Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bakı şəhəri İş № e-2(011)-8574/2023 22.12.2023 BAKI ŞƏHƏRİ XƏTAİ RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Zamanlı Pərviz Mirsiyaf oğlunun sədrliyi ilə, İddiaçı "xxxx" MMC-nin Cavabdeh qarşı pul tələbi barədə ərizəsinə kiçik iddia üzrə sadələşdirilmiş icraat qaydasında baxaraq müəyyən etdi: İşin faktiki halları:
1. Tərəflər arasında xx.xx.2022-ci il tarixdə «Gree» markalı kondisionerin nisyə alqı-satqısı barədə ******* saylı müqavilə bağlanmışdır. Həmin müqavilənin əlavəsi olan ödəniş cədvəlinə görə əşyanın dəyəri 1060,02 manat, ödəniş müddəti 18 ay, aylıq ödəniş 58,89 manat müəyyən edilmişdir.
2. Alınan əşya cavabdehə xx.xx.2022-ci il tarixdə təhvil verilmişdir.Tərəflər arasında xx.xx.2021-ci il tarixdə «Gree» markalı kondisionerin nisyə alqı-satqısı barədə 23183731 saylı müqavilə bağlanmışdır. Həmin müqavilənin əlavəsi olan ödəniş cədvəlinə görə əşyanın dəyəri 798 manat, ilkin ödəniş 54 manat, ödəniş müddəti 24 ay, aylıq ödəniş 31 manat müəyyən edilmişdir.
3. Alınan əşya cavabdehə xx.xx.2021-ci il tarixdə təhvil verilmişdir.
4. Həmçinin tərəflər arasında xx.xx.2022-ci il tarixdə «Toshiba» markalı paltaryuyanın nisyə alqı-satqısı barədə ******* saylı müqavilə bağlanmışdır. Həmin müqavilənin əlavəsi olan ödəniş cədvəlinə görə əşyanın dəyəri 1032,06 manat, ödəniş müddəti 18 ay, aylıq ödəniş 48,27 manat müəyyən edilmişdir.
5. Alınan əşya cavabdehə xx.xx.2022-ci il tarixdə təhvil verilmişdir.
6. Tərəflər arasında xx.xx.2022-ci il tarixdə «Firemax FM 601» markalı mikrodalğalı 4 ədəd təkərin nisyə alqı-satqısı barədə 14021754 saylı müqavilə bağlanmışdır. Həmin müqavilənin əlavəsi olan ödəniş cədvəlinə görə əşyaların dəyəri 435,84 manat, ödəniş müddəti 12 ay, aylıq ödəniş 36,67,22 manat müəyyən edilmişdir.
7. Alınan əşyalar cavabdehə xx.xx.2022-ci il tarixdə təhvil verilmişdir.
8. İddiaçının verdiyi maliyyə və ödəniş cədvəlinə görə birinci müqavilə üzrə cavabdehin əsas borcu 248 manat, cərimə borcu 24 manat, ikinci müqavilə üzrə əsas borcu 705,57 manat, cərimə borcu 70,43, üçüncü müqavilə üzrə cavabdehin əsas borcu 675,78 manat, cərimə borcu 67,22 manat, dördüncü müqavilə üzrə cavabdehin əsas borcu 435,84 manat, cərimə borcu 43,16 manat təşkil edir.
İddia ərizəsinin və ona etirazın dəlilləri:
a) İddia ərizəsinin dəlilləri
9. İddiaçı xx.xx.2021-ci il tarixli müqavilə üzrə 248 manat əsas borc, 24 manat cərimə, xx.xx.2022-ci il tarixli müqavilə üzrə 705,57 manat əsas borc, 70,43 cərimə, xx.xx.2022-ci il tarixli müqavilə üzrə 675,78 manat əsas borc, 67,22 manat cərimə, xx.xx.2022-ci il tarixli müqavilə üzrə 435,84 manat əsas borc, 43,16 manat cərimə borcu olmaqla cəmi 2270 manat borc və 42,70 manat ödənilmiş dövlət rüsumunun cavabdehdən tutulması barədə iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etmişdir.
10. İddiaçı iddia ərizəsində göstərmişdir ki, cavabdehlə xx.xx.2022-ci il, xx.xx.2021ci il, xx.xx.2022-ci il və xx.xx.2022-ci il tarixli müqavilələrə əsasən, 2 ədəd «Gree» markalı kondisioner, «Toshiba» markalı paltaryuyan və “Firemax FM 601” markalı 4 ədəd təkər almış və nəticədə 2270 manat borc yaranmışdır. Cavabdeh müqavilənin şərtlərini pozmuş və nəticədə xx.xx.2022-ci il tarixli müqaviləyə əsasən, alqı-satqı qiyməti 1060,02 manat (18 ay x 58,89 manat + 0 manat ilkin ödəniş) olan «Gree» markalı kondisioner üçün 705,57 manat ödənilməmiş hissə, müştəriyə güzəşt olunaraq 70,43 cərimə; xx.xx.2021-ci il tarixli müqaviləyə əsasən, alqı-satqı qiyməti 798 manat (24 ay x 31 manat + 54 manat ilkin ödəniş) olan «Gree» markalı kondisioner üçün 248 manat ödənilməmiş hissə, müştəriyə güzəşt olunaraq 24 manat cərimə; xx.xx.2022-ci il tarixli müqaviləsinə əsasən, alqı-satqı qiyməti 1032,06 manat (18 ay x 48,27 manat + 163,20 manat ilkin ödəniş) olan «Toshiba» markalı paltaryuyan üçün 675,78 manat ödənilməmiş hissə, müştəriyə güzəşt olunaraq 67,22 manat cərimə və xx.xx.2022-ci il tarixli müqaviləsinə əsasən, alqı-satqı qiyməti 435,84 manat (12 ay x 36,32 manat + 0 manat ilkin ödəniş) olan «Firemax FM 601» markalı 4 ədəd təkər üçün 435,84 manat ödənilməmiş hissə, müştəriyə güzəşt olunaraq 43,16 manat cərimə borcu yaranmışdır. Cavabdehin cəmi ödədiyi məbləğ 1260,73 manat təşkil edir. Cavabdehlə bağlanılmış xx.xx.2021-ci il, xx.xx.2022-ci il, xx.xx.2022-ci il, xx.xx.2022-ci il tarixli müqavilələrin ayrılmaz tərkib hissəsi olan Əşyaların təhvil-təslim aktından görünür ki, cavabdeh əldə etdiyi məhsulu tam və qüsursuz şəkildə təhvil almışdır.
b) Cavabdehin iddia ərizəsinə etirazının dəlilləri:
11. Cavabdeh qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada və müddətdə iddiaya dair əsaslandırılmış etirazını və ona əlavə edilmiş sənədləri göndərməsi barədə məlumatlandırılmışdır. Cavabdehin əsaslandırılmış etirazı məhkəməyə göndərilməmişdir.
Mülki işə tətbiq edilən hüquq:
Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəllə:
12. Maddə 6.2. Fiziki və hüquqi şəxslər mülki hüquqları öz mənafelərini gerçəkləşdirmək üçün iradələrinə uyğun olaraq əldə edir və həyata keçirirlər. Onlar müqavilə əsasında öz hüquq və vəzifələrini müəyyənləşdirməkdə və qanunvericiliyə zidd olmayan hər hansı müqavilə şərtləri qoymaqda sərbəstdirlər.
13. Maddə 324.1. Öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır.
14. Maddə 442. Öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür.
15. Maddə 462.1. Dəbbə pulu (cərimə, penya) müqavilə ilə müəyyənləşdirilən, öhdəliyin icra edilmədiyi və ya lazımınca icra edilmədiyi, o cümlədən icranın gecikdirildiyi halda borclunun kreditora ödəməli olduğu pul məbləğidir.
16. Maddə 467. Məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq tənəsübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azalda bilər.
17. Maddə 576. Alqı-satqı müqaviləsinə görə satıcı əşyanı alıcının mülkiyyətinə verməyi, alıcı isə əşyanı qəbul edib əvəzində müəyyənləşdirilmiş pul məbləğini (qiyməti) ödəməyi öhdəsinə götürür.
18. Maddə 601.1. Əşyanın nisyə satılması haqqında müqavilədə onun hissə-hissə ödənilməsi nəzərdə tutula bilər. Hissə-hissə ödəmə şərti ilə əşyanın nisyə satılması haqqında müqavilə o halda bağlanmış sayılır ki, alqı-satqı müqaviləsinin digər mühüm şərtləri ilə yanaşı əşyanın qiyməti, ödənişlərin qaydası, müddətləri və məbləğləri nəzərdə tutulmuş olsun. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsi:
19. Maddə 14.2 Məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir.
20. Maddə 77.1 Hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir.
21. Maddə 217.4 Məhkəmə (hakim) öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır.
İşə baxan məhkəmənin mövqeyi:
22. Məhkəmə iddia ərizənin dəlillərini, ona əlavə edilmiş sənədləri araşdıraraq hesab edir ki, iddia ərizəsi qismən əsaslıdır.
23. Mülki Məcəllənin 576-cı maddəsində verilən anlayışdan görünür ki, alqı-satqı müqaviləsi, tərəflər bu barədə razılığa gəldikləri andan bağlanmış (həm şifahi, həm də yazılı formada) sayılır. Müqavilə üzrə satıcının öhdəliyi razılaşdırılmış əşyanı (malı) alıcıya təhvil verməkdən ibarətdir və onun bu öhdəliyi müqavilə bağlandığı andan yaranır. Alıcının isə əşyanı (malı) qəbul etmək öhdəliyi müqavilə bağlandlğı andan, bir qayda olaraq onun dəyərini ödəmək öhdəliyi isə əşya (mal) ona təhvil verildikdən sonra (lakin tərəflər arasında əşyanın əvvəlcədən ödənilməsi də nəzərdə tutula bilər) başlanır.
24. İşin mübahisəsiz hallarından da görünür ki, tərəflər arasında nisyə alqı-satqı müqaviləlsi bağlanmış, müqavilədə nəzərdə tutulmuş mallar cavabdehə verilmiş və müqavilənin hissə-hissə ödənilməsi müddəti və məbləği müqaviləyə edilmiş ödəniş cədvəli ilə müəyyən edilərək cavabdeh tərəfindən də imzalanmışdır.
25. Məhkəmə qeyd edir ki, tərəflər arasında bağlanmış müqavilə əsasında cavabdeh iddiaçıdan müqavilədə göstərilən əşyaları almaq hüququna malik olduğu kimi, eyni zamanda həmin əşyaların dəyərini ödəməklə bağlı üzərinə öhdəlik götürmüşdür. Cavabdeh isə göstərilən müqavilə əsasında əşyanı almasına dair hüququndan istifadə etmiş, lakin onun dəyərini ödəməli olmasına dair vəzifəsini yerinə yetirməmiş və bununla öhdəliyini pozmuşdur. Buna görə də, iddiaçı hazırkı iddianı irəli sürməkdə haqlıdır.
26. Məhkəmə həmçinin, iddianın dəbbə pulunun ödənilməsi hissəsini də araşdıraraq hesab edir ki, müqavilələr üzrə tutulmalı olan cərimənin qismən təmin edilməlidir.
27. Məhkəmə qeyd edir ki, dəbbə pulu (cərimə, penya) qanunla borclunun öhdəliyinin təmini üsullarından biri kimi nəzərdə tutulmuşdur və tətbiq edilməsi üçün əsas şərtlər onun müqavilədə müəyyən edlməsi və borclu tərəfindən öhdəliyin pozulması (öhdəliyin icra edilməməsi və ya lazımınca icra edilməməsi) ilə bağlıdır. Tərəflər arasında bağlanmış müqavilədə cərimənin tutulması əsasları nəzərdə tutulmuşdur. Cavabdeh tərəfindən öhdəliyin pozulması isə işin mübahisəsiz halıdır.
28. Lakin məhkəmə hesab edir ki, müqavilələr üzrə tələb edilən cərimə iddiaçı tərəfindən əsassız olaraq şişirdilmişdir. Belə ki, cərimənin müqavilə üzrə hansı qaydada hesablanması əsasları iddia ərizəsində göstərilməmişdir. Odur ki, məhkəmə həm cərimənin yüksək məbləğdə hesablanmasını, həm də onun qanunla borclunun öhdəliyin vaxtında icrasının təmini vasitəsi olaraq nəzərdə tutulduğunu və tərəflər arasında bağlanmış müqavilə ilə müəyyən edildiyini nəzərə alaraq xx.xx.2021-ci il tarixli müqavilə üzrə 5 manat, xx.xx.2022-ci il tarixli müqavilə üzrə 10 manat, xx.xx.2022-ci il tarixli müqavilə üzrə 8 manat və xx.xx.2022-ci il tarixli müqavilə üzrə 5 manat məbləğində müəyyən edilməsini daha ağlabatan hesab edir.
29. Məhkəmə həmçinin iddianın 42,70 manat məbləğində dövlət rüsumunun cavabdehdən alınmasına dair hissəsini də araşdıraraq hesab edir ki, iddianın bu hissəsi də əsaslıdır. Ona görə ki, cavabdehin müqavilədən irəli gələn vəzifələrini icra etməməsi nəticəsində iddiaçı məhkəmədə iddia qaldırmış, bununla dövlət rüsumunu ödəməsi ilə əlavə xərc çəkmişdir. Odur ki, öhdəliyini icra etməyən borclu kreditora dəymiş zərərin əvəzini ödəməyə borcludur (Mülki Məcəllənin 443.1-ci maddəsi). Mülki Prosessual Məcəllənin 119.1-ci maddəsində nəzərdə tutulur ki, məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə münasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir.
30. Şərh olunanlara əsaslanaraq və Azərbaycan Respublikası MPM-nin 284-5 və 284-6-cı maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə
QƏTETDİ:
İddia qismən təmin edilsin. xx.xx.2022-ci il tarixli müqaviləyə görə 705,57 manat əsas borc, 10 manat cərimə, xx.xx.2021-ci il tarixli müqaviləyə görə 248 manat əsas borc, 5 cərimə, xx.xx.2022-ci il tarixli müqaviləyə görə 675,78 manat əsas borc, 8 manat cərimə, xx.xx.2022-ci il tarixli müqaviləyə görə 435,84 manat əsas borc, 5 manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 2093,19 manat pul və 42,70 manat ödənilmiş dövlət rüsumu Cavabdeh alınaraq İddiaçı MMC-yə ödənilsin. İddia tələbi qalan hissədə təmin edilməsin. Qətnamə rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Bakı şəhəri Xətai Rayon Məhkəməsi vasitəsi ilə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasına apellyasiya şikayəti verilə bilər.
Sədrlik edən: Pərviz Zamanlı