Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bakı şəhəri İş № e-2-2(113)-450/2024 29.01.2024 BAKİ KOMMERSİYA MƏHKƏMƏSİ İddiaçı MMC-nin Cavabdeh MMC-yə qarşı kommersiya mübahisəsi üzrə Açar sözlər: icarə müqaviləsi üzrə borcun ödənilməsi Bakı Kommersiya Məhkəməsinin hakimi Əliyeva Leyla Rauf qızının sədrliyi, X1 katibliyi ilə, iddiaçının nümayəndəsi və vəkili X2 iştirakı ilə, İddiaçı MMC-nin Cavabdeh MMC-yə qarşı icarə müqavilə üzrə borcun ödənilməsi tələbinə dair kommersiya mübahisəsinə məhkəmənin inzibati binasında açıq məhkəmə iclasında baxılmışdır. I. İŞİN HALLARİ
1. İddiaçı MMC (icarəyə verən) ilə Cavabdeh MMC (icarəçi) arasında 10 oktyabr 2022-ci il tarixli **-SM-***2 nömrəli icarə müqaviləsi bağlanmışdır. Həmin müqavilənin: 1.1. İcarəyə verən bu müqavilənin tərkib hissəsi olan Razılaşma Protokolunda əks olunmuş Nəqliyyat Vasitələrini, Texnikaları və / və ya Avadanlıqları icarəçiyə icarəyə verir, icarəçi isə onları təyinatı üzrə istifadə edib, icraçiya icarə haqqı ödəyir. 3.1. İcarəyə verən Nəqliyyat Vasitələri, Texnikalar və / və ya Avadanlıqlar üçün ayrıca gündəlik iş cədvəli tərtib edir. Hər növbəti ayın ilk 3 günü ərzində göstərilmiş iş üçün tərtib etdikləri cədvəllər əsasında Tərəflər arasında “X5-Təslim Aktı” tərtib olunur, imzalanır, möhürlənir. 3.3. Müqavilə üzrə icarə haqqı növbəti ayın ilk 10 (on) iş günü ərzində bank köçürmə yolu ilə həyata keçir. 5.1. Hazırki müqavilə imzalandığı andan qüvvəyə minir və 30.12.202-ci il müddətinə qədər qüvvədə qalır. 5.2. Müqavilənin müddətinin bitməsinə ən azı on (10) gün qalmış ona xitam vermək haqqında hər hansı bir tərəfin yazılı müraciəti olmadıqda, müqavilənin müddəti daha bir ay müddətə uzadılmış hesab olunur. 6.1. İcarəçi bu müqavilənin Əlavə 1-də qeyd edilmiş icarə haqqlarını icarəyəverən tərəfindən təqdim edilmiş və icarəçi tərəfindən təsdiqlənmiş Forma 2 (akt) əsasında 15 gün müddətində ödəyəcək. 6.2 Forma 2-də xidmət göstərən hər bir texnikanın - Dövlət nömrə nişanı, markası, modeli göstərilməklə, iş günlərinin (saatların) sayı, aylıq icarə məbləği və yekun icarə məbləği göstərilməlidir. Müqavilə hər iki tərəfin imzası və möhürü ilə təsdiq edilmişdir.
2. 10 oktyabr 2022-ci il tarixli **-SM-***2 nömrəli icarə müqaviləsinin ayrılmaz tərkib hissəsi olan xx.xx.2022-ci il tarixli 01 nömrəli qiymətlərin razılaşması protokoluna əsasən tərəflər sözügedən müqavilə üzrə texnikanın (Volvo 205D markalı, Az ** AB *** dövlət qeydiyyat nişanlı 1 ədəd Təkərli Ekskavator, Liugong 908 markalı, Az 10 X 141 dövlət qeydiyyat nişanlı 1 ədəd Tırtıllı Ekskavator) aylıq icarə haqqısının (ümumilikdə 1460 manat ƏDV daxil) ümumilikdə 14160 manat olması barədə razılaşmışlar. Protokol hər iki tərəfin imzası və möhürü ilə təsdiq edilmişdir.
3. 10 oktyabr 2022-ci il tarixli **-SM-***2 nömrəli icarə müqaviləsinin ayrılmaz tərkib hissəsi olan xx.xx.2023-cü il tarixli 02 nömrəli qiymətlərin razılaşması protokoluna əsasən tərəflər sözügedən müqavilə üzrə texnikanın (Magantech WT1104C markalı 5 ədəd Qaynaq Aparatı) aylıq icarə haqqısının (5400 manat ƏDV daxil) ümumilikdə 35400 manat olması barədə razılaşmışlar. Protokol hər iki tərəfin imzası və möhürü ilə təsdiq edilmişdir.
4. 10 oktyabr 2022-ci il tarixli **-SM-***2 nömrəli icarə müqaviləsinin ayrılmaz tərkib hissəsi olan xx.xx.2023-cü il tarixli 03 nömrəli qiymətlərin razılaşması protokoluna əsasən tərəflər sözügedən müqavilə üzrə texnikanın (Lincolin 405 SA markalı 6 ədəd X7) aylıq icarə haqqısının (270 manat ƏDV daxil) ümumilikdə 1770 manat olması barədə razılaşmışlar. Protokol hər iki tərəfin imzası və möhürü ilə təsdiq edilmişdir.
5. 10 oktyabr 2022-ci il tarixli **-SM-***2 nömrəli icarə müqaviləsinin ayrılmaz tərkib hissəsi olan xx.xx.2023-cü il tarixli 04 nömrəli qiymətlərin razılaşması protokoluna əsasən tərəflər sözügedən müqavilə üzrə texnikanın (CAT 305 markalı, Az 90 K 004 dövlət qeydiyyat nişanlı Mini Ekskavator) aylıq icarə haqqısının (630 manat ƏDV daxil) 4130 manat olması barədə razılaşmışlar. Protokol hər iki tərəfin imzası və möhürü ilə təsdiq edilmişdir.
6. 21.11.2022-ci il tarixli SM-EM-10/22 nömrəli X5-təslim aktına əsasən tərəflər 10 oktyabr 2022-ci il tarixli **-SM-***2 nömrəli icarə müqaviləsinə əsasən 2022-ci ilin oktyabr ayı üçün İddiaçı (icarəyə verən) tərəfindən Cavabdeh MMC-yə (icarəçi) icarə haqqısı 7500 manat olan Volvo 205D markalı, ** AB *** dövlət qeydiyyat nişanlı texnikanı ƏDV xaric 4.419,64 manata (toplam iş (gün) 16,5 olmaqla) və icarə haqqısı 4500 manat olan Liugong 908 markalı, 10 X 141 dövlət qeydiyyat nişanlı texnikanı (Tırtıllı Ekskavatoru) ƏDV xaric 3.053,57 manata (toplam iş (gün) 19 olmaqla) (hər 2 texnika cəmi (1.345,18 manat ƏDV daxil) 8.818,39 manata) icarəyə verilməsini təsdiq etmişlər.
7. 08.12.2022-ci il tarixli SM-EM-11/22 nömrəli X5-təslim aktına əsasən tərəflər 10 oktyabr 2022-ci il tarixli **-SM-***2 nömrəli icarə müqaviləsinə əsasən 2022-ci ilin noyabr ayı üçün İddiaçı (icarəyə verən) tərəfindən Cavabdeh MMC-yə (icarəçi) icarə haqqısı 7500 manat olan Volvo 205D markalı, ** AB *** dövlət qeydiyyat nişanlı texnikanı ƏDV xaric 7.526,79 manata (toplam iş (gün) 28,1 olmaqla) və icarə haqqısı 4500 manat olan Liugong 908 markalı, 10 X 141 dövlət qeydiyyat nişanlı texnikanı (Tırtıllı Ekskavatoru) ƏDV xaric 4500 manata (toplam iş (gün) 28 olmaqla) (hər 2 texnika cəmi (2.164,82 manat ƏDV daxil) 14.191,61 manata) icarəyə verilməsini təsdiq etmişlər.
8. 10.01.2023-cü il tarixli SM-EM-12/22 nömrəli X5-təslim aktına əsasən tərəflər 10 oktyabr 2022-ci il tarixli **-SM-***2 nömrəli icarə müqaviləsinə əsasən 2022-ci ilin dekabr ayı üçün İddiaçı (icarəyə verən) tərəfindən Cavabdeh MMC-yə (icarəçi) icarə haqqısı 7500 manat olan Volvo 205D markalı, ** AB *** dövlət qeydiyyat nişanlı texnikanı ƏDV xaric 3.348,21 manata (toplam iş (gün) 12,5 olmaqla) və icarə haqqısı 4500 manat olan Liugong 908 markalı, 10 X 141 dövlət qeydiyyat nişanlı texnikanı (Tırtıllı Ekskavatoru) ƏDV xaric 4.483,93 manata (toplam iş (gün) 27.9 olmaqla) (hər 2 texnika cəmi (1.409,79 manat ƏDV daxil) 9.241,93 manata) icarəyə verilməsini təsdiq etmişlər.
9. 03.02.2023-cü il tarixli SM-EM-01/23 nömrəli X5-təslim aktına əsasən tərəflər 10 oktyabr 2022-ci il tarixli **-SM-***2 nömrəli icarə müqaviləsinə əsasən 2023-cü ilin yanvar ayı üçün İddiaçı (icarəyə verən) tərəfindən Cavabdeh MMC-yə (icarəçi) icarə haqqısı 4500 manat olan Liugong 908 markalı, 10 X 141 dövlət qeydiyyat nişanlı texnikanı (Tırtıllı Ekskavatoru) ƏDV xaric 4.242,86 manata (toplam iş (gün) 26,4 olmaqla) cəmi (763,71 manat ƏDV daxil) 5.006,57 manata) icarəyə verilməsini təsdiq etmişlər.
10. 06.03.2023-cü il tarixli SM-EM-02/23 nömrəli X5-təslim aktına əsasən tərəflər 10 oktyabr 2022-ci il tarixli **-SM-***2 nömrəli icarə müqaviləsinə əsasən 2023-cü ilin fevral ayı üçün İddiaçı (icarəyə verən) tərəfindən Cavabdeh MMC-yə (icarəçi) icarə haqqısı 4500 manat olan Liugong 908 markalı, 10 X 141 dövlət qeydiyyat nişanlı texnikanı (Tırtıllı Ekskavatoru) ƏDV xaric 4500 manata (toplam iş (gün) 28 olmaqla) cəmi (810 manat ƏDV daxil) 5310 manata) icarəyə verilməsini təsdiq etmişlər.
11. 06.04.2023-cü il tarixli SM-EM-03/23 nömrəli X5-təslim aktına əsasən tərəflər 10 oktyabr 2022-ci il tarixli **-SM-***2 nömrəli icarə müqaviləsinə əsasən 2023-cü ilin mart ayı üçün İddiaçı (icarəyə verən) tərəfindən Cavabdeh MMC-yə (icarəçi) icarə haqqısı 4500 manat olan Liugong 908 markalı, 10 X 141 dövlət qeydiyyat nişanlı texnikanı (Tırtıllı Ekskavatoru) ƏDV xaric 4500 manata (toplam iş (gün) 28 olmaqla) və icarə haqqısı 3500 manat olan CAT305 markalı, 90 K 004 dövlət qeydiyyat nişanlı texnikanı (Mini Ekskavatoru) ƏDV xaric 250 manata (toplam iş (gün) 2 olmaqla) (hər 2 texnika cəmi (855 manat ƏDV daxil) 5605 manata) icarəyə verilməsini təsdiq etmişlər. 12.xx.xx.2023-cü il tarixli SM-EM-03/23 nömrəli X5-təslim aktına əsasən tərəflər 10 oktyabr 2022-ci il tarixli **-SM-***2 nömrəli icarə müqaviləsinə əsasən 2023-cü ilin mart ayı üçün İddiaçı (icarəyə verən) tərəfindən Cavabdeh MMC-yə (icarəçi) icarə haqqısı 1500 manat olan Lincolin 405 SA markalı X6 ƏDV xaric 1000 manata (toplam iş (gün) 20 olmaqla) cəmi (180 manat ƏDV daxil) 1180 manata) icarəyə verilməsini təsdiq etmişlər.
13. xx.xx.2023-cü il tarixli SM-EM-04/23 nömrəli X5-təslim aktına əsasən tərəflər 10 oktyabr 2022-ci il tarixli **-SM-***2 nömrəli icarə müqaviləsinə əsasən 2023-cü ilin aprel ayı üçün İddiaçı (icarəyə verən) tərəfindən Cavabdeh MMC-yə (icarəçi) icarə haqqısı 4500 manat olan Liugong 908 markalı, 10 X 141 dövlət qeydiyyat nişanlı texnikanı (Tırtıllı Ekskavatoru) ƏDV xaric 4.387,50 manata (toplam iş (gün) 27,3 olmaqla), icarə haqqısı 3500 manat olan CAT305 markalı, 90 K 004 dövlət qeydiyyat nişanlı texnikanı (Mini Ekskavatoru) ƏDV xaric 3375 manata (toplam iş (gün) 27 olmaqla) və icarə haqqısı 1500 manat olan Lincolin 405 SA markalı X6 ƏDV xaric 1500 manata (toplam iş (gün) 30 olmaqla) (hər 3 texnika cəmi (1.667,25 manat ƏDV daxil) 10.929,75 manata) icarəyə verilməsini təsdiq etmişlər. 14.09.06.2023-cü il tarixli SM-EM-05/23 nömrəli X5-təslim aktına əsasən tərəflər 10 oktyabr 2022-ci il tarixli **-SM-***2 nömrəli icarə müqaviləsinə əsasən 2023-cü ilin may ayı üçün İddiaçı (icarəyə verən) tərəfindən Cavabdeh MMC-yə (icarəçi) icarə haqqısı 4500 manat olan Liugong 908 markalı, 10 X 141 dövlət qeydiyyat nişanlı texnikanı (Tırtıllı Ekskavatoru) ƏDV xaric 4500 manata (toplam iş (gün) 28 olmaqla), icarə haqqısı 3500 manat olan CAT305 markalı, 90 K 004 dövlət qeydiyyat nişanlı texnikanı (Mini Ekskavatoru) ƏDV xaric 3500 manata (toplam iş (gün) 28 olmaqla) və icarə haqqısı 1500 manat olan Lincolin 405 SA markalı X6 ƏDV xaric 1500 manata (toplam iş (gün) 28 olmaqla) (hər 3 texnika cəmi (1710 manat ƏDV daxil) 11210 manata) icarəyə verilməsini təsdiq etmişlər. 15.12.07.2023-cü il tarixli SM-EM-06/23 nömrəli X5-təslim aktına əsasən tərəflər 10 oktyabr 2022-ci il tarixli **-SM-***2 nömrəli icarə müqaviləsinə əsasən 2023-cü ilin iyun ayı üçün İddiaçı (icarəyə verən) tərəfindən Cavabdeh MMC-yə (icarəçi) icarə haqqısı 4500 manat olan Liugong 908 markalı, 10 X 141 dövlət qeydiyyat nişanlı texnikanı (Tırtıllı Ekskavatoru) ƏDV xaric 4500 manata (toplam iş (gün) 28 olmaqla), icarə haqqısı 3500 manat olan CAT305 markalı, 90 K 004 dövlət qeydiyyat nişanlı texnikanı (Mini Ekskavatoru) ƏDV xaric 3500 manata (toplam iş (gün) 28 olmaqla) və icarə haqqısı 1500 manat olan Lincolin 405 SA markalı X6 ƏDV xaric 1500 manata (toplam iş (gün) 28 olmaqla) (hər 3 texnika cəmi (1710 manat ƏDV daxil) 11210 manata) icarəyə verilməsini təsdiq etmişlər. 16.17.07.2023-cü il tarixli SM-EM-07/23 nömrəli X5-təslim aktına əsasən tərəflər 10 oktyabr 2022-ci il tarixli **-SM-***2 nömrəli icarə müqaviləsinə əsasən 2023-cü ilin iyul ayı üçün İddiaçı (icarəyə verən) tərəfindən Cavabdeh MMC-yə (icarəçi) icarə haqqısı 4500 manat olan Liugong 908 markalı, 10 X 141 dövlət qeydiyyat nişanlı texnikanı (Tırtıllı Ekskavatoru) ƏDV xaric 2.410,71 manata (toplam iş (gün) 15 olmaqla), icarə haqqısı 3500 manat olan CAT305 markalı, 90 K 004 dövlət qeydiyyat nişanlı texnikanı (Mini Ekskavatoru) ƏDV xaric 1875 manata (toplam iş (gün) 15 olmaqla) və icarə haqqısı 1500 manat olan Lincolin 405 SA markalı X6 ƏDV xaric 803,57 manata (toplam iş (gün) 15 olmaqla) (hər 3 texnika cəmi (916,07 manat ƏDV daxil) 6.005,36 manata) icarəyə verilməsini təsdiq etmişlər.
17. İddiaçı MMC tərəfindən 10 oktyabr 2022-ci il tarixli **-SM-***2 nömrəli icarə müqaviləsi üzrə 2022-ci il dekabr, 2023-cü ilin yanvar, fevral, mart, aprel, may, iyun və iyul ayları üçün icarə verilmiş texnikalara görə ümumlikdə ƏDV daxil 88.708,53 manat dəyərində elektron qaimələr tərtib edilərək elektron sistem vasitəsilə Cavabdeh MMC-yə göndərilmişdir.
18. İddiaçı tərəfindən verilmiş xx.xx.2023-cü il tarixli maliyyə arayışına əsasən 10 oktyabr 2022-ci il tarixli **-SM-***2 nömrəli icarə müqaviləsi üzrə (2022-ci il dekabr, 2023cü ilin yanvar, fevral, mart, aprel, may, iyun və iyul ayları üçün icarə verilmiş texnikalara görə elektron sistem vasitəsilə göndərilmiş elektron qaimələr) Cavabdeh MMС-yə göstərilmiş xidmətlərin (texnikaların icarə dəyəri) cəmi 88.708,53 manat (ƏDV daxil) olmuş, cəmi 48.173,42 manat (ƏDV daxil) ödəniş edilmiş, hazırda (xx.xx.2023-cü il tarixə) Cavabdeh MMС-nin 40.535,11 manat (ƏDV daxil) ödənilməmiş icarə haqqı borcu vardır.
19. İddiaçı MMC tərəfindən Cavabdeh MMC-yə xx.xx.2023-cü il tarixli pretenziya məktubu ünvanlanaraq icarə haqqı borcunun 5 iş günü ərzində ödənilməsi tələb edilmiş və borcun ödənilmədiyi halda məhkəməyə müraciət ediləcəyi barədə xəbərdarlıq edilmişdir.
İİ. MƏHKƏMƏDƏ İCRAAT
a) İddia tələbi və iddia tələbinin dəlilləri
20. İddiaçı MMC Cavabdeh MMC-yə qarşı icarə müqavilə üzrə borcun ödənilməsi tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, Cavabdeh MMC-dən 40.535,11 manat əsas borcun, 666,3 manat faiz məbləğinin, ümumilikdə 41.201,41 manat məbləğin, 200 manat mediasiya xərcinin, 213,61 manat dövlət rüsumunun və vəkil xidmətlərinə görə ödənilmiş 500 manat məbləğində vəsaitin tutularaq İddiaçı MMC-yə ödənilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.
21. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, İddiaçı MMC ilə Cavabdeh MMC arasında yaranmış qarşılıqlı işgüzar əməkdaşlıq çərçivəsində tərəflər arasında 10 oktyabr 2022-ci il tarixli **-SM-***2 nömrəli icarə müqaviləsi bağlanmışdır. Bu müqaviləyə görə İddiaçı MMC Razılaşdırma Protokolunda göstərilmiş nəqliyyat vasitələrini, texnika və avadanlıqları Cavabdeh MMC-yəicarəyə vermişdir. İcarəçi isə müqavilə üzrə razılaşdırılmış avadanlıqları təyinatı üzrə istifadə edib İcarəyə verənə icarə haqqını ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. İddiaçı tərəfindən cavabdehə 88.708,53 manat məbləğində avadanlıq icarəyə verilmiş, cavabdeh tərəfindən qarşılığında 48.173,42 manat pul vəsaiti ödənilmişdir. Yekun olaraq cavabdehin iddiaçıya 40.535,11 manat ödənilməmiş borcu qalmışdır. Bildirirlər ki, həmin müqaviləyə uyğun olaraq müxtəlif vaxtlarda tərtib edilmiş razılaşdırma protokolları tərəflərin səlahiyyətli şəxsləri tərəfindən təsdiqlənmişdir. Bundan əlavə X5-təslim aktları tərtib edilmişdir. Tərəflər arasında bağlanılmış müqavilənin 3.1-ci bəndinə əsasən “İcarəyə verən” Nəqliyyat vasitələri, texnika və ya avadanlıqlar üçün ayrıca gündəlik iş cədvəli tərtib edir. hər növbəti ayın ilk 3 günü ərzində göstərilmiş iş üçün tərtib etdikləri cədvəllər əsasında Tərəflər arasında“Çalışmasaatları aktı” FORMA 2 tərtib olunur, imzalanır, möhürlənir. Tərəflər arasında bağlanılmış müqavilənin 3.3-cü bəndinə əsasən müqavilə üzrə icarə haqqı növbəti ayın ilk 10 (on) iş günü ərzində bank köçürmə yolu ilə həyata keçir. Dəfələrlə cavabdehlə şifahi danışıqlar aparılmasına baxmayaraq cavabdeh tərəf həmin borcu ödəməmişdir. Əlavə olaraq bildirirlər ki, cavabdeh tərəf mediasiya təşkilatında keçirilən mediasiya sessiyası zamanı borcu ödəyəcəyi barədə tərəflər arasında Razılaşmanın imzalanmasına razılıq versə də, müxtəlif bəhanələrlə imzalanmaqdan boyun qaçırmağa çalışmış və hər dəfə borcu tam olaraq ödəyəcəyi və mediasiya razılaşmasını imzalayacağı ilə bağlı yalan vədlər vermişdir. Nəticədə iddiaçı məhkəməyə müraciət etmək qərarına gəlmişdir. Hesab edirlər ki, cavabdehdən əsas borcla yanaşı Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin tələblərinə görə borcun gecikdirilməsinə görə faizlər tutulmalıdır. Belə ki, illik gecikmə üzrə 666,3 manat faiz borcu (AR MM-nin 445.7-ci maddəsi) tutulmalıdır: 40.535,11 (ümumi borc)/5%=2.026,75 manat (illik faiz məbləği) 2.026,75 manat (illik faiz məbləği)/365(1 il ərzində günlərin sayı)=5,6 manat (1 gün üzrə faiz məbləği) 5,6 manat (1 gün üzrə faiz məbləği)*120(gecikdirilən günlərin sayı)=666,3 manat (pretenziyanın təqdim edildiyi gündən hesablanmağa başlamışdır-xx.xx.2023-cü il)
22. İddiaçı tələbinin maddi hüquqi əsası kimi Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 385.1, 425.1, 442, 443, 445 və 448-ci maddələrinə istinad etmişdir.
b) İddiaya qarşı etirazın dəlilləri
23. İddiaya qarşı etiraz təqdim olunmamışdır.
b) İşdə iştirak edən şəxslər və onların izahatları
24. Məhkəmə iclasında iddiaçının nümayəndəsi və vəkili X3 iddia tələbini müdafiə edib, iddia ərizəsində göstərilənlərə uyğun izahat verərək, iddia tələbinin təmin olunmasına dair qətnamə qəbul edilməsini xahiş etdi.
25. Cavabdeh məhkəmə iclasının yeri və vaxtı barədə lazımi qaydada məlumat verilməsinə baxmayaraq, məhkəmə iclasına gəlməmiş və gəlməməsinin səbəbləri barədə məhkəməyə məlumat verməmişdir.
26. Məhkəmə MPM-nin 185-ci maddəsinin tələblərinə əsasən işə cavabdehin iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. İİİ. MƏHKƏMƏ BAXİŞİNİN HƏDLƏRİ
27. Məhkəmə həqiqətə nail olmaq üçün işin hərtərəfli, tam və obyektiv tədqiqinə lazımi şərait yaradır. Bunun üçün məhkəmə: işdə iştirak edən şəxslərə onların prosessual hüquq və vəzifələrini izah edir, görüləcək, yaxud görülməyəcək hərəkətlərin nəticələri barədə onları xəbərdar edir, onların prosessual hüquqlarının həyata keçməsinə kömək göstərir. Məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir (MPM-in 14.1 və 14.2-ci maddələri).
28. Hakim işdə iştirak edən şəxslərin verdiyi tələblər üzrə qətnamə çıxarır. Lakin hakim qanunda göstərilən müstəsna hallarda iddia tələblərindən kənara çıxa bilər (MPM-in 218.3-cü maddəsi).
İV. TƏTBİQ EDİLƏN HÜQUQ
29. AR Mülki Məcəlləsinin: - 385.1-ci maddəsinə müvafiq olaraq, öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkətləri etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. - 442, 443.1 və 448.1-ci maddələrinə görə öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. Öhdəliyini icra etməyən borclu kreditora dəymiş zərərin əvəzini ödəməyə borcludur. Borclu onun risk dairəsinə daxil olan öhdəliklərin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdehdir. - 700.1-ci maddəsinə görə icarə müqaviləsi əmlak kirayəsi müqaviləsidir. Bu müqaviləyə görə kirayəyə verən (icarəyə verən) kirayəçiyə (icarəçiyə) icarəyə götürdüyü obyektdən və ya hüquqdan istifadə ilə yanaşı bəhərdən istifadə etmək və gəlir götürmək hüququ da verir. İcarəçi icarəyə verənə müəyyənləşdirilmiş icarə haqqı ödəməyə borcludur. - 700.3-cü maddəsinə görə əgər bu Məcəllənin bu fəslinin müddəalarından ayrı qayda irəli gəlmirsə, torpaq icarəsi istisna olmaqla, icarəyə bu Məcəllənin əmlak kirayəsi haqqında müddəaları müvafiq surətdə tətbiq edilir. - 445.2-ci maddəsinə görə öhdəliyin onun icrası üçün müəyyənləşdirilmiş müddətdə icra edilməməsi borclunun icranı gecikdirməsi sayılır. - 445.7-ci maddəsinin mübahisəli hüquq münasibətinin yarandığı dövrdə qüvvədə olmuş redaksiyasına görə borclu pul məbləğinin ödənilməsini gecikdirdikdə, əgər kreditor digər əsaslardan çıxış edərək daha böyük məbləğ tələb edə bilmirsə, gecikdirilmiş vaxt üçün illik beş faiz ödəməyə borcludur. - Mülki Məcəllənin 449-cu maddəsinin bəzi müddəalarının şərh olunmasına dair Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 9 iyul 2009-cu il tarixli Qərarında göstərilmişdir ki, MM-in 445.7-ci maddəsi də borclu tərəfindən pulun gecikdirilməsi halında müəyyən şərtlə ondan faizin tutulmasının mümkünlüyünü təsbit edir. Lakin nəzərə alınmalıdır ki, sözügedən norma MM-in 449.1-ci maddəsindən fərqli olaraq pulun ödənilməsinin gecikdirilməsini ondan faydalanmaqla əlaqələndirməyərək, yalnız zərər və ya digər əsaslarla daha böyük məbləğin tələb edilməsinin mümkün olmadığı təqdirdə, bu faizi tələb etmək hüququnu əks etdirir.
30. AR MPM-in: - 107-ci maddəsinə görə məhkəmə xərcləri dövlət rüsumundan və işə baxılması ilə əlaqədar olan məsrəflərdən ibarətdir. - 114.1-ci maddəsinə görə qüvvədə olan qanunvericilik üzrə tələb edilən miqdardan artıq dövlət rüsumu ödənilərsə ödənilmiş dövlət rüsumu qaytarılır. - 115.0.9-cu maddəsinə görə işə baxılması ilə əlaqədar məsrəflərə məhkəmə tərəfindən zəruri hesab edilən digər xərclər də daxil edilir. - 119.1-ci maddəsinə görə məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə mütənasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. - 121.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə nümayəndənin və ya vəkilin göstərdiyi yardıma görə xərclərin, konkret hallar və çıxış üçün təqdim olunmuş hesab nəzərə alınmaqla, digər tərəfdən ağlabatan məbləğdə alınıb xeyrinə qətnamə çıxarılan tərəfə verilməsini qərara alır.
31. “Dövlət rüsumu haqqında” AR Qanununun 9.1-1-ci maddəsinə görə “Mediasiya haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğun olaraq mediasiya prosesinin nəticəsinə dair barışıq sazişi bağlanmadıqda məhkəməyə müraciət edərkən mediasiya prosesi ilə bağlı xərclərin öz üzərinə düşən hissəsini ödəmiş tərəf və ya həmin Qanunun 36.2-ci maddəsinə uyğun olaraq mediasiya xərclərini ödəmiş tərəf dövlət rüsumunu ödəməkdən azad olunur. Bu Qanunda nəzərdə tutulmuş dövlət rüsumunun məbləği çəkilmiş xərclərdən artıq olduqda, tərəf çəkdiyi xərc həddində dövlət rüsumundan azad edilir.
V. MƏHKƏMƏNİN MÖVQEYİ
32. Məhkəmə hesab edir ki, iddia tələbi təmin edilməlidir.
33. Məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən edildi ki, İddiaçı MMC ilə Cavabdeh MMC arasında 10 oktyabr 2022-ci il tarixli **-SM-***2 nömrəli icarə müqaviləsinə əsaslanan öhdəlik hüquq münasibətləri yaranmışdır. İddiaçı müqavilə üzrə qiymət razılaşdırma protokollarında göstərilmiş nəqliyyat vasitələrini (ekskavator və s.) və qaynaq aparatlarını cavabdehə təhvil verərək üzərinə götürdüyü öhdəlikləri lazımi qaydada icra etsə də, cavabdeh icarə haqqını vaxtında ödəməmiş, bununla sözügedən müqaviləyə əsasən üzərinə düşən öhdəlikləri pozmuşdur. Hal-hazırda Cavabdeh MMC-nin 10 oktyabr 2022-ci il tarixli **-SM-***2 nömrəli icarə müqaviləsi üzrə İddiaçı MMC-yə olan cəmi borcu 40.535,11 manat təşkil edir.
34. Məhkəmə yuxarıda sadalanan qanunvericilik normalarını, eyni zamanda cavabdehin mübahisəli icarə müqaviləsi üzrə icarəyə verilmiş nəqliyyat vasitələrinə (ekskavator və s.) və qaynaq aparatlarına görə icarə haqqını ödəməməklə müqavilə öhdəliklərini lazımi qaydada icra etmədiyini, belə olan halda isə iddiaçının icarə haqqının ödənilməsini tələb etmək hüququna malik olduğunu nəzərə alaraq hesab edir ki, Cavabdeh MMC-dən ümumilikdə 40.535,11 manat məbləğində icarə haqqı borcu tutularaq iddiaçıya ödənilməlidir.
35. Digər tərəfdən iş materiallarından görünür ki, iddiaçı iddia ərizəsində həmçinin 40.535,11 manat borcun ödənilməsinin gecikdirilməsinə görə illik 5% həddində hesablanmaqla 666,3 manat məbləğində faizin tutulması tələbini də irəli sürmüşdür..
36. Hazırkı işdə məhkəmə Cavabdeh MMC-nin icarə müqaviləsinə əsasən icarə haqlarının ödənilməsini 4 aydan artıq müddətə gecikdirdiyini nəzərə alaraq hesab edir ki, İddiaçı MMC Mülki Məcəllənin 445.7-ci maddəsinə əsasən pul öhdəliyinin icrasının gecikdirilməsinə görə 4 aylıq müddət üçün illik 5 faiz hesabı ilə 666,3 manat məbləğində pulun ödənilməsini tələb etməkdə haqlıdır.
37. Məhkəmə xərclərinə gəldikdə iş materiallarından görünür ki, hazırkı iş üzrə 200 manat məbləğində mediasiya xərcləri ilə yanaşı 213,61 manat məbləğində dövlət rüsumu iddiaçı tərəfindən ödənilmişdir.
38. Dövlət rüsumunun hesablanması kalkulyatorundan çıxarışdan isə görünür ki, hazırkı iddia üzrə ödənilməli olan dövlət rüsumunun məbləği 213,61 manat təşkil edir.
39. Göründüyü kimi hazırkı iş üzrə mediasiya xərcləri dövlət rüsumundan artıq olduğundan mediasiya xərclərini ödəmiş iddiaçı dövlət rüsumunu ödəməkdən azad edilmişdir.
40. Odur ki, iddiaçı tərəfindən iddia verilərkən ödənilmiş 200 manat məbləğində dövlət rüsumu iddiaçıya qaytarılmalıdır.
41. Hazırkı qətnamə ilə iddia təmin edildiyindən iddiaçı tərəfindən ödənilmiş mediasiya xərclərinin əvəzi olaraq 200 manat və ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi olaraq 13,61 manat məbləğində pul vəsaiti tutularaq iddiaçıya ödənilməlidir.
42. Vəkil yardımına görə çəkilmiş xərclərin tutulması tələbi ilə bağlı məhkəmə qeyd edir ki, MPM-in 121.1-ci maddəsinin tələblərini nəzərə alaraq vəkil yardımına çəkilmiş xərclərə görə cavabdehdən 500 manat məbləğində pulun tutulmasını ağlabatan hesab edir.
43. Şərh olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəllənin 242, 244, 252, 253.3, 216-220, 227, 233, 360-cı maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə
QƏTETDİ:
İddia təmin edilsin. Cavabdeh MMC-dən 10 oktyabr 2022-ci il tarixli **-SM-***2 nömrəli icarə müqaviləsinə əsasən icarəyə verilmiş nəqliyyat vasitələrinə (ekskavator və s.) və qaynaq aparatlarına görə ümumilikdə icarə haqqı borcu olan 40.535,11 manat, Mülki Məcəllənin 445.7-ci maddəsinə əsasən pul öhdəliyinin icrasının gecikdirilməsinə görə illik 5 faiz hesabı ilə 666,3 manat məbləğində faiz olmaqla cəmi 41.201,41 manat, vəkil xidmətlərinə görə xərclərin əvəzi olaraq 500 manat məbləğində pul vəsaiti və çəkilmiş mediasiya xərcinin əvəzi olaraq 200 manat və ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi olaraq 13,61 məbləğində pul vəsaiti tutularaq İddiaçı MMC-yə ödənilsin. İddia verilərkən artıq ödənilmiş 200 manat məbləğində dövlət rüsumu iddiaçıya qaytarılsın. Qətnamədən, rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Bakı Kommersiya Məhkəməsi vasitəsi ilə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyasına apellyasiya şikayəti verilə bilər.
Hakim Leyla Əliyeva