Naxçıvan MR Culfa Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2(089)-245/2024

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Culfa rayon İş № e-2(089)-245/2024 22.08.2024 NAXÇIVAN MR CULFA RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Məmmədov Mehrab Fərmayıl oğlu iddiaçı Nümayəndə Cavabdeh qarşı borcun tutulması tələbinə dair mülki işə yazılı icraat qaydasında baxaraq, müəyyən etdi: İddiaçı Nümayəndə məhkəməyə iddia ərizəsi ilə müraciət etmiş, Cavabdeh 17 oktyabr 2021-ci il tarixli, 50 nömrəli nisiyə-satış müqaviləsi üzrə 4000 manat əsas borc, 400 manat gecikdirilmiş peniya pulu, ümumilikdə 4400 manat borcun və dövlət rüsumu olaraq ödənilmiş 64 manat məbləğində pulun Nümayəndə xeyrinə tutulması barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir İddiaçı Nümayəndə tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, onunla Cavabdeh arasında 17 oktyabr 2021-ci il tarixində 50 nömrəli nisiyə-satış müqaviləsi bağlamışdır. Müqaviləyə əsasən Cavabdeh 4000 manat dəyərində Telefon aksesuarlarını 2 aylıq kreditlə almış və hazırkı vaxtadək onun tərəfindən ilkin ödəniş də daxil olmaqla heç bir ödəniş ödənilməmiş, hazırda qalan 4000 manat borcunu ödməkdən imtina edir. Eyni zamanda müqavilə şərtlərində gecikdirilmiş hər gün üçün 10 manat peniya (cərimə) pulunun ödənilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Buna görə də həmin məbləğlər də cavabdehin borcu hesab olunur. Həmçinin telefon satışı ilə maddi qazanc əldə edir və qanuni formada sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olur. Vaxtında ödənilməyən ödənişlər ona maddi zərər vurur. Hazırkı vəziyyətdə də cavabdeh tərəfindən vaxtında ödənişlərin edilməməsi maddi itkilərə məruz qalmasına səbəb olmuşdur. Borcun ödənilməsi ilə bağlı cavabdehə dəfələrlə şifahi xəbərdarlıq olunmuş və borc pulun ödənilməsi ondan tələb edilmiş, lakin cavabdeh borcun ödənilməsindən imtina etmişdir. Hazırda cavabdehin 17 oktyabr 2021-ci il tarixli, 50 nömrəli nisiyə-satəş müqaviləsi üzrə yaranan 4000 əsas borcu vardır. Müqavilədə nəzərdə tutulmuş hər gecikdirilmiş gün üçün ödənilməli olan 10 manat, yəni ümumilikdə 400 manat peniya və 64 manat dövlət rüsumunun da cavabdehdən alınmasını xahiş edir. İş materiallarına əlavə edilmiş- 17 oktyabr 2021-ci il tarixli, 50 nömrəli nisiyə-satış müqaviləsi, müqaviləyə 1 saylı və 2 saylı əlavələrdən müəyyən olunur ki, iddiaçı 4000 manat dəyərində telefon aksesuarlarını 2 aylıq kreditlə cavabdehin istifadəsinə vermiş, cavabdeh aldığı malların dəyərini iki ay müddətinə iddiaçıya ödəməyi öhdəsinə götürmüş, lakin ilkin ödəniş də daxil olmaqla heç bir ödəniş etməmişdir. Tərəflər arasında bağlanmış malların nisyə alqı-satqı müqaviləsinin 1.1-ci bəndində qeyd edilmişdir ki, müqavilənin ayrılmaz tərkib hissəsi olan əlavə 1-də qeyd olunmuş satıcı tərəfindən alıcının mülkiyyətinə verilən və adı, sayı, çeşidi əlavə 1-də qeyd edilən əmtəədir. Mal satıcının mülkiyyətindədir və üçüncü şəxsin hüquqları ilə yüklü deyildir. Müqavilələrin 2.1-ci bəndində qeyd edilmişdir ki, satıcı müqavilənin ayrılmaz tərkib hissəsi olan əlavə 1-də göstərilən malı verməyi, alıcı isə müvafiq olaraq həmin malı qəbul etdikdən sonra müqavilədə göstərilən malın ümumi məbləğini müqavilənin ayrılmaq tərkib hissəsi olan əlavə 2-də göstərilən qaydada ödəməyi öhdəsinə götürür. Müqavilələrin 4.1-ci maddəsinə qeyd edilmişdir ki, müqavilədən irəli gələn öhdəliklərin pozulması və ya lazımi qaydada yerinə yetirilməməsinə görə tərəflər Azərbaycan Respublikasının qüvvədə olan qanunvericiliyinə əsasən hüquqi və maddi məsuliyyət daşıyırlar. Müqavilələrin 4.3-cü bəndində qeyd edilmişdir ki, alıcı tərəfindən müqavilədə göstərilən ilkin ödəniş ödənilməzsə mal satıcı tərəfindən alıcının mülkiyyətinə-ixtiyarına verilmir. Müqavilələrin 4.4-cü bəndində qeyd edilmişdir ki, alıcı tərəfindən müqavilənin ayrılmaz tərkib hissəsi olan əlavə 2-ödəniş cədvəlində müəyyən olunmuş qaydada ödəniş həyata keçirilməzsə, alıcı müvafiq olaraq hər ay üçün gecikdirilmiş məbləğdən müqaviləyə görə ödənilməli olduğu gündən ödənildiyi günədək 5 faiz məbləğində ödənişi satıcıya ödəməlidir. Azərbaycan Respublikası MPM-nin 14.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Həmin Məcəllənin 77.1-ci maddəsinə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. İddia ərizəsində qeyd edilənlərdən, mülki işin materiallarından müəyyən edilir ki, Nümayəndə və Cavabdeh arasında bağlanmış 17 oktyabr 2021-ci il tarixli, 50 nömrəli nisyə-satış müqaviləsinə əsasən Cavabdeh 4000 manat dəyərində telefon aksesuarlarını ilkin ödəniş eləmədən 2 aylıq kreditlə almış və hazırkı vaxtadək onun tərəfindən əlavə ödəniş edilməmiş, 4000 manat borcunu ödməkdən imtina edir. Cavabdehə borc məbləğinin ödənilməsi barədə rəsmi xəbərdarlıq edilmiş, lakin heç bir nəticəsi olmamışdır. Beləliklə, təqdim edilən sənədlər iş üzrə yekun qərarın çıxarılması üçün kifayət etdiyindən, məhkəmə hesab edir ki, iddia qismən təmin edilərək yaranmış borc məbləği cavabdehdən iddiaçının xeyrinə tutulmalıdır. Məhkəmə hesab edir ki, iddianın təmin edilməsi aşağıda qeyd edilən maddi hüquq normaları baxımından da qanunidir. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 6.2-ci maddəsinə əsasən, fiziki və hüquqi şəxslər mülki hüquqları öz mənafelərini gerçəkləşdirmək üçün iradələrinə uyğun olaraq əldə edir və həyata keçirirlər. Onlar müqavilə əsasında öz hüquq və vəzifələrini müəyyənləşdirməkdə və qanunvericiliyə zidd olmayan hər hansı müqavilə şərtləri qoymaqda sərbəstdirlər; 385.1-ci maddəsinin tələbinə görə, öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır; 386.1-ci maddəsinin tələbinə görə, öhdəliyin zərər vurulması, əsassız varlanma və ya bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş digər əsaslar nəticəsində əmələ gəlməsi halları istisna olmaqla, öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün onun iştirakçıları arasında müqavilə olmalıdır; 442-ci maddəsinin tələbinə görə, öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. Tərəflər arasında olan müqavilə münasibətlərindən göründüyü kimi, tərəflər əşyanın nisyə alınıb-satılması barədə razılığa gəlmişlər. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin_ 600.1-ci maddəsinin tələbinə görə, alqı-satqı müqaviləsində əşyanın alıcıya verildikdən müəyyən müddət sonra ödənilməsinin (əşyanın nisyə satışının) nəzərdə tutulduğu halda alıcı ödənişi müqavilədə nəzərdə tutulan müddətdə, müqavilədə belə müddət nəzərdə tutulmadıqda isə bu Məcəllənin 427-ci maddəsinə uyğun müəyyənləşdirilmiş müddətdə həyata keçirməlidir; 600.4-cü maddəsinin tələbinə görə, əşyanı təhvil almış alıcı onu alqı-satqı müqaviləsində nəzərdə tutulan müddətdə ödəmək vəzifəsini icra etmədikdə satıcı verilmiş əşyanın ödənilməsini və ya ödənilməmiş malın qaytarılmasını tələb edə bilər; Azərbaycan Respublikası Mülk Məcəlləsinin 462.1-ci maddəsinə əsasən dəbbə pulu (cərimə, penya) müqavilə ilə müəyyənləşdirilən, öhdəliyin icra edilmədiyi və ya lazımınca icra edilmədiyi, o cümlədən icranın gecikdirildiyi halda borclunun kreditora ödəməli olduğu pul məbləğidir. Əgər öhdəliyin məzmununu hərəkətdən çəkinmək təşkil edirsə, dəbbə pulu hərəkətin edildiyi andan tutulmalıdır. Dəbbə pulunun ödənilməsi tələbi üzrə kreditor ona zərər vurulduğunu sübuta yetirməyə borclu deyildir. 465.2-ci maddəsinə əsasən, əgər borclu öhdəliyin lazımınca icra edilməməsi, o cümlədən müəyyənləşdirilmiş müddətdə icra edilməməsi üçün cərimə ödəyəcəyini vəd etmişdirsə, kreditor cərimənin ödənilməsini və öhdəliyin icrasını tələb edə bilər. Azərbaycan Respublikası Mülk Məcəlləsinin 467-ci maddəsinə əsasən məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq tənasübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azalda bilər. Tənasüb müəyyənləşdirilərkən kreditorun həm əmlak mənafeləri, həm də bütün əsaslı mənafeləri nəzərə alınır. Dəbbə pulu ödənildikdən sonra onun miqdarının azaldılması istisna edilir. Məhkəmə cərimə tələbi ilə bağlı belə nəticəyə gəlir ki, kreditorun əmlak mənafelərini, həmçinin cavabdehin maddi vəziyyəti nəzərə alınmalı, 400 manat cərimə məbləği azaldılmalı, cavabdehdən 100 manat cərimə məbləği alınmalı və iddiaçının hesabına ödənilməlidir. Azərbaycan Respublikasının Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 284-5.1, 284-5.2 və 284-5.3-cü maddələrinə əsasən kiçik iddiaya dair ərizənin qəbulundan imtina olunmamışdırsa, onun məhkəməyə daxil olduğu vaxtdan 5 (beş) iş günü ərzində işə baxan hakim cavabdehə rəsmi qaydada bildiriş göndərir. Bildirişdə iddiaçının tələbinə dair cavabdehin əsaslandırılmış etirazının olduğu halda öz dəlillərini və onları təsdiq edən sənədləri təqdim etməli olduğu qeyd edilir. Cavabdeh bildirişi rəsmi qaydada aldığı gündən 10 (on) iş günü müddətində iddiaya qarşı əsaslandırılmış etirazını və ona əlavə olunmuş sənədləri, elektron qaydada verildikdə isə elektron imza ilə təsdiq edilmiş etirazını və ona əlavə olunmuş, “Elektron imza və elektron sənəd haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununda nəzərdə tutulmuş qaydada elektron sənəd formasında tərtib edilmiş sənədləri məhkəməyə göndərə bilər. Ərizə məhkəməyə daxil olduğu gündən 30 (otuz) iş günü ərzində işə tərəflərin təqdim etdiyi sənədlər əsasında, məhkəmə baxışı keçirilmədən və tərəflər izahatları dinlənilmək üçün çağırılmadan baxılmalı və həmin işin həllinə dair qətnamə çıxarılmalıdır. Cavabdeh bildirişi rəsmi qaydada aldığı gündən 10 iş günü müddətində iddiaya qarşı əsaslandırılmış etirazını və ona əlavə olunmuş sənədləri məhkəməyə göndərməmişdir. İddia qismən təmin olunduğu üçün Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 119.1-ci maddəsinə əsasən ödənilmiş 64 manat dövlət rüsumunun 59.64 manat hissəsi cabdehdən alınıb iddiaçıya verilməli, 4.36 manat hissəsi iddiaçıya aid edilməlidir. Yuxarıda göstərilənləri nəzərə alaraq və Azərbaycan Respublikası MPM-nin 284-5- 284-6, 216-220-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə, qət etdi: İddia qismən təmin edilsin. Cavabdeh Nümayəndə xeyrinə 17 oktyabr 2021-ci il tarixli, 50 nömrəli nisyə-satış müqaviləsi üzrə 4000 manat borc, 100 manat penya pulu, cəmi 4100 manat məbləğində pul tutulsun. Nümayəndə tərəfindən ödənilmiş 64 manat dövlət rüsumunun 59.64 manat hissəsi Cavabdeh alınıb Nümayəndə verilsin, 4.36 manat hissəsi Nümayəndə aid edilsin. İddia qalan hissədə təmin edilməsin. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 ay müddətində Culfa Rayon Məhkəməsi vasitəsilə Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasına apelyasiya şikayəti verilə bilər. Qətnamədən şikayət verilmədikdə, rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Hakim Mehrab Məmmədov