Bakı Şəhəri Xətai Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2(011)-432/2025

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bakı şəhəri İş № e-2(011)-432/2025 03.03.2025 BAKI ŞƏHƏRİ XƏTAİ RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Abbasova İlahə Namiq Kamal qızının sədrliyi, Osmanova Əfsanə Fəxrəddin qızının katibliyi, İddiaçının nümayəndəsi Nümayəndə1, Cavabdeh1 iştirakı ilə, İddiaçı "xxxx" ASC-nin cavabdehlər Cavabdeh1, Cavabdeh3 və Cavabdeh2 qarşı “ölmüş şəxsin kredit borcunun mirası qəbul etmiş vərəsələrdən tutulması” tələbinə dair iddia ərizəsi üzrə mülki işə Bakı şəhəri Xətai Rayon Məhkəməsinin binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq Müəyyənetdi: İddiaçı "xxxx" ASC cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 qarşı “ölmüş şəxsin kredit borcunun mirası qəbul etmiş vərəsələrdən tutulması” tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, tələbində göstərmişdir ki, "xxxx" ASC-nin Müştəri Xidməti Departamenti ilə İbrahimova Elmira Fərzəli qızı arasında bağlanmış BPM**********79 nömrəli, xx.xx.2021-ci il tarixli Kredit müqaviləsinə əsasən İbrahimova Elmira Fərzəli qızına illik 20 faizlə 48 ay müddətinə 3400 manat məbləğində nağd kredit verilmiş və illik 24 faizlə, 36 ay müddətinə 300 manat məbləğində kart limiti verilmişdir. Tərəflər arasında bağlanmış kredit müqaviləsi ilə müəyyən edilmişdir ki, borcalan bu müqavilə ilə müəyyən edilmiş müddətdə kredit məbləğini və ona hesablanan faizləri ödəməlidir. Elektron informasiya sistemindən əldə edilmiş məlumata əsasən İbrahimova Elmira Fərzəli qızı xx.xx.2023-cü il tarixində vəfat etmişdir. Bakı şəhəri 9 saylı notariat ofisi tərəfindən təqdim edilmiş 1144 saylı, xx.xx.2024-cü il tarixli məktuba əsasən müəyyən edilmişdir ki, Cavabdeh2 və İbrahimov Cavabdeh1 Elmira Fərzəli qızının vərəsələri kimi tanınmışdır. Bankın Müştəri Xidməti Departamenti tərəfindən təqdim edilmiş xx.xx.2024-cü il tarixli maliyyə arayışına əsasən, İbrahimova Elmira Fərzəli qızının xx.xx.2024-cü ilədək Banka ödənilməmiş nağd krediti üzrə 2168,7 manat əsas borc, 602,44 manat faiz borcu və 0,01 manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 2771,15 manat borcu, kart limiti üzrə isə xx.xx.2024-cü il tarixə 53,94 manat əsas borc, 16,2 manat faiz borcu olmaqla cəmi 70,14 manat borcu qalmışdır. Eyni zamanda iddiaçı tərəfindən iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etmək üçün 48,41 manat dövlət rüsumu və 0,4 manat bank xidmət haqqı ödənilmişdir. Cavabdeh mərhum İbrahimova Elmira Fərzəli qızından qalmış mirası qəbul etməsinə baxmayaraq ona çatan miras payı həcmində miras qoyanın "xxxx" ASC qarşısında olan öhdəliyini icra etməmişdir. Mübahisənin məhkəmədən kənar həlli üçün cavabdehlərə xx.xx.2024-cü il tarixində 6-2-22/2-20925/2024 nömrəli xəbərdarlıq məktubu göndərilməsinə baxmayaraq cavabdeh öz öhdəliyini bu günədək tam şəkildə yerinə yetirməmişdir. İddiaçı göstərilənləri nəzərə alaraq, İbrahimova Elmira Fərzəli qızının vərəsələri Cavabdeh2 və Cavabdeh1 iddiaçı "xxxx" ASC-nin xeyrinə nağd krediti üzrə 2168,7 manat əsas borc, 602,44 manat faiz borcu və 0,01 manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 2771,15 manat borcu, kart limiti üzrə isə 53,94 manat əsas borc, 16,2 manat faiz borcu olmaqla cəmi 70,14 manat borcunun və ödənilmiş 48,41 manat dövlət rüsumunun və 0,4 manat xidmət haqqının tutulması barədə qətnamə qəbul edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. İddiaçı daha sonra iddia tələbinin dəqiqləşdirilməsi barədə ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, İbrahimova Elmira Fərzəli qızının vərəsələri Cavabdeh2, Cavabdeh3 və Cavabdeh1 iddiaçı "xxxx" ASC-nin xeyrinə nağd krediti üzrə 2168,7 manat əsas borc, 602,44 manat faiz borcu və 0,01 manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 2771,15 manat borcu, kart limiti üzrə isə 53,94 manat əsas borc, 16,2 manat faiz borcu olmaqla cəmi 70,14 manat borcunun və ödənilmiş 48,41 manat dövlət rüsumunun və 0,4 manat xidmət haqqının tutulması barədə qətnamə qəbul edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir Məhkəmə iclasında iştirak edən iddiaçının nümayəndəsi Nümayəndə1 iddia tələbini müdafiə edərək, məhkəmədən iddianın təmin edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasında iştirak edən Cavabdeh1 iddia tələbinə etiraz edərək, iddianın təmin edilməməsini xahiş etmiş, miras əmlakdan pay almadığını bildirmişdir. Məhkəmə iclası barədə cavabdehlər Cavabdeh1, Cavabdeh3 lazımı qaydada məlumat verilməsinə baxmayaraq, onlar, hazırkı məhkəmə iclasına gəlməmiş və ya nümayəndələrinin iştiraklarını təmin etməmişlər. Məhkəmə Azərbaycan Respublikası MPM-nin 185.5-ci maddəsinə əsasən işə cavabdehlərin iştirakları olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Məhkəmə tərəflərin çıxışını dinləyib, iş materiallarını araşdırıb və sübutlara məcmu halda hüquqi qiymət verərək hesab edir ki, iddia təmin edilməlidir. Belə ki, iş materiallarında olan "xxxx" ASC ilə İbrahimova Elmira Fərzəli qızı arasında bağlanmış BPM**********79 nömrəli 06 may 2021-ci il tarixli kredit müqaviləsindən görünür ki, bank tərəfindən borcluya illik 20 faizlə 48 ay müddətinə 3400 manat məbləğində kredit və illik 24 faizlə, 36 ay müddətinə 300 manat məbləğində kart limiti verilmişdir. İş materialında olan "xxxx" ASC tərəfindən verilmiş 26 iyul 2024-cü il tarixli maliyyə arayışından görünür ki, İbrahimova Elmira Fərzəli qızının BPM**********79 nömrəli 06 may 2021-ci il tarixli kredit müqaviləsi üzrə 2168,7 manat əsas borc, 602,44 manat faiz borcu və 0,01 manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 2771,15 manat borcu vardır. İş materialında olan "xxxx" ASC tərəfindən verilmiş 26 iyul 2024-cü il tarixli maliyyə arayışından görünür ki, İbrahimova Elmira Fərzəli qızının BPM**********79 nömrəli 06 may 2021-ci il tarixli kredit müqaviləsi üzrə 2168,7 manat əsas borc, 602,44 manat faiz borcu və 0,01 manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 2771,15 manat borcu və kart limiti üzrə 53,94 manat əsas borc, 16,2 manat faiz borcu olmaqla cəmi 70,14 manat borcu vardır. İş materiallarında olan 5 saylı Bakı “ASAN xidmət” mərkəzi Qeydiyyat şöbəsi tərəfindən verilmiş AZ-İİ seriyalı, 334921 nömrəli ölüm haqqında şəhadətnamənin surətindən görünür ki, İbrahimova Elmira Fərzəli qızı 18 mart 2023-cü il tarixdə Bakı şəhərində vəfat etmişdir. İş materiallarında olan Bakı şəhəri 9 saylı Notariat Ofisi tərəfindən verilmiş 14 aprel 2023cü il tarixli, 958 nömrəli məktubdan görünür ki, 18 mart 2023-cü il tarixdə vəfat etmiş, 29 yanvar 1956-cı il təvəllüdlü İbrahimova Elmira Fərzəli qızının əri –Cavabdeh2 və oğlu Cavabdeh1 miras əmlakın qəbulu üçün notariat ofisinə yazılı müraciət etmiş vərəsələrdir. İş materiallarında olan 08 dekabr 2020-ci il tarixli Torpağın İcarə Hüquqlarının bağışlanması müqaviləsinin surətindən görünür ki, İbrahimova X4 rayonu, Abşeron quşçuluq sovxozu ərazisində yerləşən 0,01 ha üzərində olan istifadə hüququnu oğlu X1 bağışlamışdır. İş materiallarında olan Cavabdeh2 13 aprel 2023-cü il tarixli, **********866 nömrəli ərizədən görünür ki, 18 mart 2023-cü il tarixdə iddiaçının ünvan 1 ünvanında qeydiyyatda olmuş və arvadı – İbrahimova Elmira Fərzəli qızı ölmüşdür. Mirasın tərkibi: bütün daşınar və daşınmaz əmlaklar, habelə digər əmlak hüquqlarına ondan irs qalmış mirası qəbul edir. Ondan başqa vərəsələri Cavabdeh1 – oğlu və X2 –oğludur. İş materiallarında olan Cavabdeh1 13 aprel 2023-cü il tarixli, **********865 nömrəli ərizədən görünür ki, 18 mart 2023-cü il tarixdə iddiaçının ünvan 1 ünvanında qeydiyyatda olmuş və arvadı – İbrahimova Elmira Fərzəli qızı ölmüşdür. Mirasın tərkibi: bütün daşınar və daşınmaz əmlaklar, habelə digər əmlak hüquqlarına ondan irs qalmış mirası qəbul edir. Ondan başqa vərəsələri Cavabdeh2 – əri və X2 –oğludur. İş materiallarında olan "xxxx" ASC-nin cavabdehlərə ünvanladığı xəbərdarlığa əsasən məlum olur ki, bank tərəfindən borcun ödənilməsi barədə cavabdehə xəbərdarlıq göndərilmişdir. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin (bundan sonra bu məcəllənin müddəlarına istinad olunacaq) 385.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyə əsasən bir şəxs başqa şəxsin xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. Öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün onun iştirakçıları arasında müqavilə olmalıdır. (maddə 386.1) Borc müqaviləsinə görə iştirakçılardan biri (borc verən) pula və ya digər əvəz edilən əşyalara mülkiyyət hüququnu digər iştirakçıya (borc alana) keçirməyi öhdəsinə götürür, digər iştirakçı (borc alan) isə aldıqlarını müvafiq olaraq pul və ya eyni keyfiyyətdə və miqdarda olan eyni növlü əşyalar şəklində borc verənə qaytarmağı öhdəsinə götürür.(maddə 739.1) Borc müqaviləsinin predmeti hər hansı pul məbləği olduqda, o, kredit müqaviləsi adlandırılır.(maddə 739.2) Öhdəlik onun icrası gününü və ya icra edilməli olduğu vaxt dövrünü nəzərdə tutursa və ya müəyyənləşdirməyə imkan verirsə, öhdəlik həmin gün və ya bü cür dövr ərzində istənilən an icra eilməlidir. (maddə 427.3) Əgər müddət günlərlə hesablanırsa, o, sonuncu günün axırında bitir. (maddə 429.1.3) Öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi başa düşülür.(maddə 442) Əgər bu Məcəllə ilə və müqavilə ilə ayrı qayda müəyyənləşdirilməyibsə, borclu onun risk dairəsində daxil olan öhdəliklərin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdehdir. Həmin maddənin 2-ci bəndinə əsasən isə borclu öz öhdəliklərinin hər bir təqsirli pozuntusu (hərəkət və ya hərəkətsizlik) üçün məsuliyyət daşıyır.(maddə 448.1) Öhdəliyin onun icrası üçün müəyyənləşdirilmiş müddətə icra edilməməsi borclunun icranı gecikdirməsi sayılır. (maddə 445.2.1) Özgə vəsaitindən istifadə üçün faizlər əgər müqavilədə faizlərin hesablanması üçün daha qısa müddət müəyyənləşdirilməyibsə, həmin vəsait məbləğinin kreditora ödənildiyi günə qədər tutulur. (maddə 449.4) Özgənin pul vəsaitini qanunsuz saxlamaqla, onu qaytarmaqdan boyun qaçırmaqla, onun ödənilməsini digər şəkildə gecikdirməklə və ya başqa şəxsin hesabına pul vəsaitini əsassız əldə etməklə və ya toplamaqla ondan faydalanmağa görə həmin vəsaitin məbləğindən faizlər ödənilməlidir. Faizlərin miqdarı pul öhdəliyinin və ya onun müvafiq hissəsinin icra edildiyi gün üçün bank uçot dərəcəsi ilə müəyyənləşdirilir. Borc məhkəmə qaydasında tutulduqda məhkəmə kreditorun tələbini qərarın çıxarıldığı gün üçün bank faizinin uçot dərəcəsini əsas götürməklə ödəyə bilər. (maddə 449.1) Əgər müqavilənin iştirakçıları borcun faizlər ilə verilməsini şərtləşdirirlərsə, faizlər müvafiq surətdə bir ilin sonuna ödənilməli, borc bir il başa çatanadək qaytarılmalıdırsa, borcun qaytarılması ilə bir vaxtda ödənilməlidir. (maddə 741) Əgər birgə borclulardan birinin bir neçə vərəsəsi vardırsa, onlardan hər biri tələbi öz miras payına mütənasib surətdə icra etməyə borcludur. Əgər tələb bölünməzdirsə, bu qayda tətbiq edilmir. (Maddə 507) Ölmüş şəxsin (miras qoyanın) əmlakı başqa şəxslərə (vərəsələrə) qanun üzrə və ya vəsiyyət üzrə və ya hər iki əsasla keçir. (1133.1.) Vərəsə mirasın açıldığı yer üzrə notariat ofisinə mirası qəbul etdiyi barədə ərizə verdikdə və ya əmlaka sahiblik etməyə və ya əmlakı idarə etməyə faktik başladıqda və bununla da mirası qəbul etdiyini şəksiz nümayiş etdirdikdə miras vərəsə tərəfindən qəbul edilmiş sayılır. (Maddə 1243.2.) Vərəsə mirasın bir hissəsinə sahiblik etməyə faktik başladıqda hesab edilir ki, mirasın nədə ifadə edilməsindən və harada olmasından asılı olmayaraq, o, mirası tamamilə qəbul etmişdir. (Maddə 1243.3.) Vərəsələr miras qoyanın kreditorlarının mənafelərini alınmış aktivdə özlərindən hər birinin payına mütənasib surətdə birgə borclu kimi tam ödəməyə borcludurlar. (Maddə 1306.1.) Mülki Prosessual Məcəllənin 77.1-ci maddəsinə əsasən tələbin və etirazın əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etmək yükü müvafiq olaraq iddiaçının və ya iddiaya etiraz edən cavabdehin üzərinə düşür. Prosessual qanunvericilik sübutetmə yükünün bir qayda olaraq tələb edən tərəfin üzərində olduğu barədə ümumi prinsipi əks etdirsə də, mübahisəyə tətbiq edilməli olan maddi hüquq normalarında tərəflərdən hansının işin hansı hallarını sübut etməli olması barədə fərqli qaydalar müəyyən oluna bilər. Mülki Məcəllənin 1307-ci maddəsi də sübutetmə yükünü fərqli qayda ilə müəyyən edən normalardan biridir. Mülki Məcəllənin 1307-ci maddəsinə görə mirasın notarius tərəfindən siyahıya alındığı haldan başqa, vərəsə miras qoyanın borclarının mirasdan çox olduğunu sübut etməlidir. Qeyd edilən normanın məzmunundan belə nəticə çıxır ki, mirasın notarius tərəfindən siyahıya alınmadığı hallarda vərəsə miras qoyanın borclarının mirasdan çox olduğunu sübut etməlidir. Başqa sözlə, qanunvericilik bir halda vərəsəni miras qoyanın borclarının mirasdan çox olduğunu sübut etmək yükündən azad edir ki, bu da mirasın notarius tərəfindən siyahıya alındığı haldır. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu “Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 472.1-ci və 1306-cı maddələrinin əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dair” 04 iyun 2018-ci il tarixli qərarına əsasən, borclunun ölümündən sonra, ilk növbədə, mirası qəbul etmiş vərəsələr miras açıldığı gündən onlara çatan miras payı həcmində miras qoyanın kreditorları qarşısında birgə məsuliyyət daşıyırlar. Miras qoyanın kreditorları tərəfindən vərəsələrə qarşı öhdəliyin icrası tələbi irəli sürülərkən, mirasın qəbulu ilə bağlı qanunvericilikdə müəyyən edilmiş müddətlər nəzərə alınmalıdır. Vərəsələr və zamin borclu öldükdən sonra əsas borcdan əlavə, faiz borcuna görə də məsuliyyət daşıyırlar. Borclunun təqsirli hərəkətləri nəticəsində öhdəlik icra edilmədiyi və ya lazımınca icra edilmədiyi halda hesablanmış dəbbə pulunun ödənilməsi ilə bağlı tələb kreditor tərəfindən bu Qərarın təsviri-əsaslandırıcı hissəsində əks olunmuş qaydada vərəsələr və ya zaminə qarşı irəli sürülə bilər. Vərəsələr və ya zaminin təqsirli hərəkətləri nəticəsində öhdəlik icra edilmədiyi və ya lazımınca icra edilmədiyi təqdirdə kreditor dəbbə pulunun ödənilməsini bu hərəkətləri törətmiş şəxsdən tələb edə bilər. “Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 60-cı maddəsi baxımından Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 1243-cü maddəsinin və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 307.2.9-cu maddəsinin əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dair” 16 oktyabr 2020-ci il tarixli Qərarında Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu göstərmişdir ki, mirasın formal və qeyri-formal üsulla qəbul edilməsindən asılı olmayaraq, mirası qəbul etmiş vərəsələr universal hüquq varisliyi qaydasında miras qoyanın öhdəliklərini də qəbul etmiş olurlar. Bu isə onu göstərir ki, miras qoyanın kreditoru mənafelərinin təmin edilməsi məqsədi ilə tələb hüququnu mirası faktiki qəbul etmiş vərəsələrə qarşı da irəli sürə bilər. Beləliklə, məhkəmə hesab edir ki, İbrahimova Elmira Fərzəli qızı kredit müqaviləsi üzrə üzərinə götürdüyü öhdəliyi yerinə yetirmədiyindən və bu fakt iş materialları ilə sübut olunduğundan, nəzərə alaraq ki, İbrahimova Elmira Fərzəli qızı vəfat etmişdir və onun mirası notarius tərəfindən siyahıya alınmamışdır, onun qanun üzrə vərəsələri olan əri Cavabdeh2, oğulları Cavabdeh1, Cavabdeh3 isə miras qoyanın borclarının mirasdan çox olduğuna dair mötəbər sübutları məhkəməyə təqdim etməmişdirlər, həmin vərəsələr kreditor qarşısında vəfat edən borclunun öhdəliyini icra etməli olduğu üçün, "xxxx" ASC ilə İbrahimova Elmira Fərzəli qızı arasında bağlanmış 06 may 2021-ci il tarixli kredit müqaviləsi üzrə 2168,7 manat əsas borc, 602,44 manat faiz borcu və 0,01 manat cərimə borcu, kart limiti üzrə isə 53,94 manat əsas borc, 16,2 manat faiz borcu olmaqla, ümumilikdə 2841,29 manat borc cavabdehlər Cavabdeh2, Cavabdeh3 və Cavabdeh1 tutularaq, iddiaçıya ödənilməlidir. Hazırki iş üzrə çəkilmiş məhkəmə xərcləri MPM-nin 119.1-ci maddəsi ilə müəyyən edilmiş qaydada ödənilmiş iddia tələbinin məbləğinə münasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilməlidir. Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası MPM-nin 216-220-cı maddələrini rəhbər tutub, məhkəmə Q ə t e t d i: İddia təmin edilsin. Cavabdehlər Cavabdeh2, Cavabdeh3 və Cavabdeh1 06 may 2021-ci il tarixli kredit müqaviləsi üzrə 2168,7 manat əsas borc, 602,44 manat faiz borcu və 0,01 manat cərimə borcu, kart limiti üzrə isə 53,94 manat əsas borc, 16,2 manat faiz borcu olmaqla, ümumilikdə 2841,29 manat borc və 48,81 manat dövlət rüsumu iddiaçı "xxxx" ASC-nin xeyrinə tutulsun. Qətnamədən rəsmi qaydada verildikdən sonra tərəflər 1 (bir) ay müddətində işə baxan Bakı şəhəri Xətai Rayon Məhkəməsi vasitəsi ilə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin mülki işlər üzrə kollegiyasına apellyasiya şikayəti verə bilərlər. Sədrlik edən: İlahə Abbasova