Bakı Şəhəri Suraxanı Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2(010)-4993/2025

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bakı şəhəri İş № e-2(010)-4993/2025 10.10.2025 BAKI ŞƏHƏRİ SURAXANI RAYON MƏHKƏMƏSİ Bakı şəhəri Suraxanı Rayon Məhkəməsinin hakimi Rzayeva Fəridə İslam qızı İddiaçı Cavabdeh qarşı pul tələbi barəsində ərizəsinə kiçik iddialara dair işlər üzrə sadələşdirilmiş icraat qaydasında baxaraq, müəyyən etdi. İddia tələbi İddiaçı (bundan sonra – iddiaçı) Cavabdeh (bundan sonra – cavabdeh) qarşı pul tələbi barədə kiçik iddialara dair işlər üzrə sadələşdirilmiş icraat qaydasında iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, cavabdehdən xx.xx.2023-cü il tarixli, 74434 nömrəli nisyə alğı-satqı müqaviləsi üzrə 205 manat və xx.xx.2023-cü il tarixli, 75800 nömrəli nisyə alğı-satqı müqaviləsi üzrə 363 manat olmaqla, cəmi 568 manat məbləğində pul vəsaiti və ödənilmiş 30 manat məbləğində dövlət rüsumunun iddiaçının xeyrinə tutulması barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İşin faktiki halları Tərəflər arasında xx.xx.2023-cü il tarixli, 75800 nömrəli nisyə alğı-satqı müqaviləsi bağlanmışdır. Həmin müqaviləyə əsasən, cavabdeh iddiaçıdan hissə-hissə ödəniş şərti ilə 675 manat məbləğində olan məişət avadanlığını əldə etmiş, ilkin ödəniş edilmədən, qalıq 675 manat məbləği 24 ay müddətinə, aylıq 28 manat olmaqla iddiaçıya ödəməyi öz üzərinə götürmüşdür. Tərəflər arasında xx.xx.2023-cü il tarixli, 74434 nömrəli nisyə alğı-satqı müqaviləsi bağlanmışdır. Həmin müqaviləyə əsasən, cavabdeh iddiaçıdan hissə-hissə ödəniş şərti ilə 390 manat məbləğində olan məişət avadanlığını əldə etmiş, ilkin ödəniş edilmədən, qalıq 390 manat məbləği 24 ay müddətinə, aylıq 16 manat olmaqla iddiaçıya ödəməyi öz üzərinə götürmüşdür. xx.xx.2025-ci il tarixli maliyyə arayışına görə xx.xx.2023-cü il tarixli, 75800 nömrəli nisyə alğı-satqı müqaviləsi üzrə cavabdehin iddiaçıya ödənilməmiş 363 manat əsas (qalıq) borcu vardır. xx.xx.2025-ci il tarixli maliyyə arayışına görə xx.xx.2023-cü il tarixli, 74434 nömrəli nisyə alğı-satqı müqaviləsi üzrə cavabdehin iddiaçıya ödənilməmiş 195 manat əsas (qalıq) borcu vardır. İddia ərizəsi və ona etirazın dəlilləri a)iddia ərizəsinin dəlilləri İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, iddiaçı ilə cavabdeh arasında bağlanmış xx.xx.2023-cü il tarixli, 74434 nömrəli nisyə alğı-satqı müqaviləsinə əsasən, cavabdehə 390 manat dəyərində “X1 Yeni” adlı mal satılmışdır. Müqavilənin şərtlərinə əsasən, cavabdeh məhsulun alınması üçün göstərilən məbləği 24 ay müddətinə ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. xx.xx.2023-cü il tarixli, 74434 nömrəli nisyə alğı-satqı müqaviləsinin şərtlərinə görə borc alan borc məbləğini tam və vaxtında ödəməyi öhdəsinə götürsə də, öhdəliyi vaxtında və lazımı qaydada icra etməmişdir. Bu barədə dəfələrlə yazılı və şifahi qaydada xəbərdar edilməsinə baxmayaraq, cavabdeh öhdəliyinin icra edilməsindən qərəzli olaraq yayınmışdır. Təqdim olunan maliyyə arayışına əsasən, cavabdehin xx.xx.2023-cü il tarixli, 11965 nömrəli nisyə alğı-satqı müqaviləsi üzrə borcunun məbləği 205 manat təşkil edir. Həmçinin iddiaçı ilə cavabdeh arasında bağlanmış xx.xx.2023-cü il tarixli, 75800 nömrəli nisyə alğı-satqı müqaviləsinə əsasən, cavabdehə 675 manat dəyərində “Çarpayı Taxt” adlı mal satılmışdır. Müqavilənin şərtlərinə əsasən, cavabdeh məhsulun alınması üçün məbləği 24 ay müddətinə ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. xx.xx.2023-cü il tarixli, 75800 nömrəli nisyə alğı-satqı müqaviləsinin şərtlərinə görə borc alan borc məbləğini tam və vaxtında ödəməyi öhdəsinə götürsə də, öhdəliyi vaxtında və lazımı qaydada icra etməmişdir. Bu barədə dəfələrlə yazılı və şifahi qaydada xəbərdar edilməsinə baxmayaraq, cavabdeh öhdəliyinin icra edilməsindən qərəzli olaraq yayınmışdır. Təqdim olunan maliyyə arayışına əsasən, cavabdehin xx.xx.2023-cü il tarixli, 75800 nömrəli nisyə alğı-satqı müqaviləsi üzrə borcunun məbləği 363 manat təşkil edir. Qeyd olunanlara əsasən, nisyə alğı-satqı müqaviləsindən irəli gələn öhdəliyini vaxtında və lazımı qaydada icra etmədiyi üçün cavabdehdən xx.xx.2023-cü il tarixli,74434 nömrəli nisyə alğı-satqı müqaviləsi üzrə 205 manat və xx.xx.2023-cü il tarixli, 75800 nömrəli nisyə alğı satqı müqaviləsi üzrə 363 manat olmaqla, ümumilikdə 568 manat pul tutulmalıdır. b) Cavabdehin iddia ərizəsinə etirazının dəlilləri Cavabdeh qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada və müddətdə iddiaya dair əsaslandırılmış etirazını və ona əlavə edilmiş sənədləri göndərməsi barədə məlumatlandırılmışdır. Cavabdehin əsaslandırılmış etirazı məhkəməyə daxil olmamışdır. İş materiallarına əlavə edilmiş sənədlər İddiaçı MMC (Satıcı) və Cavabdeh (Alıcı) arasında xx.xx.2023-cü il tarixdə bağlanmış 75800 nömrəli müqavilədən müəyyən olunur ki, “Alıcı” “Satıcı”dan hissə-hissə ödəniş şərti ilə 675 manat məbləğində məişət avadanlığı əldə edərək, ilkin ödəniş edilmədən 675 manat qalıq məbləğini 24 ay müddətinə hər ay 28 manat olmaqla “Satıcı”ya ödəməyi öz öhdəsinə götürmüşdür. xx.xx.2023-cü il tarixli, 75800 nömrəli nisyə alğı-satqı müqaviləsinə əlavə olan ödəniş qrafikindən müəyyən olunur ki, nisyə alğı-satqı müqaviləsi üzrə ödəniş cədvəli təsdiq edilmiş və müqavilə üzrə borcun xx.xx.2023 – xx.xx.2025-ci il tarixləri arasında hər ay 28 manat (birinci ay 31 manat) məbləğində olmaqla ödənilməsi tərəfləri arasında razılaşdırılmışdır. xx.xx.2025-ci il tarixli maliyyə arayışından müəyyən olunur ki, cavabdehin xx.xx.2023-cü il tarixli, 75800 nömrəli müqavilə üzrə iddiaçıya 363 manat məbləğində qalıq borcu vardır. İddiaçı MMC (Satıcı) və Cavabdeh (Alıcı) arasında xx.xx.2023-cü il tarixdə bağlanmış 74434 nömrəli müqavilədən müəyyən olunur ki, “Alıcı” “Satıcı”dan hissə-hissə ödəniş şərti ilə 390 manat məbləğində məişət avadanlığı əldə edərək, ilkin ödəniş edilmədən 390 manat qalıq məbləğini 24 ay müddətinə hər ay 16 manat olmaqla “Satıcı”ya ödəməyi öz öhdəsinə götürmüşdür. xx.xx.2023-cü il tarixli, 74434 nömrəli nisyə alğı-satqı müqaviləsinə əlavə olan ödəniş qrafikindən müəyyən olunur ki, nisyə alğı-satqı müqaviləsi üzrə ödəniş cədvəli təsdiq edilmiş və müqavilə üzrə borcun xx.xx.2023 – xx.xx.2025-ci il tarixləri arasında hər ay 16 manat (birinci ay 22 manat) məbləğində olmaqla ödənilməsi tərəfləri arasında razılaşdırılmışdır. xx.xx.2025-ci il tarixli maliyyə arayışından müəyyən olunur ki, cavabdehin xx.xx.2023-cü il tarixli, 74434 nömrəli müqavilə üzrə iddiaçıya 195 manat məbləğində qalıq borcu vardır. xx.xx.2025-ci il tarixli bildirişdən müəyyən olunur ki, iddiaçı tərəfindən cavabdehə xx.xx.2023-cü il tarixli, 75800 nömrəli və xx.xx.2023-cü il tarixli, 74434 nömrəli müqavilələr üzrə ödənilməmiş borcunun məbləği barədə məlumat verilmiş, həmin borcun 3 (üç) iş günü müddətində ödənilmədiyi təqdirdə iddia tələbi ilə məhkəməyə müraciət ediləcəyi ilə bağlı xəbərdarlıq edilmişdir. xx.xx.2025-ci il tarixli, **********07 nömrəli mədaxil qəbzindən müəyyən olunur ki, iddiaçı tərəfindən iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edilməsi üçün 30 manat məbləğində dövlət rüsumu ödənilmişdir. Tətbiq edilən hüquq Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi Maddə 385.1. Öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. Maddə 442. Öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. Maddə 448.2. Borclu öz öhdəliklərinin hər bir təqsirli pozuntusu (hərəkət və ya hərəkətsizlik) üçün məsuliyyət daşıyır. Borclunu təqsirə görə, yəni qərəzə və ya kobud ehtiyatsızlığa görə məsuliyyətdən qabaqcadan azad etmək olmaz. Maddə 600.1. Alğı-satqı müqaviləsində əşyanın alıcıya verildikdən müəyyən müddət sonra ödənilməsinin (əşyaların nisyə satışının) nəzərdə tutulduğu halda alıcı ödənişi müqavilədə nəzərdə tutulan müddətdə, müqavilədə belə müddət nəzərdə tutulmadıqda isə bu Məcəllənin 427-ci maddəsinə uyğun müəyyənləşdirilmiş müddətdə həyata keçirməlidir. Maddə 600.4. Əşyanı təhvil almış alıcı onu alğı-satqı müqaviləsində nəzərdə tutulan müddətdə ödəmək vəzifəsini icra etmədikdə satıcı verilmiş əşyanın ödənilməsini və ya ödənilməmiş malın qaytarılmasını tələb edə bilər. Maddə 601.1. Əşyanın nisyə satılması haqqında müqavilədə onun hissə-hissə ödənilməsi nəzərdə tutula bilər. Hissə-hissə ödəmə şərti ilə əşyanın nisyə satılması haqqında müqavilə o halda bağlanmış sayılır ki, alğı-satqı müqaviləsinin digər mühüm şərtləri ilə yanaşı əşyanın qiyməti, ödənişlərin qaydası, müddətləri və məbləğləri nəzərdə tutulmuş olsun. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsi Maddə 14.2. Məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Maddə 77.1. Hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Maddə 119.1. Məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə mütənasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. Maddə 284-1. Mülki işlər üzrə iddianın qiyməti beş min manatdan, kommersiya mübahisələrinə dair işlər üzrə iddianın qiyməti on min manatdan az olan iddialar (kiçik iddialar) üzrə işlərə bu fəslə uyğun olaraq sadələşdirilmiş qaydada baxılmasına yol verilir. Maddə 284-5.3. Ərizə məhkəməyə daxil olduğu gündən 30 (otuz) iş günü ərzində işə tərəflərin təqdim etdiyi sənədlər əsasında, məhkəmə baxışı keçirilmədən və tərəflər izahatları dinlənilmək üçün çağırılmadan baxılmalı və həmin işin həllinə dair qətnamə çıxarılmalıdır. “Dövlət rüsumu haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu Maddə 8. Məhkəməyə iddia ərizəsinin, digər ərizənin və ya şikayətin verilməsinə, məhkəmə aktının surətinin təkrar verilməsinə görə dövlət rüsumunun dərəcələri: Maddə 8.1.1. iddia qiyməti 1.000 manatadək olduqda – 30 manat. Məhkəmənin mövqeyi Məhkəmə iddia ərizəsi və ona əlavə edilmiş sənədləri araşdıraraq hesab edir ki, iddia tələbi qismən təmin edilməlidir. İş materiallarından görünür ki, tərəflər arasında nisyə alğı-satqı müqavilələri bağlanmış, müqavilələrdə nəzərdə tutulmuş mallar cavabdehə verilmiş və müqavilələrin hissə-hissə ödənilməsi müddəti və məbləği müqavilələr ilə müəyyən edilərək cavabdeh tərəfindən imzalanmışdır. Cavabdeh isə göstərilən müqavilələr əsasında əşyaları almasına dair hüququndan istifadə etmiş, lakin müəyyən olunmuş qaydada ödənişləri vaxtında həyata keçirməməklə, MM-nin 425.1-ci maddəsinin tələblərini pozaraq, müqavilə üzrə öhdəliyinin icrası zamanı vicdanlılığa riayət etməmişdir. Yəni, vicdanlılığın tələblərindən biri olan şərtləşdirilmiş vaxtda öhdəliyin icra edilməsi tələbini pozmuşdur. Halbuki tərəflər müəyyən nəticələrə nail olmaq üçün öhdəlik hüquq münasibətlərinə daxil olurlar və öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır (MM, maddə 335.1). Beləliklə, qeyd edilən müqavilə üzrə iddiaçı cavabdehdən əşyanın dəyərinin ödənilməsini tələb etmək üzrə subyektiv hüquqa malikdir. Cavabdeh isə müqavilə üzrə üzərinə düşən öhdəliyi icra etməməklə, iddiaçının bu hüququnu pozmuşdur. Belə ki, alğı-satqı müqaviləsi müəyyən qiymət müqabilində əmlakın əvəzli özgəninkiləşdirilməsini nəzərdə tutur və satıcı tərəfindən əmlakın verilməsi, alıcı tərəfindən qarşılıqlı olaraq müqavilə qiymətinin ödənilməsini şərtləndirir. İddia tələbinin hansı hissədə qismən təmin edilməli olması hissəsinə münasibətdə məhkəmə qeyd edir ki, iddia ərizəsində cavabdehdən xx.xx.2023-cü il tarixli, 74434 nömrəli nisyə alğı-satqı müqaviləsi üzrə 205 manat tələb olunsa da, iddiaçı tərəfindən təqdim edilmiş maliyyə arayışı və nisyə alğı-satqı müqaviləsi üzrə hərəkət sənədinin (qeydedicinin) tədqiqi nəticəsində bu borcun əslində 195 manat məbləğində olması, başqa sözlə həmin müqavilə üzrə cavabdeh tərəfindən 390 manat ümumi müqavilə məbləğindən 195 manatın ödənildiyi və ödənilməmiş borcun 195 manat təşkil etməsi aşkar edilmişdir. Odur ki, cavabdehin müqavilə öhdəliklərinin vaxtında və lazımı qaydada yerinə yetirilməməsinə görə xx.xx.2023-cü il tarixli, 75800 nömrəli nisyə alğı-satqı müqaviləsi üzrə 363 manat və xx.xx.2023-cü il tarixli, 74434 nömrəli nisyə alğı-satqı müqaviləsi üzrə 195 manat olmaqla, cəmi 558 manat məbləğində borcunun olması müəyyən edilmiş, iş üzrə cavabdeh tərəfindən qeyd edilənlərin əksini təsdiq edən sübutlar məhkəməyə təqdim edilməmişdir. Məhkəmə onu da qeyd edir ki, cavabdeh xx.xx.2025-ci il tarixdə ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, iddiaçı aralarında bağlanmış nisyə alğı-satqı müqavilələri üzrə yaranmış borc məbləğini inkar etmədiyini, lakin maddi vəziyyəti ilə əlaqədar olaraq həmin məbləği tam şəkildə ödəmək imkanına malik olmadığını qeyd etmiş, həmçinin qətnamə üzrə qət ediləcək borc məbləğinin hissə-hissə icra edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 231.1-ci maddəsinə əsasən, işə baxmış hakim, işdə iştirak edən şəxslərin ərizəsi üzrə tərəflərin əmlak vəziyyətinə və digər hallara əsasən qətnamənin icrasına möhlət verməyə və ya qətnaməni hissə-hissə icra etdirməyə, habelə onun icra üsulunu və qaydasını dəyişdirməyə haqlıdır. Qeyd olunan prosessual hüquq normasının tələblərindən göründüyü kimi, ilk növbədə tərəflərin mübahisəli hüquq münasibətləri üzrə mövcud mübahisələri həll edən yekun məhkəmə aktı qəbul edilməlidir. Qəbul edilmiş həmin qətnamənin icrası ilə bağlı yaranan münasibətlərin tənzimlənməsinin bir qədər fərqli qaydaları (qətnamənin hissə-hissə icra edilməsi, qətnamənin icrasına möhlət verilməsi, qətnamənin icra üsulunun və ya qaydasının dəyişdirilməsi) nəzərdə tutulmuşdur ki, bu qaydaların da tətbiqi müvafiq qətnamə qanuni qüvvəyə mindikdən sonra işdə iştirak edən şəxslərin bu barədə verdikləri ərizələrinə baxılmanın nəticələri əsasında mümkündür. Odur ki, qeyd edilən prosessual qaydaların tətbiqi məsələsinə baxılması üçün işdə iştirak edən şəxslər qətnamə qəbul edildikdən sonra ərizə ilə məhkəməyə müraciət etmək hüququna malikdirlər. Məhkəmə xərcləri Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 107-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə xərcləri dövlət rüsumundan və işə baxılması ilə əlaqədar olan məsrəflərdən ibarətdir. Həmin Məcəllənin 119.1-ci maddəsinə görə, məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə mütənasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. İş materiallarına əlavə edilmiş mədaxil qəbzindən müəyyən olunur ki, iddiaçı hazırkı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etmək üçün 30 manat məbləğində dövlət rüsumu ödəmişdir. Bu məbləğ “Dövlət rüsumu haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə müəyyən edilmiş iddia qiymətinə mütənasib olmuşdur. İddia tələbi qismən təmin edildiyindən ödənilmiş dövlət rüsumunun iddianın təmin edilmiş hissəsinə mütənasib olan 30 manat hissəsi cavabdehdən tutularaq iddiaçının xeyrinə ödənilməlidir. Qeyd olunanları nəzərə alaraq və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessu2al Məcəlləsinin 216-220, 227, 358, 360-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə qət etdi: İddia qismən təmin edilsin. Cavabdeh xx.xx.2023-cü il tarixli, 75800 nömrəli nisyə alğı-satqı müqaviləsi üzrə 363 (üç yüz altmış üç) manat və xx.xx.2023-cü il tarixli, 74434 nömrəli nisyə alğı-satqı müqaviləsi üzrə 195 (yüz doxsan beş) manat olmaqla, cəmi 558 (beş yüz əlli səkkiz) manat məbləğində pul vəsaiti və ödənilmiş 30 (otuz) manat məbləğində dövlət rüsumu tutularaq İddiaçınə ödənilsin. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində “Elektron məhkəmə” informasiya sistemində yaradılan elektron kabinetlə Bakı şəhəri Suraxanı Rayon Məhkəməsi vasitəsilə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər. Qətnamədən şikayət verilməmişdirsə, işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Hakim: Fəridə Rzayeva