerləşir.
16. İddiaçı İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlu ## ###### 2020-ci il tarixdə cavabdeh Cavabdeh Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinə qarşı “özgənin qanunsuz sahibliyindən əmlakın geri tələb edilməsi” tələbi barədə iddia ərizəsi ilə Şabran Rayon Məhkəməsinə müraciət edərək Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2007-ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli, 0813268 seriya nömrəli çıxarışa əsasən iddiaçının mülkiyyətində olan Şabran rayonunun Dəvəçi kəndi ərazisində yerləşən 0.189702 ha torpaq sahəsinin, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2007-ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli, 0813279 seriya nömrəli çıxarışa əsasən iddiaçının mülkiyyətində olan Şabran rayonunun Dəvəçi kəndi ərazisində yerləşən 2.1386 ha torpaq sahəsinin, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2016-cı il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli, 0861267 seriya nömrəli çıxarışa əsasən iddiaçının mülkiyyətində olan Şabran rayonunun Dəvəçi kəndi ərazisində yerləşən 4 ha torpaq sahəsinin, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2016-cı il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli, 0861265 seriya nömrəli çıxarışa əsasən iddiaçının mülkiyyətində olan Şabran rayonunun Dəvəçi kəndi ərazisində yerləşən 5.20 ha torpaq sahəsinin, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2019-cu il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli çıxarışa əsasən iddiaçının mülkiyyətində olan Şabran rayonunun Dəvəçi kəndi ərazisində yerləşən 0.7761 ha torpaq sahəsinin, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2018-ci il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli, 1401429 seriya nömrəli çıxarışa əsasən iddiaçının mülkiyyətində olan ünvan 2 ərazisində yerləşən 3.335 ha torpaq sahəsinin, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2018-ci il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli, 1401432 seriya nömrəli çıxarışa əsasən iddiaçının mülkiyyətində olan ünvan 2 ərazisində yerləşən 1.85 ha torpaq sahəsinin, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2018-ci il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli, 1401430 seriya nömrəli çıxarışa əsasən iddiaçının mülkiyyətində olan ünvan 2 ərazisində yerləşən 1.688 ha torpaq sahəsinin, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2018-ci il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli, 1401431 seriya nömrəli çıxarışa əsasən iddiaçının mülkiyyətində olan ünvan 1 ərazisində yerləşən 1.54 ha torpaq sahəsinin, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2018-ci il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli, 1401582 seriya nömrəli çıxarışa əsasən iddiaçının mülkiyyətində olan ünvan 2 ərazisində yerləşən 0.616 ha torpaq sahəsinin, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2019-cu il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli çıxarışa əsasən iddiaçının mülkiyyətində olan Şabran rayonunun Dəvəçi kəndi ərazisində yerləşən 1.5522 ha torpaq sahəsinin, ##.##.2020-ci il tarixli, reyestrdə 4Ə-09 nömrə ilə qeyd edilən daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsi əsasında əldə etdiyi, mülkiyyətində olan ünvan 2 ərazisində yerləşən 0.6161 ha torpaq sahəsinin, ##.##.2020-ci il tarixli, reyestrdə 4Ə- 13 nömrə ilə qeyd edilən daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsi əsasında əldə etdiyi, iddiaçının mülkiyyətində olan ünvan 2 ərazisində yerləşən 0.547 ha torpaq sahəsinin, ##.##.2020-ci il tarixli, reyestrdə 4Ə-87 nömrə ilə qeyd edlən daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsi əsasında əldə etdiyi, iddiaçının mülkiyyətində olan Şabran rayonunun Dəvəçi kəndi ərazisində yerləşən 1.631 ha torpaq sahəsinin cavabdeh Cavabdeh MMC-nin qanunsuz sahibliyindən ona geri qaytarılması barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.
17. Şabran Rayon Məhkəməsinin ## #### 2022-ci il tarixli, *(***)-**/**** nömrəli qətnaməsi ilə iddia qismən təmin edilmiş, yuxarıda qeyd edilən çıxarışlar üzrə torpaq sahələrinin cavabdeh Cavabdeh MMC-nin qanunsuz sahibliyindən iddiaçı Mənsur İbrahimova qaytarılması qət edilmişdir.
18. Cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti əsasında işə baxan Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının ## ###### 2022-ci il tarixli *(***)-****/**** nömrəli qətnaməsi ilə həmin şikayət təmin edilməmiş, Şabran Rayon Məhkəməsinin ## #### 2022-ci il tarixli, *(***)-**/**** nömrəli qətnaməsi dəyişdirilmədən qüvvədə saxlanılmışdır.
19. Cavabdeh tərəfindən verilmiş kassasiya şikayəti əsasında işə baxan Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının ## ### 2023-cü il tarixli, *(***)-****/** nömrəli qərarı ilə şikayət təmin edilmiş, Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsi Mülki kollegiyasının ## ###### 2022-ci il tarixli, *(***)-****/**** nömrəli qətnaməsi ləğv edilmiş və iş yenidən baxılması üçün apellyasiya instansiyası məhkəməsinə qaytarılmışdır.
20. Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının ## ######## 2023-cü il tarixli, *(***)-****/**** nömrəli qərardadı ilə Şabran Rayon Məhkəməsinin ## #### 2022-ci il tarixli, *(***)-**/**** nömrəli qətnaməsi ləğv edilmiş və mülki iş aidiyyəti üzrə baxılması üçün Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsinə göndərilmişdir.
21. İş Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsinin icraatında olduğu dövrdə cavabdeh Cavabdeh MMC iddiaçı Mənsur İbrahimova, eləcə də Şabran rayonu Dəvəçi bələdiyyəsinə, Şabran rayonu notariat konturuna, X3 və X4 qarşı verilmiş “torpaq sahəsinə dair alqı-satqı müqavilələrinin etibarsız hesab edilməsi və onların əsasında verilmiş çıxarışların və torpaq sahələrinin plan və ölçü sənədlərinin ləğv edilməsi" tələbi barədə qarşılıqlı iddia ərizəsi ilə ## #### 2024-cü il tarixində Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsinə müraciət etmiş, məhkəmənin ## #### 2023-cü il tarixli, *-*(***)-***/**** nömrəli qərardadı ilə həmin qarşılıqlı iddia ərizəsinin icraata qəbulundan imtina edilmişdir.
22. Həmin qərardaddan narazı qalan cavabdeh şikayət vermişdir. Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsinin ## #### 2024-cü il tarixli, *-*(***)-***/**** nömrəli qərardadı ilə şikayət təmin edilməmiş və iş materialları ilə birlikdə baxılması üçün Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinə göndərilmişdir.
23. Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyasının ## ##### 2024-cü il tarixli, *-*(***)-**/**** nömrəli qərardadı ilə cavabdehin şikayəti təmin edilməmiş və Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsinin ## #### 2024-cü il tarixli, *-*(***)-***/**** nömrəli qərardadı dəyişdirilmədən saxlanılmışdır.
Birinci instansiya məhkəməsindəki icraat
24. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, cavabdehlə mübahisələri yaranmağa başladığı vaxtdan iddia ərizəsində sadalanan çıxarışlar əsasında ona məxsus olan torpaq sahələri cavabdeh tərəfindən hissə-hissə olmaqla özbaşına formada zəbt edilmiş, nəticədə o, mülkiyyətindən məhrum olmuşdur. Həmin əmlakların geri qaytarılmasını cavabdehdən dəfələrlə tələb etsə də, hər hansı nəticə əldə etməmişdir.
25. Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsinin ## #### 2024-cü il tarixli, *-*(***)-***/**** nömrəli qətnaməsi ilə iddia təmin edilmiş, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2007-ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli, 0813268 seriya nömrəli çıxarışa əsasən mülkiyyətində olan Şabran rayonunun Dəvəçi kəndi ərazisində yerləşən 0,189702 ha torpaq sahəsi, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2007-ci il qeydiyyat tarixli, ********* qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli, 0813279 seriya nömrəli çıxarışa əsasən mülkiyyətində olan Şabran rayonunun Dəvəçi kəndi ərazisində yerləşən 2.1386 ha torpaq sahəsi, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2016-cı il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli, 0861267 seriya nömrəli çıxarışa əsasən mülkiyyətində olan Şabran rayonunun Dəvəçi kəndi ərazisində yerləşən 4 ha torpaq sahəsi, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2016-cı il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli, 0861265 seriya nömrəli çıxarışa əsasən mülkiyyətində olan Şabran rayonunun Dəvəçi kəndi ərazisində yerləşən 5.20 ha torpaq sahəsi, ##.##.2018-ci il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli, 1401582 seriya nömrəli çıxarışa əsasən mülkiyyətində olan ünvan 2 ərazisində yerləşən 0.616 ha torpaq sahəsi, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2018-ci il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli, 1401429 seriya nömrəli çıxarışa əsasən mülkiyyətində olan ünvan 2 ərazisində yerləşən 3.335 ha torpaq sahəsi, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2018-ci il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli, 1401432 seriya nömrəli çıxarışa əsasən mülkiyyətində olan ünvan 2 ərazisində yerləşən 1.85 ha torpaq sahəsi, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2018-ci il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli, 1401430 seriya nömrəli çıxarışa əsasən mülkiyyətində olan ünvan 2 ünvanında yerləşən 1.688 ha torpaq sahəsi, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2018-ci il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli, 1401431 seriya nömrəli çıxarışa əsasən mülkiyyətində olan ünvan 2 ərazisində yerləşən 1.54 ha torpaq sahəsi, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2019-cu il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli çıxarışa əsasən mülkiyyətində olan Şabran rayonunun Dəvəçi kəndi ərazisində yerləşən 0.7761 ha torpaq sahəsi, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2019-cu il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli çıxarışa əsasən mülkiyyətində olan Şabran rayonunun Dəvəçi kəndi ərazisində yerləşən 1.5522 ha torpaq sahəsi, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2021-ci il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli çıxarışa əsasən mülkiyyətində olan ünvan 2 ərazisində yerləşən 0,6161 ha torpaq sahəsi, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2022-ci il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli, çıxarışa əsasən mülkiyyətində olan ünvan 2 ərazisində yerləşən 0.5470 ha torpaq sahəsi, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ##.##.2021-ci il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, ************ reyestr nömrəli, çıxarışa əsasən mülkiyyətində olan ünvan 2 ərazisində yerləşən 1,631 ha torpaq sahəsinin cavabdeh Cavabdeh Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin qanunsuz sahibliyindən iddiaçı İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğluna geri qaytarılması, iş üzrə mütəxəssis rəyinin verilməsinə görə iddiaçı İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlu tərəfindən Daşınmaz Əmlakın Kadastrı və Ünvan Reyestri Xidmətinin “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin hesabına ödənilmiş 3446,68 (üç min dörd yüz qırx altı manat, altmış səkkiz qəpik) manat məbləğində pul vəsaitinin cavabdeh Cavabdeh Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətindən iddiaçı İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlunun xeyrinə tutulması, iş üzrə keçirilmiş ekspertiza tədqiqatının dəyəri olan 100 (yüz) manat məbləğində pul vəsaiti cavabdeh Cavabdeh Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətindən tutularaq dövlət büdcəsinə ödənilməsi qət edilmişdir (hakim Fərman Həmidli).
26. Cavabdeh Cavabdeh Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti qətnamədən apellyasiya şikayəti verərək, qətnamənin ləğv edilməsini və iddia tələbinin təmin edilməməsini xahiş etmişdir.
Apellyasiya şikayətinin və ona qarşı etirazın dəlilləri, məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları a) Apellyasiya şikayətinin dəlilləri
27. Apellyasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, birinci instansiya məhkəməsi mübahisə predmeti olan torpaq sahələrini hazırkı iş üzrə iddiaçı İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlu tərəfindən Cavabdeh MMC-nin direktoru işlədiyi dövrdə vəzifə səlahiyyətlərindən suiistifadə etməklə torpağın ilkin mülkiyyətçilərini aldatmaqla onların torpaq sahələrini Cavabdeh MMC-yə satılması barədə niyyətlərinin ziddinə olaraq satıcıların onu Cavabdeh MMC-nin direktoru kimi tanımalarından sui-istifadə edib əqdləri özünün və övladı İbrahimov Müşfiq Mənsur oğlunun adına rəsmiləşdirilməsinə dair işin halları ilə bağlı hərəkətlərdə cinayət tərkibinin olub-olmamasının müəyyən edilməsi üçün heç bir araşdırma aparmadan, bununla bağlı xüsusi qərardad qəbul etməklə prokurora göndərmədən və nəticələrini gözləmədən vəzifədən sui-istifadə və aldatma yolu ilə əldə edilmiş mülkiyyət hüququnun müdafiəsini təmin etmişdir. Belə ki, işin bu halları ilə bağlı araşdırma aparılsaydı, burada vəzifədən sui-istifadə və aldatma hallarından başqa İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlunun övladına münasibətdə mübahisəli torpaq sahələrinə əqdləri təmsilçi kimi özünün barəsində bağlaması kimi qanuna zidd hallar da müəyyən ediləcəkdir. Məhkəmə yalnız daşınmaz əmlakın reyestrinin həqiqiliyi prezumpiyasına istinad etməklə faktiki cinayət yolu ilə qanuna və hüquqa zidd əməllər və hərəkətlər nəticəsində əldə edilmiş əmlakın müdafiəsini təmin etmişdir. Bundan başqa məhkəmə, mübahisə predmeti olan torpaqlara Cavabdeh MMC-nin sahibliyinin vicdanlılığı ilə bağlı işin halları barədə açıq-aşkar susqunluq nümayiş etdirməklə, vicdanlı sahib kimi həmin torpaq sahələrində bağların salınmasına və yetişdirilməsinə cavabdeh tərəfin sərf etdiyi vəsaitin əmlakdan zərər yetirmədən ayrıla bilməyən yaxşılaşdırma kateqoriyasına aid olması və torpaq sahələrinin iddiaçıya qaytarılacağı təqdirdə Cavabdeh MMC-nin külli miqdarda vəsaitdən məhrum olması kimi nəticələr törətməsi ilə bağlı işin hallarına hüquqi qiymət vermədən yekun qərar qəbul etmişdir. İş materiallarında iddiaçının özü tərəfindən əlavə edilmiş Şabran rayon prokurorluğunun cinayət içinin başlanmasının rədd edilməsi haqqında ## #### 2023-cü il tarixli qərarında mübahisəli torpaq sahələrinin də aid olduğu böyük bir massiv ərazidə torpaq sahələrinin alınması və orada aqrotexniki işlər görülməklə yeni bağların salınması üçün İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlunun şəxsən imza etməklə ümumilikdə 645.500 ABŞ dolları 77.720 manat pul vəsaitini nağd olaraq alması ilə bağlı faktın müəyyən edildiyinə dair işin həqiqi halına da məhkəmə tərəfindən hüquqi qiymət verilməmişdir. Ona görə ki, işin bu halı mübahisəli torpaq sahələrinin Cavabdeh MMC-nin vəsaiti hesabına əldə edilməsini birmənalı olaraq açıq-aşkar təsdiq edir. Mübahisəli torpaq sahələrinə mülkiyyət hüququnun vəzifədən sui-istifadə, aldatma, etibar olunmuş vəsaitlərin şəxsi məqsədlər üçün mənimsənilməsi yolu ilə əldə edilməsinə dair işin həqiqi halları ilə bağlı araşdırma aparılması üçün heç bir prosessual hərəkətlər yerinə yetirilmədən, torpaq sahələrindən zərər vurulmadan ayrılması mümkün olmayan yaxşılaşdırmalara sərf olunmuş vəsaitdən vicdanlı sahibin məhrum olması və gözləntilərinin (fayda ilə bağlı) əldən çıxması kimi işin hallarına hüquqi qiymət verilməmiş, qanunsuz və əsassız qətnamə qəbul edilmişdir.
b) Apellyasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri
28. Apellyasiya şikayətinə qarşı yazılı etiraz təqdim edilməmişdir.
Məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları
29. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak edən cavabdeh Cavabdeh Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin vəkili və nümayəndəsi Aqamov İbrahim Aleksandr oğlu apellyasiya şikayətini müdafiə edib, onun məzmununa uyğun izahat verərək şikayətin təmin edilməsini xahiş etmişdir. Cavabdehin nümayəndəsi sonuncu məhkəmə iclasında verdiyi izahatında əlavə olaraq bildirmişdir ki, reyestrdəki məlumatların həqiqiliyinin əksini sübut edə bilməmişdirlər. Onlar 10 hektara yaxın torpaq sahəsini mübahisələndirmişdilər. Həmin torpaqlar kənd təsərrüfatı təyinatlı olmaqla satıla bilməz. Eləcə də həmin torpaq sahələrinin bonitet əmsalı 0 olmuşdur. Bu isə o deməkdir ki, həmin torpaq yararsız torpaqdır. Sözügedən yararsız torpaq sahəsini qətnamənin icrası zamanı qaytararlar. İddiaçı mülkiyyətçidir, çıxarışlar qüvvədə olduğu müddət ərzində onu mübahisələndirmirlər.
30. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak edən iddiaçı İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlu, onun vəkili və nümayəndəsi vəkil2 apellyasiya şikayətinə etiraz edib, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin dəyişdirilmədən saxlanılmasını xahiş etmişdir. İddiaçının vəkili və nümayəndəsi əvvəlki məhkəmə iclaslarında verdiyi izahatında bildirmişdir ki, Cavabdeh MMC 2006-cı ildən fəaliyyət göstərir. Çıxarışlar isə müxtəlif vaxtlarda alınmışdır. 2016, 2017-ci illərdə alınmış çıxarışlar var. Torpaq sahələri cavabdehin istifadəsində olmamışdır, Cavabdeh MMC hal-hazırda torpaq sahələrini zəbt etmişdir. Müvafiq çıxarışların verilməsinə əsas alğısatqı müqavilələri olmuşdur.
Tətbiq edilən hüquq
31. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası: Maddə 13. Mülkiyyət İ. Azərbaycan Respublikasında mülkiyyət toxunulmazdır və dövlət tərəfindən müdafiə olunur. II. Mülkiyyət dövlət mülkiyyəti, xüsusi mülkiyyət və bələdiyyə mülkiyyəti növündə ola bilər. III. Mülkiyyətdən insan və vətəndaş hüquqları və azadlıqları, cəmiyyətin və dövlətin mənafeləri, şəxsiyyətin ləyaqəti əleyhinə istifadə edilə bilməz. Maddə 29. Mülkiyyət hüququ İ. Hər kəsin mülkiyyət hüququ vardır. II. Mülkiyyətin heç bir növünə üstünlük verilmir. Mülkiyyət hüququ, o cümlədən xüsusi mülkiyyət hüququ qanunla qorunur. III. Hər kəsin mülkiyyətində daşınar və daşınmaz əmlak ola bilər. Mülkiyyət hüququ mülkiyyətçinin təkbaşına və ya başqaları ilə birlikdə əmlaka sahib olmaq, əmlakdan istifadə etmək və onun barəsində sərəncam vermək hüquqlarından ibarətdir. (...)
32. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi: Maddə 139. Daşınar və daşınmaz əmlaka hüquqların dövlət qeydiyyatı 139.3. Daşınmaz əmlaka hüquqların dövlət qeydiyyatı müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada tərtib edilən və aparılan daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində həyata keçirilir. Maddə 146. Daşınmaz əmlaka hüququn əmələ gəlməsi 146.1. Daşınmaz əmlaka sahiblik və istifadə hüququ onun barəsində əqdin notariat qaydasında təsdiq edildiyi andan əmələ gəlir (məhkəmə qərarı və ya digər qanuni qüvvəyə malik olan və barəsində şikayət verilə bilməyən qərar əsasında yaranan hüquq istisna olmaqla). 146.2. Daşınmaz əmlak üzərində sərəncam vermək hüququ həmin əmlakın daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində ərazilər üzrə qeydiyyatı tarixindən əmələ gəlir. Maddə 148. Daşınmaz əmlakın dövlət reyestrinin açıqlığı 148.2. Daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindəki qeydə əsaslanaraq mülkiyyət hüququ və ya daşınmaz əmlaka başqa hüquqlar əldə etmiş hər bir şəxsin bu hüquqları müdafiə edilməlidir. Maddə 152. Mülkiyyət hüququnun anlayışı və məzmunu 152.1. Mülkiyyət hüququ - subyektin ona mənsub əmlaka (əşyaya) öz istədiyi kimi sahib olmaq, ondan istifadə etmək və ona dair sərəncam vermək üzrə dövlət tərəfindən tanınan və qorunan hüququdur. 152.2. Sahiblik hüququ - əmlaka (əşyaya) faktik sahibliyi həyata keçirməyin hüquqi cəhətdən təmin edilmiş imkanıdır. 152.3. İstifadə hüququ - əmlakdan (əşyadan) onun faydalı təbii xassələrini hasil etməyin, habelə ondan fayda götürməyin hüquqi cəhətdən təmin edilmiş imkanıdır. İstifadədən fayda gəlir, artım, bəhər, törəmə şəklində və başqa formalarda ola bilər. 152.4. Sərəncam hüququ - əmlakın (əşyanın) hüquqi müqəddəratını təyin etməyin hüquqi cəhətdən təmin edilmiş imkanıdır. 152.5 Mülkiyyətçi qanunda və ya müqavilədə müəyyən edilən məhdudiyyətlər nəzərə alınmaqla müəyyənləşdirilmiş hədlərdə əmlaka (əşyaya) sərbəst surətdə sahib ola bilər, ondan istifadə edə bilər və ona dair sərəncam verə bilər, həmin əmlaka başqa şəxslərin sahibliyinə yol verməyə bilər, ona mənsub əmlak barəsində öz mülahizəsi ilə istənilən hərəkətləri edə bilər, bir şərtlə ki, həmin hərəkətlər qonşuların və ya üçüncü şəxslərin hüquqlarını pozmasın, yaxud hüquqdan sui-istifadə olmasın.
33. Azərbaycan Respublikasının Torpaq Məcəlləsi: Maddə 49. Torpaq üzərində xüsusi mülkiyyət hüququ 49.1. Hüquqi və fiziki şəxslərin torpaq üzərində xüsusi mülkiyyət hüququ — torpaqlar üzərində qanunla və müqavilə ilə müəyyən edilən məhdudiyyətlərə və digər şərtlərə riayət etməklə sahiblik, istifadə və sərəncam hüququdur. Maddə 66. Torpaq sahələri üzərində hüquqları təsdiq edən sənədlər 66.2. Torpaq üzərində hüquqlar (müddəti on bir aydan az olan icarə və istifadə hüquqları istisna olmaqla) qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində dövlət qeydiyyatına alınır və həmin reyestrdən çıxarışla rəsmiləşdirilir.
34. “Daşınmaz əmlakın dövlət reyestri haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu: 2.2. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi ilə və bu qanunla müəyyən edilmiş qaydada daşınmaz əmlak üzərində hüquqların qeydiyyatı daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində aparılır. 12.1. Daşınmaz əmlaka mülkiyyət və digər əşya hüquqlarının əmələ gəlməsi və başqasına keçməsi qeydiyyat orqanı tərəfindən elektron üsulla təqdim olunan dövlət reyestrindən çıxarışla rəsmiləşdirilir. Çıxarışda daşınmaz əmlakın reyestr nömrəsi göstərilməlidir. Çıxarış qeydiyyat orqanının vəzifəli şəxslərinin təkmil sertifikatlı gücləndirilmiş elektron imzası ilə təsdiqlənməklə Sistem vasitəsilə EHİS-də yerləşdirilir və hüquq sahibinin elektron üsulla real vaxt rejimində əldə etməsi imkanı təmin olunur.
35. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsi: Maddə 14. İş üzrə məhkəmə baxışının prinsipləri 14.1. Məhkəmə həqiqətə nail olmaq üçün işin hərtərəfli, tam və obyektiv tədqiqinə lazımi şərait yaradır. Bunun üçün məhkəmə: işdə iştirak edən şəxslərə onların prosessual hüquq və vəzifələrini izah edir, görüləcək, yaxud görülməyəcək hərəkətlərin nəticələri barədə onları xəbərdar edir, onların prosessual hüquqlarının həyata keçməsinə kömək göstərir. 14.2. Məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. (...) Maddə 77. Sübut etmə vəzifəsi 77.1. Hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir (..) Maddə 88. Sübutların qiymətləndirilməsi Məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur. Maddə 89.1. Yazılı sübutlar - iş üçün əhəmiyyətli hallar barədə məlumat verən, notariat qaydasında təsdiq olunmuş sənədlər, aktlar, müqavilələr, arayışlar, işgüzar yazışmalar və sair sənəd və materiallardır. Maddə 217. Qətnamənin qanuniliyi və əsaslılığı (...) 217.3. Qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətinə uyğun əsaslandırılmalıdır. 217.4. Məhkəmə (hakim) öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. (...) Maddə 372. Apellyasiya instansiyası məhkəməsində işə baxılmanın hədləri (...) 372.6. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apellyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır. 372.7. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır. Maddə 384. Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin səlahiyyətləri 384.0. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi: (...). 384.0.1. qətnaməni dəyişmədən, apellyasiya şikayətini isə təmin etmədən saxlaya bilər (...) Maddə 402. Kassasiya şikayəti vermə hüququ 402.1. Mülki işlər üzrə qəbul edilmiş qətnamənin mübahisələndirilən hissəsində iddianın qiyməti beş min manatdan, kommersiya mübahisələrinə dair işlər üzrə isə müvafiq olaraq on min manatdan az olan əmlak xarakterli iddialar üzrə qətnamələr istisna olmaqla, apellyasiya məhkəmələrinin mülki və kommersiya kollegiyalarının və Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin mülki və kommersiya kollegiyalarının qətnamələrindən kassasiya şikayəti verilə bilər. (...)
Apellyasiya şikayətinin mümkünlüyü, apellyasiya baxışının hədləri
36. Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyasının ##.##.2024-cü il tarixli qərardadı ilə cavabdehin apellyasiya şikayəti mümkün sayılmışdır. Apellyasiya şikayətində birinci instansiyası məhkəməsinin qətnaməsi bütövlükdə mübahisələndirildiyi üçün hazırkı icraat çərçivəsində məhkəmə aktının qanuniliyi və əsaslılığı tam olaraq yoxlanılacaqdır.
Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin mövqeyi
37. Məhkəmə kollegiyası iş üzrə materialları və apellyasiya şikayətinin dəlillərini araşdıraraq hesab edir ki, apellyasiya şikayəti əsassızdır. Birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən işə baxılan zaman prosessual hüquq normalarının tələblərinə riayət edilmiş, habelə mübahisəli hüquq münasibətini tənzimləyən maddi hüquq normaları düzgün tətbiq olunmuşdur. Birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin ləğv olunması üçün əsaslar müəyyən edilməmişdir. Bu səbəbdən, apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır.
38. Qeyd olunmalıdır ki, hər hansı iddia tələbi üzrə hüquqi dəyərləndirmə prosesi ilk addım kimi iddiaçının tələbinə uyğun gələn iddia tələbinin qanuni əsasının tapılmasından və məhkəməyə bildirdiyi faktiki halların həmin iddia tələbinin qanuni əsasının dispozisiya şərtlərinə uyğun olmasının yoxlanılmasından ibarətdir. Bu halda isə işin obyektiv həlli üçün yalnız mötəbər sübutlardan istifadə oluna bilər. Sübutlar sübut edilən fakta birmənalı bağlı olmalı, yəni həmin faktın varlığı barədə güvənli nəticə çıxarmağa əsas verməlidir.
39. Hazırki iş üzrə iddia tələbi mübahisəli torpaq sahələrinin cavabdehin sahibliyindən geri tələb edilməsi ilə bağlıdır.
40. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 139.3-cü maddəsinə əsasən, daşınmaz əmlaka hüquqların dövlət qeydiyyatı müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada tərtib edilən və aparılan daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində həyata keçirilir. Həmin Məcəllənin 148.2-ci maddəsinə əsasən, daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindəki qeydə əsaslanaraq mülkiyyət hüququ və ya daşınmaz əmlaka başqa hüquqlar əldə etmiş hər bir şəxsin bu hüquqları müdafiə edilməlidir.
41. Həmin Məcəllənin 152.1-ci maddəsinə əsasən, mülkiyyət hüququ - subyektin ona mənsub əmlaka (əşyaya) öz istədiyi kimi sahib olmaq, ondan istifadə etmək və ona dair sərəncam vermək üzrə dövlət tərəfindən tanınan və qorunan hüququdur. Həmin Məcəllənin 152.5-ci maddəsinə əsasən, mülkiyyətçi qanunda və ya müqavilədə müəyyən edilən məhdudiyyətlər nəzərə alınmaqla müəyyənləşdirilmiş hədlərdə əmlaka (əşyaya) sərbəst surətdə sahib ola bilər, ondan istifadə edə bilər və ona dair sərəncam verə bilər, həmin əmlaka başqa şəxslərin sahibliyinə yol verməyə bilər, ona mənsub əmlak barəsində öz mülahizəsi ilə istənilən hərəkətləri edə bilər, bir şərtlə ki, həmin hərəkətlər qonşuların və ya üçüncü şəxslərin hüquqlarını pozmasın, yaxud hüquqdan sui-istifadə olmasın.
42. Azərbaycan Respublikası Torpaq Məcəlləsinin 49-cu maddəsinin 1-ci hissəsinə əsasən, hüquqi və fiziki şəxslərin torpaq üzərində xüsusi mülkiyyət hüququ - torpaqlar üzərində qanunla və müqavilə ilə müəyyən edilən məhdudiyyətlərə və digər şərtlərə riayət etməklə sahiblik, istifadə və sərəncam hüququdur. Həmin Məcəllənin 66-cı maddəsinin 2-ci hissəsinə əsasən, torpaq üzərində hüquqlar (müddəti on bir aydan az olan icarə və istifadə hüquqları istisna olmaqla) qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində dövlət qeydiyyatına alınır və həmin reyestrdən çıxarışla rəsmiləşdirilir.
43. “Daşınmaz əmlakın dövlət reyestri haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 2.2-ci maddəsinə əsasən, Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi ilə və bu qanunla müəyyən edilmiş qaydada daşınmaz əmlak üzərində hüquqların qeydiyyatı daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində aparılır.
44. Mülki Məcəllənin 157.2-ci maddəsinin tələbinə əsasən mülkiyyətçi özgəsinin qanunsuz sahibliyindən öz əmlakını geri tələb edə bilər. Qeyd edilən normanın tələbinə görə əmlakın qanunsuz sahiblikdən geri istənilməsi barədə iddianın təmin edilməsinin əsas şərti ondan ibarətdir ki, geri istənilən əmlak tələb edənin mülkiyyətində olmalı, həmin əmlak onun sahibliyində olmamalı və əmlaka sahibliyə yiyələnənin sahibliyə dair heç bir hüquqi əsası qalmamaldır.
45. İşin mübahisəsiz halı ondan ibarətdir ki, mübahisəli torpaq sahələri xüsusi mülkiyyət hüququ əsasında iddiaçı İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlunun adına dövlət qeydiyyatına alınmışdır. İddiaçının mülkiyyət hüququnu təsdiq edən müvafiq çıxarışlar iş materiallarına əlavə edilmişdir.
46. Məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, Azərbaycan Respublikası qanunvericiliyində təsbit edilmiş mülkiyyət hüququnun təminatı mexanizmi məhz daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyat əsasında həyata keçirilir. Daşınmaz əmlaka aid olan məlumatların vahid dövlət reyestrində qeydiyyatı mülkiyyətçilərin mənafelərinin qorunması baxımından vacibdir. Daşınmaz əmlakın dövlət qeydiyyatının nəticəsində şəxsin qanuni əsaslarla əldə etdiyi müvafiq daşınmaz əmlaka mülkiyyət hüququnun tanınması bu hüququn pozulmasının və mübahisə edilməsinin qarşısını alır. Daşınmaz əmlakın dövlət qeydiyyatı əmlaka dair mülkiyyət hüququnu təsdiqləyən sənədlərin həqiqiliyinə və əsaslılığına təminat kimi qiymətləndirilir.
47. “İnsan hüquqlarının və əsas azadlıqlarının müdafiəsi haqqında” Avropa Konvensiyasının * saylı Protokolunun 1-ci maddəsində göstərilmişdir ki, hər kəsin mülkiyyətindən maneəsiz istifadə hüququ vardır.
48. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin “xxxx” Mənzil Tikinti Kooperativinin şikayəti üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyasının ## #### 2020-ci il tarixli qərarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair 2021-ci il ## ###### tarixli Qərarında göstərilmişdir ki, Azərbaycan Respublikasında mülkiyyət toxunulmazdır və dövlət tərəfindən müdafiə olunur. Konstitusiyanın 29-cu maddəsinə görə, hər kəsin mülkiyyət hüququ vardır. Mülkiyyətin heç bir növünə üstünlük verilmir. Mülkiyyət hüququ, o cümlədən xüsusi mülkiyyət hüququ qanunla qorunur. Mülkiyyət hüququ mülkiyyətçinin təkbaşına və ya başqaları ilə birlikdə əmlaka sahib olmaq, əmlakdan istifadə etmək və onun barəsində sərəncam vermək hüquqlarından ibarətdir. Heç kəs məhkəmənin qərarı olmadan mülkiyyətindən məhrum edilə bilməz.
49. Mülki Məcəllənin 157.1 və 157.2-ci maddələrinə əsasən mülkiyyətçinin mülkiyyət hüququnun tanınmasını tələb etmək ixtiyarı vardır. Mülkiyyətçi özgəsinin qanunsuz sahibliyindən öz əmlakını geri tələb edə bilər.
50. Beləliklə, mülkiyyətçinin əmlakından faktiki olaraq istifadə edə bilməməsi və həmin əmlak üzərində mülkiyyət hüququ olmayan şəxsin sahiblik etməsi mülkiyyət hüququna müdaxilə təşkil etdiyindən, belə müdaxilənin aradan qaldırılması üçün mülkiyyətçinin qanunla nəzərdə tutulmuş müdafiə vasitələrindən istifadə etmək hüququ vardır.
51. Mübahisəyə mahiyyəti üzrə baxan məhkəmə kollegiyası işin hallarını araşdıraraq müəyyən etmişdir ki, iddiaçı sözügedən torpaq sahələrinin mülkiyyətçisidir. Hazırkı məqamda cavabdehin həmin torpaq sahələrinə faktiki olaraq qanunsuz sahiblik etməsi iddiaçının öz əmlakından təyinatı üzrə sərbəst istifadə etməsinə mane olur. Belə olan olan halda, iddiaçının tələbi Mülki Məcəllənin 157.2-ci maddəsinin tələblərinə görə əsaslıdır.
52. Məhkəmə kollegiyası əlavə olaraq qeyd edir ki, kommersiya mübahisələri üzrə məhkəmə icraatı tərəflərin bərabərlik prinsipini əks etdirməklə, hər bir tərəfin üzərinə onun irəli sürdüyü dəlillərinin özü tərəfindən sübut edilməsini vəzifəsini qoyur.
53. MPM-nin sübutetmə yükü ilə bağlı müddəalarında müəyyən edilmişdir ki, məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir; hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir; məhkəmə işin gedişində təqdim olunmuş ancaq o sübutları qəbul edir və nəzərə alır ki, onlar işdə tərəflərin tələblərini müəyyən edən faktlarla və hallarla əlaqədardır; qanuna və ya digər normativ hüquqi aktlara əsasən müəyyən sübutetmə vasitələri ilə təsdiq edilməli olan işin halları başqa sübutlarla təsdiq oluna bilməz (MPM-in 14.2, 77.1, 80, 81-ci maddələri).
54. Hazırki iş üzrə də iddiaçının tələbinin əsaslılılığı iş materiallarına əlavə olunmuş sübutlarla öz təsdiqini tapmışdır.
55. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzi tərəfindən verilmiş ## ### 2022-ci il tarixli, **/**** nömrəli ekspert rəyinin nəticə hissəsindən görünür ki, Daşınmaz Əmlakın Kadastrı və Ünvan Reyestri Xidməti “xxxx” MMC-nin ##.##.2021 -ci il tarixli, ************ saylı mütəxəssis rəyinə və rəyə əlavə edilmiş yerquruluşu sxemlərinə əsasən, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ************ reyestr nömrəli çıxarışa əsasən İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlunun mülkiyyətində olan ünvan 1 ünvanında yerləşən 1,54 ha torpaq sahəsi, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrində reyestrdə 4Ə-09 nömrə ilə qeyd edilən daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsi əsasında İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlunun əldə etdiyi, mülkiyyətində olan ünvan 1 ərazisində yerləşən 0,6161 ha torpaq sahəsi, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ************* reyestr nömrəli çıxarışa əsasən, İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlunun mülkiyyətində olan, ünvan 1 ünvanında yerləşən 0,616 ha torpaq sahəsi, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ************ reyestr nömrəli çıxarışa əsasən İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlunun mülkiyyətində olan ünvan 1 ünvanında yerləşən 1,85 ha torpaq sahəsi, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrində reyestrdə 4Ə-87 nömrə ilə qeyd edilən daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsi əsasında İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlunun əldə etdiyi, mülkiyyətində olan Şabran rayonu, Dəvəçi kəndi ərazisində yerləşən 1,631 ha torpaq sahəsi, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ************ reyestr nömrəli çıxarışa əsasən İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlunun mülkiyyətində olan Şabran rayonu, Dəvəçi kəndi ərazisində yerləşən 1,5522 ha torpaq sahəsi, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ************ reyestr nömrəli çıxarışa əsasən İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlunun mülkiyyətində olan Şabran rayonu, Dəvəçi kəndi ərazisində yerləşən 0,7761 ha torpaq sahəsi bütövlüklə Cavabdeh MMC tərəfindən istifadə olunur. Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrində ##.##.2020-ci il tarixli, reyestrdə 4Ə-13 nömrə ilə qeyd edilən daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsi əsasında İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlunun əldə etdiyi, mülkiyyətində olan ünvan 1 ərazisində yerləşən 0,547 ha torpaq sahəsinin 0,47 ha hissəsi, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ************ reyestr nömrəli çıxarışa əsasən İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlunun mülkiyyətində olan ünvan 1 ünvanında yerləşən 3,335 ha torpaq sahəsinin 2,96 ha hissəsi, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ************ reyestr nömrəli çıxarışa əsasən İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlunun mülkiyyətində olan ünvan 1 ünvanında yerləşən 1,688 ha torpaq sahəsinin 1,37 ha hissəsi, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ************ reyestr nömrəli çıxarışa əsasən İbrahimov Mənsur Nemətulla oğlunun mülkiyyətində olan Şabran rayonu Dəvəçi kəndi ərazisində yerləşən 2.1386 ha torpaq sahəsinin 0,3150 ha hissəsi, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət Reyestrindən ************ reyestr nömrəli çıxarışa əsasən İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlunun mülkiyyətində olan Şabran rayonu, Dəvəçi kəndi ərazisində yerləşən 5,20 ha torpaq sahəsinin 1.85 ha hissəsi, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ************ reyestr nömrəli çıxarışa əsasən İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlunun mülkiyyətində olan Şabran rayonu, Dəvəçi kəndi ərazisində yerləşən 4,0 ha torpaq sahəsinin 3,86 ha hissəsi Cavabdeh MMC tərəfindən istifadə olunur. Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən ************ reyestr nömrəli çıxarışa əsasən İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlunun mülkiyyətində olan Şabran rayonu, Dəvəçi kəndi ərazisində yerləşən 0,189702 ha torpaq sahəsi Cavabdeh MMC-nin istifadəsində olan torpaq sahəsinin hüdudlarından kənarda yerləşir (iş materialları, İ cild, səhifə 211).
56. Həmçinin Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri publik hüquqi şəxsin * saylı Xaçmaz Ərazi İdarəsinin məktubundan da göründüyü kimi Azərbaycan Respublikasının Daxili İşlər Nazirliyi Baş İstintaq və Təhqiqat İdarəsi tərəfindən ## ####### 2022-ci il tarixli, ***-********* nömrəli məktubun icrası ilə əlaqədar qoyulmuş suallara uyğun olaraq Ağır cinayətlərin istintaqı şöbəsinin xüsusilə mühüm işlər üzrə baş müstəntiqinin və Cavabdeh MMCnin icraçı direktorunun iştirakı ilə Cavabdeh MMC-nin Şabran rayonu ərazisində istifadə olunan torpaq sahələri GPS aləti vasitəsilə ölçüldü və həmin sahələrin kimin mülkiyyətində olması barədə məlumatların (xəritə üzərində cizgiləri və mülkiyyətçilərin adı) siyahısı tərtib olundu. Tərtib olunmuş xəritə və məlumatlarından siyahısından isə görünən odur ki, iddiaçı İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlunun mülkiyyətində olan ************ reyestr nömrəli, ************ reyestr nömrəli, ************ reyestr nömrəli, ************ reyestr nömrəli, ************ reyestr nömrəli, ************ reyestr nömrəli, ************ reyestr nömrəli, ************ reyestr nömrəli, ************ reyestr nömrəli, ************ reyestr nömrəli, ************ reyestr nömrəli, ************ reyestr nömrəli və ************ reyestr nömrəli torpaq sahələri faktiki olaraq Cavabdeh MMC-nin istifadəsindədir (iş materialları, III cild, səhifə 43-47).
57. Bundan əlavə iş materiallarından göründüyü kimi Cavabdeh Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti cavabdehlər İbrahimov Mənsur Nəmətulla oğlu, Şabran Rayonu Dəvəçi Bələdiyyəsi və Şabran Rayon Notariat kontoruna qarşı iddia ərizəsi ilə Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsinə müraciət edərək “müqavilənin etibarsız hesab edilməsi, çıxarışların və torpaq sahəsinin plan və ölçü sənədinin ləğv edilməsi” barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
58. Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsinin ## ###### 2025-ci il tarixli, *-*(***)-***/**** nömrəli qətnaməsi ilə iddia rədd edilmiş, sözügedən qətnamə qanuni qüvvəyə minmişdir.
59. Yuxarıda istinad olunanlardan göründüyü kimi cavabdehin dövlət reyestrində iddiaçının adına aparılmış qeydiyyatın ləğv edilməsi barədə tələbləri məhkəmə araşdırmasının predmeti olmuş, həmin tələblər təmin edilməmişdir.
60. Bu isə onu deməyə əsas verir ki, iş materiallarında mövcud olan və qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə aktları ilə birlikdə qiymətləndirilən sübutlar iddiaçının mübahisəli torpaq sahələri üzərində mülkiyyət hüququnun mövcudluğunu və cavabdehin həmin sahələrdən faktiki istifadə etdiyini təsdiq edir.
61. Məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, MPM-in sübutetmə yükünə dair müddəalarına əsasən, cavabdeh iddiaçının mülkiyyət hüququnu şübhə altına alan və ya özünün həmin torpaq sahələrinə sahiblik etməsi üçün hüquqi əsasın mövcudluğunu göstərən halları sübut etməli idi. Lakin cavabdeh tərəfindən belə sübutlar təqdim edilməmişdir.
62. Sübutların məcmu qiymətləndirilməsi göstərir ki, bir tərəfdən iddiaçının mülkiyyət hüququ dövlət reyestrindən çıxarışlarla təsdiqlənir, digər tərəfdən mübahisəli torpaq sahələrinin cavabdehin istifadəsində olması ekspert rəyi ilə müəyyən edilir, üçüncü tərəfdən isə cavabdeh həmin sahiblik üçün mövcud hüquqi əsası təsdiq edən mötəbər sübut təqdim edə bilmir.
63. Belə olan halda, Mülki Məcəllənin 157.2-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş hüquqi müdafiə şərtləri mövcuddur və iddiaçının öz əmlakını özgəsinin qanunsuz sahibliyindən geri tələb etmək hüququ vardır.
64. Göründüyü kimi cavabdeh apellyasiya şikayətində istinad etdiyi hallarla bağlı hər hansı sübut təqdim etməmişdir. Bu isə cavabdehin istinad etdiyi dəlillərin sübutla təsdiqlənməyən, ehtimal xarakterli mülahizələrdən ibarət olduğunu göstərir.
65. Beləliklə, işin faktiki hallarından göründüyü kimi cavabdeh tərəf iddiaçının qanunla qorunan mülkiyyət hüquqlarını pozur. Belə olan halda isə iddiaçının bu hərəkətlərə son qoyulmasını məhkəmə vasitəsilə tələb etmək hüququ vardır.
66. Nəzərə almaq lazımdır ki, məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur.
67. Mülki Prosessual Məcəllənin 106.1-ci maddəsinə əsasən, işdə iştirak edən şəxslərin iş üçün əhəmiyyətli olan və onlara məlum olan faktlar barədə izahatları iş üzrə toplanmış digər sübutlarla yoxlanılmalı və qiymətləndirilməlidir.
68. Göstərilənlərə əsasən məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apellyasiya şikayətinin dəlilləri birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin ləğvi üçün əsas deyildir. Birinci instansiya məhkəməsi hazırkı işin faktiki hallarını tam, hərtərəfli və obyektiv araşdırmış və tərəflər arasındakı mübahisənin həlli üçün tətbiq edilməli olan maddi və prosessual hüquq normalarına düzgün istinad etmişdir ki, bu da Azərbaycan Respublikası MPM-in 384.0.1-ci maddəsinə görə məhkəmə qətnaməsinin apellyasiya qaydasında baxıldıqda dəyişdirmədən, apellyasiya şikayətinin təmin edilmədən saxlanması üçün əsasdır.
69. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 382, 384, 392, 393 və 402ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası
QƏT ETDİ:
Cavabdeh Cavabdeh Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilməsin. Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsinin ## #### 2024-cü il tarixli, *-*(***)-***/**** nömrəli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlansın. Qətnamədən işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 (iki) ay müddətində Azərbaycan Respublikası Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsi vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyasına kassasiya şikayəti (“Elektron məhkəmə” informasiya sistemində yaradılan elektron kabinet vasitəsilə) verilə bilər.