Naxçıvan MR Babək Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2(079)-219/2024

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Babək şəhəri İş № e-2(079)-219/2024 13.03.2024 NAXÇIVAN MR BABƏK RAYON MƏHKƏMƏSİ Babək Rayon Məhkəməsinin hakimi Əliyev Zamiq Xudaverdi oğlu İddiaçı Qeyri- Bank Kredit Təşkilatı X1 Cavabdeh qarşı borcun tutulması tələbinə dair mülki işə məhkəmənin inzibati binasında tərəflərin iştirakı olmadan kiçik iddialara dair işlər üzrə sadələşdirilmiş icraat qaydasında (yazılı icraat qaydasında) baxaraq müəyyənetdi: İddiaçı Qeyri-Bank Kredit Təşkilatı X3 “20” fevral 2024-cü ildə "Elektron Məhkəmə" informasiya sistemi vasitəsi ilə Babək Rayon Məhkəməsinə müraciət edərək Cavabdeh 1891.07 (bir min səkkiz yüz doxsan bir manat, yeddi qəpik) manat əsas və 99.40 (doxsan doqquz manat, qırx qəpik) manat məbləğində cərimə borcu olmaqla, ümumilikdə 1990.47 (bir min doqquz yüz doxsan manat, qırx yeddi qəpik) manat məbləğində borcun və ödənilmiş 39.91 (otuz doqquz manat, doxsan bir qəpik) manat məbləğində dövlət rüsumunun onun xeyrinə tutulması barədə qətnamə qəbul edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. İddiaçı tələbini əsaslandıraraq bildirmişdir ki, onunla X6 arasında bağlanmış 06 may 2022-ci il tarixli, **********8906 nömrəli kredit müqaviləsinə əsasən borcluya istehlak məqsədləri üçün illik 29 faiz dərəcəsi olmaqla 24 ay müddətinə 3000 (üç min) manat məbləğində kredit verilmişdi. Həmin kredit müqaviləsinə əlavə hesab edilən ödəniş cədvəlinə əsasən borclunun hər ay 167 (bir yüz atmış yeddi) manat olmaqla bərabər hissələrdə ödəniş etməsi razılaşdırılmışdır. Kredit məbləği kredit alana nağdsız qaydada, yəni balansında verilmiş kredit məbləği həcmində pul vəsaiti olan, üzərində “Fincard” adı qeyd edilmiş, kredit kartında təqdim edilir. Həmçinin İddiaçı Qeyri-Bank Kredit Təşkilatı X1 ilə Cavabdeh arasında 06 may 2022-ci il tarixli **********8906 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə “Öhdəliyin qəbul edilməsi” barədə tərəflər arasında 10 aprel 2023-cü il tarixdə öhdəlik müqaviləsi imzalanmışdı. Qeyd olunan müqaviləyə əsasən öhdəliyi qəbul etmiş şəxs 06 may 2022-ci il tarixdə bağlanmış **********8906 nömrəli kredit müqaviləsinə kredit alan qismində çıxış edən X4 əvvəlki kredit üzrə hesablanmış 2029.94 (iki min iyirmi doqquz manat, doxsan dörd qəpik) manat məbləğində borcunu, o cümlədən bundan sonra kredit üzərinə hesablanacaq faizləri və digər ödənişləri lazımı qaydada 24 ay müddətində kredit verənə tam şəkildə ödəməyi və əvvəlki kredit alanı əvəz etməyi öz öhdəsinə götürür. Tərəflər arasında bağlanmış kredit müqaviləsinə görə kreditin faktiki istifadə edilmiş məbləğinə hesablanmış faizlərin və əsas borc məbləğinin ödənilməsi borcalan tərəfindən nəzərdə tutulmuşdur. Lakin, Cavabdeh üzərinə düşən öhdəliyi yerinə yetirməmişdir. Beləliklə, 13 dekabr 2023-cü il tarixinə olan maliyyə arayışına əsasən Cavabdeh əsas borc üzrə 1891.07 (bir min səkkiz yüz doxsan bir manat, yeddi qəpik) manat, cərimə borcuna görə 99.40 (doxsan doqquz manat, qırx qəpik) manat, ümumilikdə isə 1990.47 (bir min doqquz yüz doxsan manat, qırx yeddi qəpik) manat təşkil edir. İddiaçının tələbinin hüquqi həlli ilə bağlı məhkəmə ilk olaraq iş üzrə tərəflərin nəzərinə çatdırır ki, iddianın qiyməti beş min manatdan aşağı olduğundan və iddiaçı mülki işə Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 284-1-ci maddəsinə əsasən kiçik iddialara dair işlər üzrə sadələşdirilmiş icraat qaydasında baxılmasını xahiş etdiyindən, məhkəmə işə həmin icraat qaydasında baxmışdı. Həmin Məcəllənin 284-5.3-cü maddəsinin tələbinə görə isə ərizə məhkəməyə daxil olduğu gündən 30 (otuz) iş günü ərzində işə tərəflərin təqdim etdiyi sənədlər əsasında, məhkəmə baxışı keçirilmədən və tərəflər izahatları dinlənilmək üçün çağırılmadan baxılmalı və həmin işin həllinə dair qətnamə çıxarılmalı olması qeyd olunduğundan, məhkəmə iş üzrə tərəflərin iştirakı olmadan işə yazılı icraat qaydasında baxmışdır. Əlavə olaraq məhkəmə bildirir ki, həmin Məcəllənin 284-6.1-ci maddəsi ilə müəyyən olunur ki, işə mahiyyəti üzrə baxan hakim tərəfindən iddianın tam və ya qismən təmin və ya rədd edilməsi haqqında qətnamə qəbul edilir. Mülki prosessual qanunvericiliyin sonuncu qeyd olunan tələbini nəzərə alan məhkəmə iş materiallarını qanunvericiliyin tələbləri daxilində tədqiq edərək belə nəticəyə gəlir ki, iddia təmin edilməlidir. İddianın təmin edilməsi ilə bağlı məhkəmənin istinad etdiyi sübutlar isə iddiaçı tərəfindən ərizəyə əlavə olunmuş və məhkəmə tərəfindən tədqiq olunmuş yazılı sübutlardır. Məhkəmə yalnız iddiaçı tərəfin təqdim etdiyi sübutlara əsaslanmasına gəldikdə onu qeyd edir ki, Elektron Məhkəmə İnformasiya Sistemindən çıxarılmış məlumatdan Cavabdeh Babək rayonu, Nəhəcir kəndində rəsmi qeydiyyatda olması aydın olur. Cavabdehə məhkəmənin “21” fevral 2024-cü tarixli, 2(079)-219/2024 nömrəli məktubu ilə iddiaçının ərizəsinin surəti Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin tələblərinə uyğun olaraq rəsmi qaydada verilmişdi. Qeyd olunan məhkəmə sənədində ona iddiaçının tələbinə qarşı etirazının olduğu halda bildirişi aldıqdan sonra 10 iş gün müddətində bunu əsaslandıran dəlil və sənədləri məhkəməyə təqdim etməsi izah olunsa da, Cavabdeh ona qarşı olan iddia tələbini təkzib edən hər hansı bir etiraz və ya sübutu məhkəməyə daxil olmamışdır. Mülki iş materiallarına əlavə edilmiş sifarişli poçt göndərişinin verilməsi haqqında xəbərnamədən məhkəmə sənədlərinin Cavabdeh “24” fevral 2024-cü ildə təqdim edilməsi sübuta yetirilir. Məhkəmə tərəflərin nəzərinə çatdırır ki, Azərbaycan Respublikası Mülki- Prosessual Məcəlləsinin 14-cü maddəsinə əsasən məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdiyi sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Eyni zamanda həmin Məcəllənin 78.1-ci maddəsinin mahiyyətindən görünür ki, sübutlar işdə iştirak edən şəxslər birinci instansiya məhkəməsinə təqdim olunur. Məhkəmə qeyd edir ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 217.2-ci maddəsinə görə qətnamə mübahisəli hüquq münasibətinin yarandığı zaman qüvvədə olan maddi hüquq normalarına və işin baxılması zamanı qüvvədə olan prosessual hüquq normalarına uyğun çıxarılmalıdır. İddiaçı Qeyri-Bank Kredit Təşkilatı X1 ərizəsinə əlavə etdiyi: - 06 may 2022-ci il tarixli, **********8906 nömrəli kredit müqaviləsindən İddiaçı Qeyri-Bank Kredit Təşkilatı X3 ilə X6 arasında müqavilə bağlanması; - Babək rayon qeydiyyat şöbəsi tərəfindən verilmiş AZ-İ seriyalı, 943340 nömrəli, 26 yanvar 2023-cü il tarixli ölüm haqqında şəhadətnamənin surətindən X4 12 yanvar 2023-cü ildə ölməsi; - 10 aprel 2023-cü il tarixli müqavilədən isə İddiaçı Qeyri-Bank Kredit Təşkilatı X3 ilə Cavabdeh arasında 06 may 2022-ci il tarixli, **********8906 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə öhdəliyin qəbul edilməsi haqqında müqavilə bağlanması aydın olur. İşin yuxarıda qeyd edilən faktiki hallarını və Mülki Prosessual Məcəllənin 218.1ci maddəsinin tələbini nəzərə almaqla məhkəmə belə hesab edir ki, tərəflər arasında müqavilədən əmələ gələn öhdəlik münasibətləri mövcuddur. Mülki münasibətlərdə hüquq və vəzifələrin əmələ gəlməsi, bir qayda olaraq, müqavilələrlə (əqdlərlə) bağlıdır. Əqd mülki hüquq münasibətinin əmələ gəlməsinə, dəyişdirilməsinə və ya xitamına yönəldilmiş birtərəfli, ikitərəfli və ya çoxtərəfli iradə ifadəsidir. Əqdlər birtərəfli və müqavilə şəklində (ikitərəfli və ya çoxtərəfli) ola bilər. Müqavilənin bağlanması üçün tərəflərin razılaşdırılmış iradə ifadəsi olmalıdır. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəllənin 386.1-ci maddəsi bəzi istisnalarla, öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün onun iştirakçıları arasında müqavilənin bağlanmalı olduğunu müəyyən edir. Həmin maddədə nəzərdə tutulmuşdur ki, öhdəliyin zərər vurulması, əsassız varlanma və ya bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş digər əsaslar nəticəsində əmələ gəlməsi halları istisna olmaqla, öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün onun iştirakçıları arasında müqavilə olmalıdır. Mülki Məcəllənin 6-cı maddəsinin mahiyyətinə əsasən hər kəs müqavilə bağlamaqda müstəqildir və müqavilə azadlığı mülki qanunvericiliyin əsas prinsiplərindən biridir. Həmin prinsip mülki hüquq subyektlərinə müstəqil olaraq, heç kəsin iradəsindən asılı olmadan öz mülahizə və istəklərinə görə mənafelərini nəzərə almaqla müqavilə bağlamaq imkanı verir. Həmin Məcəllənin “Müqavilə hüququ” adlanan 20-ci fəslinin məqsədi müqavilə hüquq münasibətlərinə girən tərəflərin sərbəst iradə ifadəsi və bərabərliyi prinsiplərinə riayət etməklə və onların müqavilə maraqlarını qorumaqla mülki dövriyyənin azadlığını təmin etməkdir. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 14.1-ci maddəsinə əsasən mülki hüquqlar və vəzifələr mülki qanunvericilikdə nəzərdə tutulan əsaslardan, habelə fiziki və hüquqi şəxslərin qanunvericilikdə nəzərdə tutulmasa da, mülki qanunvericiliyin prinsiplərinə görə mülki hüquqlar və vəzifələr doğuran hərəkətlərindən əmələ gəlir. Sözü gedən Məcəllənin 6.1, 6.1.2 və 6.1.5-ci maddələrinin mahiyyətindən görünür ki, mülki hüquq subyektlərinin iradə sərbəstliyi və müqavilə azadlığı mülki qanunvericiliyin prinsipləridir. Həmçinin Mülki Məcəllənin 390.1-ci maddəsinin tələbinə görə fiziki və hüquqi şəxslər azad surətdə müqavilələr bağlaya və bu müqavilələrin məzmununu müəyyənləşdirə bilərlər. Onlar bu Məcəllədə nəzərdə tutulmayan, lakin ona zidd olmayan müqavilələr də bağlaya bilərlər. İddiaçının tələbi 06 may 2022-ci il tarixli **********8906 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə X4 bank qarşısında üzərinə götürdüyü öhdəliyin Cavabdeh tərəfindən qəbul edilməsi ilə əsaslandırdığından məhkəmə Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 337, 339.6, 346.1 və 354-cü maddələrinin əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dair” 02 aprel 2021-ci il tarixli Qərarında formalaşdırdığı hüquqi mövqeyi nəzərə alaraq qeyd edir ki, məhkəməyə təqdim edilmiş sənədlərdən tərəflər arasında bağlanmış müqavilələrin etibarlı olması müəyyən edilir. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin: - 324.2-ci maddəsinə görə əqdlər birtərəfli və müqavilə şəklində (ikitərəfli və ya çoxtərəfli) ola bilər; - 324.4-cü maddəsinin tələbinə əsasən müqavilənin bağlanması üçün iki tərəfin razılaşdırılmış iradə ifadəsi (ikitərəfli əqd) və ya üç və ya daha çox tərəfin razılaşdırılmış iradə ifadəsi (çoxtərəfli əqd) zəruridir; - 329.1 və 329.2-ci maddələri ilə müəyyən edilir ki, əgər qanunla başqa hal müəyyən edilməmişdirsə, qanunla və ya tərəflərin qarşılıqlı razılığı ilə müəyyən edilmiş forma tələblərinə riayət etməməklə bağlanılmış əqd etibarsızdır. Əqdlər şifahi və ya yazılı (sadə və ya notarial) formada bağlanır; - 522.1-ci maddəsinə görə kreditor ilə müqaviləyə əsasən öhdəlik üçüncü şəxsə verilə bilər; bunun nəticəsində o, əvvəlki borclunu əvəz edir. Sonuncu qeyd edilən maddi hüquq normasının tələbindən yola çıxan məhkəmə belə hesab edir ki, İddiaçı Qeyri-Bank Kredit Təşkilatı X5 ilə X6 arasında borc müqaviləsindən irəli gələn öhdəlik münasibətləri mövcud olduğundan, həmin öhdəliyin Cavabdeh tərəfindən qəbul edilməsi ilə bank ilə cavabdeh arasında eyni münasibətlər və ondan irəli gələn hüquq, vəzifələr yaranmışdı. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 739-cu maddəsinə əsasən borc müqaviləsinə görə, iştirakçılardan biri (borc verən) pula və ya digər əvəz edilən əşyalara mülkiyyət hüququnu digər iştirakçıya (borc alana) keçirməyi öhdəsinə götürür, digər iştirakçı (borc alan) isə aldıqlarını müvafiq olaraq pul və ya eyni keyfiyyətdə və miqdarda olan eyni növlü əşyalar şəklində borc verənə qaytarmağı öhdəsinə götürür. Borc müqaviləsinin predmeti hər hansı pul məbləği olduqda, o, kredit müqaviləsi adlandırılır. Müstəqil peşə fəaliyyəti şəklində pul borc verməklə məşğul olan şəxslər əlavə olaraq peşəkarlıq qaydasında kreditlər verilməsi haqqında müddəaları gözləməlidirlər (tərəflər arasında müqavilə bağlanan zaman qüvvədə olan redaksiya). Həmin Məcəllənin 740.2-ci maddəsi ilə müəyyən edilir ki, borc müqaviləsi predmetinin məbləği üç min manatdan çoxdursa və ya məbləğindən asılı olmayaraq müqavilənin iştirakçısı hüquqi şəxsdirsə, borc müqaviləsi yazılı formada bağlanmalıdır (tərəflər arasında müqavilə bağlanan zaman qüvvədə olan redaksiya). Tərəflər arasında bağlanmış müqaviləni yuxarıda qeyd edilən maddi hüquq normaları ilə əlaqəli şəkildə tədqiq etdikdə müqavilə tərəflərinin qanunvericiliyin tələbinə əməl etməklə müqavilə bağlaması öz təsdiqini tapır. Mülki qanunvericilik isə müqavilə şərtlərinin məcburiliyini və icra edilməli olduğunu təsbit edir. Bu prinsipə görə, bağlanmış müqavilələr onlarda göstərilən və tərəflərin razılığa gəldikləri şərtlər əsasında da icra edilir. İş materiallarına əlavə olunmuş 10 aprel 2023-cü il tarixli müqavilədən görünür ki, tərəflər aşağıda qeyd edilən iş üçün əhəmiyyətli olan şərtlər barədə razılığa gəlmişlər. Müqavilənin; - 1.1-ci və 1.2-ci bəndlərindən aydın olur ki, müqaviləyə əsasən, öhdəliyi qəbul etmiş şəxs 06 may 2022-ci il tarixdə bağlanmış **********8906 nömrəli kredit müqaviləsinə (Bundan sonra “əvvəlki kredit”) əsasən kredit alan qismində çıxış edən X4 (bundan sonra “əvvəlki kredit alan”) əvvəlki kredit üzrə hesablanmış cəmi 2029.94 (iki min iyirmi doqquz manat, doxsan dörd qəpik) manat məbləğində borcunu (bundan sonra “kredit”), o cümlədən bundan sonra kredit üzərinə hesablanacaq faizləri və digər ödənişləri lazımı qaydada 24 ay müddətində kredit verənə tam şəkildə ödəməyi və əvvəlki kredit alanı əvəz etməyi öz öhdəsinə götürür. Kredit üzərində 0.01 faiz illik faiz (bundan sonra "nominal faiz") hesablanacaq və nominal faiz ilin 360 gündən ibarət olması nəzərə alınmaqla həqiqi ötən günlər əsasında hesablanacaq; - 1.3 və 1.4-cü bəndlərinə görə öhdəliyi qəbul etmiş şəxs kredit üzrə əsas borcu və faizləri bu müqavilənin tərkib hissəsi olan "kreditin ödəniş cədvəlinə" (bundan sonra "ödəniş cədvəli" adlandırılacaq) müvafiq olaraq ödəyir. Ödəniş cədvəlinə əsasən ödənişlər kreditin məbləğindən və faiz ödənişlərindən ibarət olub aylıq bərabər hissələrlə həyata keçirilir. Qəbul etmiş şəxs kredit məbləğinin bir hissəsini və kreditdən istifadəyə görə faizi kreditin ödəmə günündən gec olmayaraq təyin olunmuş vaxtda manat ilə ödəməyi öhdəsinə götürür. Əgər Ödəniş cədvəli ilə müqavilənin 1.2-ci bəndi də daxil olmaqla, bu müqavilənin hər hansı bəndi arasında ziddiyyət yaranarsa, ödəniş cədvəlində göstərilən rəqəmlər üstün tutulacaq. Kredit üzrə faktiki illik faiz dərəcəsi (bundan sonra “FİFD” adlandırılacaq) 0 faiz təşkil edir. Bu müqaviləyə tərəflər anlayır və qəbul edirlər ki, burada nəzərdə tutulan FİFD Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankının müvafiq təlimatlarına və göstərişlərinə müvafiq olaraq müəyyən edilmişdir və müqavilədə göstərilən FİİD-də girov və ipoteka predmetı olan əmlakın qiymətləndirilməsi və sair xərclərlə bağlı ola biləcək hər hansı əhəmiyyətli olmayan dəyişikliyə və ya uyğunsuzluğa görə kredit verən heç bir məsuliyyət daşımayacaq; - 1.5-ci bəndinə əsasən əvvəlki kredit üzrə borc öhdəliyi qəbul etmiş şəxsə öhdəliyin verilməsi qaydasında keçir və əvvəlki kredit üzrə hesablanmış borc məbləğin və ya onun hər hansı hissəsinin öhdəliyi qəbul etmiş şəxsə nağd şəkildə verilməsi nəzərdə tutulmur; - 2.1 və 2.1.3-cü bəndlərindən müəyyən edilir ki, öhdəliyi qəbul etmiş şəxs tərəfindən müqavilə şərtlərinə əməl edilmədikdə və ya kredit alanın əmlak vəziyyətinin pisləşməsinə əsas verən hallar mövcud olduqda, kreditin dərhal, qaytarılmasını tələb etmək və bu müqavilə ilə nəzərdə tutulan cərimə borcun tutulması sanksiyalarını tətbiq etmək kredit verənin hüququdur; - 3.2, 3.2.1-3.2.2-ci bəndlərinə görə krediti faizləri ilə birlikdə və cədvələ uyğun tərzdə qaytarmaq, krediti qaytararkən qəbz almaq öhdəliyi qəbul etmiş şəxsin vəzifəsidir; - 4.1-ci bəndindən aydın olur ki, kreditin və kreditdən istifadəyə görə faizlərin ödənilməsi dövriliyi və qaydası tərəflər arasında yazılı formada razılaşdırılmış və bu müqavilənin ayrılmaz tərkib hissəsi olan ödəniş cədvəli ilə müəyyən edilir. Əgər ödəniş cədvəlində göstərilən hər hansı ödəniş günü qeyri-iş gününə düşərsə, həmin ödəniş günü növbəti iş günü hesab edilir; - 4.4-cü bəndindən isə görünür ki, öhdəliyi qəbul etmiş şəxs ödənişləri kredit verənin hesabına “e-pul” onlayn ödəniş xidməti vasitəsi ilə, “Milli ön” və “E-Manat” ödəmə terminalları, partnyor bankların (Kapital Bank, ABB) aidiyyəti filialları və “Azərpoçt” poçt rabitəsi operatoru vasitəsilə və yaxud digər banklardan kredit verənin hesabına köçürmə yolu ilə ödəyə bilər. Qeyd edilən ödəniş etmə vasitələri ilə edilən ödənişlər zamanı həmin vasitələrin təminatçıları tərəfindən müvafiq xidmət haqqı tutula bilər və buna görə kredit verən heç bir məsuliyyət daşımır; - 6.1-ci bəndlərinə görə kreditin qaytarılmasında yubanmanın mövcud olması, o cümlədən, ödəniş cədvəlinə müvafiq olaraq faizlərin və cərimə borcun tutulması sanksiyalarının ödənilməsinin 3 (üç) iş günündən çox yubanması və yaxud müqavilənin 2.2, 6.2-ci bəndlərində nəzərdə tutulmuş hallar olduqda, öhdəliklərin yerinə yetirilməməsi və ya qismən yerinə yetirilməsi və ya kreditin geri ödənişini şübhə altına qoyan digər şəraitin yaranması zamanı kredit verən tam şəkildə kreditin, faiz borcun tutulmasının və digər ödənişlərin vaxtından əvvəl ödənilməsini tələb etmək hüququna malikdir; - 7.1-ci bəndinə əsasən bu müqavilə tərəflər tərəfindən imzalandığı andan qüvvəyə minərək, öhdəliyi qəbul etmiş şəxsin krediti, hesablanmış faizləri və digər bu müqavilə üzrə nəzərdə tutulan ödənişləri tam surətdə ödəyib qurtaranadək qüvvədədir. Müqaviləyə əlavə edilmiş ödəniş cədvəlindən Cavabdeh İddiaçı Qeyri-Bank Kredit Təşkilatı X2 müqavilə üzrə 20 aprel 2024-cü ildən başlamaqla 20 mart 2025-ci ilədək hər ay 85 (səksən beş) manat, sonuncu ay isə 74,94 (yetmiş dörd manat, doxsan dörd qəpik) manat ödəməli olması aydın olur. Müqavilə şərtlərindən aydın olur ki, tərəflər arasında olan razılaşmaya əsasən cavabdehin müqavilə ilə müəyyən edilən hissə-hissə ödənişləri, faizləri və sair haqları, gecikmə zamanı hesablanmış cərimə məbləğlərini ödəməsi onların müqavilədən irəli gələn əsas öhdəliyidir. İddiaçı Qeyri-Bank Kredit Təşkilatı X1 tələbinin əsassızlığı və eyni zamanda iddiaçı ilə Cavabdeh arasında 10 aprel 2023-cü tarixdə bağlanmış müqaviləsi üzrə öz öhdəliklərini icra etməsinə dair sübutetmə vəzifəsi cavabdehin üzərinə düşsə də o, bununla bağlı məhkəməyə hər hansı sübut təqdim etməmişdi. Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 77.1-ci maddəsinə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Qeyd olunan prosessual normanın məzmunundan da göründüyü kimi mülki prosessual qanunvericilik sübutetmə vəzifəsinin bölüşdürülməsinin ümumi qaydasını, sübutetmə prosesində məhkəmənin mövqeyini müəyyənləşdirir və mülki prosesin çəkişmə xarakteri daşımasını təsbit edir. Qeyd edilən normaya əsasən iddiaçı iddianın əsasını təşkil edən halları sübut etməlidir ki, bu həmin hallara da mübahisəli hüquq münasibətinin mövcudluğu ilə əlaqədar olan faktlar və cavabdeh tərəfindən iddiaçının hüququnun pozulmasını və mübahisələndirilməsini təsdiqləyən faktlar aiddir. Bundan əlavə Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 125-ci maddəsinin Vİİ hissəsinin Azərbaycan Respublikasının mülki prosessual qanunvericiliyi baxımından şərh edilməsinə dair Azərbaycan Respublıkası Konstitusiya Məhkəməsi 18 mart 2019cu il tarixli qərarında da qeyd olunur ki, prosessual qanunvericilik işin faktiki hallarının müəyyən edilməsində və araşdırılmasında tərəflərin hüququna üstünlük vermişdir. Hüquqi həqiqət prinsipinə görə sübutların toplanması və təqdim edilməsi yükü bütünlüklə tərəflərin üzərinə düşür. Yuxarıda göstərilənləri ümumiləşdirərək məhkəmə belə nəticəyə gəlir ki, iddiaçının kredit borcunun qaytarılmasına dair tələbi əsaslıdır. Cavabdehin iddiaçı qarşısında öz öhdəliklərini icra etməməsi məhkəmədə tədqiq olunmuş sübutlarla öz təsdiqini tapdığından bununla bağlı tərəflərin diqqətinə çatdırır ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 425.1-ci maddəsinin tələbinə görə öz hüquqlarını həyata keçirərkən və vəzifələrini icra edərkən tərəflərdən hər biri vicdanlılığın tələb etdiyi tərzdə, yəni şərtləşdirilmiş vaxtda və yerdə lazımi şəkildə, öhdəliyin şərtlərinə və bu Məcəllənin tələblərinə müvafiq surətdə, belə şərtlər və tələblər olmadıqda isə işgüzar adətlərə və ya adətən irəli sürülən digər tələblərə müvafiq surətdə hərəkət etməlidir. Həmin Məcəllənin 442-ci maddəsinə görə isə öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. Öhdəliklərin icra edilməməsi üçün borclunun məsuliyyətini, yəni borclunun təqsiri prezumpsiyasını nəzərdə tutan Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 448-ci maddəsində isə qeyd olunur ki, əgər bu Məcəllə ilə və müqavilə ilə ayrı qayda müəyyənləşdirilməyibsə, borclu onun risk dairəsinə daxil olan öhdəliklərin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdehdir. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 443.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyini icra etməyən borclu kreditora dəymiş zərərin əvəzini ödəməyə borcludur. Borclunun üzərinə öhdəliyi pozmağa görə məsuliyyət qoyulmadıqda bu qayda qüvvədə olmur. Mülki iş materiallarına əlavə edilmiş kredit müqaviləsinin 6-cı bölməsindən isə aydın olur ki, iş üzrə cavabdeh iddiaçı qarşısında öhdəliyi pozmağa görə məsuliyyətdən azad edilməmişdir. Borcun məbləğinə gəldikdə isə məhkəmə bildirir ki, iş materiallarına əlavə edilmiş 13 dekabr 2023-cü il tarixli maliyyə arayışında Cavabdeh kredit müqaviləsi üzrə əsas borcdan 138.87 (bir yüz otuz səkkiz manat, səksən yeddi qəpik) manat, cərimə borcundan 16.13 (on altı manat, on üç qəpik) manat olmaqla, ümumilikdə 155 (bir yüz əlli beş) manat ödəməsi qeyd edilib. Həmin sənəddən o da görünür ki, Cavabdeh İddiaçı Qeyri-Bank Kredit Təşkilatı X2 1891.07 (bir min səkkiz yüz doxsan bir manat, yeddi qəpik) manat əsas borcu var. İddiaçı cavabdehə qarşı olan tələbində cərimə borcunun ödənilməsini də tələb etdiyindən bununla bağlı məhkəmə Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 465.2ci maddəsinin tələbini tərəflərin nəzərinə çatdırır. Həmin maddəyə əsasən əgər borclu öhdəliyin lazımınca icra edilməməsi, o cümlədən müəyyənləşdirilmiş müddətdə icra edilməməsi üçün cərimə borcunu ödəyəcəyini vəd etmişdirsə, kreditor cərimə borcunun ödənilməsini və öhdəliyin icrasını tələb edə bilər. Əgər kreditorun lazımınca icra etməmək nəticəsində dəyən zərərin əvəzinin ödənilməsi hüququ varsa, kreditor onun ödənilməsini tələb edə bilər. İddiaçı Qeyri-Bank Kredit Təşkilatı X5 ilə Cavabdeh arasında bağlanmış müqavilənin 5.1-5.2-ci bəndlərinə görə öhdəliyi qəbul etmiş şəxs kreditin ödənilməsi üzrə öhdəliyi vaxtlı-vaxtında yerinə yetirmədiyi və ödəniş cədvəlində göstərilən kreditdən istifadəyə görə faizləri və kreditin əsas məbləğini ödəmədiyi təqdirdə, kredit alan kredit verənin xeyrinə gecikdirilmiş əsas məbləğin 1 faizi məbləğində dəbbə pulunu (cərimə borcunu) təqvim üzrə hər yubanma günü üçün ödəməyə borcludur. Tərəflər razılaşırlar ki, dəbbə pulunun miqdarı tənasüblü şəkildə, kredit verən və öhdəliyi qəbul etmiş şəxsin əmlak mənafeləri nəzərə alınmaqla müəyyənləşdirilmişdir. Müqavilə üzrə dəbbə pulunun tutulması, müqavilənin icra edilməməsi və lazımi qaydada icra edilməməsi nəticəsində dəymiş ziyanın ödənilməsi tələbini istisna etmir. Yuxarıda qeyd edilənləri nəzərə alan məhkəmə iddiaçının cavabdehə qarşı olan cərimə borcu borcunun ödənilməsi tələbini də əsaslı sayır. Cərimə borcunun məbləğinə gəldikdə isə məhkəmə bildirir ki, 13 dekabr 2023-cü il tarixli maliyyə arayışında cavabdehin cərimə borcunun 99.40 (doxsan doqquz manat, qırx qəpik) manat olması öz əksini tapıb. Azərbaycan Respublikasının Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 119.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə mütənasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilməsi qeyd edildiyindən və hazırki iş üzrə iddia təmin edilməli olduğundan iddiaçı tərəfdən iddia qaldırılan zaman ödənilmiş 39.91 (otuz doqquz manat, doxsan bir qəpik) manat miqdarında dövlət rüsumu cavabdehdən alınaraq iddiaçıya ödənilməlidir. Bundan əlavə məhkəmə onu da qeyd edir ki, Azərbaycan Respublikası Mülki- Prosessual Məcəlləsinin 222.2-ci maddəsinin tələbinə görə pul vəsaitlərinin tutulması haqqında iddianı təmin edərkən hakim əsas borcu, faiz borcunu, zərər və dəbbə pulunu (cərimə borcu, penya) ayrı-ayrılıqda müəyyən etməklə, alınmalı olan ümumi məbləği qətnamədə göstərir. Göstərilənləri nəzərə alaraq məhkəmə yekunda aşağıdakı nəticəyə gəlir: - iddia təmin olunmalı; - tərəflər arasında bağlanmış 10 aprel 2023-cü il tarixli müqavilə üzrə 1891.07 (bir min səkkiz yüz doxsan bir manat, yeddi qəpik) manat əsas və 99.40 (doxsan doqquz manat, qırx qəpik) manat cərimə borcu olmaqla, ümumilikdə 1990.47 (bir min doqquz yüz doxsan manat, qırx yeddi qəpik) manat məbləğində borc Cavabdeh tutularaq İddiaçı Qeyri-Bank Kredit Təşkilatı X2 ödənilməli; -həmçinin 39.91 (otuz doqquz manat, doxsan bir qəpik) manat məbləğində dövlət rüsumu Cavabdeh alınıb İddiaçı Qeyri-Bank Kredit Təşkilatı X2 verilməlidir. Məhkəmə yuxarıda göstərilənlərə əsaslanaraq və Azərbaycan Respublikasının Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 216-220, 358.0.3 və 360-cı maddələrini rəhbər tutaraq qətetdi: İddia təmin olunsun. Tərəflər arasında bağlanmış 10 aprel 2023-cü il tarixli müqavilə üzrə 1891.07 (bir min səkkiz yüz doxsan bir manat, yeddi qəpik) manat əsas və 99.40 (doxsan doqquz manat, qırx qəpik) manat cərimə borcu olmaqla, ümumilikdə 1990.47 (bir min doqquz yüz doxsan manat, qırx yeddi qəpik) manat məbləğində borc Cavabdeh tutularaq İddiaçı Qeyri-Bank Kredit Təşkilatı X2 ödənilsin. Həmçinin 39.91 (otuz doqquz manat, doxsan bir qəpik) manat məbləğində dövlət rüsumu Cavabdeh alınıb İddiaçı Qeyri-Bank Kredit Təşkilatı X2 verilsin. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Babək Rayon Məhkəməsi vasitəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin mülki kollegiyasına apellyasiya şikayəti verilə bilər. Hakim: Zamiq Əliyev.