Naxçıvan MR Babək Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2(079)-55/2025

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Babək şəhəri İş № e-2(079)-55/2025 10.01.2025 NAXÇIVAN MR BABƏK RAYON MƏHKƏMƏSİ Babək Rayon Məhkəməsinin hakimi İsmayıl Günay Mikayıl qızının sədrliyi, X2 məhkəmə iclas katibliyi ilə, İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin Cavabdeh qarşı borc tələbinə dair mülki işə məhkəmənin inzibati binasında açıq məhkəmə baxışı iclasında baxaraq müəyyənetdi: İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyəti "Elektron Məhkəmə" informasiya sistemi vasitəsi ilə 29 noyabr 2024-cü il tarixdə məhkəməyə müraciət edərək Cavabdeh 03 oktyabr 2023-cü il tarixli, XCNPU-04185 saylı kredit müqaviləsi üzrə əsas borcuna görə 19752,53 (on doqquz min yeddi yüz əlli iki manat, əlli üç qəpik) manat, faiz borcuna görə 1168,06 (bir min bir yüz altmış səkkiz manat, altı qəpik) manat, dəbbə borcuna görə 0 (sıfır) manat, cəmi 20920,59 (iyirmi min doqquz yüz iyirmi manat, əlli doqquz qəpik) manat məbləğində pulun və 153 manat məbləğində ödənilmiş dövlət rüsumunun İddiaçı ASC-nin xeyrinə ödənilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını məhkəmədən xahiş etmişdir. İddiaçı iddiasını əsaslandıraraq qeyd etmişdir ki, İddiaçı ASC-nin Xaçmaz filialı ilə cavabdeh - Cavabdeh arasında bağlanmış 03 oktyabr 2023-cü il tarixli, XCNPU-04185 saylı kredit müqaviləsinə əsasən illik 16,5 % (on altı tam onda beş) faiz dərəcəsi olmaqla 48 (qırx səkkiz) ay müddətinə 23000 (iyirmi üç min) manat məbləğində cavabdehə kredit verilmişdir (kredit müqaviləsinin 2.1.; 2.3.; 2.4 bəndləri). 03 oktyabr 2023-cü il tarixli, XCNPU-04185 saylı kredit müqaviləsinin şərtlərinə görə borc alan Cavabdeh kredit üzrə hesablanmış dəbbə pulunu (cərimə, penya), faizləri və əsas borc məbləğini tam və vaxtında ödəməyi öhdəsinə götürsə də, kreditin ödənilməsinə dair öhdəliyi vaxtında və lazımı qaydada icra etməmişdir. Bu barədə dəfələrlə yazılı və şifahi qaydada xəbərdar edilməsinə baxmayaraq cavabdeh öhdəliyinin icra edilməsindən qərəzli olaraq yayınmışdır. Tərəflər arasında bağlanmış 03 oktyabr 2023-cü il tarixli, XCNPU-04185 saylı kredit müqaviləsinə görə, cavabdeh kredit müqaviləsinin ayrılmaz hissəsi hesab olunan ödəniş cədvəli əsasında, hər ayın 3-dən gec olmayaraq hər ay 657,74 (altı yüz əlli yeddi manat, yetmiş dörd qəpik) manat ödəniş etməli olduğu halda öhdəliklərini vaxtı-vaxtında və lazımı qaydada icra etməmişdir. Təqdim olunan maliyyə arayışına əsasən Cavabdeh 03 oktyabr 2023-cü il tarixli, XCNPU-04185 saylı kredit müqaviləsi üzrə borcunun məbləği əsas borcuna görə 19752,53 (on doqquz min yeddi yüz əlli iki manat əlli üç qəpik) manat, faiz borcuna görə 1195,24 (bir min bir yüz doxsan beş manat, iyirmi dörd qəpik) manat, dəbbə borcuna görə 0 (sıfır) manat, borcun cəmi məbləği 20947,77 (iyirmi min doqquz yüz qırx yeddi manat, yetmiş yeddi qəpik) manat təşkil edir. Qeyd olunanlara əsasən, kredit müqaviləsindən irəli gələn öhdəliyini vaxtında və lazımı qaydada icra etmədiyi üçün Cavabdeh 03 oktyabr 2023-cü il tarixli, XCNPU-04185 saylı kredit müqaviləsi üzrə əsas borcuna görə 19752,53 (on doqquz min yeddi yüz əlli iki manat əlli üç qəpik) manat, faiz borcuna görə 1195,24 (bir min bir yüz doxsan beş manat , iyirmi dörd qəpik) manat, dəbbə borcuna görə 0 (sıfır) manat, cəmi 20947,77 (iyirmi min doqquz yüz qırx yeddi manat yetmiş yeddi qəpik) manat pul tutulmalıdır. Tələblərimizin əsası kimi istinad etdiyimiz fakt və hallar yuxanda göstərilmişdir. Onlan təsdiq edən sübutların siyahısı isə iddia ərizəsinə əlavə olunan sənədlərin siyahıda da göstərildiyi kimi kredit müqaviləsinin surəti, ödəniş qrafikinin surəti, borc haqqında arayışın əsli, kassa məxaric orderinin surəti, sərəncam orderinin surəti və iddia ərizəsinə əlavə olunan digər sənədlərdir. Tərəflərə məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə lazımi qaydada məlumat verilməsinə baxmayaraq onlar məhkəmə iclasında iştirak etməmişlər. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 185-ci maddəsinin tələblərini nəzərə alan məhkəmə mülki işə tərəflərin iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. İddiaçının nümayəndəsi elektron kabinet vasitəsilə məhkəməyə ərizə ünvanlayaraq, məhkəmə iclasının iştirakı olmadan keçirilməsi və məhkəmə qətnaməsinin çıxarılmasını xahiş etdiyini və əlavə vəsatətinin olmadığını bildirmişdir. Mülki iş materiallarını tədqiq edən məhkəmə qeyd edir ki, İddiaçı ASC ilə Cavabdeh arasında XCNPU-04185 saylı kredit müqaviləsinin bağlanmış olması, İddiaçı ASC tərəfindən kreditin verilməsi, cavabdehə öhdəliyin icrası tələbilə xəbərdarlıq edildiyi işin mübahisəsiz halıdır. Belə ki, mülki iş materiallarında olan: - 03 oktyabr 2023-cü il tarixli müqavilədən İddiaçı ASC ilə Cavabdeh arasında əsas kredit müqaviləsinin bağlanmış olması, borcalana Bank tərəfindən 48 ay müddətinə 23000 (iyirmi üç min) manat məbləğində kreditin verilməsi barədə razılıq əldə olunması; - xəbərdarlıqdan və poçt xəbərnaməsindən İddiaçı ASC tərəfindən cavabdehə öhdəliyin icrası tələbilə xəbərdarlıq edildiyi aydın olur. İddia tələbinin qanuni əsasını təşkil edən Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin (bundan sonra – “MM”) 743.1-ci maddəsinə əsasən kredit müqaviləsinə görə borcverən pul vəsaitinə mülkiyyət hüququnu müqavilədə göstərilən məbləğdə və şərtlərlə borcalana verməyi, borcalan isə aldığı pul vəsaitini müqavilədə müəyyən edilmiş müddətə faizlərin və (və ya) müqavilədə göstərilən digər ödənişlərin ödənilməsi şərtilə borcverənə qaytarmağı öhdəsinə götürür. Kredit müqaviləsi üzrə borcverən yalnız normativ hüquqi aktlara uyğun olaraq kreditlərin verilməsi fəaliyyətinin həyata keçirilməsi hüququna malik şəxs ola bilər. MM-in 743.2-ci maddəsinə əsasən bu Məcəllənin bu paraqrafının müddəalarından ayrı qayda irəli gəlmirsə, kredit müqaviləsinə bu Məcəllənin borc müqaviləsi haqqında müddəaları müvafiq surətdə tətbiq edilir. MM-in 744.1-ci maddəsinə görə kredit müqaviləsi tərəflər arasında yazılı formada bağlanılır və kredit müqaviləsinin bir nüsxəsi borcalana verilir. MM-in 744.2-ci maddəsinə görə kredit müqaviləsində ən azı aşağıdakılar göstərilməlidir 744.2.1. borcverənin adı və ünvanı; 744.2.2. borcalanın adı və ünvanı; 744.2.3. kreditin məbləği və valyutası; 744.2.4. kreditin qaytarılma müddəti və ödəniş şərtləri; 744.2.5. kreditin təyinatı; 744.2.6. kredit üzrə tətbiq edilən faizlərin illik dərəcəsi və (və ya) digər ödənişlərin məbləği, həmçinin faktiki illik faiz dərəcəsi (müqavilə üzrə dəyişən faiz dərəcəsi şərtləşdirildikdə, ilkin faktiki illik faiz dərəcəsi) tətbiq edildikdə, kredit üzrə faizlərin tutulmadığı müddət barədə aydın və dəqiq məlumat. Məhkəmə iddiaçı tərəfindən razılaşdırılmış kredit məbləğinin cavabdehə verilibverilməməsi və cavabdeh tərəfindən iddiaçı qarşısında öhdəliyin lazımınca icra edilibedilməməsi ilə bağlı işin mübahisəli halları barədə aşağıdakıları qeyd etməyi zəruri sayır. Mülki Məcəllənin 405.1-ci maddəsinə görə, tərəflər müqavilənin bütün şərtləri barəsində tələb olunan formada razılığa gəldikdə müqavilə bağlanmış sayılır. İş materiallarına əlavə olunmuş kredit müqaviləsindən belə məlum olur ki, tərəflər borc müqaviləsinin bütün şərtləri barəsində tələb olunan formada razılığa gəlmişlər. Müqavilənin sözügedən mühüm şərtləri aşağıdakılardır: - müqavilənin 1-ci bəndinin yarımbəndlərinə əsasən Kreditverən (Bank) borcalana illik 16,5 % (on yeddi) faiz dərəcəsi olmaqla 48 (qırx səkkiz) ay müddətinə 23000 (iyirmi üç min) manat məbləğində şəxsi istehlak məqsədilə cavabdehə kredit verilmişdir. - müqavilənin 2.1 və 2.2-ci bəndindən aydın olur ki, Müştəri bu Razılaşmanı imzalamaqla Bank tərəfindən təklif edilən və X1 nəzərdə tutulan E-baııkçılıq (elektron bankçılıq) xidmətindən istifadə etmək hüququ əldə edir. Müştərinin E-bankçılıq xidmətindən istifadə hüququ Ümumi Şərtlərdə nəzərdə tutulmuş qaydada dayandırıla və məhdudlaşdırıla bilər.Tərəflər təsdiq edirlər ki, E-Bankçılıq xidmətlərindən istifadə, Kredit götürülməsi ilə bağlı Tərəflər arasında yaranan münasibətlər Müqavilə (bu Əsas Şərtlər, X3 və Müqavilənin digər ayrılmaz tərkib hissələri də daxil olmaqla) ilə tənzimlənir. Müştəri İddiaçı ASC-də xx.xx.2022ci il tarixində təsdiq edilmiş Müqavilənin hazırkı tarixə qüvvədə olan və Bankın https://www.rabitabank.com/yuklemeier-ve-destek İnternet Səhifəsində dərc olunan Ümumi Şərtlərini yüklədiyini, həmin Şərtlərlə diqqətlə tanış olduğunu, onlarla razılaşdığını və qəbul etdiyini bu Razılaşmanı imzalamaqla təsdiq edir və bu Razılaşmanın imzalanması nəticəsində həmin Ümumi Şərtlərin gələcəkdə onunla Bank arasında yaranan münasibətlərə şamil edilməsinə etiraz etmir. Müştəri X3nə müvafiq QR-kod vasitəsilə də keçid əldə edə bilər. - müqavilənin 3.1-ci bəndindən aydın olur ki, Müştərinin Hesabındakı pul vəsaitindən istifadəyə görə Bank faiz ödəmir. - müqavilənin 3.2-ci bəndindən aydın olur ki, hesab üzrə Overdrafta yol verilmir. - müqavilənin 3.3-cü bəndindən aydın olur ki, bu Razılaşma imzalandığı tarixdən qüvvəyə minir və Qanunvericilikdə və ya Müqavilədə nəzərdə tutulmuş qaydada xitam verilənədək qüvvədə qalır. - müqavilənin 3.4-cü bəndindən aydın olur ki, tərəflər təsdiq edirlər ki, X5rşısında hər hansı bir əsasla yaranmış və ödəniş vaxtı çatmış istənilən borc öhdəliyini (kredit, hesablanmış faizlər və dəbbə pulu da daxil olmaqla), habelə Texniki (icazə verilməmiş) Overdraft nəticəsində və/və ya səhvən Müştərinin hər hansı bir hesabına köçürülən digər vəsaitləri, Bank Tarifləri ilə tutulmalı olan xidmət haqqı/komissiya və digər ödənişləri təminat qismində rəsmiləşdirilib rəsmiləşdirilməməsindən və bu Razılaşma ilə bağlı olubolmamasından asılı olmayaraq, Müştərinin razılığı tələb olunmadan bu Razılaşma əsasında açılan Hesabdakı vəsaitindən mübahisəsiz qaydada akseptsiz olaraq silmək hüququna malikdir. Yuxarıda qeyd olunanları ümumiləşdirərək məhkəmə qeyd edir ki, tərəflər arasında müqavilənin mühüm şərtləri barədə tələb olunan formada razılıq əldə olunmuş, kreditor borcalan qarşısında öhdəliyini lazimınca icra edərək razılaşdırılmış krediti borcalana vermişdir. Kredit müqaviləsinin ayrılmaz tərkib hissəsi olan ödəniş cədvəlindən görünür ki, Cavabdeh İddiaçı ASC qarşısında əsas öhdəliyi 48 ay müddətində hər ayın müvafiq günündə banka olan əsas və faiz borcundan ibarət 657.73 manat, sonuncu ay isə 659.19 manat məbləğində ödənişi həyata keçirməkdir. Bank tərəfindən borcalana kredit müqaviləsinə uyğun ödəniş aparmadığından vaxtı keçmiş borcun yaranması barədə bildirilərək borcun ödənilmədiyi təqdirdə müqavilə şərtlərinə uyğun olaraq borcalan barəsində müvafiq tədbirlər görüləcəyi barədə xəbərdarlıq olunmuşdur. İddiaçının müqavilədən irəli gələn öhdəliyini icra etməsi iddia ərizəsinə əlavə edilmiş 03 oktyabr 2023-cü il tarixli kreditin hesaba köçürmə ilə bağlı elan, eyni tarixli sərancam orderi və kassa məxaric orderi ilə sübuta yetirilir. Cavabdehin isə müqavilədən irəli gələn öhdəliyini lazımınca icra etməməsi iş materialları ilə öz təsdiqini tapmış, bunun əksini təsdiq edə biləcək sübutlar isə cavabdeh tərəfindən məhkəməyə təqdim olunmamışdır. Halbuki, Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 125-ci maddəsinin Vİİ hissəsinin Azərbaycan Respublikasının mülki prosessual qanunvericiliyi baxımından şərh edilməsinə dair Azərbaycan Respublıkası Konstitusiya Məhkəməsi 18 mart 2019-cu il tarixli qərarında qeyd olunur ki, mülki prosessual qanunvericilikdə də çəkişmə prinsipinin mövcudluğu hər bir tərəfə öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etmək vəzifəsini qoyur. Sübutetmə vəzifəsinin tərəflər arasında bölüşdürülməsinin ümumi qaydalarını Mülki Prosessual Məcəllənin 77.1-ci maddəsi müəyyən edir. Bu qaydalar onu ifadə edir ki, işdə iştirak edən hər bir şəxs istinad etdiyi halların mövcudluğunu və doğruluğunu yalnız özü sübut etməlidir və heç kəs, o cümlədən məhkəmə onu bu vəzifədən azad edə bilməz. Eyni zamanda, çəkişmə və dispozitivlik prinsiplərinin üstünlüyündən irəli gələrək mülki prosessual qanunvericilik məhkəmənin heç bir halda öz təşəbbüsü ilə sübut toplamaq vəzifəsini nəzərdə tutmur, əskinə bunu məhkəməyə qadağan edir. Mülki qanunvericilik müqavilə şərtlərinin məcburiliyini və icra edilməli olduğunu təsbit edir. Bu prinsipə görə, bağlanmış müqavilələr onlarda göstərilən və tərəflərin razılığa gəldikləri şərtlər əsasında da icra edilir. xx.xx.2024-cü il tarixli arayışından cavabdehin XCNPU-04185 saylı müqavilə üzrə iddiaçıya 19752,53 manat əsas, 1168,06 manat faiz, 0 manat cərimə olmaqla, cəmi 20920,59 manat borcunun qaldığı məlum olur. Bunun əksini təsdiq edən sübutlar məhkəməyə təqdim olunmamışdır. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 425.1-ci maddəsinin tələbinə görə öz hüquqlarını həyata keçirərkən və vəzifələrini icra edərkən tərəflərdən hər biri vicdanlılığın tələb etdiyi tərzdə, yəni şərtləşdirilmiş vaxtda və yerdə lazımi şəkildə, öhdəliyin şərtlərinə və bu Məcəllənin tələblərinə müvafiq surətdə, belə şərtlər və tələblər olmadıqda isə işgüzar adətlərə və ya adətən irəli sürülən digər tələblərə müvafiq surətdə hərəkət etməlidir. Həmin Məcəllənin 442-ci maddəsinə görə isə öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. Öhdəliklərin icra edilməməsi üçün borclunun məsuliyyətini nəzərdə tutan Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 448-ci maddəsində isə qeyd olunur ki, əgər bu Məcəllə ilə və müqavilə ilə ayrı qayda müəyyənləşdirilməyibsə, borclu onun risk dairəsinə daxil olan öhdəliklərin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdehdir. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 443.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyini icra etməyən borclu kreditora dəymiş zərərin əvəzini ödəməyə borcludur. Borclunun üzərinə öhdəliyi pozmağa görə məsuliyyət qoyulmadıqda bu qayda qüvvədə olmur. Yuxarıda qeyd edilənləri nəzərə alan məhkəmə bildirir ki, iddiaçının cavabdehə qarşı olan borcun qaytarılması barədə tələbi əsaslıdır. Məhkəmə belə hesab edir ki, yuxarıda istinad edilmiş kassa məxaric orderi, arayış və hesabdan çıxarış borcun miqdarının müəyyən edilməsi zamanı kifayət qədər mötəbər sübut hesab edilməli və nəzərə alınmalıdır. Sözügedən halları nəzərə alan məhkəmə belə nəticəyə gəlir ki, iddia təmin olunmalı, 03 oktyabr 2023-cü il tarixli XCNPU-04185 saylı, kredit müqaviləsinə əsasən 19752,53 manat (on doqquz min yeddi yüz əlli iki manat, əlli üç qəpik) əsas borc, 1168,06 manat (bir min bir yüz altmış səkkiz manat, altı qəpik) faiz borcu, 0 (sıfır) manat cərimə borcu olmaqla, ümumilikdə 20920,59 manat (iyirmi min doqquz yüz iyirmi manat, əlli doqquz qəpik) manat borc Cavabdeh tutularaq İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə ödənilməlidir. Məhkəmə belə hesab edir ki, tələb əsaslı saydığından və Azərbaycan Respublikasının Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 119.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə münasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edildiyindən iddiaçı tərəfindən iddia qaldırılan zaman ödənilmiş 153 (bir yüz əlli üç) manat miqdarında dövlət rüsumu cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməlidir. Azərbaycan Respublikasının Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 222.2-ci maddəsinə əsasən pul vəsaitlərinin tutulması haqqında iddianı təmin edərkən hakim əsas borcu, ziyan və dəbbə pulunu (cərimə, penya) ayrı-ayrılıqda müəyyən etməklə, alınmalı olan ümumi məbləği qətnamədə göstərir. Məhkəmə yuxarıda göstərilənləri və Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216-220, 284-6.2, 284-6.3, 358.0.3 və 360-cı maddələrini rəhbər tutaraq qətetdi: İddia təmin edilsin. 03 oktyabr 2023-cü il tarixli XCNPU-04185 saylı, kredit müqaviləsinə əsasən 19752,53 manat (on doqquz min yeddi yüz əlli iki manat, əlli üç qəpik) əsas borc, 1168,06 manat (bir min bir yüz altmış səkkiz manat, altı qəpik) faiz borcu olmaqla, ümumilikdə 20920,59 manat (iyirmi min doqquz yüz iyirmi manat, əlli doqquz qəpik) manat borc Cavabdeh tutularaq İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə ödənilsin. Cavabdeh 153 (bir yüz əlli üç) manat miqdarında dövlət rüsumu tutularaq İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə ödənilsin. Qətnamədən, o, rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 ay müddətində Babək Rayon Məhkəməsi vasitəsilə Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin mülki kollegiyasına apelyasiya şikayəti verilə bilər.