Qusar Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2(029)-1060/2025

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Qusar şəhəri İş № e-2(029)-1060/2025 03.11.2025 QUSAR RAYON MƏHKƏMƏSİ X1 Adil oğlunun sədrliyi Əliyev Rahib Malik oğlunun katibliyi ilə, İddiaçı Ləğv prosesində olan İddiaçı ASC-nin Ləğvedicisi Əmanətlərin Sığortalanması Fondunun cavabdehlər Cavabdeh2 Namik oğluna və Cavabdeh1 qarşı kredit borcunun qaytarılması tələbinə dair iddiası üzrə mülki işə Qusar rayon məhkəməsinin binasında açıq məhkəmə baxışı iclasında baxaraq, məhkəmə MÜƏYYƏN ETDİ: İddiaçı ləğv prosesində olan İddiaçı ASC-nin ləğvedicisi Əmanətlərin Sığortalanması Fondu cavabdehlər Cavabdeh2 Namik oğluna və Cavabdeh1 qarşı kredit borcunun qaytarılması tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, cəmi 5.117,74 (beş min bir yüz on yeddi ABŞ dolları 74 sent) ABŞ dolları borcun - bundan 1.092,89 (bir min doxsan iki ABŞ dolları 89 sent) ABŞ dolları əsas, 499,61 (dörd yüz doxsan doqquz ABŞ dolları 61 sent) ABŞ dolları faiz, 3.372,84 (üç min üç yüz yetmiş iki ABŞ dolları 84 sent) ABŞ dolları cərimə, kredit müqaviləsi bitəndən sonra AR Konstitusiya Məhkəməsinin xx.xx.2014-cü il tarixli Plenum qərarına əsasən hesablanmış 152,40 (bir yüz əlli iki ABŞ dolları 40 sent) ABŞ dolları faiz borcu və iş üzrə ödənilmiş 107,01 (bir yüz yeddi Manat 01 qəpik) Manat dövlət rüsumunun cavabdehlər Cavabdeh2 Namik oğlu və Cavabdeh1 müştərək qaydada tutularaq, ləğv prosesində olan İddiaçı ASC-yə ödənilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını məhkəmədən xahiş etmişdir. İddia onunla əsaslandırılmışdır ki, İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyəti ilə Cavabdeh2 Namik oğlu arasında bağlanmış ********* nömrəli xx.xx.2014-cü il tarixli Kredit müqaviləsi üzrə cavabdehə 24 ay müddətinə illik 32 % dərəcəsi ilə 5.100 ABŞ dolları məbləğində kredit verilmişdir. Cavabdeh2 Namik oğluna kredit verilərkən Cavabdeh1 ilə Bank arasında 240005614/ZM nömrəli xx.xx.2014-cü il tarixli Zaminlik müqaviləsi bağlanmışdır. Bu müqavilənin 4.2-ci bəndinə əsasən faizlərin, borc tutulması üzrə məhkəmə xərclərinin və Borcalanın öhdəliyi icra etməməsi və ya lazımınca icra etməməsi nəticəsində Kreditora dəyən digər zərərin əvəzinin ödənilməsi də daxil olmaqla, Zamin və ya Zaminlər Kreditor qarşısında Borcalan ilə eyni həcmdə məsuliyyət daşıyır. Kredit və Zaminlik müqavilələri üzrə bağlanmış 1 nömrəli xx.xx.2015-ci il tarixli Əlavə Sazişlərə əsasən Kreditorun Borcalana (Birgə Borcalanlara) verdiyi kreditin qalıq məbləği 4.282,73 ABŞ dolları təşkil etmişdir. Kreditin müddəti 25 ay təyin olunmuşdur. Kredit və Zaminlik müqavilələri üzrə bağlanmış 02 nömrəli xx.xx.2017-ci il tarixli Əlavə Sazişlərə əsasən Borcalanın Kreditor qarşısındakı kredit öhdəliyinin qalığı (bundan sonra “restrukturizasiya edilmiş kredit”) 6.783,16 ABŞ dolları təşkil etmişdir. Restrukturizasiya edilmiş kreditin müddəti xx.xx.2022ci il tarixədək uzadılmışdır. Restrukturizasiya edilmiş kredit üzrə Borcalan tərəfindən bu Əlavə Saziş imzalandığı tarixdən etibarən illik 10 % ödənilməli idi. Kredit müqaviləsinə əsasən borcalan bu müqavilə üzrə kreditin qaytarılması və faizlərin ödənilməsi öhdəliklərini yerinə yetirmədikdə və kreditin bütün məbləğinin, kreditdən istifadəyə görə faizlərin və müqavilədə nəzərdə tutulmuş cərimələrin ödənilməsini tələb etməyə Bankın hüququ vardır. Borcun ödənilməsi barədə cavabdehlərə dəfələrlə şifahi müraciət olunmasına, habelə bildiriş məktublarının göndərilməsinə baxmayaraq, cavabdehlər borcun ödənilməsi üçün heç bir tədbir görməmişlər. Bank, tərəflər arasında bağlanmış müqavilənin şərtlərinə əsasən üzərinə düşən öhdəlikləri tam yerinə yetirsə də, cavabdehlər həmin müqavilə üzrə üzərlərinə düşən öhdəlikləri yerinə yetirməmişlər. Borcun gecikdirilməsini təsdiq edən maliyyə arayışından göründüyü kimi cavabdehlər tərəfindən ödəniş cədvəlinin pozulması Bank lisenziyasının ləğvindən əvvəl, yəni Bankın fəaliyyət göstərdiyi dövrə təsadüf edir. Halbuki, cavabdehlər onlara verilmiş borc məbləğini ödəniş cədvəlinə uyğun olaraq vaxtında qaytarsaydılar, Bank öz fəaliyyətində həmin pul vəsaitindən istifadə edərək mənfəət götürə bilərdi. xx.xx.2025-ci il tarixə Cavabdeh2 Namik oğlunun kredit üzrə cəmi borcu 5.117,74 (beş min bir yüz on yeddi ABŞ dolları 74 sent) ABŞ dolları təşkil edir. Bundan 1.092,89 (bir min doxsan iki ABŞ dolları 89 sent) ABŞ dolları əsas, 499,61 (dörd yüz doxsan doqquz ABŞ dolları 61 sent) ABŞ dolları faiz, 3.372,84 (üç min üç yüz yetmiş iki ABŞ dolları 84 sent) ABŞ dolları cərimə, kredit müqaviləsi bitəndən sonra AR Konstitusiya Məhkəməsinin xx.xx.2014-cü il tarixli Plenum qərarına əsasən hesablanmış 152,40 (bir yüz əlli iki ABŞ dolları 40 sent) ABŞ dolları faiz borcu təşkil edir. İddiaçı ləğv prosesində olan İddiaçı ASC-nin ləğvedicisi Əmanətlərin Sığortalanması Fonduna məhkəmə iclasının yeri və vaxtı barədə lazımi qaydada məlumat verilməsinə baxmayaraq, onun nümayəndəsi məhkəmə iclasına gəlməmiş və məhkəməyə ərizə göndərərək məhkəmə iclasını iştirakları olmadan keçirib iddia tələbinin tam təmin edilməsinə dair yekun məhkəmə aktının qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Cavabdehlər Cavabdeh2 Namik oğlu və Cavabdeh1 məhkəmə iclasının yeri və vaxtı barədə lazımi qaydada xəbərdar edilmələrinə baxmayaraq, onlar məhkəmə iclasına gəlməmişlər, gəlməmələrinin səbəbləri barədə məhkəməyə heç bir məlumat verməmişlər. Məhkəmə Azərbaycan Respublikasının MPM-nin 185.4 və 185.5-ci maddələrinə əsasən işə həmin şəxslərin iştirakları olmadan baxılmasını mümkün hesab edir. İşə baxıb, iş üzrə toplanmış sübutları araşdıraraq məhkəmə hesab edir ki, iddia aşağıdakı əsaslara görə qismən təmin edilməlidir. Belə ki, işdə olan “DəmirBank" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti ilə Cavabdeh2 Namik oğlu arasında bağlanmış ********* nömrəli xx.xx.2014-cü il tarixli Kredit müqaviləsinin surətindən görünür ki, bank tərəfindən cavabdehə 24 (iyirmi dörd) ay müddətinə illik 32 (otuz iki) faiz dərəcəsi ilə 5.100 (beş min yüz) ABŞ dolları məbləğində kredit verilmişdir. İşdə olan “DəmirBank" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti ilə Cavabdeh1 arasında bağlanmış 240005614/ZM nömrəli xx.xx.2014-cü il tarixli Zaminlik müqaviləsindən görünür ki, Cavabdeh1 Cavabdeh2 Namik oğlunun ********* nömrəli xx.xx.2014-cü il tarixli Kredit müqaviləsi üzrə öhdəliklərinin icrasının təmini kimi Bank qarşısında zamin durmuşdiur. İşdə olan Kredit və Zaminlik müqavilələri üzrə bağlanmış 1 nömrəli xx.xx.2015-ci il tarixli Əlavə Sazişlərə əsasən Kreditorun Borcalana (Birgə Borcalanlara) verdiyi kreditin qalıq məbləği 4.282,73 ABŞ dolları təşkil etmişdir. Kreditin müddəti 25 ay təyin olunmuşdur. İşdə olan Kredit və Zaminlik müqavilələri üzrə bağlanmış 02 nömrəli xx.xx.2017-ci il tarixli Əlavə Sazişlərə əsasən Borcalanın Kreditor qarşısındakı kredit öhdəliyinin qalığı (bundan sonra “restrukturizasiya edilmiş kredit”) 6.783,16 ABŞ dolları təşkil etmişdir. Restrukturizasiya edilmiş kreditin müddəti xx.xx.2022-ci il tarixədək uzadılmışdır. Restrukturizasiya edilmiş kredit üzrə Borcalan tərəfindən həmin Əlavə Saziş imzalandığı tarixdən etibarən illik 10 % ödənilməli olmuşdur. İşdə olan ləğv prosesində olan İddiaçı ASC-nin ləğvedicisi Əmanətlərin Sığortalanması Fondu tərəfindən cavabdehlərə ünvanlanmış 15 iyul 2025-ci il tarixli 12- 5/2-R-41-12086/2025 saylı bildirişdən görünür ki, onların LPO Banka 1092,89 (min doxsan iki ABŞ dolları 89 sent) ABŞ dolları əsas, 499,61 (dörd yüz doxsan doqquz ABŞ dolları 61 sent) ABŞ dolları faiz, 3372,84 (üç min üç yüz yetmiş iki ABŞ dolları 84 sent) ABŞ dolları cərimə, AR MM-in 445.7-ci maddəsinə görə gecikdirilmiş vaxt üçün hesablanan 152,40 (yüz əlli iki ABŞ dolları 40 sent) ABŞ dolları faiz məbləği, ümumilikdə isə 5117.74 (beş min yüz on yeddi ABŞ dolları 74 sent) ABŞ dolları məbləğində borclarının qaldığı bildirilməklə həmin borcun 3 gün ərzində ödənilməsi tələb olunmuşdur. İşdə olan ləğv prosesində olan İddiaçı ASC-nin ləğvedicisi Əmanətlərin Sığortalanması Fondu tərəfindən tərtib edilmiş xx.xx.2025-ci il tarixli maliyyə arayışından görünür ki, İddiaçı ASC ilə Cavabdeh2 Namik oğlu arasında bağlanmış 29 avqust 2014-cü il tarixli ********* saylı müqaviləyə əsasən həmin şəxsin banka 1092,89 (min doxsan iki ABŞ dolları 89 sent) ABŞ dolları əsas, 499,61 (dörd yüz doxsan doqquz ABŞ dolları 61 sent) ABŞ dolları faiz, 3372,84 (üç min üç yüz yetmiş iki ABŞ dolları 84 sent) ABŞ dolları cərimə, AR MM-in 445.7-ci maddəsinə görə gecikdirilmiş vaxt üçün hesablanan 152,40 (yüz əlli iki ABŞ dolları 40 sent) ABŞ dolları faiz məbləği, ümumilikdə isə 5117.74 (beş min yüz on yeddi ABŞ dolları 74 sent) ABŞ dolları məbləğində borcu vardır. Beləlilklə, təsvir olunanlarla müəyyən edilir ki, Cavabdeh2 Namik oğlu LPO İddiaçı ASC ilə aralarında bağlanmış məlum kredit müqaviləsi üzrə üzərinə götürdüyü öhdəlikləri pozmuş və həmin müqavilə üzrə yaranmış öhdəliklərini lazımi qaydada icra etməmişdir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 739.1-ci maddəsində göstərilir ki, borc müqaviləsinə görə iştirakçılardan biri (borc verən) pula və ya digər əvəz edilən əşyalara hüququnu digər iştirakçıya (borc alana) keçirməyi öhdəsinə götürür, digər iştirakçı (borc alan) isə aldıqlarını müvafiq olaraq pul və ya eyni keyfiyyətdə və miqdarda eyni növlü əşyalar şəklində borc verənə qaytarmağı öhdəsinə götürür. Həmin Məcəllənin 739.2-ci madəsində isə göstərilir ki, borc müqaviləsinin predmeti pul məbləği olduqda, o, kredit müqaviləsi adlanır. Həmin Məcəllənin 442-ci madəsinin tələbinə görə öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi başa düşülür. Həmin Məcəllənin 445.1-ci maddəsinə əsasən icranı gecikdirmiş borclu gecikdirmə nəticəsində vurduğu zərər üçün və gecikdirmə zamanı təsadüfən baş vermiş icra mümkünsüzlüyünün nəticələri üçün kreditor qarşısında məsuliyyət daşıyır. Həmin Məcəllənin 465.2-ci maddəsinə əsasən əgər borclu öhdəliyin lazımınca icra edilməməsi, o cümlədən müəyyənləşdirilmiş müddətdə icra edilməməsi üçün cərimə ödəyəcəyini vəd etmişdirsə, kreditor cərimənin ödənilməsini və öhdəliyin icrasını tələb edə bilər. Beləliklə, məhkəmə təqdim olunmuş sübutlara məcmu halında hüquqi qiymət verərək hesab edir ki, həqiqətən də, Cavabdeh2 Namik oğlu LPO İddiaçı ASC ilə aralarında bağlanmış kredit sazişinin şərtlərini pozmuş, üzərinə götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirməmiş, ödəməli olduğu əsas və faiz borclarını qaytarmamışdır. Bununla da, iddiaçının verilmiş kreditin ona hesablanmış faizlərlə birlikdə qaytarılmasını tələb etmək hüququ yaranmışdır. Bununla belə məhkəmə iddiaçı tərəfindən təqdim edilmiş maliyyə arayışında Cavabdeh2 əsas və faiz borclarına, o cümlədən gecikdirilmiş günlər üçün faiz borcuna dair göstərilən məbləğlərlə razılaşsa da, hesab edir ki, 3372.84 ABŞ dolları məbləğində cərimənin tutulmasına dair iddia tələbi qismən əsaslıdır. Belə ki, Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin: 462.1-ci maddəsinə əsasən, dəbbə pulu (cərimə, penya) müqavilə ilə müəyyənləşdirilən, öhdəliyin icra edilmədiyi və ya lazımınca icra edilmədiyi, o cümlədən icranın gecikdirildiyi halda borclunun kreditora ödəməli olduğu pul məbləğidir. Göründüyü kimi, mülki qanunvericiliklə öhdəliklərin icrasının təminatı üsulu və mülkihüquqi məsuliyyət tədbiri olaraq dəbbə pulu borcluya qarşı maliyyə sanksiyası kimi müəyyən edilir və onun məqsədi kreditorun pozulmuş hüquqlarının bərpasıdır. Dəbbə pulu heç bir halda kreditorun varlanma vasitəsi ola bilməz. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 467-ci maddəsinə görə tənasübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azalda bilməsi imkanlarını, tənasüb müəyyənləşdirilərkən kreditorun həm əmlak, həm də bütün əsaslı mənafelərini, nəzərə alaraq məhkəmə hesab edir ki, iddiaçının tələb etdiyi 3372,84 ABŞ dolları məbləğində hesablanmış cərimə borcu tənasübsüz surətdə yüksək olmuşdur. Ona görə də məhkəmə hesab edir ki, cərimə məbləğinin azaldılaraq 100 ABŞ dolları məbləğində saxlanılması kreditorun əmlak mənafelərinə elə bir ciddi zərəri olmamaqla yanaşı, borclu şəxsin mülkiyyət maraqlarının da qorunması və onun həddən artıq maliyyə məsuliyyətinə cəlb olunmasının qarşısının alınması baxımından daha məqsədə müvafiqdir. Bundan başqa, məhkəmə iddianın Cavabdeh1 qarşı yönələn hissəsini müzakirə edərək qeyd edir ki, Cavabdeh1 zamin olduğu müqavilə öhdəliyinin icra müddəti restrukturizasiya edilmiş kredit müddətinin sonunda, yəni xx.xx.2022-ci il tarixdə sona çatmışdır. Mülki Məcəllənin 477.0.4-cü maddəsinə görə, zaminliyə onun təmin etdiyi öhdəliyin icrası vaxtının çatdığı gündən bir il ərzində kreditorun zaminə qarşı iddia irəli sürmədiyi halda xitam verilir. İddiaçı isə məhkəməyə hazırkı iddia ərizəsi ilə xx.xx.2025-ci il tarixdə, yəni zaminliklə təmin olunmuş öhdəliyin icrası müddəti bitəndən təxminən 3 ilə yaxın müddətdən sonra müraciət etmişdir. Qeyd olunmalıdır ki, Mülki Məcəllənin 477.0.4-cü maddəsində müəyyən olunmuş müddət kəsici müddət olmaqla məhkəmə tərəfindən öz təşəbbüsü ilə (tərəflərin istəyindən və müraciətindən asılı olmayaraq) tətbiq edilir. Ona görə də, İddiaçı ASC ilə Cavabdeh2 Namik oğlu arasında bağlanmış Kredit müqaviləsi üzrə digər Cavabdeh1 zaminliyinə artıq xitam verilmiş hesab olunmalıdır. Odur ki, iddiaçının Cavabdeh1 qarşı iddia tələbini irəli sürməyə subyektiv hüququ olmadığından həmin şəxsə qarşı yönələn iddia tələbi rədd edilməlidir. Beləliklə də, məhkəmə hesab edir ki, iddia qismən təmin olunmalı, Cavabdeh2 Namik oğlundan 1092,89 (min doxsan iki ABŞ dolları 89 sent) ABŞ dolları əsas, 499,61 (dörd yüz doxsan doqquz ABŞ dolları 61 sent) ABŞ dolları faiz, 100 (yüz) ABŞ dolları cərimə, AR MM-in 445.7-ci maddəsinə görə gecikdirilmiş vaxt üçün hesablanan 152,40 (yüz əlli iki ABŞ dolları 40 sent) ABŞ dolları faiz məbləği, ümumilikdə isə 1844.9 (min səkkiz yüz qırx dörd ABŞ dolları 90 sent) ABŞ dolları məbləğində kredit borcu qətnamə icra olunan günə Azərbaycan manatı məzənnəsi ilə hesablanmaqla tutularaq ləğv prosesində olan İddiaçı ASC-nin hesabına keçirilməlidir. Azərbaycan Respublikasının MPM-nin 14.2-ci maddəsinin tələbinə görə məhkəmə yalnız təqdim edilmiş sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Həmin Məcəllənin 77.1-ci madəsində göstərilir ki, hər bir tərəf öz tələb və etirazının əsası kimi istinad etdiyi halları sübüt etməlidir. Məhkəmə araşdırmaları zamanı iddiaçı tərəf iddia tələbinin əsası kimi istinad etdiyi halları təqdim etdiyi sənədlərlə tam sübuta yetirmişdir. Azərbaycan Respublikasının MPM-nin 107-ci maddəsinə əsasən məhkəmə xərcləri dövlət rüsumundan və işə baxılması ilə əlaqədar olan məsrəflərdən ibarətdir. Həmin Məcəllənin 119.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə münasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. Həmçinin, məhkəmə hesab edir ki, iddiaçı tərəfindən məhkəməyə iddia ərizəsinin verilməsi üçün ödənilmiş dövlət rüsumunun iddianın təmin olunan hissəsinə mütənasib olan hissəsi, yəni 51.36 (əlli bir manat 36 qəpik) manat məbləğində pul vəsaiti Cavabdeh2 Namik oğlundan tutularaq ləğv prosesində olan İddiaçı ASC-nin hesabına keçirilməlidir. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikasının MPM-nin 216-220, 360 maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə QƏT ETDİ: İddia qismən təmin edilsin. Cavabdeh2 Namik oğlundan 1092,89 (min doxsan iki ABŞ dolları 89 sent) ABŞ dolları əsas, 499,61 (dörd yüz doxsan doqquz ABŞ dolları 61 sent) ABŞ dolları faiz, 100 (yüz) ABŞ dolları cərimə, AR MM-in 445.7-ci maddəsinə görə gecikdirilmiş vaxt üçün hesablanan 152,40 (yüz əlli iki ABŞ dolları 40 sent) ABŞ dolları faiz məbləği, ümumilikdə isə 1844.9 (min səkkiz yüz qırx dörd ABŞ dolları 90 sent) ABŞ dolları məbləğində kredit borcu qətnamə icra olunan günə Azərbaycan manatı məzənnəsi ilə hesablanmaqla tutularaq ləğv prosesində olan İddiaçı ASC-nin hesabına keçirilsin. Qalan hissədə iddia rədd edilsin. İddiaçı tərəfindən məhkəməyə iddia ərizəsinin verilməsi üçün ödənilmiş dövlət rüsumunun iddianın təmin olunan hissəsinə mütənasib olan hissəsi, yəni 51.36 (əlli bir manat 36 qəpik) manat məbləğində pul vəsaiti Cavabdeh2 Namik oğlundan tutularaq ləğv prosesində olan İddiaçı ASC-nin hesabına keçirilsin. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Qusar rayon məhkəməsi vasitəsilə Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti vermək olar. SƏDRLİK EDƏN: ANAR QASİMOV