Bakı Kommersiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2-2(113)-1970/2021

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bakı şəhəri İş № e-2-2(113)-1970/2021 17.06.2021 BAKİ KOMMERSİYA MƏHKƏMƏSİ Hakim Əliyev Emin Zöhrab oğlunun sədrliyi, Əhmədli Əhməd Dünyamin oğlunun katibliyi, Cavabdeh nümayəndələri (vəkil) Vəkil və X1 iştirakı ilə, İddiaçı İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin Bakı şəhəri Lokal Gəlirlər Baş İdarəsinin Cavabdehnə qarşı icarə haqqına görə yaranmış borcun ödənilməsi tələbi barədə kommersiya mübahisəsinə dair işə məhkəmənin binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə MÜƏYYƏN ETDİ: İddiaçı İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin Bakı şəhəri Lokal Gəlirlər Baş İdarəsi iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, dövlət mülkiyyətində olan torpaq sahəsindən icarə qaydasında istifadə üzrə yaranmış 88086,82 manat borcun Cavabdehndən tutularaq dövlət büdcəsinə ödənilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddiaçı iddiasını onunla əsaslandırmışdır ki, Cavabdeh dövlətə məxsus torpaqların icarəyə götürülməsi ilə əlaqədar 13.10.2020-ci il tarixə dövlət büdcəsinə 88086,82 manat məbləğində ödənilməmiş icarə haqqı üzrə borcu yaranmış və vergi ödəyicisinə “Dövlət mülkiyyətində olan torpaq sahəsinə görə icarə haqqının ödənilməsi haqqında” Xəbərdarlıq göndərilməsinə baxmayaraq cəmiyyət tərəfindən borc xəbərdarlıqda göstərilən müddətdə ödənilməmişdir. Azərbaycan Respublikasının “Torpaq icarəsi haqqında” 11 dekabr 1998-ci il tarixli Qanununun 14-cü maddəsinə və Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 710.2-ci maddəsinə əsasən dövlət mülkiyyətində olan torpaqların icarə haqqının aşağı həddi müvafiq icra hakimiyyəti orqanı kimi Nazirlər Kabineti tərəfindən təsdiq edilmiş normativlər əsasında müəyyənləşdirilir. Mülki Məcəllənin 390.2-ci maddəsinə görə müqavilə onun bağlandığı vaxt qüvvədə olan qanunla və digər hüquqi aktlar ilə müəyyənləşdirilmiş, tərəflər üçün məcburi qaydalara (imperativ normalara) uyğun gəlməlidir. Həmçinin, “Torpaq icarəsi haqqında” Qanunun 29-cu maddəsinə əsasən torpaq icarəsi haqqında qanunvericiliyin tələbləri pozulmaqla bağlanmış əqdlər etibarsızdır. Bundan əlavə, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin “Dövlət və bələdiyyə mülkiyyətində olan torpaqların icarə haqqının aşağı həddinin müəyyən edilməsi barədə” 23 dekabr 2000-ci il tarixli, 226 nömrəli qərarı ilə dövlət mülkiyyətində olan torpaqların icarə haqqının aşağı həddi torpaq vergisinin 2 misli miqdarında müəyyən edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin “Torpaq icarəsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının qanununun tətbiq edilməsi ilə bağlı əlavə tədbirlər barədə 23 noyabr 2005-ci il tarixli 321 saylı Fərmanına əsasən dövlət mülkiyyətində olan torpaqların icarəyə verilməsindən daxilolmalara nəzarət Vergilər Nazirliyi tərəfindən həyata keçirilir. Bakı şəhəri Lokal Gəlirlər Baş İdarəsi tərəfindən dövlət mülkiyyətində olan torpaqların icarəyə verilməsindən daxilolmalara nəzarət qaydasında aparılan təhlillər zamanı müəyyən edilmişdir ki, Cavabdeh (VÖEN: **********) tərəfindən icarəyə götürülmüş torpaq sahələrinə görə ümumilikdə dövlət büdcəsinə 88086,82 manat icarə haqqı ödənilməlidir. Bununla bağlı Cavabdehnə “Torpaq sahələrinə görə icarə haqqının ödənilməsi barədə” aidiyyəti üzrə xəbərdarlıq məktubu göndərilmişdir. Borclu tərəfindən xəbərdarlıq məktubu ilə tanış olunmasına baxmayaraq, yaranmış borc dövlət büdcəsinə ödənilməmişdir. Cavabdeh iddiaya etiraz verərək, etirazda qeyd edilmişdir ki, cavabdeh iddia ərizəsində həmin borcun hansı sənəd (icarə müqaviləsi) əsasında götürülmüş öhdəliyə əsasən yarandığını göstərməyib. İddiaçının cavabdehə elektron qaydada göndərilmiş xəbərdarlığında da ümumi ibarələrlə göstərilib ki, guya Cavabdeh MTK-nın dövlət torpaqlarını icarəyə götürülməsi ilə əlaqədar dövlət büdcəsinə 88086,82 manat icarə haqqı borcu var. Lakin xəbərdarlıqda hansı icarə müqaviləsi, hansı ünvanda yerləşən, sahəsi nə qədər təşkil edən torpaq sahəsinə, hansı dövrə görə 88086,82 manat borcunun olması barədə konkret fakt öz əksini tapmayıb Cavabdeh Bakı şəhərinin müxtəlif yerlərində çoxmənzilli yaşayış binalarının tikintisi fəaliyyəti ilə məşğuldur. Cavabdeh yalnız tikinti və satış işləri ilə məşğul olduğu üçün tikinti və satış həyata keçirildikdən sonra həmin binaya və onun altında yerləşən torpaq sahəsinə münasibətdə heç bir hüquqa malik olmur və vəzifələr daşıya bilməz. Çoxmənzilli bina onun tərkib hissələrinin mülkiyyətçilərinə məxsus olur. Cavabdeh Bakı şəhəri Binəqədi rayonu 9-cu mikrorayon Cavadxan küçəsi 3245 saylı məhəllədə yerləşən 4860 m2 torpaq sahəsində də yaşayış binaları inşa edib və sakinlərin istifadəsinə verib. Cavabdehin dövlət torpaqlarını icarəyə götürülməsi ilə əlaqədar dövlət büdcəsinə bir manat da borcu yoxdur. Cavabdehin bağladığı bütün icarə müqavilələri məhkəmə qərarları ilə ləğv və ya etibarsız hesab edilib. Məhkəmə qərarları qanun qüvvəsinə minib və bu barədə iddiaçıya dəfələrlə yazılı məlumat verilib. Bakı şəhəri Binəqədi rayonu 9-cu mikrorayon Cavadxan küçəsi 3245 saylı məhəllədə yerləşən 4860 m2 torpaq sahəsi ilə bağlı Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti ilə cavabdeh arasında bağlanmış 01.12.2017-ci il tarixli müqavilə də etibarsız hesab olunub. Belə ki, 1 saylı Bakı İnzibati- İqtisadi Məhkəməsinin 2-1(81)-2577/2018 saylı 30 oktyabr 2018-ci il tarixli qərarı ilə Bakı şəhər İcra Hakimiyyəti başçısının 562 saylı 01.12.2017-ci il tarizli Sərəncamının 2-ci bəndinin Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti nəzdində “İnterservis” müdriyyəti ilə “Cavabdeh" MTK arasında torpaq sahəsinə dair icarə müqaviləsinin bağlanmasının təmin olunması hissəsi və ondan doğan nəticələr, yəni bağlanmış müqavilə etibarsız hesab edilib. 1 saylı Bakı İnzibati-İqtisadi Məhkəməsinin 2-1(81 )-2577/2018 saylı 30 oktyabr 2018-ci il tarixli qərarı qanun qüvvəsinə minib və icraya yönəlib. Digər tərəfdən iddiaçının yaşayış binalarının tikintisi üçün icarəyə verilmiş torpaq icarəsinə görə icarə haqı tələb etmək səlahiyyəti qanunda nəzərdə tutulmayıb. Qeyd olunanlara əsasən iddia tələbinin təmin olunmamasını xahiş edirlər. Məhkəmə iclasında iştirak edən Cavabdeh nümayəndələri (vəkil) Vəkil və X2 iddiaya qarşı vermiş olduğu etirazla eyni məzmunlu izahat verərək, iddiaçı İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin Bakı şəhəri Lokal Gəlirlər Baş İdarəsinin Cavabdehnə qarşı icarə haqqına görə yaranmış borcun ödənilməsi tələbinin əsassız olduğundan rədd olunmasını xahiş etmişlər. İddiaçı İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidməti Bakı şəhəri Lokal Gəlirlər Baş İdarəsinin nümayəndəsi isə məhkəməyə ərizə ilə müraciət edərək, iddianın təmin edilməsini və məhkəmə iclasını vergi orqanının səlahiyyətli nümayəndəsinin iştirakı olmadan keçirilməsini xahiş etmişdir. Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 185-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə işə iddiaçının nümayəndəsinin iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. İş materiallarında olan və məhkəmə iclasında tədqiq edilmiş: Bakı şəhər İcra Hakimiyyəti Başçısının 222 saylı, 07.06.2013-cü il tarixli sərəncamın surətindən görünür ki, Bakı şəhəri, Binəqədi rayonu, 9-cu mikrorayon, Cavadxan küçəsi, 3245-ci məhəllədə 0,36 ha torpaq sahəsində çoxmərtəbəli yaşayış binalarının tikintisini layihələşdirilməsi üçün Cavabdehnə icazə verilmişdir. 18.09.2013-cü il tarixli, 0978 nömrəli torpaq sahəsinin icarəyə verilməsi haqqında müqavilənin surətindən görünür ki, İcarəyəverən – Bakı şəhər İcra Hakimiyyəti Bakı şəhəri, Binəqədi rayonu, 9-cu mikrorayon, Cavadxan küçəsi, 3245-ci məhəllədə ayrılmış 3600 m2 torpaq sahəsini çoxmərtəbəli yaşayış binalarının tikintisi üçün icarəçi - Cavabdehnə 49 il müddətinə istifadəsinə verir, icarəçi isə onu qəbul edilir. Müqavilənin 7.4-cü bəndinə əsasən torpaq sahəsinin illik icarə haqqı 2803,51 manat müəyyən edilmişdir. Bakı şəhər İcra Hakimiyyəti Başçısının ləğvetməyə dair bildirişinin surətindən görünür ki, Azərbaycan Respublikası 1 saylı Bakı-İnzibati-İqtisadi Məhkəməsinin 2-(81)- 919/2015 saylı, 06.03.2015-ci il tarixli qətnaməsinə əsasən, Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti ilə Cavabdeh arasında 222 saylı 07.06.2013-cü il tarixli sərəncamı ilə Bakı şəhəri, Binəqədi rayonu, 9-cu mikrorayon, Cavadxan küçəsi, 3245-ci məhəllədə ayrılmış 3600 m2 torpaq sahəsinə bağlanmış 0978 saylı 18.09.2013-cü il tarixli torpaq icarə müqaviləsinə xitam verilmişdir. Azərbaycan Respublikası ƏMDK yanında DƏDRX hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrinin çıxarışından görünür ki, xüsusi mülkiyyət hüquqi ilə (tam paylı) ünvan 1 ünvanında yerləşən 96 saylı ümumi sahəsi 124,50 m2 ibarət yaşayış sahəsi (mənzil) daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində 04.10.2019-cu il tarixdə qeydiyyata alınmışdır. Cavabdeh şəxsi hesab vərəqəsindən görünür ki, dövlət torpaq sahələrinin icarəyə verilməsi üzrə cavabdehə 03.10.2013-17.03.2020-ci illər üçün cəmi 88086,82 manat icarə haqqı hesablanmışdır. Azərbaycan Respublikasının “Torpaq icarəsi haqqında” Qanununun 23-cü maddəsinə əsasən torpaq sahəsindən istifadəyə görə yaranmış icarə haqqını vaxtında ödəmək icarəçinin vəzifəsidir. “Torpaq icarəsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 23-cü maddəsinə əsasən qanunla müəyyən edilmiş hallar istisna olunmaqla, dövlət mülkiyyətində olan torpaqların icarə haqları dövlət büdcəsinə köçürülməlidir. Həmin Qanunun 14-cü maddəsinin 10-cu abzasında qeyd edilmişdir ki, dövlət mülkiyyətində olan torpaqların icarəyə verilməsindən daxilolmalara nəzarət müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən həyata keçirilir. “Torpaq icarəsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiq edilməsi ilə bağlı əlavə tədbirlər barədə” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 23.11.2005-ci il tarixli 321 saylı Fərmanına əsasən, 2006-cı ilin yanvarın 1-dən “Torpaq icarəsi haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun 14-cü maddəsinin onuncu abzasında nəzərdə tutulmuş "müvafiq icra hakimiyyəti orqanı"nın səlahiyyətlərini dövlət müəssisələri, özəlləşdirməyə açıq elan edilmiş və özəlləşdirilən dövlət müəssisə və obyektlərinin altındakı torpaqlara münasibətdə Azərbaycan Respublikasının Dövlət Əmlakının İdarə Edilməsi üzrə Dövlət Komitəsi, qalan torpaqlara münasibətdə isə Azərbaycan Respublikasının Vergilər Nazirliyi həyata keçirir. “Azərbaycan Respublikası Prezidentinin bəzi fərmanlarına və sərəncamlarına dəyişikliklər və əlavələr edilməsi və "Azərbaycan Respublikasının daşınmaz əmlakın dövlət reyestri xidmətinin bəzi məsələləri haqqında" 2005-ci il 26 oktyabr tarixli, 1065 nömrəli sərəncamının qüvvədən düşmüş hesab edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 02.07.2010-cu il tarixli Fərmanının 13-cü bəndinə əsasən, "Torpaq icarəsi haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiq edilməsi barədə" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 1999-cu il 12 mart tarixli, 116 nömrəli Fərmanının 2-ci bəndində aşağıdakı dəyişiklik və əlavə edilsin: həmin Qanunun 14-cü maddəsinin onuncu abzasında nəzərdə tutulmuş "müvafiq icra hakimiyyəti orqanı"nın səlahiyyətlərini dövlət müəssisə, idarə və təşkilatlarının istifadəsində olan və ya dövlət obyektlərinin tikintisi layihələşdirilmiş, özəlləşdirilən, habelə üzərində hüquqi və fiziki şəxslər tərəfindən inşa edilmiş müəssisə və obyektlərin yerləşdiyi dövlətə məxsus torpaqlara münasibətdə Azərbaycan Respublikasının Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi, qalan torpaqlara münasibətdə isə Azərbaycan Respublikasının Vergilər Nazirliyi həyata keçirir. "M.Bağırovun şikayəti üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki işlər üzrə məhkəmə kollegiyasının 04 may 2007-ci il tarixli qərarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanmasına dair" Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 30 iyul 2008-ci il tarixli qərarında göstərilir ki, mülki mübahisənin qanuni həlli üçün işə baxan məhkəmə ilk növbədə iddia qaldırmış şəxsin müvafiq subyektiv hüquqa malik olub-olmamasını araşdırmalıdır. Subyektiv mənada hüquq normativ-hüquqi aktlarla müəyyən olunmuş zahiri azadlığı ifadə edir. Şəxsiyyətin davranışının bu və ya digər üsulunu seçməklə şüurlu olaraq məqsədləri müəyyən etmək və onların istiqamətində hərəkət etmək imkanı belə azadlığın daxili cəhətidir. Bu cəhət hüquqi tənzimləmənin əhatəsinə düşür. Həmin azadlığın ictimai münasibətlərdə öz məqsədini ifadə etmək imkanı kimi qəbul olunan xarici cəhəti isə mühüm əhəmiyyət kəsb edir. İkinci (xarici) cəhət hüquqi ixtiyar kimi təzahürü ehtiva edir. Belə ki, subyektiv hüquq üç elementin məcmusu kimi qiymətləndirilə bilər: öz hərəkətlərinə hüquqi ixtiyar; başqa (borclu) şəxslərdən tələb etmək hüququ; müdafiə hüququ. Subyektiv hüququn ikinci və üçüncü elementləri birinci elementin mövcudluğu ilə bağlıdır. Birinci element isə bəzən yalnız qanunla müəyyən olunmuş qaydaya riayət edilməklə yaranır. Belə qaydalara riayət edilmədən subyektiv hüququn digər elementlərinin, yəni başqa şəxslərdən tələb etmək hüququnun və müdafiə hüququnun yaranmasından, eləcə də həyata keçirilməsindən söhbət gedə bilməz. Göründüyü kimi üzərində hüquqi və fiziki şəxslər tərəfindən inşa edilmiş müəssisə və obyektlərin yerləşdiyi dövlət mülkiyyətində olan torpaqların icarəyə verilməsindən daxilolmalara nəzarət Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinə həvalə edildiyindən həmin tarixdən sonra yaranmış torpaq icarə haqqı üzrə borcun cavabdehdən tutulması tələbi ilə bağlı iddianın qaldırılmasında İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin Bakı şəhəri Lokal Gəlirlər Baş İdarəsinin subyektiv hüququ yoxdur. Belə ki, Cavabdeh icarəyə götürdüyü dövlət torpaqlarının üzərində binalar inşa etdiyinə görə hazırki tələblə bağlı iddiaçı qismində yalnız Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti məhkəmədə iddia qaldıra bilər. Yuxarıda qeyd olunan işin faktiki hallarını, qanunvericiliyin normalarını və iş materiallarına əlavə edilmiş sənədləri məcmu halda qiymətləndirən məhkəmə hesab edir ki, iddiaçı İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin Bakı şəhəri Lokal Gəlirlər Baş İdarəsinin Cavabdehnə qarşı icarə haqqına görə yaranmış borcun ödənilməsi tələbinə dair iddiası rədd edilməlidir. Azərbaycan Respublikası MPM-nin 216-220-ci maddələrinə əsasən, məhkəmə QƏT ETDİ: İddiaçı İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin Bakı şəhəri Lokal Gəlirlər Baş İdarəsinin Cavabdehnə qarşı dövlət mülkiyyətində olan torpaq sahəsindən icarə qaydasında istifadə üzrə yaranmış 88086,82 manat borcun tutularaq dövlət büdcəsinə ödənilməsi tələbinə dair iddiası rədd edilsin. Qətnamədən, rəsmi qaydada verildiyi gündən sonra 1 (bir) ay müddətində Bakı Kommersiya Məhkəməsi vasitəsi ilə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər. Qətnamədən şikayət verilmədikdə, qəbul edildiyi gündən 1 (bir) ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Hakim:Emin Əliyev