Azərbaycan̆Respublikası̆adından Qətnamə Şəkĭşəhəri İş̆№̆2(3-10)-560/2026 07.07.2026 ŞƏKĬAPELLYASIYĂMƏHKƏMƏSI Iddiaçı̆İddiaçı cavabdeh Cavabdeh̆qarşı̆“pul̆tələbinə”̆dair̆mülkĭiş̆üzrə (Açar sözlər: nisyə alqı-satqı, pul tələbi) Azərbaycan Respublikası Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyası hakimlər Mehdiyev Elçin Məhəmməd oğlu (sədrlik edən və məruzəçi), Hüseynov Elçin Şirin oğlu və Musayev Taleh Valeh oğlundan ibarət tərkibdə, məhkəmə iclas katibi X1 oğlunun katibliyi ilə, ̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆Iddiaçı̆İddiaçı̆iştirakı̆ilə, Iddiaçı İddiaçı cavabdeh Cavabdeh qarşı “pul tələbinə” dair mülki iş üzrə Balakən Rayon Məhkəməsinin ## ##### 2026-cı il tarixli, e-*(*-***)-***/**** nömrəli qətnaməsindən iddiaçı İddiaçı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin binasında,̆açıq̆məhkəmə̆iclasındăbaxaraq,̆aşağıdakıları̆müəyyən̆etdi: Işin halları
1. Iddiaçı İddiaçı cavabdeh Cavabdeh qarşı iddia ərizəsi ilə Balakən Rayon Məhkəməsinə müraciət edərək cavabdeh Cavabdeh 3000 (üç min) manat və dövlət rüsümü kimi ödənilmiş 50 (əlli) manat pulun alınıb ona verilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş̆etmişdir.
2. Iddiaçı tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, ## ######## 1981-ci il tarixində Cəlilabad rayonu Maşlıq kəndində doğulmuşdur. Hazırda ailə üzvləri ilə birlikdə Cəlilabad rayonu Maşlıq kəndində yaşayır. Fərdi əməklə məşğul olur. Eyni zamanda yaşadığı Maşlıq kəndində kartof məhsulunun əkini və satışı ilə məşğul olur. Cavabdehi 14 ilə yaxındır ki, tanıyır. Belə ki, cavabdeh Cavabdeh Balakən rayon sakinidir. Cavabdeh Cavabdeh kartof məhsulunun alqı-satqısı ilə məşğul olduğundan dəfələrlə Cəlilabad rayonu Maşlıq kəndinə gələrək müxtəlif şəxslərdən kartof məhsulu almışdır. Həmin vaxtlarda cavabdeh Cavabdehla tanış olmuş və aralarında səmimi dostluq münasibətləri yaranmışdır. Cavabdeh onun kartof məhsulu satmaq istədiyini bildiyi üçün təsərrüfatında olan kartof məhsulunu almaq istədiyini bildirmişdir. 2024-cü ilin may ayında cavabdeh ondan 1 kiloqramı 0,60 manat olmaqla, cəmi dəyəri 12300 manat olan 17960 kiloqram kartof məhsulunu nisyə olaraq almışdır. Cavabdeh aldığı həmin kartof məhsullarının pulunu iki gün müddətində ödəyəcəyini bildirmişdir. Iki gün sonra cavabdeh aldığı kartof məhsulunun dəyərindən 6300 manatını ödəmiş, 5 ay sonra isə 3000 manatını ödəmişdir. Lakin, qalan 3000 manat borcu bu günə kimi ona qaytarmamışdır.Həmin halı təsdiq edəcək şahidləri vardır. Bundan başqa, cavabdehin ona borclu olması barədə onun tərəfindən borcun etirafı barədə səs yazıları və votsap yazışmaları da vardır ki, həmin yazıları 1 ədəd diskə köçürməklə ərizəsinə əlavə edir. Hazırda cavabdehin ona 3000 manat borcu qalmışdır və borcunu qaytarmaqdan imtina edir. Cavabdeh ona olan 3000 manat borcu qaytarmadığı üçün o da məcbur qalaraq məhkəməyə müraciət̆etmişdir.
Birinci instansiya məhkəməsində icraat
3. Məhkəmə iclasında iddiaçı İddiaçı iddianı müdafiə edərək iddia ərizəsinin məzmununa uyğun izahat verərək iddianın təmin edilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş̆etdi.̆
4. Cavabdeh Cavabdeh işin məhkəmədə baxılmağa hazırlanması zamanı verdiyi izahatında göstərmişdir ki, iddianı qismən qəbul edir. Onun İddiaçı cəmi 500 manat borcu vardır. Onu da verməməyinin səbəbi odur ki, Seymur kənddən alıb ona verdiyi malın üstünə çox pul qoymuşdur. Iddianın qismən təmin edilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.
5. Cavabdeh Cavabdeh məhkəmə iclasının vaxtı və yeri haqqında lazımi qaydada xəbərdar edilməsinə baxmayaraq heç bir üzürlü səbəb olmadan məhkəmə iclasına gəlməmiş və gəlməməyinin səbəbləri barədə məhkəməyə məlumat verməmişdir. Məhkəmə Azərbaycan Respublikası MPM-nin 185.5-ci maddəsinə əsasən işə cavabdeh Cavabdeh iştirakı̆olmadan̆baxılmasını̆mümkün̆hesab̆etmişdir.̆
6. Balakən Rayon Məhkəməsinin (hakim Hümbət Səlimov) ## ##### 2026-cı il tarixli, e-*(*-***)-***/**** nömrəli qətnaməsi ilə iddianın qismən təmin edilməsi, cavabdeh Cavabdeh 500 manat pul və 30 manat dövlət rüsumu xərcinə görə, cəmi 530 (beş yüz otuz ) manatın alınıb̆iddaçı̆İddiaçı̆verilməsi,̆iddiătələbinin̆qalan̆hissədə̆rədd̆edilməsĭqət̆edilmişdir.
7. Məhkəmə müəyyən etmişdir ki, iddiaçı İddiaçı tərəfindən cavabdeh Cavabdeh 2024cü ilin may ayında kartof məhsulu nisyə satılmışdır. Iddiaçı İddiaçı satdığı kartofun dəyərinin 3000 manatının ödənmədiyini iddia edərək ## ###### 2026-cı il tarixdə 3000 manat pul tələbinə dair iddia ərizəsi ilə Balakən Rayon Məhkəməsinə müraciət etmişdir. Cavabdeh isə iddianı̆qismən̆qəbul̆edərək̆cəmĭ500̆manat̆borcunun̆olduğunŭetiraf̆edir.
Məhkəmə gəldiyi nəticəni aşağıdakılarla əsaslandırmışdır;
8. Məhkəmə qeyd etmişdir ki, hazırkı işdə iddiaçı İddiaçı 2024-cü ilin may ayında cavabdeh Cavabdeh ondan 1 kiloqramı 0,60 manat olmaqla, cəmi dəyəri 12300 manat olan 17960 kiloqram kartof məhsulunu nisyə almasını, cavabdehin aldığı həmin kartof məhsullarının pulunu iki gün müddətində ödəyəcəyinə söz verməsini, iki gün sonra cavabdehin aldığı kartof məhsulunun dəyərindən 6300 manatını ödəməsini, 5 ay sonra isə 3000 manatını ödəməsini, qalan 3000 manat borcu ödəmədiyini göstərsə də bunları təsdiq edən heç bir mötəbər sübutu məhkəməyə təqdim edə bilməmişdir. Iddiaçı yeganə sübut kimi təqdim etdiyi səs yazılarının isə hansı şəraitdə yazıldığını,hansı mobil telefon nömrələri ilə yazıldığını, səs yazısının Cavabdeh məxsus olduğunu müəyyən etmək mümkün olmadığından,iddiaçı bu barədə hheç bir mötəbər sübut təqdim etmədiyindən məhkəmə həmin̆səs̆yazısını̆sübut̆kimĭqəbul̆etməmişdir.
9. Məhkəmə işin qeyd edilən hallarını, iddiaçının iddia tələbini təsdiq edən heç bir mötəbər sübut təqdim etməməsini, cavabdehin iddia tələbini yalnız 500 manata aid hissədə etiraf etməsini, qanunvericliyin tələblərini nəzərə alaraq hesab etmişdir ki, iddia tələbi qismən-cavabdehin etiraf etdiyi 500 manata aid hissədə təmin edilməli,qalan hissədə rədd edilməlidir.̆
10. Iddia qismən təmin edildiyindən məhkəmə hesab etmişdir ki, ödənmiş dövlət rüsumunun̆30̆manatı̆cavabdeh̆Cavabdeh̆alınıb̆iddaçı̆İddiaçı̆verilməlidir.
11. Məhkəmə öz mövqeyini Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 385.1, 386.1, 427, 427.3, 442, 445.2.1, 448.1, 567, 568.1, 600.1, 600.2, 600.4-cü maddələrinə, Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumunun “N.Məmmədovanın şikayəti üzrə məhkəmə aktlarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair” ## ###### 2006-cı il tarixli Qərarına, Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun “Məhkəmə qətnaməsi haqqında” ## ###### 2005-ci il tarixli ** nömrəli Qərarına, Insan Haqları üzrə Avropa Məhkəməsinin “Mahmudov Rusiya Federasiyasına qarşı” iş üzrə ## #### 2007-ci il tarixli, “Qavazov Bolqarıstana qarşı” iş üzrə ## #### 2008-ci il tarixli qərarlarına, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 14.2, 76.1, 76.2, 76.3, 77.1, 80, 119.1, 217.1, 217.2, 218.1cĭmaddələrinə̆istinad̆etməklə̆əsaslandırmışdır.
Apellyasiya instansiyası məhkəməsindəki icraat
a) Apellyasiya şikayətinin dəlilləri 12.̆̆Qətnamədən̆narazı̆qalan̆iddiaçı̆İddiaçı̆apellyasiyăşikayətĭvermişdir.
13. Apellyasiya şikayətinin dəlilləri iddianın dəlilləri ilə eynilik təşkil etmiş, əlavə olaraq göstərilmişdir ki, cavabdeh məhkəmə iclasında ondan kartof məhsullarının almasını və 500 manat borclu qalmasını etiraf etmişdir, belə olan halda artıq 500 manat borcun qalmasını sübut etmək onun vəzifəsidir, lakin sübut edə bilməmişdir. Onun təqdim etdiyi votsap yazışmalarında çoxlu sayda səslər vardır və həmin səsləri tam şəkildə məhkəməyə təqdim etmişdir və cavabdeh səs yazılarında 3000 manat pulu tələb etdikdə batırdığını və imkanı olmadığını, buna görə ödəyə bilmədiyini bildirmişdir. Cavabdehin istifadəsində olmuş ***-***- **-** saylı mobil nömrənin votsap hesabı vasitəsi ilə ona atdığı yüzə yaxın səs vardır ki, həmin səslərin hamısı məhkəməyə təqdim etmişdir, hazırda həmin səslərdən 4 nü ayırmışdır və onlar sırf 3000 manat hissəsini təsdiq edir, onuda ayrıca təqdim edəcəkdir. Həmin səslər yeni sübut deyildir, birinci instansiya məhkəməsinə təqdim olunmuşdur, sadəcə 4 səsi həmin sübutların içərisindən ayırmışdır ki, məhkəmə kollegiyasının da vaxtı olsun ki, səslər dinlənilsin. Bundan başqa, cavabdehin ikinci votsap nömrəsi ***-***-**-** saylı nömrədir ki, onunlada aralarında yazışma olmuşdur və həmin nömrələr onun adınadır. Lakin hakim qanunsuz olaraq göstərir ki, səslərin kimə məxsus olmasını müəyyən etmək olmur.
14. Məhkəmə maddi hüquq normalarının tələblərini pozmuşdur. Hazırkı iş üzrə məhkəmə tərəfindən telefon danışıqlarını və yazışmaları əks etdirən diskin qanuni əsaslarla əldə edilməmiş sübut sayılmasına, habelə həmin məlumatların əsassız olmasına dair hər hansı hüquqi qiymətləndirmə aparılmamış və bununla bağlı gəlinən qənaət əsaslandırılmamışdır.̆
15. Konstitusiya Məhkəməsinin qərarındakı mövqeyinə əsasən tərəflər arasında olan votsap yazışmaları qanuni qaydada əldə olunmuş sübutdur və iddianın əsasını təşkil edir. Hazırkı işdə isə hakim votsap səslərinə hüquqi qiymət verməmiş və onları sübut kimi qəbul etməmişdir. Hakim göstərir ki, guya səslərin kimə məxsus olmasını müəyyən etmək mümkün deyildir. Halbuki, təqdim olunmuş səslərin cavabdehə məxsus olması açıq formada eşidilir və onun istifadəsində olan mobil nömrədən onun nömrəsinə göndərilmiş səslərdir. Həmin səslər cavabdehin istifadəsində olan ***-***-**-** saylımobil nömrədən votsap sosial şəbəkəsi vasitəsi ilə göndərilmişdir. Lakin hakim qanunsuzluq edərək həmin səslərə qulaq asmamaq üçün sübut kimi qəbul etməmişdir. Cavabdeh məhkəmədə iştirak etmişdir və iddia ərizəsi və əlavə sənədlər ona təqdim olunmuşdur. Cavabdeh səs yazılarına dair məhkəməyə etiraz tədqim etməmişdir. Təqdim etməyibsə o zaman həmin sübutları mübahisələndirməmişdir, belə olan halda hakimin həmin sübutları qəbul etməməməsi onun işə baxılmasında maraqlı olmasını və subyektiv amillərin olmasını sübut edir. Iş materialları və tərəflərin izahatları ilə açıq formada müəyyən olunur ki, həmin səs yazıları onunla cavabdeh arasında olmuşdur və cavabdehin nömrəsindən göndərilmişdir. Buna görə də həmin̆səs̆yazıları̆sübut̆növüdür̆və̆iddianın̆əsaslarından̆biridir.
16. Məhkəmə tərəfindən sübutlar tam araşdırılmamış, işin faktiki halları ilə sübutlar düzgün qiymət verilməmiş, sübutlara əsassız olaraq cavabdehin xeyrinə qiymət verilmiş, məhkəmə sübutları düzgün qiymətləndirməmişdir. Məhkəmə onun sübutlarını qəbul etməmiş və araşdırmamışdır. Cavabdehə məxsus səs yazılarının sübut kimi qəbul olunmaması̆hakimin̆qanunsuzluğunŭsübut̆edir.
17. Məhkəmə onun cavabdehə 12.300 manatlıq kartof verməyini və onun ona 3000 manat borcu qalmasını, borcun olması barədə səs yazılarının olmasını aydınlaşdırmamışdır. Məhkəmə tərəfindən cavabdehin ona 3000 manat deyil, 500 manat borcŭolması̆sübutăyetirilməmişdir.
18. Məhkəmə aktında göstərilən nəticə işin hallarına uyğun deyildir. O, cavabdehə 12300 manat dəyərində kartof vermiş, onun ona 3.000 manat borclu qalmışdır, səs yazıları aralarında olmuşdur və cavabdeh borcu etiraf etmişdir. Həmçinin, ödəniş qəbzlərində cavabdehin borcu tam ödəməsi sübuta yetmir, cavabdeh 12.300 manat dəyərində kartof almasını etiraf edir, lakin pulun hamısını qaytarmasını sübut edə bilmir. Hakim isə qanunsuz olaraq̆iddianı̆qismən̆təmin̆etmişdir.̆
19. Odur ki, Balakən Rayon Məhkəməsinin ##.##.2026-ci il tarixli, e-*(*-***)-***/**** saylı qətnaməsinin ləğv edilməsini və iddia tələbinin tam təmin olunması barədə yeni qətnamə̆qəbul̆edilməsinĭxahiş̆etmişdir.
b) Apellyasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri
20. Cavabdeh Cavabdeh ##.##.2026-cı il tarixdə məhkəmə kollegiyasına elektron qaydada göndərdiyi müraciətində apellyasiya şikayətinin təmin edilməməsi, Balakən Rayon Məhkəməsinin e-*(*-***)-***/**** nömrəli qətnaməsinin qüvvədə saxlanılması barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
Məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları
21. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak edən iddiaçı İddiaçı apellyasiya şikayətini müdafiə edərək, apellyasiya şikayətinin təmin edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş̆etmişdir.̆
22. Məhkəmə kollegiyasının iclasının vaxtı və yeri barədə lazımi qaydada məlumatlandırılmasına baxmayaraq cavabdeh Cavabdeh məhkəmə iclasına gəlməmiş, məhkəmə kollegiyasına elektron qaydada göndərdiyi müraciətində hazırda işləri ilə əlaqədar Quba şəhərində olduğuna görə ##.##.2026-cı il tarixə təyin edilmiş məhkəmə iclasında iştirak edə bilmədiyini göstərmiş, işə onun iştirakı olmadan baxılmasını xahiş etmişdir. Məhkəmə kollegiyası Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 376.2-ci maddəsinə̆əsasən̆işə̆cavabdehin̆iştirakı̆olmadan̆baxılmasını̆mümkün̆hesab̆etmişdir.
Tətbiq edilən hüquq
23. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin; 6.2-ci maddəsinə əsasən, fiziki və hüquqi şəxslər mülki hüquqları öz mənafelərini gerçəkləşdirmək üçün iradələrinə uyğun olaraq əldə edir və həyata keçirirlər. Onlar müqavilə əsasında öz hüquq və vəzifələrini müəyyənləşdirməkdə və qanunvericiliyə zidd olmayan hər hansı̆müqavilə̆şərtlərĭqoymaqdăsərbəstdirlər. 14.2.1-ci maddəsində qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş müqavilələr və başqa əqdlər, habelə qanunvericilikdə nəzərdə tutulmasa da, ona zidd olmayan müqavilələr və başqa əqdlərin bağlanması mülki hüquqların və vəzifələrin əmələ gəlməsi əsaslarından biri kimĭtəsbit̆edilmişdir. 385.1. Öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb̆etmək̆hüquqŭvardır.̆ 386.1-ci maddəsinin tələbinə gŏrə ŏhdəliyin əmələ gəlməsinin əsaslarından biri kimi tərəflər̆arasındămŭqavilənin̆olması̆mŭəyyən̆edilmişdir. 406.1-ci maddəsinin tələbinə gŏrə müqavilə əqdlərin bağlanması üçün nəzərdə tutulan hər hansı formada bağlana bilər, bu şərtlə ki, bu Məcəllədə həmin növ müqavilə üçün müəyyən̆formătəyin̆edilməsin. 425.1-ci maddəsinin tələbinə əsasən ŏz hŭquqlarını həyata keçirərkən və vəzifələrini icra edərkən tərəflərdən hər biri vicdanlılığın tələb etdiyi tərzdə, yəni şərtləşdirilmiş vaxtda və yerdə lazımi şəkildə, ŏhdəliyin şərtlərinə və bu Məcəllənin tələblərinə mŭvafiq surətdə, belə şərtlər olmadıqda isə işgŭzar adətlərə və ya adətən irəli sŭrŭlən digər tələblərə mŭvafiq̆surətdə̆hərəkət̆etməlidir.̆ 442-ci maddəsində gŏstərilmişdir ki, ŏhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması̆və̆yălazımıncăicrăedilməməsĭbaşădŭşŭlŭr.̆ 448.1-ci maddəsində deyilir ki, əgər bu Məcəllə ilə və mŭqavilə ilə ayrı qayda mŭəyyənləşdirilməyibsə, borclu onun risk dairəsinə daxil olan ŏhdəliklərin icra edilmədiyi bŭtŭn̆hallar̆ŭçŭn̆cavabdehdir. 567-ci maddəsinə əsasən alqı-satqı müqaviləsinə görə satıcı əşyanı alıcının mülkiyyətinə verməyi, alıcı isə əşyanı qəbul edib əvəzində müəyyənləşdirilmiş pul məbləğini (qiyməti)̆ödəməyĭöhdəsinə̆götürür.̆ 598-ci maddəsinə gŏrə, əgər alıcı alqı-satqı mŭqaviləsinə uyğun olaraq verilmiş əşyanın̆qiymətinĭvaxtındăŏdəmirsə,̆satıcı̆əşyanın̆qiymətinĭŏdəməyĭtələb̆edə̆bilər.̆ 600.1-ci maddəsinə gŏrə alğı-satqı müqaviləsində əşyanın alıcıya verildikdən müəyyən müddət sonra ödənilməsinin (əşyaların nisyə satışının) nəzərdə tutulduğu halda alıcı ödənişi müqavilədə nəzərdə tutulan müddətdə, müqavilədə belə müddət nəzərdə tutulmadıqda isə bu Məcəllənin 427-ci maddəsinə uyğun müəyyənləşdirilmiş müddətdə həyatăkeçirməlidir.
24. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin; 9.1-ci və 9.3-cü mаddələrinə əsаsən ədalət mühakiməsi çəkişmə, tərəflərin bərabərliyi və faktlar əsasında həyata keçirilir. Hakim bütün hallarda prosesin çəkişmə prinsipini təmin etməli, öz qərarını yalnız tərəflərin çəkişmə prinsipinə əsasən müzakirə etdiyi dəlillərlə, onların̆verdiyĭizahatlarla,̆sənədlərlə̆əsaslandırmalıdır. 14.2-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdiyi sübutları araşdırmalı̆və̆onlardan̆istifadə̆etməlidir. 77.1-ci maddəsinə görə, hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyĭhalları̆sübut̆etməlidir. 88-ci mаddəsinə görə məhkəmə sübutlаrа obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tаm bаxdıqdаn sonrа həmin sübutlаrа tətbiq edilməli hüquq normаlаrınа müvаfiq olаrаq qiymət verir.̆Heç̆bir̆sübutun̆məhkəmə̆üçün̆qаbаqcаdаn̆müəyyən̆edilmiş̆qüvvəsĭyoxdur. 217.1-ci, 217.2-ci, 217.3-cü və 217.4-cü maddələrinə əsаsən məhkəmənin qətnaməsi qanuni və əsaslı olmalıdır. Qətnamə mübahisəli hüquq münasibətinin yarandığı zaman qüvvədə olan maddi hüquq normalarına və işin baxılması zamanı qüvvədə olan prosessual hüquq normalarına uyğun çıxarılmalıdır. Qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş həqiqi hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətinə uyğun əsaslandırılmalıdır. Məhkəmə öz qətnаməsini yаlnız̆məhkəmə̆iclаsındӑtədqiq̆olunmuş̆sübutlаrlӑəsаslаndırır. 218.1-ci mаddəsinə əsаsən qətnаmə çıxаrıldıqdа hаkim sübutlаrı qiymətləndirir, iş üçün əhəmiyyətli olаn nə kimi hаllаrın müəyyən edildiyini, nə kimi hаllаrın müəyyən edilmədiyini, tərəflərin hаnsı hüquqi münаsibətdə olmаlаrını, həmin iş üzrə hаnsı qаnunun tətbiq̆edilməlĭolduğunŭvə̆iddiаnın̆təmin̆olunub-olunmаdığını̆müəyyən̆edir. 372.1-ci maddəsinə görə, apelyasiya instansiyası məhkəməsi tam hüquqlu məhkəmə kimĭişə,̆işdə̆olan̆və̆əlavə̆təqdim̆olunmuş̆sübutlar̆əsasındămahiyyətĭüzrə̆baxır.̆ 372.2-ci maddəsinə görə, əlavə faktlar və sübutlar məhkəmə tərəfindən o halda qəbul edilir ki, ərizəçi onların birinci instansiya məhkəməsində təqdim edilməsinin ondan asılı olmayan̆səbəblərə̆görə̆mümkün̆olmadığını̆əsaslandırsın. 372.6-cı maddəsinə görə, apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apellyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır. 372.7-ci maddəsinə görə, apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır.̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆ Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin apellyasiya instansiya məhkəməsinin səlahiyyətlərini müəyyən edən 384-cü maddəsinə əsasən, apellyasiya instansiyası məhkəməsi qətnaməni dəyişmədən, apellyasiya şikayətini isə təmin etmədən saxlaya bilər; qətnaməni tamamilə və ya qismən ləğv edə bilər və birinci instansiya məhkəməsində müəyyən edilmiş hallar və ya əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında yeni qətnamə qəbul edə bilər; qətnaməni dəyişdirə bilər; qətnaməni tamamilə və ya qismən ləğv edə̆bilər,̆iş̆üzrə̆icraatăxitam̆verə̆və̆yaxud̆ərizənĭbaxılmamış̆saxlayăbilər. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 402.1-ci maddəsinə əsasən Mülki işlər üzrə qəbul edilmiş qətnamənin mübahisələndirilən hissəsində iddianın qiyməti beş min manatdan, kommersiya mübahisələrinə dair işlər üzrə isə müvafiq olaraq on min manatdan az olan əmlak xarakterli iddialar üzrə qətnamələr istisna olmaqla, apellyasiya məhkəmələrinin mülki və kommersiya kollegiyalarının və Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin mülki və kommersiya kollegiyalarının qətnamələrindən kassasiya şikayəti verilə̆bilər.
Apellyasiya baxışının hədləri
25. Apelyasiya instansiyası məhkəməsi tam hüquqlu məhkəmə kimi işə, işdə olan və əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında mahiyyəti üzrə baxır, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apelyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır və şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarınăriayət̆etməsinĭyoxlayır.̆
26. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372-ci maddəsinin apellyasiya baxışının hədləri barədə müddəalarının həmin Məcəllənin 372.1 və 372.7-ci maddələrinin tələbləri baxımından şərh edilməsinə dair” ## ### 2011-ci il tarixli qərarında göstərilmişdir ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.1-ci maddəsinə uyğun olaraq apellyasiya instansiyası məhkəməsi həmin Məcəllənin 372.6-cı maddəsində nəzərdə tutulduğu hallarda birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını mübahisələndirilən hissəsində apellyasiya şikayətinin dəlilləri həcmində yoxlayır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.1 və 372.7-ci maddələrinə uyğun olaraq apellyasiya instansiyası məhkəməsi maddi hüquq normalarına riayət edilməsini birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin mübahisələndirilən hissəsində yoxlayır. Bu hədlərdə apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin hüquqi mövqeyinə aid dəlillərdən asılı deyildir və qətnaməni maddi hüquq normasının pozulması ilə əlaqədar apellyasiya şikayətində göstərilməyən əsaslarla da ləğv edə və dəyişdirə bilər. Bununla yanaşı kollegiya qeyd edir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq,̆məhkəmənin̆maddĭvə̆prosessual̆hüquq̆normalarınăriayət̆etməsinĭyoxlayır.̆
27. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki və Kommersiya kollegiyalarının “apellyasiya və kassasiya şikayətlərinin mümkünlüyü və şikayətlərə baxılmasının hədləri ilə bağlı Mülki Prosessual Məcəllənin tətbiqi məsələlərinə dair” ## ####### 2020-ci il tarixli, **/**** nömrəli qərarının 60-cı bəndində göstərilir ki, apellyasiya və kassasiya instansiyası məhkəmələri qəbul etdikləri aktların əsaslandırıcı hissəsində aşağı instansiyası məhkəməsinin qərarının hansı hissədə yoxladıqlarını aydın ifadə etməli, məhkəmə aktını hissəvi yoxladıqda isə nəticə hissəsində hansı hissənin ləğv edildiyini, dəyişdirildiyini və yaxud dəyişdirilmədən saxlanıldığını xüsusi olaraq göstərməli, dəyişdirilmədən saxlanılan hissənin isə mübahisələndirilib-mübahisələndirilmədiyinə diqqət yetirməlidilər.
28. Həmin qərarda göstərilmişdir ki, apellyasiya və kassasiya qaydasında məhkəmə aktları müvafiq olaraq şikayətə və ya şikayəti verən şəxsə münasibətdə deyil, mübahisələndirilən̆hissədə̆yoxlanılmalıdır.
29. Ona görə də məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin dəlillərinə və birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticəyə aşağıda qeyd edilən hallar üzrə hüquqi dəyərləndirmə̆aparılmasını̆zərurĭhesab̆edir.
30. Iddiaçı İddiaçı apellyasiya şikayətində Balakən Rayon Məhkəməsinin ##.##.2026-ci il tarixli, e-*(*-***)-***/**** saylı qətnaməsinin ləğv edilməsini və iddia tələbinin tam təmin olunması xahiş etsə də iddianın təmin edilmiş hissəsində də birinci instansiya məhkəməsinin̆qətnaməsinin̆nə̆üçün̆ləğv̆edilməlĭolmasını̆əsaslandırmamışdır.̆
31. Ona görə də məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin iddianın̆rədd̆edilmiş̆hissəsində̆yoxlanılmasını̆vacib̆hesab̆edir.
Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin mövqeyi
32. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin dəlillərini iş materialları üzrə yoxlayıb hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi qəbul etdiyi qətnaməni mübahisələndirilən hissədə maddi hüquq normalarının tələbləri baxımından düzgün əsaslandırmış, iş materiallarında olan sübutları və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəllənin tələblərinĭnəzərə̆almışdır.̆
33. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumunun “Məhkəmə qətnaməsi haqqında” 2005-ci il ## ###### tarixli, ** nömrəli qərarının 17-ci bəndində göstərilir ki, kassasiya və apellyasiya instansiya məhkəmələri aşağı instansiya məhkəmələrinin qətnamələrindən şikayətlərə baxdıqda qəbul etdikləri aktlarda verilən şikayətlərin dəlillərinə müfəssəl̆hüquqĭqiymət̆verməlidirlər.
34. Kollegiyanın iclasında müəyyən edilmişdir ki, tərəflər arasında bağlanmış şifahi alqı-satqı müqaviləsinə əsasən iddiaçı İddiaçı tərəfindən cavabdeh Cavabdeh 2024-cü ilin may ayında nisyə şəkildə kartof məhsulu satılmış, satdığı kartof məhsulundan 3000 manatlıq kartofun dəyərinin ödənilmədiyini əsas gətirən iddiaçı İddiaçı həmin məbləği cavabdehdən tələb etmiş, cavabdeh Cavabdeh tərəfindən iddia tələbi 500 manat həddində qəbul̆edilmiş,̆qalan̆hissədə̆iddiătələbinə̆etiraz̆etmişdir.̆
35. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin dəlilləri üzrə dəyərləndirmə apararaq hesab̆edir̆ki,̆apellyasiyăşikayətĭəsassızdır.̆
36. Belə ki, məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin cavabdehin istifadəsində olmuş ***-***-**-** saylı mobil nömrənin votsap hesabı vasitəsi ilə ona atdığı yüzə yaxın səsin olması, həmin səslərin hamısını məhkəməyə təqdim etməsi, hazırda həmin səslərdən 4-nü ayırması və onların sırf 3000 manat hissəsini təsdiq etməsinə dair dəlilinə münasibətdə qeyd edir ki, məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak etmiş iddiaçı İddiaçı özünə məxsus mobil telefonunda olan səsləri məhkəməyə təqdim etmiş, təqdim edilmiş səslərdən biri istisna olmaqla digərləri iddiaçının özünün wotsapla göndərdiyi səslər olmuş, digər bir səs isə iddiaçıya aid olmamışdır. Iddiaçı həmin bir səsin cavabdehə aid olduğunu bildirmiş, cavabdehə aid olduğu bildirilən səsdə isə həmin şəxs tərəfindən iddiaçıya pul borcunun olması̆barədə̆heç̆bir̆fikir̆ifadə̆edilməmişdir.̆
37. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin cavabdehin səs yazılarına dair məhkəməyə etiraz tədqim etməməsi, təqdim etməyibsə o zaman həmin sübutları mübahisələndirməməsi, belə olan halda hakimin həmin sübutları qəbul etməməsinin onun işə baxılmasında maraqlı olmasını və subyektiv amillərin olmasını sübut etməsinə dair dəlillərini əsaslı hesab etməyərək qeyd edir ki, məhkəməyə təqdim edilmiş iddiaçının səs yazılarındakı fikirlərin cavabdeh tərəfindən mübahisələndirilməməsi, həmin səs yazılarındakı fikirlərin cavabdeh tərəfindən mütləq qəbul edilməsi, cavabdeh tərəfindən iddiaçının̆göstərdiklərinin̆etiraf̆edilməsĭkimĭşərh̆edilə̆bilməz.
38. Belə ki, nəzərə alınmalıdır ki, sübutetmə dedikdə, iddianın əsaslandığı hüququn və ya buna qarşı etirazın söykəndiyi halların (hadisələrin) olub-olmadığı haqqında məhkəmənin qənaətə gəlməsi üçün həyata keçirilən prosessual fəaliyyət başa düşülür. Bu baxımdan sübutetmənin predmetini tərəflərin mübahisələndirdikləri hal(lar) təşkil edir. O mübahisəli hallar ki, qanunverici onların mövcud olub-olmamasına hüquqi bir nəticə bağlayır. Başqa sözlə, hansısa halın baş verib-verməməsi şəxsin hüququnun yaranması, itirilməsi və s. kimi hüquqi nəticə yaradır. Məhz bu cür halların sübuta yetirilməsi üçün tərəflərin məhkəməyə dəlil təqdim etmələri zəruridir. Bu baxımdan tərəflərin tələb və etirazlarını əsaslandıran halların və işi düzgün həll etmək üçün əhəmiyyəti olan başqa halların mövcud olduğu və ya olmadığı barədə məhkəmənin əldə etdiyi məlumatlar sübutlar hesab olunur.
39. Iddiaçı tərəfindən isə cavabdehin onun qarşısında 3000 manat pul öhdəliyinin olmasına dair sübutlar təqdim edilməmiş, birinci instansiya məhkəməsi isə cavabdehin etirafı̆həddində̆iddiătələbinin̆təmin̆edilməlĭolması̆qənaətinə̆gəlmişdir.̆
40. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumunun «N.Məmmədovanın şikayəti üzrə məhkəmə aktlarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair» ## ###### 2006-cı il tarixli qərarında göstərilmişdir ki, «məhkəmə qətnaməsi hüquqla bağlı mübahisəyə baxıldıqdan sonra məhkəmə iclasında müəyyən olunmuş işin faktiki halları və hüquq normaları əsasında çıxarılır. Iddiaçının hüququnun pozulması təsdiqlənərsə, məhkəmə öz qətnaməsilə bu hüququ müdafiə etməlidir. Əgər iddiaçının hüququnun pozulması təsdiqlənməzsə, məhkəmə onun iddiasını rədd etməli və bununla da cavabdehin iddiaçının əsassız hərəkətləri və ya fikirləri ilə pozula biləcək hüquqlarını müdafiə etməlidir. Hər bir halda məhkəmənin qətnaməsi ilk növbədə məhz mübahisə tərəflərinin fərdi hüquqlarını və qanunĭmənafelərinĭmüdafiə̆edən̆akt̆kimĭçıxış̆etməlidir».
41. Sübutlar kifayət qədər güclü, aydın və bir-birinə uyğun qənaətlərin həm mövcudluğundan, həmçinin təkzib olunmaz oxşar fakt ehtimallarından irəli gələ bilər. Bü cür sübutlar olmadığı və ya kifayət qədər olmadığı halda, məhkəmə iddiaçının istinad etdiyi faktik hallara, yəni iddia tələbinin faktik əsaslarına mövcud olmayan hallar kimi qiymət verə bilər̆və̆iddiătələbinĭrədd̆edə̆və̆yăsübut̆edilən̆həddə̆uyğun̆qismən̆təmin̆edə̆bilər.
42. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin məhkəmənin maddi hüquq normalarının tələblərini pozması, məhkəmə aktında göstərilən nəticənin işin hallarına uyğun olmaması, məhkəmə tərəfindən sübutların tam araşdırılmaması, işin faktiki halları ilə sübutlara düzgün qiymət verilməməsi, məhkəmənin sübutları düzgün qiymətləndirməməsinə dair dəlillərini də əsaslı hesab etməyərək qeyd edir ki, iş üzrə birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi mübahisələndirilən hissədə maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq edilməsi ilə çıxarılmışdır. Məhkəmə mübahisələndirilən hissədə işin hallarını tam, hərtərəfli və obyektiv araşdırmış, müəyyən edilmiş hallara uyğun olaraq tərəflər arasındakı münasibətlər üzrə düzgün nəticəyə gəlmiş, mübahisələndirilən hissədə iş üzrə gəlinən nəticə işin həqiqi hallarına uyğun olmaqla iş materiallarında olan sübutları̆MPM-in 88-cĭmaddəsinin̆tələblərinə̆uyğun̆olaraq̆düzgün̆qiymətləndirmişdir.
43. Apellyasiya şikayətində göstərilənlər isə əsassızdır, iş üzrə birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi mübahisələndirilən hissədə qanuni və əsaslıdır, mübahisələndirilən hissədə mübahisə mahiyyəti üzrə düzgün həll edilmişdir, qətnamənin mübahisələndirilən hissədə ləğv edilməsi üçün əsas yoxdur. Ona görə də iddiaçı İddiaçı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, iş üzrə Balakən Rayon Məhkəməsinin ## ##### 2026-cı il tarixli, e-*(*-***)-***/**** nömrəli qətnaməsi iddiaçı İddiaçı apellyasiya şikayətinə münasibətdə mübahisələndirilən hissədə dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır.
44. Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372, 384, 385, 392, 393, 402-403 və 400-1-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası Qət etdi:
̆̆̆̆Iddiaçı̆İddiaçı̆tərəfindən̆verilmiş̆apellyasiyăşikayətĭtəmin̆edilməsin. Iş üzrə Balakən Rayon Məhkəməsinin ## ##### 2026-cı il tarixli, e-*(*-***)-***/**** nömrəli qətnaməsi iddiaçı İddiaçı apellyasiya şikayətinə münasibətdə mübahisələndirilən hissədə̆dəyişdirilmədən̆saxlanılsın. Qətnamədən kassasiya şikayəti verilə bilməz.