Tovuz Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2(062)-2569/2024

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Tovuz rayon İş № e-2(062)-2569/2024 11.10.2024 TOVUZ RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Baxşıyev Qafil Yavər oğlunun sədrliyi, Cavadova Kəklik Mirəziz qızının katibliyi, Cavabdehlər Cavabdeh4, Cavabdeh2 və Cavabdeh1 iştirakları ilə İddiaçı BOKT ASC-nin Cavabdeh4, Cavabdeh1, Cavabdeh3 və Cavabdeh2 qarşı borcun tutulması tələbinə dair mülki işə Tovuz şəhərində 11 oktyabr 2024-cü il tarixdə açıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə MÜƏYYƏN ETDİ: İddiaçı BOKT ASC Cavabdeh4, Cavabdeh1, Cavabdeh3 və Cavabdeh2 qarşı məhkəmədə iddia qaldıraraq borcun tutulması barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. İddiaçı təşkilatın nümayəndəsi məhkəmə iclasına gəlməmiş, məhkəməyə ərizə göndərərək məhkəmə baxışında iştirak edə bilməyəcəyini, onun iştirakı olmadan işə baxılıb, iddianın təmin edilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə işə iddiaçının nümayəndəsinin iştirakı olmadan baxılmasını məqsədə müvafiq hesab etmişdir. İddiaçı BOKT ASC iddia ərizəsində göstərmişdir ki, İddiaçı BOKT ASC ilə Cavabdeh4 qızı arasında 06 iyul 2023-cü il tarixli 2023/000001ET-012415/2 saylı kredit müqaviləsi bağlanmış, müqaviləyə əsasən, cavabdehə 36 ay müddətinə illik 30 faizlə 5000 manat məbləğində kredit verilmişdir. İddiaçı bank Cavabdeh4 arasında bağlanmış xx.xx.2022-ci il tarixli, 2022/000001ET-012415-1 nömrəli kreditin restrukturizasiyası üçün verilmişdir. Bununla yanaşı, 06 iyul 2023-cü il tarixli 2023/000001ET-012415/2 saylı kredit müqaviləsi üzrə Cavabdeh4 qızının öhdəliklərinin icrasının təminatı kimi Cavabdeh2 arasında xx.xx.2023-cü il tarixli, 2023/000001ET-Z012415-2/1 №-li zaminlik müqaviləsi, Cavabdeh1 arasında xx.xx.2023-cü il tarixli, 2023/000001ET-Z012415-2/2 №-li zaminlik müqaviləsi və Cavabdeh3 arasında xx.xx.2023-cü il tarixli, 2023/000001ET-Z012415-2/3 №-li zaminlik müqavilələri bağlanmışdır. Cavabdeh qismən ödənişlər etmişdir. Cavabdehlərə xəbərdarlıq edilməsinə baxmayaraq borcu könüllü ödəməkdən imtina edirlər. Borclu kredit vəsaitindən istifadə etsə də kredit müqaviləsi üzrə üzərinə götürdüyü öhdəlikləri lazımınca yerinə yetirməmiş, nəticədə problemli kreditlərin siyahısına daxil edilmişdir. Cavabdehlərdən müştərək qaydada İddiaçı BOKT ASC-nin xeyrinə 4441,28 manat əsas, 540,64 manat faiz, 552 manat cərimə olmaqla, cəmi 5533,93 manat məbləğində kredit borcu alınaraq ödənilməsi göstərilmişdir. 17 may 2024-cü il tarixli maliyyə arayışına əsasən, cavabdehlərdən müştərək qaydada 4441,28 manat əsas, 540,64 manat faiz, 552 manat cərimə olmaqla, cəmi 5533,93 manat məbləğində kredit borcu və 76 manat dövlət rüsumu alınaraq İddiaçı BOKT ASC-yə ödənilməsi barədə qətnamə çıxarılması xahiş olunmuşdur. Cavabdeh4 məhkəmə iclasında iddianı qismən qəbul edərək izahatında göstərdi ki, iddiaçı təşkilat ilə aralarında kredit müqaviləsi bağlanmışdır. Kredit məbləği ilə razılaşsa da, cərimə ilə razılaşmır. Hissə-hissə ödəyəcəkdir. İddianın qismən təmin olunmasını xahiş edir. Cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 məhkəmə iclasında Cavabdeh4 ilə eyni xüsusatda izahat verdilər. Cavabdeh3 məhkəmə iclasının yeri və vaxtı barədə rəsmi məhkəmə bildirişi göndərilsə də, o, məhkəmə iclasına gəlməmiş və gəlməməsinin səbəbi barədə məhkəməyə heç bir məlumat verməmişdir. Məhkəmə Azərbaycan Respublikası MPM-nin 185-ci maddəsinə əsasən Cavabdeh3 iştirakı olmadan işə baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Məhkəmə iş materiallarını araşdırıb, işdə iştirak edən cavabdehlərin izahatını dinləyərək hesab edir ki, aşağıdakılara əsasən iddia qismən təmin edilməlidir. İşə əlavə olunmuş 06 iyul 2023-cü il tarixli, 2023/000001ET-012415/2 saylı kredit müqaviləsindən görünür ki, İddiaçı BOKT ASC ilə Cavabdeh4 arasında kredit müqaviləsi bağlanmış, müqaviləyə əsasən ona 36 ay müddətinə illik 30 faizlə 5000 manat məbləğində kredit verilmişdir. İşə əlavə olunmuş qəbzdən və xəbərdarlıq məktubundan görünür ki, iddiaçı tərəfindən cavabdehə borclarının ödənilməsi barədə bildiriş göndərilmişdir. İşə əlavə olunmuş 06 iyul 2023-cü il tarixli zaminlik müqaviləsinin surətindən görünür ki, Cavabdeh1, Cavabdeh3 və Cavabdeh2 ilə iddiaçı təşkilat arasında zaminlik müqavilələri bağlanmışdır və bununla da onlar Cavabdeh4 öhdəliklərinin təminatçısı kimi çıxış edir. İşə əlavə olunmuş 17 may 2024-cü il tarixli maliyyə arayışına əsasən, Cavabdeh4 4441,28 manat əsas, 540,64 manat faiz, 552 manat cərimə olmaqla, cəmi 5533,93 manat məbləğində kredit borcu vardır. Göründüyü kimi Cavabdeh4 qızı İddiaçı BOKT ASC ilə bağladığı müqavilə üzrə üzərinə düşən öhdəlikləri tam yerinə yetirməmiş sonuncuya şifahi və yazılı xəbərdarlıq edilməsinə baxmayaraq hal-hazıradək iddiaçı təşkilatın təqdim etdiyi sonuncu maliyyə arayışına görə cavabdehin 5533,93 manat borcu qalmışdır. Bununla bərabər məhkəmə hesab edir ki, iddiaçı təşkilat tərəfindən cavabdehlərə qarşı tənasübsüz surətdə cərimə ödənilməsinə dair tələb irəli sürülmüşdür. Azərbaycan Respublikası MM-nin 467-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq, tənasübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azalda bilər. Tənasüb müəyyənləşdirərsə kreditorun həm əmlak mənafeləri, həm də bütün əsaslı mənafeləri nəzərə alınır. Qanunverici dəbbə pulunun azadlılmasını məhkəmənin üzərinə hüquq kimi qoyduğundan cavabdehin böyük məbləğdə dəbbə pulunu ödəmək imkanında olmamasını, onun yüksək məbləğdə dəbbə pulu ödəməyə məcbur edilməsinin əmlak mənafeyinə mənfi təsir edə biləcəyini nəzərə alaraq məhkəmə hesab edir ki, iddiada nəzərdə tutulan dəbbə pulu azaldılmalıdır. «İnsan Hüquqlarının və X1 Haqqında Konvensiyanın» ədalətli məhkəmə araşdırması hüququnun təsdiq olunduğu 6-cı maddəsi ilə nəzərdə tutulmuşdur ki, hər kəs onun mülki hüquq və vəzifələri müəyyən edilərkən qanun əsasında yaradılmış müstəqil və qərəzsiz məhkəmə vasitəsi ilə ağla batan müddətdə işin ədalətli araşdırması hüququna malikdir. Beynəlxalq hüququn bu normasında nəzərdə tutulan şəxsin ədalətli məhkəmə araşdırması hüququnun mənasına görə məhkəmə qərarı ədalət anlayışına cavab verən olmalıdır. Məhkəmə yuxarıda qeyd olunan maddənin tələblərinə əsaslanaraq hesab edir ki, kredit razılaşmasına əsasən tələb olunan 552 manat cərimə azaldılaraq 27,6 manat məbləğində müəyyən olunması qanuni və əsaslıdır. Cərimənin qalan hissəsi təmin edilməməlidir. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 385.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. Həmin Məcəllənin 386.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin zərər vurulması, əsassız varlanma və ya bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş digər əsaslar nəticəsində əmələ gəlməsi halları istisna olmaqla, öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün onun iştirakçıları arasında müqavilə olmalıdır. Həmin Məcəllənin 442-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. Həmin Məcəllənin 448.1- ci maddəsinə əsasən əgər bu Məcəllə ilə və müqavilə ilə ayrı qayda müəyyənləşdirilməyibsə, borclu onun risk dairəsinə daxil olan öhdəliklərin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdehdir. Həmin Məcəllənin 449.1-ci maddəsinə əsasən özgəsinin pul vəsaitini qanunsuz saxlamaqla, onu qaytarmaqdan boyun qaçırmaqla, onun ödənilməsini digər şəkildə gecikdirməklə və ya başqa şəxsin hesabına pul vəsaitini əsassız əldə etməklə və ya toplamaqla ondan faydalanmağa görə həmin vəsaitin məbləğindən faizlər ödənilməlidir. Faizlərin miqdarı pul öhdəliyinin və ya onun müvafiq hissəsinin icra edildiyi gün üçün bank uçot dərəcəsi ilə müəyyənləşdirilir. Borc məhkəmə qaydasında tutulduqda məhkəmə kreditorun tələbini qərarın çıxarıldığı gün üçün bank uçot dərəcəsini əsas götürməklə ödəyə bilər. Həmin Məcəllənin 465.2-ci maddəsinə əsasən, əgər borclu lazımınca icra edilməməsi, o cümlədən müəyyənləşdirilmiş müddətdə icra edilməməsi üçün cərimə ödəyəcəyini vəd etmişdirsə, kreditor cərimənin ödənilməsini və öhdəliyin icrasını tələb edə bilər. Əgər kreditorun lazımınca icra etməmək nəticəsində dəyən zərərin əvəzinin ödənilməsi hüququ varsa, kreditorun onun ödənilməsini tələb edə bilər. Əgər kreditor icranı qəbul etmişsə, cərimənin tutulmasını yalnız icranı qəbul edərkən bu hüququ özündə saxlamış olduğu halda tələb edə bilər. Həmin Məcəllənin tərəflər arasında hüquq münasibətləri yarandığı vaxt qüvvədə olan 739-cu maddəsinə əsasən borc müqaviləsinə görə iştirakçılardan biri (borc verən) pula və ya digər əvəz edilən əşyalara mülkiyyət hüququnu digər iştirakçıya ( borc alana ) keçirməyi öhdəsinə götürür, digər iştirakçı borc alan isə aldıqlarını müvafiq olaraq pul və ya eyni keyfiyyətdə və miqdarda olan eyni növlü əşyalar şəklində borc verənə qaytarmağı öhdəsinə götürür. Borc müqaviləsinin predmeti hər hansı pul məbləği olduqda o kredit müqaviləsi adlandırılır. Müstəqil peşə fəaliyyəti şəklində pul borc verməklə məşğul olan şəxslər əlavə olaraq peşəkarlıq qaydasında kreditlər verilməsi haqqında müddəaları gözləməlidirlər. Həmin Məcəllənin 472.2-ci maddəsinə əsasən, əgər zaminlik müqaviləsində ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa, faizlərin borc tutulması üzrə məhkəmə xərclərinin və borclunun öhdəliyi icra edilməməsi və ya lazımınca icra edilməməsi nəticəsində kreditora dəyən digər zərərin əvəzinin ödənilməsi də daxil olmaqla zamin kreditor qarşısında borclu ilə eyni məsuliyyət daşıyır. Azərbaycan Respublikası MPM-nin 14.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və ondan istifadə etməlidir. Həmin Məcəllənin 77.1-ci maddəsinə görə mübahisə edən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdikləri halları sübut etməlidirlər. Həmin Məcəllənin 88-ci maddəsinə əsasən məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxıldıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli, hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur. Həmin Məcəllənin 217.4-cü maddəsinə məhkəmə (hakim) öz qətnaməsinin yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Qeyd edilənlərə əsasən, məhkəmə hesab edir ki, İddiaçı BOKT ASC ilə Cavabdeh4 arasında bağlanmış 06 iyul 2023-cü il tarixli, 2023/000001ET-012415/2 saylı kredit müqaviləsi üzrə Cavabdeh4, Cavabdeh3, Cavabdeh2 və Cavabdeh1 müştərək qaydada 4441,28 manat əsas, 540,64 manat faiz, 27,6 manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 5009,52 manat məbləğində kredit borcu və 70 manat dövlət rüsumu İddiaçı BOKT ASC-nin xeyrinə ödənilməlidir. İddianın qalan hissəsi təmin edilməməlidir. Qeyd olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikası MPM-nin 216-220-ci maddələrini rəhbər tuturaq, məhkəmə QƏT ETDİ: İddia qismən təmin edilsin. Cavabdehlər Cavabdeh4, Cavabdeh3, Cavabdeh2 və Cavabdeh1 müştərək qaydada 4441,28 manat əsas, 540,64 manat faiz, 27,6 manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 5009,52 manat məbləğində kredit borcu və 70 manat dövlət rüsumu alınaraq İddiaçı BOKT ASC-nin xeyrinə ödənilsin. İddianın qalan hissəsi təmin olunmasın. Qətnamədən onun rəsmi qaydada verildiyi gündə 1 (bir) ay müddətinə Tovuz Rayon Məhkəməsi vasitəsi ilə Gəncə Apelyasiya Məhkəməsinə apelyasiya şikayəti verilə bilər. Sədrlik edən Qafil Baxşıyev