Bakı Kommersiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2-2(113)-4264/2021

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bakı şəhəri İş № e-2-2(113)-4264/2021 04.11.2021 BAKİ KOMMERSİYA MƏHKƏMƏSİ hakim Qasımov Fərrux Hüseynağa oğlunun sədrliyi, İmrani Fəridə Fərhad qızının katibliyi, cavabdehin nümayəndəsi Vəkil iştirakı ilə, Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidməti Bakı Şəhəri Lokal Gəlirlər Baş İdarəsinin “X1” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinə qarşı borcun ödənilməsi tələbinə dair işə Bakı Kommersiya Məhkəməsinin inzibati binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, MÜƏYYƏN ETDİ: Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidməti Bakı Şəhəri Lokal Gəlirlər Baş İdarəsi iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək Dövlət mülkiyyətində olan torpaq sahəsindən icarə qaydasında istifadə üzrə yaranmış 125241,49 manat borcunun “X1” MMC-dən (VÖEN 1********) tutularaq dövlət büdcəsinə ödənilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddia onunla əsaslandırılmışdır ki, cavabdeh “X1” MMC-dən (VÖEN 1********) dövlətə məxsus torpaqların icarəyə götürülməsi ilə əlaqədar 13.10.2020-ci il tarixə dövlət büdcəsinə 125241,49 manat məbləğində ödənilməmiş icarə haqqı üzrə borcu yaranmış və vergi ödəyicisinə “Dövlət mülkiyyətində olan torpaq sahəsinə görə icarə haqqının ödənilməsi haqqında” xəbərdarlıq göndərilməsinə baxmayaraq cəmiyyət tərəfindən borc xəbərdarlıqda göstərilən müddətdə ödənilməmişdir. Azərbaycan Respublikasının “Torpaq icarəsi haqqında” 11 dekabr 1998-ci il tarixli Qanununun 14-cü maddəsinə və Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 710.2-ci maddəsinə əsasən dövlət mülkiyyətində olan torpaqların icarə haqqının aşağı həddi müvafiq icra hakimiyyəti orqanı kimi Nazirlər Kabineti tərəfindən təsdiq edilmiş normativlər əsasında müəyyənləşdirilir. Bundan əlavə, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin “Dövlət və bələdiyyə mülkiyyətində olan torpaqların icarə haqqının aşağı həddinin müəyyən edilməsi barədə” 23 dekabr 2000-ci il tarixli, 226 nömrəli qərarı ilə dövlət mülkiyyətində olan torpaqların icarə haqqının aşağı həddi torpaq vergisinin 2 misli miqdarında müəyyən edilmişdir. Bakı şəhəri Lokal Gəlirlər Baş İdarəsi tərəfindən dövlət mülkiyyətində olan torpaqların icarəyə verilməsindən daxilolmalara nəzarət qaydasında aparılan təhlillər zamanı müəyyən edilmişdir ki, “X1” MMC-dən (VÖEN 1********) tərəfindən icarəyə götürülmüş torpaq sahələrinə görə ümumilikdə dövlət büdcəsinə 125241,49 manat icarə haqqı ödənilməlidir. Bununla bağlı “X1” MMC-yə “Torpaq sahələrinə görə icarə haqqının ödənilməsi barədə” aidiyyəti üzrə xəbərdarlıq məktubu göndərilmişdir. Borclu tərəfindən xəbərdarlıq məktubu ilə tanış olunmasına baxmayaraq, yaranmış borc dövlət büdcəsinə ödənilməmişdir. İddiaçının nümayəndəsi ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək işə onun iştirakı olmadan baxılmasını xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasında iştirak edən cavabdehin nümayəndəsi Vəkil iddianı qəbul etmədiyini bildirərək izahatında göstərdi ki, mülki qanunvericilik normalarının tələbinə görə icarə haqqının tələb edilməsi hüququ icarəyəverənə məxsusdur və bu baxımdan Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin hazırkı iddianı qaldırmaq üçün subyektiv hüququ yoxdur. Bundan başqa iddiaçı tərəfindən iddia müddəti də ötürülmüşdür. İş materiallarında olan: - Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti başçısının 29.05.2003-cü il tarixli, 266 saylı torpaq sahəsinin icarə əsasında istifadəyə verilməsi haqqında Yasaçaı rayonu, İ.Qutqaşınlı küçəsindəki 476-cı məhəllədə 0.70 ha torpaq sahəsi yaşayış binalarının layihələndirilməsi və tikintisi üçün “X1” müəssisəsinin icarəsinə verilmişdir. - 28.08.2003-cü il tarixli, 0231 saylı torpaq sahəsinin icarəyə verilməsi haqqında müqavilə ilə Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti başçısının 266 saylı, 29.05.2003-cü il tarixli sərəncamı, 27.08.2003-cü il tarixli 11263 saylı inşaat pasportu əsasında ünvan 1 ünvanınd ayerləşən 7000 kv.m. torpaq sahəsi 49 illik müddətinə “X1” MMC-nin icarəsinə verilmişdir. - “X1” MMC-nin şəxsi hesab vərəqəsindən göründüyü kimi torpaq sahəsi üzrə icarə haqqı sonuncu dəfə 24.12.2015-ci il tarixində (277470522-DTİH ödəmə tapşırığı) ödənmişdir. - Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti başçısının 02.06.2020-ci il tarixli, 116 saylı «Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti başçısının 29.05.2003-cü il tarixli 266 saylı sərəncamında qismən dəyişiklik edilməsi haqqında» sərəncamı ilə Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti başçısının 29.05.2003-cü il tarixli 266 nömrəli sərəncamının 1-ci bəndində 0.70 ha ifadəsinin 0.2155 ha ifadəsi ilə vəvə edilməsi və Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti başçısı aparatının hüquq və kadr məsələləri şöbəi “X2” MMC-nin ünvan 1də yerləşən 0.4845 ha torpaq sahəsi üzərində icarə hüququna xitam verilməsi ilə əlaqədar qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş tədbirlərin həyata keçirilməsi qərara alınmışdır. - Azərbaycan Respublikasının Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsi yanında Bakı şəhər Memarlıq və Şəhərsalma Baş İdarəsininin 10.09.2021-ci il tarixli XO-02-03- 2021-02907 saylı məktubunda Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, 476-cı məhəllə, İ.Qutqaşınlı küçəsində yaşayış binalarının layihələndirilməsi və tikintisi üçün “X1” MMC-yə ayrılmış torpaq sahəsinin uzun müddət təyinatı üzrə istifadə olunmayan bir hissəsi dövlət ehtiyacları üçün Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti başçısının müvafiq sərəncamı ilə geri alınmış, habelə bu səbəbdən həmin Cəmiyyətə dair Bakı şəhər Memarlıq və Şəhərsalma Baş İdarəsi tərəfindən razılaşdırılmış layihə sənədlərində müvafiq dəyişikliklərin aparılması zərurəti yaranmışdır. Məhkəmə ərizəni və işin faktiki hallarını araşdıraraq, işdə olan sənədləri tədqiq edərək və sübutları qiymətləndirərək hesab edir ki, iddia ərizəsi aşağıda göstərilənlərə əsasən təmin edilməməlidir. Azərbaycan Respublikasının “Torpaq icarəsi haqqında” Qanunun 23-cü maddəsinə əsasən torpaq sahəsindən istifadəyə görə icarə haqqını digər tədiyyələri vaxtında ödəmək icarəçinin vəzifəsidir. Həmin Qanunun 14-cü maddəsinə əsasən Qanunla müəyyən edilmiş hallar istisna olmaqla, dövlət mülkiyyətində olan torpaqların icarə haqları Azərbaycan Respublikasının dövlət büdcəsinə köçürülür. Eyni maddəyə əsasən dövlət mülkiyyətində olan torpaqların icarəyə verilməsindən daxilolmalara nəzarət müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən həyata keçirilir. Azərbaycan Respublikası “Torpaq icarəsi haqqında” Qanunun tətbiq edilməsi barədə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 12 mart 1999-cu il tarixli 116 nömrəli Fərmanının 2-ci bəndinə “Torpaq icarəsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunun tətbiq edilməsi ilə bağlı əlavə tədbirlər barədə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 23 noyabr 2005-ci il tarixli 321 nömrəli Fərmanı ilə edilmiş əlavələrə görə həmin Qanunun 14cü maddəsinin onuncu abzasında nəzərdə tutulmuş “müvafiq icra hakimiyyəti orqanı”nın səlahiyyətlərini dövlət müəssisələri, özəlləşdirməyə açıq elan edilmiş və özəlləşdirilən dövlət müəssisə və obyektlərinin altındakı torpaqlara münasibətdə Azərbaycan Tespublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi, qalan torpaqlara münasibətdə isə Azərbaycan Respublikası Vergilər Nazirliyi həyata keçirir. Həmin fərmana edilmiş əlavə 01 yanvar 2006-cı il tarixdən qüvvəyə minmişdir. “Azərbaycan Respublikası Prezidentinin bəzi fərmanlarına və sərəncamların dəyişikliklər və əlavələr edilməsi” və “Azərbaycan Respublikasının Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin bəzi məsələləri haqqında 26 oktyabr 2005-ci il tarixli 1065 nömrəli sərəncamının qüvvədən düşmüş hesab edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 02 iyul 2010-cu il tarixli 291 nömrəli Fərmanı ilə “Torpaq icarəsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiq edilməsi barədə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 12 mart 1999-cu il tarixli 116 nömrəli Fəmanının 13.2-ci bəndinin altıncı abzası həmin Qanunun 14-cü maddəsinin onuncu abzasında nəzərdə tutulmuş müvafiq icra hakimiyyəti orqanının səlahiyyətlərini dövlət müəssisə, idarə və təşkilatlarının istifadəsində olan və ya dövlət obyektlərinin tikintisi layihələşdirilmiş, özəlləşdirilən, habelə üzərində hüquqi və fiziki şəxslər tərəfindən inşa edilmiş müəssisə və obyektlərin yerləşdiyi dövlətə məxsus torpaqlara münasibətdə Azərbaycan Respublikasının Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi, qalan torpaqlara münasibətdə isə Azərbaycan Respublikasının Vergilər Nazirliyi həyata keçirir kimi redaksiyada verilmişdir. Həmin fərman 04 iyul 2010-cu il tarixdən qüvvəyə minmişdir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi plenumunun “M.Bağırovun şikayəti üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki işlər üzrə məhkəmə kollegiyasının 04 may 2007-ci il tarixli qərarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair” 30 iyul 2008-ci il tarixli Qərarına görə mülki mübahisənin qanuni həlli üçün işə baxan məhkəmə, o cümlədən tam hüquqlu məhkəmə kimi apellyasiya instansiyası məhkəməsi ik növbədə iddia qaldırmış şəxsin müvafiq subyektiv hüquqa malik olub-olmamaları araşdırılmalıdır. Subyektiv mənada hüquq normativ-hüquqi aktlarla müəyyən olunmuş zahiri azadlığı ifadə edir. Şəxsiyyətin davranışının bu və ya digər üsuunu seçməklə şüurlu olaraq məqsədləri müəyyən etmək və onların istiqamətində hərəkət etmək imkanı belə azadlığın daxili cəhətidir. Bu cəhət hüquqi tənzimləmənin əhatəsinə düşmür. Həmin azadlığın ictimai münasibətlərdə öz məqsədini ifadə etmək imkanı kimi qəbul olunan xarici cəhəti isə mühüm əhəmiyyət kəsb edir. İkinci (xarici) cəhət hüquqi ixtiyar kimi təzahürü ehtiva edir. Belə ki, subyektiv hüququnun ikinci və üçüncü elementləri birinci elementin mövcudluğu ilə bağlıdır. Birinci element isə bəzən yalnız qanunla müəyyən olunmuş qaydaya riayət edilməklə yaranır. Belə qaydalara riayət edilmədən subyektiv hüququn digər elementlərinin, yəni başqa şəxslərdən tələb etmək hüququnun və müdafiə hüququnun yaranmasından eləcə də həyata keçirilməsindən söhbət gedə bilməz. Bu baxımdan da məhkəmə hesab edir ki, iddiaçı hazırkı iddianın qaldırılması ilə bağlı müvafiq subyektiv hüquqa malik olmamışdır. Belə ki, o, icarə haqqının ödənilmədiyini mübahisələndirdiyi torpaq icarəsi müqaviləsinin tərəfi deyil, müqavilə üçüncü şəxs kimi onun xeyrinə bağlanmamışdır, bunun nəticəsi olaraq cavabdehin müqavilə üzrə icarə haqqının ödənilməsi ilə əlaqədar iddiaçı qarşısında hər hansı öhdəliyi yaranmamışdır. İddiaçının belə bir tələb hüququnun yaranmasının Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 12 mart 1999-cu il tarixli Fərmanı ilə əsaslandırılması normativ-hüquqi aktın səhv təfsir olunmadır, o səbəbdən ki, Azəbaycan Respublikası “Torpaq icarəsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 14-cü maddəsi ilə dövlət mülkiyyətində olan torpaqların icarəyə verilməsindən daxilolmalara nəzarətin müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən həyata keçirildiyi nəzərdə tutulmuşdur. Bundan başqa, iddiaçı tərəfindən məhkəməyə icarə borcunun yaranmasını təsdiq edən sənədlər də (icarə müqavilələri, hansı müqavilə üzrə borcun nə qədər təşkil etməsini təsdiq edən sənədlər və s.) təqdim olunmamışdır. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin: - 372.2-ci maddəsinə əsasən hüququ pozulmuş şəxsin iddiası ilə hüququn müdafiəsi üçün müddət iddia müddəti sayılır. - 375.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə tərəfindən iddia müddəti yalnız mübahisə tərəfinin məhkəmə qərarı çıxarılanadək verdiyi ərizə əsasında tətbiq edilir. Mübahisə tərəfinin tətbiq edilməsi barədə ərizə verdiyi iddia müddətinin keçməsi məhkəmənin iddiadan imtina barəsində qərar çıxarması üçün əsasdır. İş materiallarından görünür ki, iddia müddətinin tətbiqi barədə cavabdehin nümayəndəsi tərəfindən ərizə verilmişdir. İşin halları ilə təsdiq olunur ki, mübahisənin predmeti vaxtaşırı icra edilməli olan öhdəliklərin icra edilməməsi ilə bağlıdır. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin: - 373.3-cü maddəsinə əsasən vaxtaşırı icra edilməli öhdəliklərdən irəli gələn tələblər üzrə iddia müddəti üç ildir. - 377.2-ci maddəsinə əsasən icra müddəti müəyyənləşdirilmiş öhdəliklər üzrə iddia müddətinin axımı icra müddəti bitdikdə başlanır. İşdə olan şəxsi hesab vərəqəsinə baxış keçirilən zaman cavabdeh tərəfindən sonuncu icarə haqqı ödənişinin 24.12.2015-ci il tarixdə edildiyi müəyyən olunmuşdur. İddia ərizəsi ilə məhkəməyə 16 avqust 2021-ci il tarixdə müraciət olunduğuna görə iddiaçı tərəfindən 16 avqust 2018-ci il tarixə kimi yaranmış borclarla bağlı iddia müddəti də ötürülmüşdür. Bundan başqa Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti başçısının 02.06.2020-ci il tarixli, 116 saylı «Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti başçısının 29.05.2003-cü il tarixli 266 saylı sərəncamında qismən dəyişiklik edilməsi haqqında» sərəncamı ilə Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti başçısının 29.05.2003-cü il tarixli 266 nömrəli sərəncamının 1-ci bəndində 0.70 ha ifadəsinin 0.2155 ha ifadəsi ilə vəvə edilməsi və Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti başçısı aparatının hüquq və kadr məsələləri şöbəi “X1” MMC-nin ünvan 1də yerləşən 0.4845 ha torpaq sahəsi üzərində icarə hüququna xitam verilməsi qərara alınmışdır. Beləliklə, məhkəmə işin faktiki hallarını yuxarıda qeyd olunan normalar əsasında qiymətləndirərək hesab edir ki, iddia təmin olunmamalıdır. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216-220, 227, 358-360 və 362-ci maddələrinİ rəhbər tutaraq, məhkəmə QƏT ETDİ: Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidməti Bakı Şəhəri Lokal Gəlirlər Baş İdarəsinin “X1” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinə qarşı borcun ödənilməsi barədə iddiası rədd edilsin. Qətnamədən rəsmi qaydada təqdim olunduğu gündən 1 ay müddətində Bakı Kommersiya Məhkəməsi vasitəsilə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Kommersiya kollegiyasına apellyasiya şikayəti verə bilər. Hakim Fərrux Qasımov