Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bakı şəhəri İş № e-2(010)-5326/2023 28.11.2023 BAKI ŞƏHƏRİ SURAXANI RAYON MƏHKƏMƏSİ Bakı şəhəri Suraxanı Rayon Məhkəməsinin hakimi Mahmudova Təranə Nəriman qızı İddiaçı "xxxx" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin (bundan sonra "xxxx" MMC) Cavabdeh oğluna qarşı “pul” tələbinə dair mülki işə yazılı icraat qaydasında baxaraq, məhkəmə aşağıdakı qərarı qəbul etdi. İş materialları
1. xx.xx.2021-ci il tarixli müqaviləyə əsasən Cavabdeh oğlu "xxxx" MMC-dən alqısatqı qiyməti 428,04 manat LG OL45 XBOOM markalı musiqi mərkəzi almışdır.
2. xx.xx.2021-ci il tarixli tarixli təhvil-təslim aktından görünür ki, Cavabdeh oğlu tərəfindən LG OL45 XBOOM markalı musiqi mərkəzi təhvil alınmışdır.
3. xx.xx.2022-ci il tarixli müqaviləyə əsasən Cavabdeh oğlu "xxxx" MMC-dən alqısatqı qiyməti 195 manat olan DASH CAM GT30 markalı kamera almışdır.
4. xx.xx.2022-ci il tarixli təhvil-təslim aktından görünür ki, Cavabdeh oğlu tərəfindən DASH CAM GT30 markalı kamera təhvil alınmışdır.
5. xx.xx.2022-ci il tarixli müqaviləyə əsasən Cavabdeh oğlu "xxxx" MMC-dən alqısatqı qiyməti 4487,76 manat İmei kodu **********05051 İPHONE 13 PRO markalı telefon, PİKO GLASS İPHONE 13 PRO MAX, APPLE 20W USB-C ADAPTER, CASE İNTALEO PRİME İPHONE 13 PRO MAX almışdır.
6. xx.xx.2022-ci il tarixli tarixli təhvil-təslim aktından görünür ki, Cavabdeh oğlu tərəfindən İmei kodu **********05051 İPHONE 13 PRO markalı telefon, PİKO GLASS İPHONE 13 PRO MAX, APPLE 20W USB-C ADAPTER, CASE İNTALEO PRİME İPHONE 13 PRO MAX təhvil alınmışdır.
7. Maliyyə və ödəniş cədvəlinə Cavabdeh oğlunun İmei kodu **********05051 İPHONE 13 PRO markalı telefon, PİKO GLASS İPHONE 13 PRO MAX, APPLE 20W USB-C ADAPTER, CASE İNTALEO PRİME İPHONE 13 PRO MAX üçün 2990,54 manat ödənilməmiş hissə, 299,46 manat cərimə, DASH CAM GT30 markalı kamera üçün 32,1 manat ödənilməmiş hissə, 3,9 manat cərimə, LG OL45 XBOOM markalı musiqi mərkəzi üçün 118,11 manat ödənilməmiş hissə, 11,89 manat cərimə, cəmi 3456 manat borcu yaranmışdır.
8. xx.xx.2023-cü il tarixli xəbərdarlıq məktubundan görünür ki, Cavabdeh oğluna borcun ödənilməsi, əks təqdirdə məhkəmədə iddia qaldırılacağı barədə xəbərdarlıq olunmuşdur.
9. xx.xx.2023-cü il tarixli ********** №-li mədaxil qəbzindən görünür ki, "xxxx" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti tərəfindən məhkəməyə ərizə verilərkən 54,56 manat məbləğində dövlət rüsumu ödənilmişdir.
İşin faktiki halları
10. İddiaçı "xxxx" MMC ilə Cavabdeh oğlu arasında xx.xx.2021-ci, xx.xx.2022-ci və xx.xx.2022-ci il tarixli alğı-satqı müqavilələrinin bağlanması və cavabdehin iddiaçı qarşısında borcunun yaranması işin mübahisəsiz hallarıdır.
İddia tələbi
11. İddiaçı "xxxx" MMC Cavabdeh oğluna qarşı “pul” tələbinə dair (kiçik iddialara dair işlər üzrə sadələşdirilmiş icraat qaydasında) iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, xx.xx.2022-ci il tarixli müqaviləsinə əsasən, İmei kodu **********05051 İPHONE 13 PRO markalı telefon, PİKO GLASS İPHONE 13 PRO MAX, APPLE 20W USB-C ADAPTER, CASE İNTALEO PRİME İPHONE 13 PRO MAX üçün 2990,54 manat ödənilməmiş hissə, 299,46 manat cərimə, xx.xx.2021-ci il tarixli müqaviləsinə əsasən, LG OL45 XBOOM markalı musiqi mərkəzi üçün 118,11 manat ödənilməmiş hissə, 11,89 manat cərimə və xx.xx.2022-ci il tarixli müqaviləsinə əsasən, DASH CAM GT30 markalı kamera üçün 32,1 manat ödənilməmiş hissə, 3,9 manat cərimə, ümumilikdə 3456 manat borc və 54,56 manat ödənilmiş dövlət rüsumunun Cavabdeh oğlundan alınaraq "xxxx" MMC-yə ödənilməsi barədə məhkəmə qətnaməsinin çıxarılmasını xahiş etmişdir.
İddia tələbinin dəlilləri
12. İddiaçı tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, cavabdeh "xxxx" MMC ilə xx.xx.2022ci il, xx.xx.2021-ci il, xx.xx.2022-ci il tarixli müqaviləsinə əsasən, İmei kodu **********05051 İPHONE 13 PRO markalı telefon, PİKO GLASS İPHONE 13 PRO MAX, APPLE 20W USB-C ADAPTER, CASE İNTALEO PRİME İPHONE 13 PRO MAX, LG OL45 XBOOM markalı musiqi mərkəzi, DASH CAM GT30 markalı kamera almış və nəticədə 3456 manat borc yaranmışdır. Cavabdeh müqavilənin şərtlərini pozmuş və nəticədə xx.xx.2022-ci il tarixli müqaviləsinə əsasən, alqı-satqı qiyməti 4487,76 manat İmei kodu **********05051 İPHONE 13 PRO markalı telefon, PİKO GLASS İPHONE 13 PRO MAX, APPLE 20W USB-C ADAPTER, CASE İNTALEO PRİME İPHONE 13 PRO MAX üçün ümumilikdə, 3290 manat olmaqla ondan, 2990,54 manat ödənilməmiş hissə, müştəriyə güzəşt olunaraq 299,46 manat cərimə, xx.xx.2021-ci il tarixli müqaviləsinə əsasən, alqı-satqı qiyməti 428,04 manat LG OL45 XBOOM markalı musiqi mərkəzi üçün ümumilikdə, 130 manat olmaqla ondan, 118,11 manat ödənilməmiş hissə, müştəriyə güzəşt olunaraq 11,89 manat cərimə, xx.xx.2022-ci il tarixli müqaviləsinə əsasən, alqı-satqı qiyməti 195 manat DASH CAM GT30 markalı kamera üçün ümumilikdə, 36 manat olmaqla ondan, 32,1 manat ödənilməmiş hissə, müştəriyə güzəşt olunaraq 3,9 manat cərimə miqdarında borc yaranmışdır. Cavabdehin cəmi ödədiyi məbləğ 1970,05 manat təşkil edir.
Tətbiq edilən hüquq
13. Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsi
Maddə 284-1. Kiçik iddialara dair işlər üzrə sadələşdirilmiş icraat Mülki işlər üzrə iddianın qiyməti beş min manatdan, kommersiya mübahisələrinə dair işlər üzrə iddianın qiyməti on min manatdan az olan iddialar (kiçik iddialar) üzrə işlərə bu fəslə uyğun olaraq sadələşdirilmiş qaydada baxılmasına yol verilir. 284-5.3. Ərizə məhkəməyə daxil olduğu gündən 30 (otuz) iş günü ərzində işə tərəflərin təqdim etdiyi sənədlər əsasında, məhkəmə baxışı keçirilmədən və tərəflər izahatları dinlənilmək üçün çağırılmadan baxılmalı və həmin işin həllinə dair qətnamə çıxarılmalıdır. 284-6.1. İşə mahiyyəti üzrə baxan hakim tərəfindən iddianın tam və ya qismən təmin və ya rədd edilməsi haqqında qətnamə qəbul edilir.
14. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsi Maddə 567. Alğı-satqı müqaviləsi Alğı-satqı müqaviləsinə görə satıcı əşyanı alıcının mülkiyyətinə verməyi, alıcı isə əşyanı qəbul edib əvəzində müəyyənləşdirilmiş pul məbləğini (qiyməti) ödəməyi öhdəsinə götürür. Maddə 600. Nisyə satılmış əşyanın ödənilməsi 600.1. Alğı-satqı müqaviləsində əşyanın alıcıya verildikdən müəyyən müddət sonra ödənilməsinin (əşyaların nisyə satışının) nəzərdə tutulduğu halda alıcı ödənişi müqavilədə nəzərdə tutulan müddətdə, müqavilədə belə müddət nəzərdə tutulmadıqda isə bu Məcəllənin 427-ci maddəsinə uyğun müəyyənləşdirilmiş müddətdə həyata keçirməlidir. 600.4. Əşyanı təhvil almış alıcı onu alğı-satqı müqaviləsində nəzərdə tutulan müddətdə ödəmək vəzifəsini icra etmədikdə satıcı verilmiş əşyanın ödənilməsini və ya ödənilməmiş malın qaytarılmasını tələb edə bilər. Maddə 442. Öhdəliyin icra edilməməsi anlayışı Öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. Maddə 445. Borclunun icranı gecikdirməsi 445.2.1. Öhdəliyin onun icrası üçün müəyyənləşdirilmiş müddətdə icra edilməməsi borclunun icranı gecikdirməsi sayılır. Maddə 448. Öhdəliklərin icra edilməməsi üçün borclunun məsuliyyəti Əgər bu Məcəllə ilə və müqavilə ilə ayrı qayda müəyyənləşdirilməyibsə, borclu onun risk dairəsinə daxil olan öhdəliklərin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdehdir. Maddə 465. Öhdəliyin icra edilməməsi üçün cərimə ödənilməsi 465.2. Əgər borclu öhdəliyin lazımınca icra edilməməsi, o cümlədən müəyyənləşdirilmiş müddətdə icra edilməməsi üçün cərimə ödəyəcəyini vəd etmişdirsə, kreditor cərimənin ödənilməsini və öhdəliyin icrasını tələb edə bilər. Əgər kreditorun lazımınca icra etməmək nəticəsində dəyən zərərin əvəzinin ödənilməsi hüququ varsa, kreditor onun ödənilməsini tələb edə bilər. Əgər kreditor icranı qəbul etmişsə, cərimənin tutulmasını yalnız icranı qəbul edərkən bu hüququ özündə saxlamış olduğu halda tələb edə bilər. Maddə 467. Məhkəmə tərəfindən dəbbə pulunun azaldılması Məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq tənasübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azalda bilər. Tənasüb müəyyənləşdirilərkən kreditorun həm əmlak mənafeləri, həm də bütün əsaslı mənafeləri nəzərə alınır. Dəbbə pulu ödənildikdən sonra onun miqdarının azaldılması istisna edilir.
Məhkəmənin mövqeyi
15. Məhkəmə iş materiallarını hərtərəfli araşdıraraq hesab edir ki, aşağıda qeyd olunan əsaslara görə iddia qismən təmin edilməlidir.
16. Belə ki, tərəflər arasında müqavilə bağlanılmaqla Mülki Məcəllənin 386-cı maddəsinə əsasən həmin müqavilədən irəli gələn öhdəlik münasibətləri yaranmışdır. Göründüyü kimi iddiaçı alğı-satqı müqaviləsinin bağlanmasından irəli gələn və əşyanın verilməsindən ibarət hərəkəti icra etsə də, cavabdeh aldığı əşyanın pulunu iddiaçıya qaytarmaqdan yayınır və beləliklə alğı-satqı müqaviləsinin tələblərini pozaraq üzərinə düşən öhdəliyi yerinə yetirmir. Halbuki, mülki qanunvericiliyin normalarına əsasən müqavilə bağlandığı andan qüvvəyə minir və tərəflər üçün məcburi olur. Yəni, müqavilə hansı məzmunda bağlanıbsa, həmin məzmunda da hüquqi nəticələr doğurur, bir şərtlə ki, mülki qanunvericiliklə ziddiyyət təşkil etməsin. Cavabdeh iddiaçı ilə müqavilə bağlayaraq öhdəlik münasibətinin iştirakçısı olan zaman həmin müqavilənin doğuracağı hüquqi nəticələri qabaqcadan görmüş və dərk etmişdir. Müqaviləni öhdəlik hüquq münasibətlərinin digər yaranma əsaslarından fərqləndirən başlıca xüsusiyyət onun məhz tərəflərin qarşılıqlı iradə ifadəsinin nəticəsi olmasıdır. Göründüyü kimi iddiaçının “vermək”dən ibarət hərəkətinə qarşılıq olaraq, cavabdeh “qaytarmaq”dan ibarət iradə ifadəsi bildirsə də, öz vəzifəsini vicdanlı şəkildə icra etməmişdir. Halbuki, mülki hüquq münasibətlərinin subyektləri öz hüquq və vəzifələrini vicdanla həyata keçirməyə borcludurlar.
17. Məhkəmə cavabdehin üzərində əsas borc olaraq icra ödənilməmiş pul öhdəliyinin olmasını, əlavə olaraq tətbiq edilən dəbbə pulunun isə onun vəziyyətini daha da ağırlaşdırdığını, habelə iddiaçının əmlak mənafelərini nəzərə alaraq hesab edir ki, xx.xx.2022-ci il tarixli müqavilə üzrə dəbbə pulu (penya) tənasübsüz surətdə yüksəkdir, odur ki, dəbbə pulu (penya) azaldılaraq həmin müqavilə üzrə 20 manat müəyyən edilməlidir.
Məhkəmə xərcləri
18. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 107-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə xərcləri dövlət rüsumundan və işə baxılması ilə əlaqədar olan məsrəflərdən ibarətdir.
19. Həmin Məcəllənin 119.1-ci maddəsinə görə, məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə münasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir.
20. İddia qismən təmin edildiyi üçün ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi olaraq 50,15 məbləğində pul Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 119.1-ci maddəsinə əsasən cavabdehdən iddiaçının xeyrinə tutulmalı, ödənilmiş dövlət rüsumunun qalan 4,42 manat hissəsi isə iddiaçının özünə aid edilməlidir.
Məhkəmənin gəldiyi nəticə
21. Beləliklə, məhkəmə iş materiallarını araşdırıb, sübutlara məcmu halda, tam, hərtərəfli və obyektiv hüquqi qiymət verərək hesab edir ki, iddia tələbi qismən təmin edilməli, cavabdehdən xx.xx.2021-ci il tarixli müqaviləyə əsasən 118,11 manat əsas, 11,89 manat cərimə, cəmi 130 manat, xx.xx.2022-ci il tarixli müqaviləyə əsasən 32,1 manat əsas, 3,9 manat cərimə, cəmi 36 manat, xx.xx.2022-ci il tarixli müqaviləsiyə əsasən 2990,54 manat əsas, 20 manat cərimə, cəmi 3010,54 manat, ümumilikdə 3176,54 manat məbləğində pul tutularaq iddiaçı "xxxx" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin hesabına ödənilməli, iddia tələbi qalan hissədə rədd edilməlidir.
22. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216-220-ci və 284-6-cı maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə,
qət etdi:
İddia qismən təmin edilsin. Cavabdeh oğlundan xx.xx.2021-ci il tarixli müqaviləyə əsasən 118,11 manat əsas, 11,89 manat cərimə, cəmi 130 manat, xx.xx.2022-ci il tarixli müqaviləyə əsasən 32,1 manat əsas, 3,9 manat cərimə, cəmi 36 manat, xx.xx.2022-ci il tarixli müqaviləyə əsasən 2990,54 manat əsas, 20 manat cərimə, cəmi 3010,54 manat, olmaqla, ümumilikdə 3176,54 (üç min bir yüz yetmiş altı manat əlli dörd qəpik) manat pul tutularaq iddiaçı "xxxx" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin hesabına ödənilsin. İddia qalan hissədə rədd edilsin. İddia qismən təmin edildiyi üçün ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi olaraq 50,15 (əlli manat on beş qəpik) manat məbləğində pul Cavabdeh iddiaçı "xxxx" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin xeyrinə tutulsun. Ödənilmiş dövlət rüsumunun qalan 4,42 (dörd manat qırx iki qəpik) manat hissəsi iddiaçı "xxxx" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin özünə aid edilsin. Qətnamədən, məhkəmə qətnaməsi işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində “Elektron məhkəmə” informasiya sistemində yaradılan elektron kabinetlə Bakı şəhəri Suraxanı Rayon Məhkəməsi vasitəsilə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər. Qətnamədən şikayət verilməmişdirsə, işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir.