Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bakı şəhəri İş № e-2-2(113)-4630/2024 05.08.2024 BAKİ KOMMERSİYA MƏHKƏMƏSİ İddiaçı "xxxx" QSC-nin Cavabdeh MMC-yə qarşı “borcun ödənilməsi” tələbinə dair kommersiya mübahisəsi (açar sözlər: icarə müqaviləsi üzrə borcun ödənilməsi) Hakim Hüseynov Kənan Hüseyn oğlunun sədrliyi, İmrani Fəridə Fərhad qızının katibliyi ilə, İddiaçı "xxxx" QSC-nin Cavabdeh MMC-yə qarşı “borcun ödənilməsi” tələbinə dair kommersiya mübahisəsi üzrə işə Bakı Kommersiya Məhkəməsinin inzibati binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq M Ü Ə Y Y Ə N E T D İ: I. Kommersiya mübahisəsinin mahiyyəti:
1. İddiaçı "xxxx" QSC Cavabdeh MMC-yə qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, xx.xx.2022-ci il tarixli icarə müqaviləsinə əsasən cavabdeh tərəfindən ödənilməli olan 2.000 manat pul vəsaitinin, 40,70 manat dövlət rüsumunun və iddia ərizəsinin tərtib edilməsi və elektron qaydada göndərilməsinə görə 70 manat xidmət haqqının cavabdehdən tutulması ilə bağlı qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
2. İddia onunla əsaslandırılmışdır ki, cavabdehlə imzalanmış xx.xx.2022-ci il tarixli icarə müqaviləsinə əsasən ünvan 1 ünvanında yerləşən, qeyri yaşayış binasının 3004.4 kv.m əsas sahənin 70 kv.m cavabdehə icarəyə verilmişdir. Cavabdeh öz növbəsində aralarındakı razılığa əsasən aylıq icarə haqqını müvafiq olaraq 70 kv.m sahə üçün 140 manat müəyyən edilmişdir. Qeyd edilən icarə müqaviləsinə xx.xx.2022-ci ildə xitam verilmişdir. İcarədə olduğu müddətdə icarə haqqı 630 manat təşkil etsə də, cavabdeh cəmi 490 manat ödəmişdir. Beləliklə, 140 manat ödənilməmişdir. İmzalanmış müqavilənin 5.3cü bəndinə icarə haqqı və komunal xərclərin dəyəri müəyyən edilmiş müddətdə ödənilmədiyi təqdirdə 1-ci on günlükdə gecikdirilmiş hər gün üçün icarə haqqının 1% miqdarında, 10 gündən artıq gecikdirilən hər gün üçün icarə haqqının 2 % miqdarında faiz dəbbə pulu tətbiq edilir. Ötən müddət ərzində dəbbə pulu 1.860 manat təşkil edilir. Nəticə olaraq bağlanmış icarə müqaviləsinin tələbləri cavabdeh tərəfindən pozulmuş və ümumilikdə 2.000 manat borc ödənilməmişdir.
II. Tərəflərin mövqeləri:
3. Tərəflər məhkəmə baxış iclasının vaxtı və yeri haqqında lazımi qaydada xəbərdar edilməsinə baxmayaraq, məhkəməyə gəlməməyinin səbəbini və ya mümkünsüzlüyünü bildirmədən və bu səbəblərin üzürlü olması barədə sübutlar təqdim etmədən məhkəməyə gəlməmişdir.
4. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 185.5-ci madəsinin tələblərinə görə məhkəmə iclasının vaxtı və yeri haqqında lazımi qaydada xəbərdar edilmiş tərəflərin gəlməməsinin səbəbləri haqqında məlumat olmadıqda və ya məhkəmə gəlməməyin səbəblərini üzürsüz hesab etdikdə, yaxud məhkəmə tərəflərin icraatı qəsdən yubandırdığını aşkar etdikdə, işə baxmağa haqlıdır.
5. Məhkəmə belə qənaətə gəlir ki, tərəflər lazımi qaydada məlumatlandırılmış, buna rəğmən məhkəmə iclaslarında iştirak etməmişdir və belə olan halda, cavabdeh məhkəmə icraatında iştirak hüququndan imtina etmiş hesab edilməli, qətnamə çəkişmə şəraitində qəbul edilmiş kimi qiymətləndirilməlidir.
III. Məhkəmə baxışının hədləri:
6. Mülki Prosessual Məcəllənin: - 14.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə həqiqətə nail olmaq üçün işin hərtərəfli, tam və obyektiv tədqiqinə lazımi şərait yaradır. Bunun üçün məhkəmə: işdə iştirak edən şəxslərə onların prosessual hüquq və vəzifələrini izah edir, görüləcək, yaxud görülməyəcək hərəkətlərin nəticələri barədə onları xəbərdar edir, onların prosessual hüquqlarının həyata keçməsinə kömək göstərir. - 14.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. - 77.1-ci maddəsinə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. - 218.3-cü maddəsinə əsasən hakim işdə iştirak edən şəxslərin verdiyi tələblər üzrə qətnamə çıxarır. Lakin hakim qanunda göstərilən müstəsna hallarda iddia tələblərindən kənara çıxa bilər.
IV. Tətbiq edilən hüquq:
7. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsi: - 675-ci maddəsinə əsasən Əmlak kirayəsi müqaviləsinə görə, kirayəyə verən əşyanı kirayəçinin istifadəsinə verməyi, kirayəçi isə bunun üçün kirayəyə verənə kirayə haqqı ödəməyi öhdəsinə götürür. - 700.1-ci maddəsinə əsasən İcarə müqaviləsi əmlak kirayəsi müqaviləsidir. Bu müqaviləyə görə kirayəyə verən (icarəyə verən) kirayəçiyə (icarəçiyə) icarəyə götürdüyü obyektdən və ya hüquqdan istifadə ilə yanaşı bəhərdən istifadə etmək və gəlir götürmək hüququ da verir. İcarəçi icarəyə verənə müəyyənləşdirilmiş icarə haqqı ödəməyə borcludur. - 700.2-ci maddəsinə əsasən icarə predmeti torpaq sahələri, binalar, daşınar əşyalar, hüquqlar və müəssisələr ola bilər. - 700.3-cü maddəsinə əsasən Əgər bu Məcəllənin bu fəslinin müddəalarından ayrı qayda irəli gəlmirsə, torpaq icarəsi istisna olmaqla, icarəyə bu Məcəllənin əmlak kirayəsi haqqında müddəaları müvafiq surətdə tətbiq edilir. - 462.1-ci maddəsinə əsasən dəbbə pulu (cərimə, penya) qanun və ya müqavilə ilə müəyyənləşdirilən, öhdəliyin icra edilmədiyi və ya lazımınca icra edilmədiyi, o cümlədən icranın gecikdirildiyi halda borclunun kreditora ödəməli olduğu pul məbləğidir. Əgər öhdəliyin məzmununu hərəkətdən çəkinmək təşkil edirsə, dəbbə pulu hərəkətin edildiyi andan tutulmalıdır. Dəbbə pulunun tutulması tələbi üzrə kreditor ona zərər vurulduğunu sübuta yetirməyə borclu deyildir. - 467-ci maddəsinə əsasən məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq tənasübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azalda bilər. Tənasüb müəyyənləşdirilərkən kreditorun həm əmlak mənafeləri, həm də bütün əsaslı mənafeləri nəzərə alınır. Dəbbə pulu ödənildikdən sonra onun miqdarının azaldılması istisna edilir.
V. Sübutların tədqiqi və Məhkəmənin mövqeyi:
8. İşin müəyyən olunmuş halları ondan ibarətdir ki, "xxxx" QSC ilə Cavabdeh MMC arasında xx.xx.2022-ci il tarixli icarə müqaviləsi imzalanmışdır.
9. xx.xx.2022-ci il tarixli icarə müqaviləsinə əsasən icarədar ünvan 1 ünvanında yerləşən, qeyri yaşayış binasının 3004.4 kv.m əsas sahənin 70 kv.m cavabdehə kirayəyə verir, icarəçi də kirayəyə götürür.
10. Həmin müqavilənin 2.1-ci maddəsinə əsasən tərəflərin razılığına görə aylıq icarə haqqı müvafiq olaraq 70 kv.m xidmət sahəsi üçün 140 manat müəyyənləşdirilir.
11. İş materiallarına əlavə olunmuş arayışdan görünür ki, tərəflər arasında bağlanmış xx.xx.2022-ci il tarixli icarə müqaviləsinə xx.xx.2022-ci il tarixdə xitam verilmişdir.
12. Müqavilə tərəflərin imzası və möhürü ilə təsdiq olunmuşdur.
13. Məhkəmə qeyd edir ki, qanunvericiliyin göstərilən müddəaları baxımından iddiaçı və cavabdeh arasında müqavilədən irəli gələn öhdəlik münasibətləri yaranmışdır və iddiaçının borcun ödənilməsi ilə bağlı tələbi də, məhz müqavilə hüququ çərçivəsində dəyərləndirilməlidir. Belə ki, iddiaçının cavabdehə qarşı tələbi tərəflər arasında bağlanılmış icarə müqaviləsindən irəli gəlir.
14. Məhkəmə həmçinin qeyd edir ki, sadalanmış normaların tələbləri və tərəflər arasında bağlanılmış müqavilə şərtləri nəzərə alındığında müəyyən olunur ki, cavabdeh müqavilə üzrə öhdəliklərini icra etmədiyindən onun obyektdən istifadəyə görə icarə haqqı ödəmək vəzifəsi və iddiaçının da, müqavilə üzrə öhdəliyin icrasını tələb etmək hüququ yaranmışdır.
15. Məhkəmə qeyd edir ki, icarə obyekti xx.xx.2022-ci il tarixdən xx.xx.2022-ci il tarixədək, cəmi 4 ay 10 gün müddətində Cavabdeh MMC-nin istifadəsində olmuş, icarəçi də həmin müddət ərzində cəmi 490 manat məbləğində icarə haqqı ödəmişdir.
16. Məhkəmə qeyd edir ki, sadə riyazi hesablama ilə hesabladıqda 4 aylıq icarə haqqı məbləği (4x140=560) 560 manat, 10 günlük icarə haqqı məbləği isə (140/30x10=46,66) 46,66 manat olmaqla, 4 ay 10 günün icarə haqqı məbləği cəmi 606,66 manat edir.
17. Məhkəmə qeyd edir ki, 606.66 (4 ay 10 günün icarə haqqı məbləği) manatdan 490 (ödənilmiş məbləğ) çıxıldıqda 116,66 manat edir.
18. Məhkəmə qeyd edir ki, cavabdeh məhkəmə iclasının yeri və vaxtı barədə məlumatlandırılsa da, iddiaya münasibət (etiraz) bildirməmiş, müqavilə üzrə icarə haqqı borcunun ödənilməsini təsdiq edən hər hansı sənədi məhkəməyə təqdim etməmişdir.
19. Yuxarıda qeyd olunanlara əsasən, məhkəmə hesab edir ki, iddia əsas borcun tələb edilməsi hissəsində qismən əsaslıdır və icarə haqqı üzrə 116,66 manat məbləğində pul Cavabdeh MMC-dən tutularaq "xxxx" QSC-yə ödənilməlidir.
20. Bundan başqa, məhkəmə 1.860 manat məbləğində cərimə borcunun tələb edilməsi ilə bağlı aşağıdakıları qeyd edir.
21. Qeyd olunmalıdır ki, mülki qanunvericiliyin aparıcı prinsiplərindən biri mülki hüquq subyektlərinin öz hüquq və vəzifələrini həyata keçirərkən vicdanlılığın tələb etdiyi tərzdə hərəkət etmək öhdəliyidir. Mülki Məcəllənin 5.3-cü maddəsinə əsasən mülki hüquq münasibətlərinin subyektləri öz hüquq və vəzifələrini vicdanla həyata keçirməyə borcludurlar. Həmin Məcəllənin 425-ci maddəsinə müvafiq olaraq öz hüquqlarını həyata keçirərkən və vəzifələrini icra edərkən tərəflərdən hər biri vicdanlılığın tələb etdiyi tərzdə, yəni şərtləşdirilmiş vaxtda və yerdə lazımi şəkildə, öhdəliyin şərtlərinə və bu Məcəllənin tələblərinə müvafiq surətdə, belə şərtlər və tələblər olmadıqda isə işgüzar adətlərə və ya adətən irəli sürülən digər tələblərə müvafiq surətdə hərəkət etməlidir. Bu normaların mənasına görə borclu ilə yanaşı ona qarşı tələb hüququna malik olan kreditor da müqavilədən irəli gələn hüquqlarını tələb edərkən vicdanlılıq prinsiplərinə riayət etməli, öz hərəkətləri ilə şüurlu şəkildə borclunun həddən artıq əlverişsiz vəziyyətə düşməsinə şərait yaratmamalıdır. Dəbbə pulu tələbinin tərəflər arasında bağlanmış müqavilə şərtlərindən və qanunvericilik müddəalarından irəli gəlməsinə baxmayaraq, məhz qeyd edilən vicdanlılıq prinsipini rəhbər tutmaqla qanunverici məhkəmənin işin hallarına görə yüksək hesab etdiyi dəbbə pulunun məbləğini azalda biləcəyini təsbit etmişdir.
22. Məhkəmə hesab edir ki, hər iki müqavilə üzrə cavabdehin əsas borcuna münasibətdə 10 manat məbləğində dəbbə pulu daha ağlabatan və ədalətlidir.
23. Məhkəmə ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi olaraq 40,7 manat məbləğində pulun tələb olunması ilə bağlı aşağıdakıları qeyd edir.
24. İş materiallarına əlavə olunmuş iddia ərizəsinin “dövlət rüsumunun ödənilməsi barədə məlumat” qrafikindən görünür ki, xx.xx.2024-cü il tarixli, ********** nömrəli qəbzdən görünür ki, iddiaçı tərəfindən dövlət rüsumunun əvəzi olaraq 40,70 manat məbləğində pul iddiaçı tərəfindən dövlət büdcəsinə ödənmişdir.
25. Lakin, Məhkəmə qeyd edir ki, iddianın təmin olunmuş hissəsinə mütənasib olaraq ödənməli olan dövlət rüsumunun məbləği 30 manat təşkil edir.
26. Məhkəmə həmçinin qeyd edir ki, iddia iddia ərizəsinin tərtib edilməsi və elektron qaydada göndərilməsinə görə 70 manat xidmət haqqının cavabdehdən tutulması hissəsində təmin edilə bilməz.
27. Belə ki, iddiaçı tərəfindən 70 manat xidmət haqqının ödənilməsinə dair hər hansı sənədi məhkəməyə təqdim etməmişdir.
28. Belə olan halda məhkəmə hesab edir ki, iddianın qismən təmin edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməlidir.
VI. Nəticə:
29. Şərh olunanlara əsasən, Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216-220, 227, 233, 358, 360 və 362-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə Q Ə T E T D İ: İddia qismən təmin edilsin. xx.xx.2022-ci il tarixli müqaviləyə əsasən əsas borc üzrə 116 (bir yüz on altı) manat, 66 (altmış altı) qəpik, cərimə borcu üzrə 10 (on) manat olmaqla, cəmi 126 (bir yüz iyirmi altı) manat, 66 (altmış altı) qəpik məbləğində pul Cavabdeh MMC-dən tutularaq "xxxx" QSC-yə ödənilsin. Dövlət rüsumunun əvəzi olaraq 30 (otuz) manat məbləğində pul Cavabdeh MMCdən tutularaq "xxxx" QSC-yə ödənilsin. İddia qalan hissədə təmin edilməsin. Qətnamədən rəsmi qaydada təqdim olunduğu gündən 1 ay müddətində Bakı Kommersiya Məhkəməsi vasitəsilə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Kommersiya kollegiyasına apellyasiya şikayəti verə bilər. Qətnamədən şikayət verilməmişdirsə, qətnamə işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir.
Hakim: Kənan Hüseynov