Şəki Kommersiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2-2(117)-571/2020

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Şəki şəhəri İş № e-2-2(117)-571/2020 15.12.2020 ŞƏKİ KOMMERSİYA MƏHKƏMƏSİ Hakim Məcidov Rüfət Azadəli oğlu, İddiaçı QSC X2 Təşkilatının cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 qarşı “8735,33 manat əsas borc, 697,83 manat faiz borcu olmaqla cəmi 9433,16 manat borcun və 20 manat dövlət rüsumunun cavabdehlərdən müştərək qaydada tutularaq ödənilməsi” tələbinə dair iş materiallarına baxaraq aşağıdakı qətnaməni qəbul etdi. Təsviri hissə: xx.xx.2018-ci il tarixdə İddiaçı Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti X2 Təşkilatının Şəki filialı ilə borcalan Cavabdeh2, alıcı “xxxx” MMC və tədarükçü “xxxx” MMC-nin X1 və Emalı Məntəqəsi arasında xx.xx.2018-ci il tarixədək olan müddətə 415TM/18 nömrəli kredit müqaviləsi bağlanmışdır. Həmin kredit müqaviləsi ilə iddiaçı 14280 manat pulu illik 10 faizlə Cavabdeh2 verməyi, sonuncu isə borc məbləğini faizi ilə birlikdə ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. Eyni zamanda xx.xx.2018-ci il tarixdə İddiaçı Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti X2 Təşkilatının Şəki filialı ilə Cavabdeh1 arasında borcalan 415TM/18 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə öhdəliklərini icra etmədikdə həmin müqavilədən irəli gələn öhdəliklərin tam yerinə yetirilməsi barədə 415ZT/18 nömrəli zaminlik müqaviləsi bağlanmışdır. Zaminlik müqaviləsinin 6.1-ci bəndinə əsasən, müqavilənin qüvvədə olma müddəti borcalanın xx.xx.2018-ci il tarixli 415TM/18 nömrəli kredit müqaviləsindən irəli gələn öhdəliklərinin kredit təşkilatı qarşısında qüvvədə olma müddəti ilə üst-üstə düşür. İddiaçı kredit müqaviləsi üzrə borcalana ümumilikdə 14280 manat pul vəsaitini vermiş, borcalan isə öhdəliyini lazımınca yerinə yetirmədiyindən onun 8735,33 manat ödənilməmiş əsas borcu qalmışdır. İddiaçı mübahisənin məhkəmədən kənar həll edilməsi ilə bağlı cavabdehlərə müraciət etmiş, mübahisə məhkəmədən kənar həllini tapmadığından məhkəməyə müraciət etmiş və iddia tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, Cavabdeh2 kredit öhdəliyini yerinə yetirmədiyindən əsas və faiz borcu yaranmışdır. Cavabdeh2 xx.xx.2020-ci il tarixdə elektron kabinet vasitəsilə iddia tələbinə münasibətində bildirmişdir ki, tütünçülük fəaliyyəti ilə məşğul olmaq üçün İddiaçı BOKT QSC-dən 14280 manat kredit götürmüş, tütünü əkmiş, becərmiş, lakin tütünə sahib çıxan olmamışdır. Belə ki, dəfələrlə “xxxx” MMC-yə tütünü aparmış, lakin qəbul edilməmiş, yer olmadığını bəhanə etmişlər. Bu səbəbdən kredit borcunu ödəyə bilməmişdir. Əgər tütünü aşağı qiymətə belə qəbul etsəydilər onda kredit borcunu ödəyərdi. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 284-5.1-ci maddəsinə əsasən cavabdehlərə rəsmi qaydada bildiriş göndərilmiş, sonuncuların ünvanları üzrə xx.xx.2020-ci il tarixdə məhkəmə bildirişi təqdim olunmuş, Cavabdeh2 xx.xx.2020-ci il tarixdə elektron kabinet vasitəsilə iddia tələbinə münasibətini məhkəməyə təqdim etmiş, Cavabdeh1 iddia tələbinə qarşı əsaslandırılmış etirazını müəyyən olunmuş 10 (on) iş günü ərzində məhkəməyə təqdim etməmişdir. Məhkəmə, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 284-5.3-cü maddəsinə əsasən, işə tərəflərin təqdim etdiyi sənədlər əsasında, məhkəmə baxışı keçirilmədən və tərəflər izahatları dinlənilmək üçün çağırılmadan baxmışdır. İddiaçı tərəfindən elektron qaydada icraat materialları məhkəməyə təqdim olunmuşdur. Həmin materiallara: kredit müqaviləsi, zaminlik müqaviləsi, hesabdan çıxarış, xəbərdarlıq və digər sənədlər daxildir. Bu materialların məzmununa istinad edilir. Onlar məhkəmə araşdırmasının predmetini təşkil etmişlər. Əsaslandırma hissəsi: Məhkəmə iş üzrə təqdim olunmuş sənədləri hərtərəfli araşdırıb, sübutların məcmusuna hüquqi qiymət verərək hesab edir ki, iddia tələbi qismən əsaslı olduğundan qismən təmin edilməlidir. Belə ki, öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan öz vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. Öhdəliyin zərər vurulması, əsassız varlanma və ya Mülki Məcəllədə nəzərdə tutulmuş digər əsaslar nəticəsində əmələ gəlməsi halları istisna olmaqla, öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün onun iştirakçıları arasında müqavilə olmalıdır. Öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. Öhdəliyin onun icrası üçün müəyyənləşdirilmiş müddətdə icra edilməməsi və icra müddəti çatanadək kreditorun etdiyi xəbərdarlıqdan sonra da öhdəliyin icra edilməməsi borclunun icranı gecikdirməsi sayılır. Azərbaycan Respublikası Müki Məcəlləsi ilə və müqavilə ilə ayrı qayda müəyyənləşdirilməyibsə, borclu onun risk dairəsinə daxil olan öhdəliklərin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdehdir. Borclu öz öhdəliklərinin hər bir təqsirli pozuntusu (hərəkət və ya hərəkətsizlik) üçün məsuliyyət daşıyır. Özgəsinin pul vəsaitini qanunsuz saxlamaqla, onu qaytarmaqdan boyun qaçırmaqla, onun ödənilməsini digər şəkildə gecikdirməklə və ya başqa şəxsin hesabına pul vəsaitini əsassız əldə etməklə və ya toplamaqla ondan faydalanmağa görə həmin vəsaitin məbləğindən faizlər ödənilməlidir. Zaminlik müqaviləsi üzrə zamin başqa şəxsin kreditoru qarşısında həmin şəxsin öz öhdəliyini tamamilə və ya hissə-hissə icra etməsi üçün məsuliyyəti öz üzərinə götürür. Borclu zaminliklə təmin edilmiş öhdəliyi icra etmədikdə və ya lazımınca icra etmədikdə, əgər bu Məcəllədə və ya zaminlik müqaviləsində zaminin subsidiar məsuliyyəti nəzərdə tutulmayıbsa, zamin və borclu kreditor qarşısında birgə məsuliyyət daşıyırlar. Borc müqaviləsinin predmeti hər hansı pul məbləği olduqda, o, kredit müqaviləsi adlandırılır. Müstəqil peşə fəaliyyəti şəklində pul borc verməklə məşğul olan şəxslər əlavə olaraq peşəkarlıq qaydasında kreditlər verilməsi haqqında müddəaları gözləməlidirlər (Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsi maddə - 385.1, 386.1, 442, 445.2, 448-ci maddəsinin 1-ci və 2-ci bəndləri, 449.1, 470.1, 472.1, 739.2). Məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən edildiyi kimi, borc verən borcalan qarşısında kredit müqaviləsindən irəli gələn öhdəliyini yerinə yetirsə də borc alan Cavabdeh2 öhdəliyini lazmınca yerinə yetirmədiyindən onun 8735,33 manat əsas borcu və müqavilənin 1.1-cı bəndinə əsasən illik 10 faiz olmaqla 697,83 manat faiz borcu qalmışdır. Bu səbəbdən 8735,33 manat əsas və 697,83 manat faiz borcu əsas borclu Cavabdeh2 tutularaq kredit təşkilatına ödənilməlidir. Bundan başqa, məhkəmə Cavabdeh2 tərəfindən elektron kabinet vasitəsilə məhkəməyə təqdim edilmiş müraciətinə münasibətdə qeyd edir ki, cavabdeh müraciətini onunla əsaslandırmışdır ki, tütünçülük fəaliyyəti ilə məşğul olmaq üçün İddiaçı BOKT QSC-dən 14280 manat kredit götürmüş, tütünü əkmiş, becərmiş, lakin tütünə sahib çıxan olmamışdır. Belə ki, dəfələrlə “xxxx” MMC-yə tütünü aparmış, lakin qəbul edilməmiş, yer olmadığını bəhanə etmişlər. Bu səbəbdən kredit borcunu ödəyə bilməmişdir. Əgər tütünü aşağı qiymətə belə qəbul etsəydilər onda kredit borcunu ödəyərdi. Məhkəmə cavabdehin etirazına münasibətdə onu qeyd edir ki, cavabdeh İddiaçı BOKT QSC-dən kredit almış və tərəflər arasında kredit müqaviləsi bağlanmışdır. Tütünün “xxxx” MMC tərəfindən qəbul edilməməsi cavabdehi kredit müqaviləsi üzrə yerinə yetirməli olan öhdəliklərindən azad etmir. Bu səbəbdən hazırkı borc məbləği cavabdehdən tutularaq kredit təşkilatına ödənilməlidir. Eyni zamanda məhkəmə tərəfindən cavabdehin nəzərinə çatdırılır ki, müqavilə şərtləri pozularaq tütün “xxxx” MMC tərəfindən qəbul edilməmişdirsə və bunun nəticəsində ona ziyan dəymişsə “xxxx” MMC-yə qarşı ziyan tələbi ilə məhkəməyə müraciət etmək hüququ vardır. İddianın kredit borcunun zamin Cavabdeh1 də əsas borclu ilə birlikdə müştərək qaydada tutularaq ödənilməsi hissəsinə münasibətdə məhkəmə qeyd edir ki, zaminlik müqaviləsinin 6.1-ci bəndinə əsasən müqavilənin qüvvədə olma müddəti borcalanın xx.xx.2018-ci il tarixli 415TM/18 nömrəli kredit müqaviləsindən irəli gələn öhdəliklərinin kredit təşkilatı qarşısında qüvvədə olma müddəti ilə üst-üstə düşdüyündən və kredit müqaviləsinin 1.1-ci bəndinə əsasən kredit xx.xx.2018-ci il tarixədək tam ödənilmək şərtilə verildiyindən zaminlik müqaviləsi üzrə verilmə müddəti xx.xx.2018-ci il tarixdə qurtarmışdır. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 477.0.4-cü maddəsinə əsasən, zaminlik müqaviləsində göstərilmiş onun verilmə müddəti qurtardıqda zaminliyə xitam verilir....... Məhkəmə qeyd edir ki, zaminlik müqaviləsində göstərilmiş onun verilmə müddəti qurtardıqda zaminliyə xitam verildiyindən kredit borcunun zamindən tutularaq ödənilməsi əsassızdır. Belə ki, iddia tələbi zəminliyin verilmə müddətinin bitməsindən sonra zaminə qarşı yönəlmişdir və zaminliyə qanunun tələbinə əsasən verilmə müddətinin keçməsi ilə əlaqədar xitam verildiyindən zamindən pul tutula bilməz. Bu səbəbdən də iddia tələbi zamindən pulun tutulması hissəsində rədd edilməlidir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 119.1-ci maddəsinə görə məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə münasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. İddia tələbi ümumilikdə qismən təmin edilsə də, əsas borc və faiz borcuna münasibətdə təmin edildiyindən və iddiaçı 20 manat dövlət rüsumunu tələb etdiyindən 30 manat dövlət rüsumunun 20 manat hissəsi Cavabdeh2 tutularaq iddiaçıya ödənilməli, qalan 10 manat hissəsi iddiaçıya aid edilməlidir. Nəticəvi hissə: Yuxarıda göstərilənlərə əsasən, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216-220 və 360-cı maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə qət etdi: İddia qismən təmin edilsin. Cavabdeh2 8735,33 manat əsas borc, 697,83 manat faiz borcu olmaqla cəmi 9433,16 manat borc və 20 manat ödənilmiş dövlət rüsumu tutularaq “İddiaçı“ QSC X2 Təşkilatına ödənilsin. İddia qalan hissədə rədd edilsin. Ödənilmiş 10 manat dövlət rüsumu İddiaçı QSC X2 Təşkilatına aid edilsin. Qətnamədən, rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Şəki Kommersiya Məhkəməsi vasitəsi ilə (Elektron Məhkəmə İnformasiya Sistemində yaradılmış Elektron Kabinetdən istifadə edilməklə) Şəki Apelyasiya Məhkəməsinə apelyasiya şikayəti“verilə bilər. Hakim: Rüfət Məcidov