Sumqayıt Şəhər Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2(060)-1019/2025

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Sumqayıt şəhəri İş № e-2(060)-1019/2025 02.04.2025 SUMQAYIT ŞƏHƏR MƏHKƏMƏSİ Hakim Behbudova Aynur Mirzalı qızının sədrliyi, Həsənli Mehriban Hüseyn qızının katibliyi, İddiaçı ASC-nin Cavabdeh qarşı “pul” tələbinə dair mülki işə məhkəmənin inzibati binasında, açıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə müəyyən etdi: İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyəti cavabdehlər X14, Cavabdeh və X7 qarşı kredit borcunun qaytarılması tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, məhkəmədən cavabdehlər Cavabdeh, X5 və X4 01 iyul 2021-ci il tarixli, AL/48900/81/11 saylı müqaviləsə əsasən 299.8 manat əsas, 5.91 manat faiz, 0.5 manat cərimə borcu, 01 iyul 2021-ci il tarixli DK/53198/80/11 saylı müqaviləyə əsasən 88.5 manat əsas, 4 manat faiz borcunun, cəmi 398.71 manat borcun və 30 manat məbləğində ödənilmiş dövlət rüsumunun tutularaq İddiaçı ASC-nə ödənilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Daha sonra iddiaçının nümayəndəsi iddia həcminin azaldılması barədə ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, Cavabdeh İddiaçı ASC-nin xeyrinə 01 iyul 2021-ci il tarixli, AL/48900/81/11 saylı müqaviləsə əsasən 299.8 manat əsas, 5.91 manat faiz, 0.5 manat cərimə borcu, 01 iyul 2021-ci il tarixli DK/53198/80/11 saylı müqaviləyə əsasən 88.5 manat əsas, 4 manat faiz borcunun, cəmi 398.71 manat borcun və 30 manat məbləğində ödənilmiş dövlət rüsumunun tutularaq İddiaçı ASC-nə ödənilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddiaçı iddia tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, X15 ilə İddiaçı ASC arasında bağlanmış 01 iyul 2021-ci il tarixli, AL/48900/81/11 saylı,01 iyul 2021- ci il tarixli DK/53198/80/11 saylı müqavilələrə əsasən bank ona ümumilikdə 400 manat məbləğlərində kredit verilmişdir. Hazırda mərhum X8 Banka ümumi olaraq 398.71 manat borcu vardır. X15 xx.xx.2022-ci il tarixdə vəfat etmişdir. Cavabdeh, X14 və X2 Natiq Nafiq oğlunun qanuni vərəsələridirlər. X15 tərəfindən vərəsələrinə qalan miras əmlak AR "xxxx" MMC-nin xx.xx.2022 tarixli 04/İİİ-1781 nömrəli məktubuna əsasən istifadə edilməmiş məzuniyyət günlərinə görə 27.61 manat, vəfatı ilə bağlı 1158.03 manat pul vəsaitindən ibarətdir. İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin nümayəndəsi X17 məhkəməyə ərizə ilə müraciət edərək, məhkəmə iclasının iştirakları olmadan keçirilməsini və iddia tələbinin tam təmin olunması barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Cavabdehə məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə lazımi qaydada məlumat verilmiş, lakin məhkəmə iclasına gəlməmiş, gəlməməsinin üzrlü səbəbləri barədə məhkəməyə heç bir məlumat verməmişdir. Məhkəmə Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 185.5-ci maddəsinə əsasən işə cavabdehin iştirakı olmadan baxmağı mümkün hesab edir. Məhkəmə, iş materiallarını araşdıraraq hesab edir ki, aşağıdakı əsaslara görə iddia təmin olunmalıdır. Belə ki, iş materiallarında olan İddiaçı ASC ilə X15 arasında İddiaçı ASC–nin müştərilərinə kreditləşmə və xidmət şərtləri haqqında xx.xx.2014-cü il tarixli müqaviləyə bağlanmış xx.xx.2021-ci il tarixli, DK/53198/80/11 saylı sazişə əsasən X10 maksimal illik faiz dərəcəsi 36 faiz, minimal istifadə müddəti 12 ay, maksimal istifadə müddəti 10 il müddəti olmaqla, 30000 manat məbləğində kredit limiti ayrılmışdır. İş materiallarına əlavə olunmuş “Balansdankənar məxaric orderi”ndən görünür ki, X15 tərəfindən 1 ədəd “X23 Credit Contactless” növlü kart qəbul edilmişdir İş materiallarına əlavə olunmuş xx.xx.2024-cü il tarixli maliyyə arayışından görünür ki, X8 İddiaçı ASC-yə xx.xx.2021-ci il tarixli, AL/48900/81/11 saylı müqaviləyə 299,8 əsas borc, 5,91 manat faiz, 01 iyul 2021-ci il tarixli, DK/53198/80/11 saylı müqaviləyə əsasən 88.5 manat əsas, 4 manat faiz borcu vardır. İşin materiallarında olan “Elektron notariat” X1 çıxarışdan görünür ki, vəfat etmiş X8 vərəsələri Cavabdeh, X14 və X9r. Şəhadətnamə verilən miras əmlak Azərbaycan Respublikası "xxxx" MMC-nin xx.xx.2022-ci il tarixli, 04/İİİ-1781 nömrəli məktubuna əsasən istifadə edilməmiş məzuniyyət günlərinə görə 27,61 manat, vəfatı ilə bağlı 1158,03 manat pul məbləğindən ibarətdir. İş materiallarında olan ödəniş tapşırığından aydın olur ki, iddiaçı hazırkı iddia üzrə 30 manat məbləğində dövlət rüsumu ödəmişdir. Beləliklə, işin həqiqi halları ilə məhkəmə iclasında müəyyən edilmişdir ki, X15 ilə İddiaçı ASC arasında bağlanmış 01 iyul 2021-ci il tarixli, AL/48900/81/11 saylı,01 iyul 2021- ci il tarixli DK/53198/80/11 saylı müqavilələrə əsasən bank ona ümumilikdə 400 manat məbləğlərində kredit verilmişdir. Lakin borclu şəxs X15 öz üzərinə götürdüyü kredit öhdəliyini lazımınca icra etməmiş və nəticədə cavabdehin banka ümumilikdə 398,71 manat məbləğində borcu qalmışdır. X3 12.1.2021-ci il tarixdə vəfat etmiş və arvadı Cavabdeh vəfat etmiş şəxsin qanun üzrə vərəsəsi müəyyən edilmişdir. X8 arvadı Cavabdeh X8 qanun üzrə vərəsəsi qismində tanınmışdır. Cavabdeh X6 qalmış əmlakı miras kimi qəbul etmişdir. X8 arvadı Cavabdeh İbrahimov Zahid öldüyü zaman onun mülkiyyətində olmuş pul vəsaitinə vərəsəlik qaydasında mülkiyyət hüququ əldə etmişdir. Sadalanan xüsusatlara əsasən məhkəmə hesab edir ki, əsas borc və faizlər qanun üzrə vərəsəsi qismində tanınmış X8 arvadı Cavabdeh tutulmalıdır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 14.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Həmin Məcəllənin 217.4-cü maddəsinə əsasən məhkəmə öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Belə ki, Azərbaycan Respublikası MM-nin 739.1-ci maddəsinə əsasən, borc müqaviləsinə görə iştirakçılardan biri (borc verən) pula və ya digər əvəz edilən əşyalara mülkiyyət hüququnu digər iştirakçıya (borc alana) keçirməyi öhdəsinə götürür, digər iştirakçı (borc alan) isə aldıqlarını müvafiq olaraq pul və ya eyni keyfiyyətdə və miqdarda olan eyni növlü əşyalar şəklində borc verənə qaytarmağı öhdəsinə götürür. Həmin Məcəllənin 739.2-ci maddəsinə əsasən, borc müqaviləsinin predmeti hər hansı pul məbləği olduqda, o, kredit müqaviləsi adlandırılır. Göstərilən Məcəllənin 385.1-ci maddəsinə əsasən, öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. Həmin Məcəllənin 442-ci maddəsinə görə öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. Həmin Məcəllənin 445.1-ci maddəsinə görə icranı gecikdirmiş borclu gecikdirmə nəticəsində vurduğu zərər üçün kreditor qarşısında məsuliyyət daşıyır. Həmin Məcəllənin 445.2.1-ci maddəsinə görə öhdəliyin onun icrası üçün müəyyənləşdirilmiş müddətdə icra edilməməsi borclunun icranı gecikdirməsi sayılır. Həmin Məcəllənin 1151-ci məcəlləsinə uyğun olaraq mirasa (miras əmlaka) miras qoyanın öldüyü məqamadək malik olduğu əmlak hüquqlarının (miras aktivi) və vəzifələrin (miras passivi) toplusu daxildir. Mirasa ümumi mülkiyyətdən ölənə çatası pay, əmlakın naturada bölünməsi mümkün olmadıqda isə bu əmlakın dəyəri daxildir. Həmin Məcəllənin 1306.1-ci maddəsinə əsasən, vərəsələr miras qoyanın kreditorlarının mənafelərini alınmış aktivdə özlərindən hər birinin payına mütənasib surətdə birgə borclu kimi tam ödəməyə borcludurlar. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 472.1-ci və 1306-cı maddələrinin əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dair Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun xx.xx.2018-ci il tarixli qərarı ilə müəyyən edilmişdir ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 470, 472-ci, eləcə də 1146, 1255 və 1306-cı maddələrinə uyğun olaraq, borclunun ölümündən sonra, ilk növbədə, mirası qəbul etmiş vərəsələr miras açıldığı gündən onlara çatan miras payı həcmində miras qoyanın kreditorları qarşısında birgə məsuliyyət daşıyırlar. Miras qoyanın kreditorları tərəfindən vərəsələrə qarşı öhdəliyin icrası tələbi irəli sürülərkən, mirasın qəbulu ilə bağlı qanunvericilikdə müəyyən edilmiş müddətlər nəzərə alınmalıdır. Vərəsələr və zamin borclu öldükdən sonra əsas borcdan əlavə, faiz borcuna görə də məsuliyyət daşıyırlar. Sadalanan qanunvericilik aktı normalarına və xüsusatlara əsasən məhkəmə hesab edir ki, X15 müqavilə əsasında iddiaçıdan kredit almaq hüququna malik olduğu kimi eyni zamanda göstərilən müqavilə əsasında kredit məbləğini iddiaçıya qaytarmalı olmasına dair vəzifələrin daşıyıcısı olmuşdur. X15 öldüyündən, Cavabdeh onun vərəsəsi olduğundan və X6 miras qalmış əmlak vərəsəlik qaydasında müəyyən edildiyindən bununla da, Cavabdeh borclu kimi mövcud kredit borcunu tam ödəməyə borclu olduğundan, iddia əsaslıdır. Buna görə də iddia təmin edilərək, kredit borcu Cavabdeh tutularaq iddiaçıya ödənilməlidir. Məhkəmə həmçinin iddianın 30 manat məbləğində dövlət rüsumunun alınmasına dair hissəsini də araşdıraraq hesab edir ki, iddianın bu hissəsi əsaslıdır. Ona görə ki, iddiaçı məhkəmədə iddia qaldırması ilə əlaqədar dövlət rüsumunu ödəməsi ilə ona əlavə zərər vurmuşdur. Odur ki, kredit borcu Cavabdeh alınmaqla yanaşı eyni zamanda, ziyanın ödənilməsi ilə əlaqədar iddiaçının dövlət rüsumunu ödəməsi nəticəsində çəkdiyi əlavə zərər də Cavabdeh alınaraq iddiaçıya ödənilməlidir. Belə ki, Azərbaycan Respublikası MM-nin 443.1-ci maddəsinə əsasən, öhdəliyini icra etməyən borclu kreditora dəymiş zərərin əvəzini ödəməyə borcludur. “Dövlət rüsumu haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 8.1.2-ci madəsinə əsasən, məhkəməyə verilən iddia ərizələrindən iddia qiyməti 1.000 manatdan 10.000 manatadək olduqda 30 manat + 1.000 manatdan yuxarı olan iddia qiymətinin 1 faizi məbləğində dövlət rüsumu tutulur. Digər tərəfdən, Azərbaycan Respublikası MPM-nin 119.1-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə münasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. Məhkəmə iş üzrə təqdim edilmiş sübutları məcmu halında qiymətləndirərək hesab edir ki, iddia əsaslıdır. Buna görə də iddia təmin edilməlidir. Şərh olunanlara əsaslanaraq və Azərbaycan Respublikası MPM-nin 216-220-ci maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə qət etdi: İddia təmin edilsin. Cavabdeh 01 iyul 2021-ci il tarixli, AL/48900/81/11 saylı müqaviləyə əsasən 299.8 manat əsas, 5.91 manat faiz, 0.5 manat cərimə borcu, 01 iyul 2021-ci il tarixli DK/53198/80/11 saylı müqaviləyə əsasən 88.5 manat əsas, 4 manat faiz borcu, cəmi 398.71 manat (üç yüz doxsan səkkiz manat yetmiş bir qəpik) manat borc pul və 30 (otuz) manat dövlət rüsumu tutularaq İddiaçı ASC- yə ödənilsin. Qətnamədən işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Sumqayıt Şəhər Məhkəməsi vasitəsilə Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər. Qətnamədən şikayət verilmədikdə, qəbul edildiyi gündən 1 (bir) ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Sədrlik edən Aynur Behbudova