Şirvan Kommersiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2-2(121)-593/2025

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Şirvan şəhəri İş № e-2-2(121)-593/2025 08.04.2025 ŞİRVAN KOMMERSİYA MƏHKƏMƏSİ Giriş hissə: Hakim Abbasov Zaur Vahid oğlunun sədrliyi, Məhkəmə iclasının katibi Nəcəfova Aidə Əlnizam qızının katibliyi, İddiaçı nümayəndəsi X1 iştirakı ilə, İddiaçı cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 qarşı pul tələbinə dair işə Şirvan Kommersiya Məhkəməsinin inzibati binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə müəyyən etdi: Təsviri hissə: İddiaçı cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 qarşı pul tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, "xxxx" MMC ilə Cavabdeh1 və Cavabdeh2 arasında bağlanmış xx.xx.2023-cü il tarixli 06/6334/YDLİZ nömrəli X3 müqaviləsinə əsasən xx.xx.2024-cü il tarixədək yaranmış 16886 manat əsas borc, 1995,83 manat mükafat borcu və 114,02 manat peniya olmaqla, cəmi 18995,85 manat lizinqi borcu məbləğinin, iddiaçı tərərəfindən ödənilmiş 147 manat dövlət rüsumunun əvəzinin Cavabdeh1 və Cavabdeh2 tutularaq "xxxx" MMC-yə ödənilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddia ərizəsi onunla əsaslandırılmışdır ki, "xxxx" MMC ilə Cavabdeh1 və Cavabdeh2 arasında bağlanmış xx.xx.2023-cü il tarixli 06/6334/YDLİZ nömrəli X3 Müqaviləsinə əsasən bü müqavilədə göstərilən 1(bir) ədəd, 2007-ci il buraxlışı olan, “İNFİNİTİ FX-35” minik markalı (ban JN8ASO5Y28X016639) nəqliyyat vasitəsini xx.xx.2023-cü il tarixdən etibarənCavabdeh1 istifadəsinə vermişdir. Müqavilənin 9.4 bəndinə əsasən Lizinq alanın “Lizinq verən”ə ödəməli olduğu lizinq ödənişlərinin ümumi dəyəri 25237 (iyirmi beş min iki yuz otuz yeddi) manat təşkil edir. Bu ümumi məbləğdən 8351(səkkiz min üç yüz əlli bir) manat “lizinq verən”nin mükafatını təşkil edir. Tərəflərin razılığı əsasında bu müqaviləyə uyğun olaraq tərtib edilmiş ödəniş qrafikində nəzərdə tutulan qaydada həyata keçirilməlidir. Həray 541.22 (beş yüz qırx bir manat iyirmi iki qəpik) manat ödəniş etməlidir. Lizinq müqaviləsi üzrə illik faiz dərəcəsi 23 (iyirmi üç) % olmaqla 36 (otuz altı) ay müddətinə verilmişdir. Cavabdeh müqaviləsinə əlavə edilmiş Lizinq ödənişləri cədvəlində göstərilmiş aylar üzrə ödənişlərini aparmalı olduğu halda, müqavilənin şərtlərini pozaraq öhdəliklərini icra etməmişdir. Belə ki, cavabdeh xx.xx.2023-cü il tarixdən etibarən 36 aymüddətində hər ay 541.22manat ödəniş etməli olduğu təqdirdə hec bir ödəniş edilməmişdir. Cavabdeh lizinqə məxsus avtomobili etibarnamə olmadan idarə edərək özündə saxlamaqdadır. Yaranmış borcla bağlı İddiaçı MMC tərəfindən cavabdehlərə müxtəlif tarixlərdə yazılı və şifahi xəbərdarlıqlar edilmiş, əks halda tərəflər arasında bağlanmış üqavilənin bir tərəfli qaydada xitam edilməsi və yaranmış borcun məhkəmə qaydasında tələb edilməsi məqsədi ilə aidyyatı üzrə məhkəməyə müraciət ediləcəyi bildirilmişdir. Bu Müqavilənin 4.1.3 bəndinə əsasən Tərəflər arasındakı müqavilə münasibətlərinə «Lizinq alan» tərəfindən vaxtında və lazımi qaydada icra edilməməsi ilə bağlı xitam verildiyi zaman lizinq obyekti «Lizinq alan» tərəfindən geri qaytarılmazsa və ya vaxtında geri qaytarılmazsa ödənilməmiş ümumi məbləğin hər günü üçün 3% məbləğində ödəniş tələb etmək hüququ vardır. Bu Müqavilənin 13.1 bəndinə əsasən hər hаnsı bir mübаhisə və yахud аnlаşılmаzlıq ilkin olaraq danışıqlar yolu ilə, bu mümkün olmadıqda isə Аzərbаycаn Respublikаsının qüvvədə оlаn qаnunvericiliyinə uyğun оlаrаq Аzərbаycаn Respublikаsınınaidiyyəti məhkəməsində həll оlunur. Eyni zamanda Cavabdeh1 “İnternet Vergi” Şəxsi kabinetinə "xxxx" MMC tərəfindən (İnternet Vergi ödəyicisinin” Şəxsi kabineti taxes.gov.az) bu iddia ərizəsi və pretenziya məktubu göndərilmişdir. İddiaçı nümayəndəsi X2 məhkəmə iclasında iddia ərizəsinin məzmununa uyğun izahat verərək iddia tələbinin təmin olunmasını xahiş etdi. Məhkəmə baxış iclasının vaxtı və yeri barədə lazımi qaydada xəbərdar edilməsinə baxmayaraq cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 məhkəmə iclasına gəlməmişlər və gəlməmələrinin səbəbləri barədə məhkəməyə məlumat verməmişlər. Məhkəmə, Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 185.5-ci maddəsinə əsasən işə cavabdehlərin iştirakları olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Əsaslandırıcı hissə: Məhkəmə, işin müəyyən edilmiş hallarını nəzərə alaraq, iş materiallarında olan sənədlərə və məhkəmə iclasında tədqiq edilən digər sübutlara məcmu halda qiymət verərək hesab edir ki, iddia tələbi əsaslı olduğuna görə təmin edilməlidir. Belə ki, iş materiallarında olan İddiaçı ilə Cavabdeh1 arasında bağlanmış xx.xx.2023cü il tarixli 06/6334/YDLİZ nömrəli X3 müqaviləsinin surətindən görünür ki, 1 ədəd 2007-ci il buraxlılışlı, “İnfinti FX-35” markalı (ban JN8Aso5Y28xo16639) nəqliyyat vasitəsini xx.xx.2023-cü il tarixdən etibarən Cavabdeh1 istifadəsinə verilmişdir. İş materiallarında olan İddiaçı ilə Cavabdeh2 arasıda bağlanmış xx.xx.2023-cü il tarixli zaminlik müqaviləsinin 2.1-ci bəndinə əsasən, "Lizing veran" və "Lizang alan” arasında bağlanmış xx.xx.2023-cü il tarixli 06/6334/YDLİZ sayı Lizing müqaviləsinə əsasən, "Lizing ala”a mijvaqqati sahibliya va ya istifadayo verilmis infiniti FX-35 markah avtomobilindan, Lizinq alana müvəqqəti sahibliyə və ya istifadəyə verilmiş “İnfinti FX-35” markalı avtomobilindən, Lizinq alanın müqavilədə müəyyənləşdirilmiş dövriliklə, “Lizinq verənə” 16886 manat ödəməsi üzrə, Lizinq alanın öhdəliyini təmin etmək məqsədi ilə, “Zamin” “Lizinq verən” qarşısında cavabdehlik daşımağı öhdəsinə götürür. İş materiallarında olan xx.xx.2024-cü il tarixli “Maliyyə arayışı”nın surətindən görünür ki, İddiaçı ilə bağlanmış xx.xx.2023-cü il tarixli 06/6334/YDLİZ nömrəli X3 müqaviləsinə əsasən xx.xx.2024-cü il tarixinə 16886 manat əsas borc, 1995,83 manat mükafat borcu və 114,02 manat peniya olmaqla, cəmi 18995,85 manat təşkil edir. İş materiallarında olan iltizamın surətindən görünür ki, xx.xx.2023-ci il tarixli, 06/6334/YDLİZ saylı maliyyə lizinqi müqaviləsi üzrə mənim müvəqqəti sahiblik və isifadəsinə verilmiş, İnfiniti FX-35 minik markalı nəqliyyat vasitəsinin istifadəsi ilə əlaqədar ödənişlərin edilməsində gecikmələrə yol verilərsə qeyd edilən lizinq predmetini qeydşərtsiz və öz iradə ifadəsinə əsasən "xxxx" MMC-yə təhvil verməyi və ya həmin lizinq predmetinin birtərəfli qaydada "xxxx" MMC tərəfindən məndən geri tələb edilməsi və təhvil götürüməsini öhdəlik olaraq qəbul edir və bu hal tərəflər arasında imzalanmış xx.xx.2023ci il tarixli, 06/6334/YDLİZ saylı maliyyə lizinqi müqaviləsinin Lizinq verən "xxxx" MMC tərəfindən hər hansı bir sazişə və ya müqaviləyə əlavəyə ehtiyac olmadan birtərəfli qaydada xitamı verilməsi üçün əsasdır. Lizinq predmetinin tərəfindən könüllü təhvil verilməsi və ya "xxxx" MMC tərəfindən lizinq predmetinin birtərəfli qaydada götürülməsi halında tərəfindən "xxxx" MMC-yə qarşı istər həmin anda, istərsə də sonradan heç bir iddia və tələbi mövcud olmayacaqdır. Lizinq predmetinin istifdəsində olduğu, lakin müvafiq ödənişlərin həyata keçirilmədiyi təqdirdə həmin ödənişlərin ödənilməsini heç bir qeyd-şərt və pretenziya irəli sürmədən ödəməyi öhdəsinə götürür. İş materiallarında olan xx.xx.2023-cü il tarixli təhvil-təslim aktından görünür ki, "xxxx" MMC-yə məxsus "lnfiniti FX-35" markalı, JN8AS05Y28X016639 şassi, VQ35145215C mühərrik, **-PX-*** qeydiyyat nişanları olan avtomobil Cavabdeh1 təhvil verilmişdir. İş materiallarında olan ödəniş qrafikinin surətindən görünür ki, xx.xx.2023-cü il tarixli 06/6334/YDLİZ nömrəli müqaviləsinə əsasən son ödəniş tarixi xx.xx.2027-ci il kimi qeyd olunmuşdur. İş materiallarında olan İddiaçı Cavabdeh1 ünvanladığı xx.xx.2024-cü il tarixli pretenziya məktubunun surətindən görünür ki, İddiaçı ilə bağlanmış müqaviləyə əsasən yaranmış əsas borcun və məhkəmə xərclərinin məcburi qaydada alınaraq İddiaçınə ödənilməsi tələbi ilə məhkəməyə müraciət olunacağı barədə Cavabdeh1 xəbərdarlıq edilmişdir. İş materiallarında olan İddiaçı Cavabdeh1 ünvanladığı xx.xx.2024-cü il tarixli müqavilənin birtərəfli qaydada ləğv edilməsi, borcun ödənilməsi və avtomobilin öz mülkiyyətçisinə qaytarılması barədə bildirişin surətindən görünür ki, İddiaçı ilə bağlanmış müqaviləyə əsasən 18995,85 manat yaranmış borcun 5 gün müddətində ödənilməsi tələb edilmiş, əks təqdirdə müqavilənin birtərəfli qaydada ləğv (xitam) ediləcəyi barədə Cavabdeh1 xəbərdarlıq edilmişdir. Məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən edildi ki, Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin, eləcə də tərəflər arasında bağlanmış lizinq müqavilələrinin müddəaları baxımından iddiaçı və cavabdeh arasında müqavilə hüquq münasibətlərindən irəli gələn öhdəlik münasibətləri yaranmışdır və iddiaçının tələbi də məhz müqavilə hüququ çərçivəsində həll edilməlidir. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 385.1-ci maddəsinə əsasən, öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətlərdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. Həmin Məcəllənin 442-ci maddəsinə əsasən, öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. Həmin Məcəllənin 747.1-ci maddəsinə əsasən, lizinq müqaviləsinə görə lizinq verən müəyyən əşyanı müqavilə ilə şərtləşdirilmiş müəyyən haqla, müəyyən müddətə və digər şərtlərlə (lizinq alana əmlakı satın almaq hüququnun verilməsi də daxil olmaqla) lizinq alanın istifadəsinə verməyə borcludur. Lizinq alan müəyyənləşdirilmiş dövriliklə muzd ödəməyə borcludur. Həmin Məcəllənin 748-10.1-ci maddəsinə əsasən lizinq müqaviləsinin qüvvədə olduğu müddət ərzində həmin müqavilə üzrə ödənişlərin ümumi məbləği lizinq ödənişləri hesab edilir. Lizinq ödənişləri lizinq müqaviləsi üzrə lizinq alana verilmiş lizinq obyektindən istifadəyə görə onun tərəfindən lizinq verənin xeyrinə həyata keçirilən ödənişlərdir. Qeyd olunan Məcəllənin 748-1.8-ci maddəsinə əsasən lizinq müqaviləsinə xitam verildikdən sonra lizinq alan lizinq obyektini normal köhnəlmə (amortizasiya) və ya lizinq müqaviləsi ilə şərtlənən köhnəlmə nəzərə alınmaqla, lizinq verənə ondan aldığı vəziyyətdə (halda) qaytarmalıdır. Həmin Məcəllənin 748-1.9-cu maddəsinə əsasən lizinq alan lizinq obyektini qaytarmayıbsa və ya vaxtında qaytarmayıbsa, lizinq verənin gecikmə vaxtı üçün ödəniş tələb etmək hüququ vardır. Məhkəmə, sadalanan qanunvericilik aktı normalarına əsasən hesab edir ki, cavabdeh xx.xx.2023-cü il tarixli 06/6334/YDLİZ nömrəli lizinq müqaviləsi əsasında lizinq obyektini almaq hüququna malik olduğu kimi, eyni zamanda göstərilən müqavilə ilə müəyyən edilmiş pul məbləğini ödəməli olmasına dair öhdəliyi olduğundan, lakin cavabdeh müqavilə üzrə vəzifələrini yerinə yetirmədiyindən, iddiaçı lizinq məbləğinin ödənilməsini tələb etməkdə haqlıdır. Odur ki, iddia tələbi xx.xx.2023-cü il tarixli 06/6334/YDLİZ nömrəli lizinq müqaviləsi üzrə əsas borcun tutulması hissəsində əsaslıdır. Buna görə də, iddia həmin hissədə təmin edilməlidir. Məhkəmə iddia tələbinin cərimənin ödənilməsi hissəsini araşdıraraq hesab edir ki, iddianın həmin hissəsi qismən əsaslıdır. Məhkəmə qeyd edir ki, Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 460.1-ci maddəsində dəbbə pulu öhdəliyin icrasını təmin etmə üsullarından biri kimi təsbit edilmişdir. Həmin Məcəllənin 462.1-ci maddəsinə görə dəbbə pulu (cərimə, penya) müqavilə ilə müəyyənləşdirilən, öhdəliyin icra edilmədiyi və ya lazımınca icra edilmədiyi, o cümlədən icranın gecikdirildiyi halda borclunun kreditora ödəməli olduğu pul məbləğidir. Dəbbə pulu tərəflərin iradə sərbəstliyi və müqavilə azadlığı prinsiplərinə söykənir. Tərəflər bu prinsiplər çərçivəsində Mülki Məcəllənin 462.3-cü maddəsinə əsasən dəbbə pulunun miqdarını azad şəkildə müəyyənləşdirə bilərlər. Məhkəmə işin hallarını və iddiaçının mənafeyini nəzərə alaraq, habelə dəbbə pulunun öhdəliyin icrasının təmini üsulu olmasını qeyd edərək bu nəticəyə gəlir ki, iddia tələbi cərimənin tutulması hissəsində də təmin edilməlidir. Məhkəmə həmçinin hesab edir ki, iddia ərizəsi təmin edildiyinə görə iddia ərizəsinin verilməsi üçün iddiaçı tərəfindən ödənilmiş dövlət rüsumu məbləği cavabdehdən tutularaq iddiaçıya verilməlidir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 14.2-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Azərbaycan Respublikasının MPM-nin 77.1-ci maddəsinə əsasən, hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 119.1-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə mütənasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. Azərbaycan Respublikası MPM-nin 217-ci maddəsinin tələblərinə görə məhkəmənin qətnaməsi qanuni və əsaslı olmalıdır (217.1), qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətinə uyğun əsaslandırılmalıdır (217.3), bu Məcəllənin 10-1.3cü maddəsində nəzərdə tutulmuş məhkəmə icraatında işə baxan məhkəmə öz qətnaməsini yalnız elektron məhkəmə icraatı materiallarına əlavə edilmiş və məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır (217.5). Nəticə hissəsi: Şərh olunanlara əsaslanaraq və Azərbaycan Respublikası MPM-nin 119, 216-220-ci maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə, qət etdi: İddia ərizəsi təmin edilsin. Cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 müştərək qaydada xx.xx.2023-cü il tarixli 06/6334/YDLİZ nömrəli lizinq müqaviləsi üzrə 16886 manat məbləğində əsas, 1995,83 manat məbləğində mükafat, 114,02 manat məbləğində cərimə borcu və ödənilmiş 147 manat məbləğində dövlət rüsumu olmaqla, cəmi 19142,85 manat məbləğində pul tutularaq İddiaçınə ödənilsin. İşdə iştirak edən şəxslərə qətnamə rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Şirvan Kommersiya Məhkəməsi vasitəsilə (Elektron Məhkəmə İnformasiya Sistemində yaradılmış elektron kabinetdən istifadə edilməklə) Şirvan Apellyasiya Məhkəməsinə apelyasiya şikayəti verilə bilər. Qətnamədən şikayət verilməmişdirsə, işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Hakim Zaur Abbasov