Bakı Şəhəri Yasamal Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2(004)-1991/2023

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bakı şəhəri İş № e-2(004)-1991/2023 03.05.2023 BAKI ŞƏHƏRİ YASAMAL RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Əlizadə Fariz Ariz oğlunun sədrliyi, X5 oğlunun katibliyi ilə, İddiaçı QSC-nin Cavabdeh qarşı “pul” tələbinə dair iddia ərizəsinə açıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə MÜƏYYƏN ETDİ: İddiaçı QSC Cavabdeh Xalıq oğluna qarşı “pul” tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, Cavabdeh Xalıq oğlundan xx.xx.2019-cu il tarixli 061A********** nömrəli kredit müqaviləsinə əsasən 1163,08 (min yüz altmış üç manat səkkiz qəpik) manat əsas, 16,39 (on altı manat otuz doqquz qəpik) manat faiz, 1100,02 (min yüz manat iki qəpik) manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 2279,49 (iki min iki yüz yetmiş doqquz manat qırx doqquz qəpik) manat pulun və ödənilmiş 42,8 (qırx iki manat səksən qəpik) manat dövlət rüsumunun tutularaq iddiaçıya ödənilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. İddiaçı iddia tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, İddiaçı QSC ilə Cavabdeh arasında bağlanmış xx.xx.2019-cu il tarixli 061A********** nömrəli kredit müqaviləsinə əsasən cavabdehə aylıq 0,0833 % dərəcəsi ilə 60 ay müddətinə kredit müqaviləsinin ayrılmaz tərkib hissəsi olan 1 saylı əlavədə müəyyən olunmuş ödəniş planı üzrə hissə-hissə qaytarmaq şərtilə 1298,63 (min iki yüz doxsan səkkiz manat altmış üç qəpik) kredit verilmişdir. Lakin, sözügedən müqavilə üzrə cavabdeh öhdəliklərini yerinə yetirməmişdir. İddiaçının nümayəndəsi məhkəməyə ərizə ilə müraciət edərək bütün zəruri sənədlərin məhkəmə təqdim edilməsi nəzərə alınmaqla iddiaçının iştirakı olmadan işə baxılmasını xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasının yeri və vaxtı barədə cavabdehə qanunla nəzərdə tutulmuş qaydada məlumat verilsə də, məhkəmə iclasında iştirak etməmiş, iştirak etməməsinin səbəbləri barədə məlumat verməmişdir. İş materiallarında olan xx.xx.2019-cu il tarixli 061A********** nömrəli kredit müqaviləsinə əsasən cavabdehə aylıq 0,0833 % dərəcəsi ilə 60 ay müddətinə kredit müqaviləsinin ayrılmaz tərkib hissəsi olan 1 saylı əlavədə müəyyən olunmuş ödəniş planı üzrə hissə-hissə qaytarmaq şərtilə 1298,63 (min iki yüz doxsan səkkiz manat altmış üç qəpik) kredit verilmişdir. İş materiallarında olan maliyyə arayışına əsasən müəyyən olunur ki, Cavabdeh xx.xx.2019-cu il tarixli 061A********** nömrəli kredit müqaviləsinə əsasən 1163,08 (min yüz altmış üç manat səkkiz qəpik) manat əsas, 16,39 (on altı manat otuz doqquz qəpik) manat faiz, 1100,02 (min yüz manat iki qəpik) manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 2279,49 (iki min iki yüz yetmiş doqquz manat qırx doqquz qəpik) manat borcu vardır. İş materiallarında olan İddiaçı QSC-nin Cavabdeh ünvanladığı bildirişdən görünür ki, sonuncuya borcun ödənilməsi ilə bağlı təklif edilmiş, borcun ödənilməyəcəyi təqdirdə məhkəməyə müraciət ediləcəyi ilə bağlı xəbərdarlıq edilmişdir. Məhkəmə hesab edir ki, iddia tələbi qismən təmin edilməlidir. Sözügedən iddia tələbinin qanuni əsası qismində Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin (bundan sonra MM) 462 (cərimə borcuna münasibətdə), 467 (cərimə borcunun azaldılmasına münasibətdə), 739 (əsas borca münasibətdə) və 741-ci (faiz borcuna münasibətdə) maddələri çıxış edir. MM-in 462.1-ci maddəsinə əsasən, dəbbə pulu (cərimə, penya) müqavilə ilə müəyyənləşdirilən, öhdəliyin icra edilmədiyi və ya lazımınca icra edilmədiyi, o cümlədən icranın gecikdirildiyi halda borclunun kreditora ödəməli olduğu pul məbləğidir. Əgər öhdəliyin məzmununu hərəkətdən çəkinmək təşkil edirsə, dəbbə pulu hərəkətin edildiyi andan tutulmalıdır. Dəbbə pulunun ödənilməsi tələbi üzrə kreditor ona zərər vurulduğunu sübuta yetirməyə borclu deyildir. MM-in 467-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq tənasübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azalda bilər. Tənasüb müəyyənləşdirilərkən kreditorun həm əmlak mənafeləri, həm də bütün əsaslı mənafeləri nəzərə alınır. Dəbbə pulu ödənildikdən sonra onun miqdarının azaldılması istisna edilir. MM-in 739-cu maddəsinə əsasən borc müqaviləsinə görə iştirakçılardan biri (borc verən) pula və ya digər əvəz edilən əşyalara mülkiyyət hüququnu digər iştirakçıya (borc alana) keçirməyi öhdəsinə götürür, digər iştirakçı (borc alan) isə aldıqlarını müvafiq olaraq pul və ya eyni keyfiyyətdə və miqdarda olan eyni növlü əşyalar şəklində borc verənə qaytarmağı öhdəsinə götürür. Borc müqaviləsinin predmeti hər hansı pul məbləği olduqda, o, kredit müqaviləsi adlandırılır. MM-in 741-ci maddəsinə əsasən, əgər müqavilənin iştirakçıları borcun faizlər ilə verilməsini şərtləşdirirlərsə, faizlər müvafiq surətdə bir ilin sonunda ödənilməli, borc bir il başa çatanadək qaytarılmalıdırsa, borcun qaytarılması ilə bir vaxtda ödənilməlidir. Beləliklə, iş materiallarından görünür ki, kredit müqaviləsi üzrə “Borcalan” Cavabdeh “Borcverən” İddiaçı QSC qarşısında öhdəliklərini yerinə yetirməməklə müqavilə şərtlərini pozmuşdur. Məhkəmə dəbbə pulunun həcmi ilə bağlı qeyd edir ki, cərimə borcunun 1100,02 (min yüz manat iki qəpik) manat deyil, 100 (yüz) manat məbləğində müəyyən edilməsi məqsədə müvafiqdir. Belə ki, cərimə borcunun 100 manatdan yuxarı müəyyən olunması cavabdeh nöqteyi-nəzərdən, 100 manatdan az müəyyən olunması isə iqtisadi faktorlar nəzərə alınmaqla iddiaçı nöqteyi-nəzərdən məqsədə müvafiq hesab olunmur. Nəticə etibarilə, MM-in 462, 467, 739 və 741-ci maddələrinin dispozisiya şərtləri sözügedən iddia tələbinin hüquqi və faktiki əsasları eynilik təşkil edir. Belə ki, “Borcverən” pul məbləğini “Borcalan”a ödəmiş, “Borcalan” isə həmin pul məbləğini faizlər ilə geri qaytarılması öhdəliyini icra etməməklə müqavilə öhdəliklərini pozmuşdur. Məhkəmə ümumi borcun faiz hissəsi ilə bağlı münasibətlərin hüquqi əsası kimi MMin 385-ci maddəsinin çıxış etməsi mövqeyi ilə razı deyil. Belə ki, məhkəmə qeyd edir ki, Tərəflər arasında yaranmış müqavilə münasibətləri kredit (borc) münasibətləridir və həmin münasibətlər MM-in xüsusi hissəsinin müvafiq normaları ilə (Borc müqaviləsi) tənzimlənir. Məhz sözügedən bölmədə nəzərdə tutulmuş 741-ci maddə xüsusi norma kimi sırf borc üzrə faizlər ilə bağlı münasibətləri tənzimləmək üçün nəzərdə tutulduğundan xüsusi norma olduğu halda MM-in ümumi normalarına (385ci maddə) istinad edilməsinə hüquqi əsas yoxdur. Məhkəmə həmçinin hesab edir ki, iddia tələbinin təmin təmin olunması əsası ilə İddiaçı QSC ilə cavabdeh X3 arasında bağlanmış xx.xx.2019-cu il tarixli 061A********** nömrəli kredit müqaviləsi ləğv edilməlidir. Belə ki, müqavilə əsasında yaranmış mübahisəyə məhkəmənin qətnaməsi ilə hüquqi qiymət verildiyindən və qətnamənin icrası öhdəlik münasibətlərinə xitam üçün yeganə hüquqi əsas olduğundan müqavilə münasibətlərinin davam etməsinin hüquqi cəhətdən əhəmiyyəti yoxdur. Belə ki, məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən edildi ki, İddiaçı QSC ilə cavabdeh X3 arasında bağlanmış xx.xx.2019-cu il tarixli 061A********** nömrəli kredit müqaviləsinə əsasən cavabdehə aylıq 0,0833 % dərəcəsi ilə 60 ay müddətinə kredit müqaviləsinin ayrılmaz tərkib hissəsi olan 1 saylı əlavədə müəyyən olunmuş ödəniş planı üzrə hissəhissə qaytarmaq şərtilə 1298,63 (min iki yüz doxsan səkkiz manat altmış üç qəpik) kredit verilmişdir. Lakin, sözügedən müqavilə üzrə cavabdeh öhdəliklərini yerinə yetirməmişdir. Nəticədə cavabdehin Accessbank” QSC-yə əsasən 1163,08 (min yüz altmış üç manat səkkiz qəpik) manat əsas, 16,39 (on altı manat otuz doqquz qəpik) manat faiz, 100 (yüz) manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 1279,47 (min iki yüz yetmiş doqquz manat qırx yeddi qəpik) manat borcu yaranmışdır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 119.1-ci maddəsinin tələblərinə görə, məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə münasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. Belə olan halda, iddiaçı tərəfindən ödənilmiş 42,8 (qırx iki manat səksən qəpik) manat məhkəmə xərci də cavabdehə aid edilməlidir. Beləliklə, məhkəmə iş materiallarında olan sübutlara məcmu halda qiymət verərək hesab edir ki, xx.xx.2019-cu il tarixli 061A********** nömrəli kredit müqaviləsi ləğv edilməklə iddia tələbi qismən təmin edilməli, 1163,08 (min yüz altmış üç manat səkkiz qəpik) manat əsas, 16,39 (on altı manat otuz doqquz qəpik) manat faiz, 100 (yüz) manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 1279,47 (min iki yüz yetmiş doqquz manat qırx yeddi qəpik) manat pul və ödənilmiş 42,8 (qırx iki manat səksən qəpik) manat dövlət rüsumu cavabdeh X1 tutularaq İddiaçı QSC-yə ödənilməlidir. Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikasının MPM-nin 216-220, 227, 358, 360 və 362-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə QƏT ETDİ: İddiaçı QSC-nin cavabdeh X2 qarşı “pul” tələbinə dair iddiası qismən təmin edilsin. İddiaçı QSC ilə cavabdeh X3 arasında bağlanmış xx.xx.2019-cu il tarixli 061A********** nömrəli kredit müqaviləsi ləğv edilsin. Cavabdeh X1 1163,08 (min yüz altmış üç manat səkkiz qəpik) manat əsas, 16,39 (on altı manat otuz doqquz qəpik) manat faiz, 100 (yüz) manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 1279,47 (min iki yüz yetmiş doqquz manat qırx yeddi qəpik) manat pul və ödənilmiş 42,8 (qırx iki manat səksən qəpik) manat dövlət rüsumu tutularaq İddiaçı QSC-nin xeyrinə ödənilsin. Qətnamədən, onun rəsmi qaydada verildiyi gündən bir ay müddətində Bakı şəhəri Yasamal Rayon Məhkəməsi vasitəsilə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər. Qətnamədən şikayət verilmədikdə, işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Hakim: Fariz Əlizadə