Azərbaycan Respublikası adından Qətnamə Sumqayıt şəhəri İş № e-2-2(3-8)-100/2026 19.08.2026 SUMQAYIT APELLYASIYA MƏHKƏMƏSI Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyasının iddiaçı İddiaçı cavabdeh Cavabdeh İstehsalat Birliyinə qarşı iş üzrə QƏTNAMƏSİ Sədrlik edən və məruzəçi hakim Dəmirov İlqar Kamal oğlu, hakimlər Xəlilov Ramin Adilxan oğlu və Hacıyev Vahid Məcid oğlundan ibarət tərkibdə, məhkəmə iclas katibi Məlikzadə Murad Vəzirxan oğlunun katibliyi, iddiaçının nümayəndəsi vəkil Vəkil, cavabdehin nümayəndəsi nümayəndə1 iştirakı ilə, İddiaçı İddiaçı cavabdeh Cavabdeh İstehsalat Birliyinə qarşı “borcun silinməsi” tələbinə dair kommersiya işi üzrə Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsinin ## ### 2026-cı il tarixli, e-*-*(***)- ****/**** nömrəli qətnaməsindən cavabdeh Cavabdeh İstehsalat Birliyi tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti əsasında işə Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinin inzibati binasında, açıq məhkəmə iclasında baxaraq, MÜƏYYƏN ETDİ İşin halları
1. Tərəflər arasında bağlanmış ## ######## 2024-cü il tarixli qaz paylayıcısı ilə sənaye qaz qurğusu istifadəçisi arasında qazın alqı-satqı müqaviləsinə əsasən, paylayıcı (cavabdeh) müqavilə ilə müəyyən edilmiş şərtlərə uyğun olaraq istehlakçını (iddiaçını) keyfiyyətlə qazla təmin edir, istehlakçı isə aldığı qazın dəyərini qaz sayğacının göstəricisinə uyğun olaraq paylayıcı tərəfindən təqdim edilən hesaba əsasən ödəyir.
2. Cavabdeh İB-nin Xaçmaz Xidmət Sahəsinin nümayəndələri tərəfindən imzalanaraq təsdiq edilmiş ## ###### 2025-ci il tarixli ******* nömrəli qaz sayğacının çıxarılması, quraşdırılması və istismara qəbulu haqqında aktın məzmunundan görünür ki, İddiaçı MMC-yə məxsus obyektə Elster” tipli “G-400” markalı 80129655 zavod nömrəli sayğac quraşdırılmışdır. Həmin aktın “Qeydlər”xxxx“Sayğac yerinə quraşdırıldı. Araqatı qoyuldu. Sızma yoxdur” qeyd edilmişdir.
3. X1 istismarı İdarəsinin nümayəndələri tərəfindən tərtib edilmiş ## #### 2025-ci il tarixli istehlakçıya məxsus sənaye tipli qaz sayğacına keçirilmiş baxış barədə aktın məzmununda İddiaçı MMC-yə məxsus sayğaca baxış keçirərkən həmin sayğacın keçən qazın sərfiyyatını qeyd etmədiyinin aşkar edildiyi, mart ayının 10-da götürülmüş sayğac göstəriciləri ilə hazırda olan sayğac göstəriciləri arasında fərq olmadığı, sərfiyyatın qeydə alınmadığı qeyd edilmişdir.
4. Qaz İxrac İdarəsinin X2 Kəmərləri Sahəsinin, X1 İstismarı İdarəsinin və İddiaçı MMC-nin nümayəndələri tərəfindən imzalanaraq təsdiq edilmiş ## ##### 2025-ci il tarixli ******* nömrəli qaz sayğacının çıxarılması, quraşdırılması və istismara qəbulu haqqında aktın məzmunundan görünür ki, İddiaçı MMC-yə məxsus obyektdə quraşdırılmış “Elster” tipli “G-400” markalı 80129655 zavod nömrəli sayğac çıxarılaraq “Elster” tipli “G-400” markalı ******** nömrəli sayğacla əvəz edilmişdir. Həmin aktın “Qeydlər”xxxx“Müəssisənin sayğacı işləmədiyinə görə dövlət yoxlamasına göndərilməsi üçün çıxarıldı və yerinə Cavabdeh İB-nə məxsus müvəqqəti sayğac quraşdırıldı” qeyd edilmişdir.
5. Qaz İxrac İdarəsinin X2 Kəmərləri Sahəsinin, X1 İstismarı İdarəsinin və İddiaçı MMC-nin nümayəndələri tərəfindən imzalanaraq təsdiq edilmiş ## ##### 2025-ci il tarixli ******* nömrəli qaz sayğacının çıxarılması, quraşdırılması və istismara qəbulu haqqında aktın məzmunundan görünür ki, İddiaçı MMC-yə məxsus obyektdə quraşdırılmış “Elster” tipli “G-400” markalı 80129655 zavod nömrəli sayğac çıxarılaraq “Elster” tipli “G-400” markalı ******** nömrəli sayğacla əvəz edilmişdir. Həmin aktın “Qeydlər”xxxx“Müəssisənin sayğacı işləmədiyinə görə dövlət yoxlamasına göndərilməsi üçün çıxarıldı və yerinə Cavabdeh İB-nə məxsus müvəqqəti sayğac quraşdırıldı” qeyd edilmişdir.
6. “Azərbaycan Metrologiya İnstitutu” publik hüquqi şəxsinin tabeliyindəki “xxxx” MMC tərəfindən tərtib edilmiş ## ##### 2025-ci il tarixli Y**** nömrəli protokolun məzmununda ##.##.2024-##.##.2025-ci il tarixlərini əhatə edən saatlıq arxivə əsasən maksimal mütləq təzyiqin P=0,934-374 bar aralığında, korreksiya olunmuş maksimal qaz həcminin 1627 m³, korreksiya olunmamış maksimal qaz həcminin isə 379 m³ qeydə alındığı, son sərfiyyatın ## #### 2025-ci il tarixində qeydə alındığı qeyd edilmişdir.
7. Azərbaycan Metrologiya İnstitutu” publik hüquqi şəxsinin tabeliyindəki “xxxx” MMC tərəfindən Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsinə ünvanlanmış ## #### 2025-ci il tarixli *-**-*-*/*- ***/**** nömrəli məktubun məzmununda “... "xxxx” MMCyə məxsus G-400 markalı ******** nömrəli qaz sayğacı “işləmədiyinə görə” qeydi ilə ##.##.2025-ci il tarixdə ******* nömrəli akt tərtib olunmaqla “xxxx" İB tərəfindən qaz şəbəkəsindən ayrılaraq (müvəqqəti sayğac quraşdırmaqla) ##.##.2025-ci il tarixdə növbədənkənar dövlət yoxlanılmasına təqdim edilmişdir. “xxxx” MMC-nin Qaz sayğacının yoxlanılması haqqında Y-**** nömrəli Protokolunda qeyd olunduğu kimi, ##.##.2025-ci il tarixədək düzgün hesabat aparılmış, lakin sonradan baş vermiş mexaniki nasazlıq səbəbindən istehlak olunan qaz həcmini sayğac qeyd etməyib, Sayğacın EK280 markalı ******* nömrəli elektron həcm korrektorunun yaddaş məlumatına əsasən 2025-ci il yanvar ayı üzrə 84271,45 kubmetr, fevral ayı üzrə 520271,42 kubmetr, mart ayı üzrə 179536,08 kubmetr qaz həcmi qeydə alınmışdır. ...” qeyd edilmişdir.
8. “Azərbaycan Metrologiya İnstitutu” publik hüquqi şəxsinin tabeliyindəki “xxxx” MMC tərəfindən Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsinə ünvanlanmış ## ####### 2025-ci il tarixli *-**-*- */*-***/**** nömrəli məktubun məzmununda “... İddiaçı MMC-yə məxsus G-400 markalı, ******** nömrəli qaz sayğacı “işləmədiyinə görə” qeydi ilə Cavabdeh İstehsalat Birliyi tərəfindən ##.##.2025ci il tarixində ******* nömrəli akt əsasında qaz şəbəkəsindən ayrılmış və müvəqqəti sayğac quraşdırılmaqla ##.##.2025-ci il tarixində növbədənkənar dövlət yoxlanışına təqdim edilmişdir. “xxxx” MMC tərəfindən tərtib olunmuş Y-**** nömrəli qaz sayğacının yoxlanılması protokoluna əsasən, sayğacda ##.##.2025-ci il tarixindən etibarən baş vermiş mexaniki nasazlıq səbəbindən istehlak olunan qaz həcmi qeydə alınmamışdır. Sayğacın EK280 markalı, ******* nömrəli elektron həcm korrektorunun yaddaş məlumatına əsasən aşağıdakı dövrlər üzrə qaz sərfiyyatı qeydə alınmışdır: Yanvar 2025 – 84271,45 m³ ; Fevral 2025 – 520271,42 m³ ; Mart 2025- 179536,08 m³ . Məlumat üçün bildiririk ki, istehlak olunmuş qaz həcmlərinin hesablanması birbaşa qaz paylayıcısı tərəfindən həyata keçirilir” qeyd edilmişdir.
9. Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsinin ## ##### 2026-cı il tarixli sorğusuna “Azərbaycan Metrologiya İnstitutu” publik hüquqi şəxsi tərəfindən təqdim edilmiş ## ### 2026-cı il tarixli 3-54-2- 1/2- ***/**** nömrəli cavab məktubunda “... İddiaçı MMC-yə məxsus G-400 markalı, 80129655 zavod nömrəli mexaniki hissəsi və EK-280 markalı, ******* nömrəli elektron hissəsi üzərinə quraşdırılmış qaz sayğacının maksimal ölçmə həddi 650 m³/saatdır. MMC tərəfindən qeyd edilən sayğacın ##.##.2025 və ##.##.2025-ci il tarixlərində xətt üzərində düzgün işləyib-işləmədiyini müəyyən etmək mümkün deyildir. Belə ki, MMC yalnız sayğacın laboratoriya şəraitində texniki vəziyyətini qiymətləndirir. Həmçinin nəzərinizə çatdırırıq ki, ##.##.2025-ci il tarixində sayğac laboratoriyaya yoxlanış üçün qəbul edilərkən mexaniki hissənin pərinin kip vəziyyətdə olduğu və qulaqcıqlarının qırıldığı aşkar edilmişdir. Bu səbəbdən sayğac yoxlamaya təqdim olunarkən keçən sərfiyyatı qeydə almırdı. Abonentin saldo hesabında göstərilmiş müddət ərzində sərfiyyatın düzgün hesablanıb-hesablanmadığını yalnız qazpaylayıcı müəssisə müəyyən edə bilər. Abonentə məxsus qaz işlədicilərinin iş qabiliyyətinin yoxlanılması MMC tərəfindən göstərilən xidmətlərə aid deyildir” qeyd edilmişdir.
10. Qaz İxrac İdarəsinin X2 Kəmərləri Sahəsinin və X1 İstismarı İdarəsinin nümayəndələri tərəfindən təsdiq edilmiş ## ###### 2025-ci il tarixli aktın məzmununda İddiaçı MMC-yə məxsus obyektdə quraşdırılmış “Elster G400” markalı, ******** nömrəli sayğacın göstəricilərinin 506201 m³ olduğu qeyd edilmişdir.
11. Qaz İxrac İdarəsinin X2 Kəmərləri Sahəsinin və X1 İstismarı İdarəsinin nümayəndələri tərəfindən təsdiq edilmiş ## #### 2025-ci il tarixli ** nömrəli təbii qazın aylıq hesabatından görünür ki, Xaçmaz Xidmət Sahəsinin 2025-ci il fevral ayı üzrə İddiaçı MMC-nin sərfölçmə qovşağında nəql olunan təbii qazın aylıq göstəricisi 506201 m³ təşkil etmişdir.
12. Qaz İxrac İdarəsinin X2 Kəmərləri Sahəsinin və X1 İstismarı İdarəsinin nümayəndələri tərəfindən təsdiq edilmiş ## ##### 2025-ci il tarixli ** nömrəli təbii qazın aylıq hesabatından görünür ki, Xaçmaz Xidmət Sahəsinin 2025-ci il mart ayı üzrə İddiaçı MMC-nin sərfölçmə qovşağında nəql olunan təbii qazın aylıq göstəricisi 277767 m³ təşkil etmişdir.
13. Qaz İxrac İdarəsinin X2 Kəmərləri Sahəsinin və X1 İstismarı İdarəsinin nümayəndələri tərəfindən təsdiq edilmiş ## ##### 2025-ci il tarixli aktın məzmununda İddiaçı MMC ölçü qovşağında istifadə olunan “G-400” markalı, ******** nömrəli elektron qaz sayğacı ## #### 2025-ci il tarixindən işləmədiyi üçün ## ##### 2025-ci il tarixindən “G-400” markalı, ******** nömrəli elektron qaz sayğacı ilə əvəz edildiyi, ## #### 2025-ci il tarixindən ## ##### 2025-ci il tarixədək (26 sutka) sayğacın işləmədiyi günlərin hesabatı, yeni quraşdırılan qaz sayğacının bir sutkalıq hesabatı şamil olunaraq 7 sutkalıq sərfiyyatın 196127 m³ olduğu qeyd edilmişdir.
14. Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzinin eksperti tərəfindən “... Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzində xüsusi təyinatlı avadanlıq və cihazların, o cümlədən sayğacların yoxlanılması və sınaqdan keçirilməsi üçün laborator şərait (stend) mövcud deyil. Odur ki, qərardadda qoyulmuş suallar üzrə tədqiqat aparılaraq rəy verilməsi mümkün deyildir. Bundan əlavə bildirilir ki, G-400 markalı, ******** nömrəli, EK-280 elektron korrektoru olan sayğacın ##.##.2025-ci ildə dövlət yoxlanışına qəbul edilməsi, onun üzərində aparılan bütün əvvəlki fiziki və rəqəmsal proseslərin "sıfırlanması" deməkdir. ISO/IEC 17025 "Sınaq və kalibrləmə laboratoriyalarının səlahiyyətliliyinə dair ümumi tələblər" standartına görə, kalibrləmə və ya təmir prosesindən keçmiş cihazın əvvəlki dövrə aid xəta marjası artıq ölçülə bilən deyil. Buna görə də tədqiqat obyekti olan G-400 sayğacı və EK-280 korrektoru üzərində 2025-ci ilin fevral-mart dövrü üçün qoyulmuş sualların cavablandırılması elmi-metodoloji cəhətdən mümkün deyil. Cihazın növbəti dövlət yoxlanışından keçməsi faktı maddi sübutun ilkin vəziyyətini texniki baxımdan məhv etmişdir. Hazırkı vaxtda aparılacaq hər hansı laboratoriya sınağı yalnız cihazın bu günkü vəziyyətini göstərə bilər.” əsası ilə tərtib olunmuş ## ###### 2026-cı il tarixli “Məhkəmə ekspertizasının aparılmasından imtina edilməsi haqqında” məlumatla Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsinin ## ###### 2026-cı il tarixli qərardadı icra olunmadan iş məhkəməyə geri qaytarılmışdır.
15. İş materiallarına əlavə edilmiş İddiaçı MMC-yə məxsus Xaçmaz rayonu, Çarxı kəndində yerləşən sahibkarlıq obyektinin (abonent kodu: 262134700300061) sayğac göstəriciləri ilə bağlı ## ### 2025-ci il tarixində təsdiq edilmiş cədvəldən görünür ki, həmin obyekt üzrə tarifin qiyməti 0,24 manat məbləğində müəyyən edilmişdir.
16. İş materiallarına, həmçinin İddiaçı MMC-yə məxsus Xaçmaz rayonu, Çarxı kəndində yerləşən sahibkarlıq obyektinin (abonent kodu: 262134700300061) abonent saldosu, hesabfakturalar, “X3 və Ekspertiza Mərkəzi” MMC tərəfindən təqdim edilmiş ## ### 2026-cı il tarixli *** nömrəli mütəxəssis rəyi əlavə edilmişdir.
17. Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsinin 02 aprel və ## ##### 2026-cı il tarixli iclaslarına mütəxəssis qismində dəvət edilmiş Azərbaycan Respublikası Energetika Nazirliyinin tabeliyində X5 Agentliyinin Xaçmaz filialında böyük müfəttiş vəzifəsində işləyən Mütəxəssis izahatlarında bildirmişdir ki, iddiaçı təşkilat tərəfindən Azərbaycan Respublikası Energetika Nazirliyinə də şikayət daxil olmuş və həmin şikayətin araşdırılması da ona həvalə edilmişdir. Araşdırma zamanı məlum olmuşdur ki, İddiaçı MMC 2024-cü ilin sentyabr ayında fəaliyyətə başlamış, 2025-ci ilin yanvar ayına qədər sayğac normal işləmiş, lakin fevral ayında aylıq sərfiyyatdan dəfələrlə artıq sərfiyyat qeydə alınmışdır. Cavabdeh təşkilata müraciət edilmiş və cavab olaraq müvəqqəti təminat tədbiri haqqında qərardadla qazın verilişinin dayandırılmasının qadağan edilməsinin qərara alındığı bildirilmişdir. Belə ki, ## ### 2025-ci il tarixində iddiaçı təşkilata borcun mövcudluğu və ödənilməməsi halında qazın verilişinin dayandırılacağı bildirilmiş, müvafiq sorğu nəticəsində məlum olmuşdur ki, sözügedən məktub ## #### 2025-ci il tarixində iddiaçıya çatmış, lakin qazın verilişi ## #### 2025-ci il tarixində dayandırılmışdır. Buna görə cavabdeh təşkilatın əməkdaşı olan Kamran adlı şəxs barəsində protokol tərtib edilmiş və məsuliyyətə cəlb edilmişdir. Beləliklə, qazın verilişinin qanunsuz olaraq dayandırılması müəyyən edilmişdir. Eyni zamanda yeddi gün ərzində 277000 kubmetr həcmdə qazın qeydə alınması mümkün deyildir. Həmçinin müəssisəyə baxış keçirilmiş və aşkar edilmişdir ki, müəssisədə fəaliyyət göstərən qaz işlədici cihazlar da həmin sərfiyyatda qaz işlədə bilməz, bütün qaz işlədici cihazlar sıradan çıxa bilər. Müəyyən edilmişdir ki, ##.##.2025-ci il tarixindən ##.##.2025-ci il tarixinədək sayğac işləməmişdir. ##.##.2025-ci il tarixində yeni sayğac quraşdırılmış və həmin sayğacın 1 günlük hesabladığı sərfiyyat sayğacın işləmədiyi günlərin sayına vurularaq aylıq sərfiyyat tapılmışdır. Bununla belə ##.##.2025-ci il tarixindən ##.##.2025-ci il tarixinədək hesablanmış sərfiyyat-196127 kubmetr, ##.##.2025-ci il tarixindən ##.##.2025-ci il tarixinədək hesablanmış sərfiyyatdan-81000 kubmetrdən daha çoxdur. Buna görə də sərfiyyatın səhv hesablanması ehtimalı böyükdür.
Birinci instansiya məhkəməsində icraat
18.İddiaçı İddiaçı cavabdeh Cavabdeh İstehsalat Birliyinə qarşı “borcun silinməsi” tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək cavabdeh tərəfindən iddiaçıya hesablanmış 130813,8 (yüz otuz min səkkiz yüz on üç manat, səksən qəpik) manat məbləğində borcun silinməsi və ödənilmiş 421 (dörd yüz iyirmi bir) manat məbləğində dövlət rüsumunun əvəzinin cavabdehdən iddiaçının xeyrinə tutulması barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. 19.İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, tərəflər arasında ## ######## 2024-cü il tarixli AMX-****/**** nömrəli qazın alqı-satqı müqaviləsi bağlanmışdır. Həmin tarixdən qazın istismarına başlanmış, “xxxx" İB-nin müəyyən etdiyi hesaba 2024-cü ilin sentyabr ayında 4610,1 manat, oktyabr ayında 21308,54 manat, noyabr ayında 27708,84 manat, dekabr ayında 30506,04 manat, 2025-ci ilin yanvar ayında 36777,08 manat məbləğində pul vəsaiti ödənilmişdir. Sonradan 2025-ci ilin fevral ayının günləri az olmasına baxmayaraq, sayğac üzrə 130813,8 manat (digər aylardan 4 dəfə artıq) hesablanması ilə bağlı faktura iddiaçıya təqdim olunmuşdur. Müəssisə tərəfindən qeyd edilən məbləğdə təbii qazın sərfiyyatı texniki baxımdan qeyri-mümkün olduğundan, pretenziya məktubu ilə cavabdehə müraciət edilmiş, cavabdeh pretenziyanı təmin etməkdən imtina etmiş və imtinanı onunla əsaslandırmışdır ki, müəssisənin qaz xəttinə quraşdırılmış “Elster G-400 TRZ EK- 230” markalı 80129655 zavod nömrəli qaz sayğaсı ## ###### 2020-ci il tarixdə ******* nömrəli akt tərtib olunaraq xəttdən açılmış və dövlət yoxlamasına göndərilmişdir. Cavabdeh İB-nin Metrologiya Departamentinin Qeyri-əhali qaz sayğaclarının yoxlanması haqqında SS**/****-**** nömrəli aktına əsasən, saygacın daxilinin çirkli olduğu, ekranda “Alarm” işarəsinin olduğu, ##.##.2019- ##.##.2020-ci il tarixləri əhatə edən saatlıq arxivə əsasən maksimal mütləq təzyiqin P=5,49 bar olduğu, korreksiya olunmuş maksimal qaz həcminin 2019 m³, korreksiya olunmamış maksimal qaz həcminin 740 m³ qeydə alındığı, Pbaza=1,01325 bar, Tbaza=20° C, göstərici Vbt=125621 m³, təzyiq həddinin aşılması nəticəsində korrektorun alarm rejiminə düşdüyü, Vbd=114389 m³, Vd=22145 m³ qeydə alındığı, alarm zamanı sərfiyyatın Pr-5,25 bar aparıldığı, təzyiq borusunun yoxlanıldığı, sızmanın olmadığı, temperatur və təzyiq çeviricilərinin normal olduğu, elektron göstəricinin Vt mexaniki göstəricidən 40 m³ çox olduğu müəyyən olunmuşdur. Bununla əlaqədar olaraq ## ###### 2020-ci il tarixli ******* nömrəli qüsur aktı tərtib olunmuş və həmin akt istehlakçının nümayəndəsi olan Ziyayev Radixan tərəfindən imzalanmışdır. Tərtib olunmuş akta əsasən itirilmiş qazın bərpası tələbi ilə 17359,4 manat məbləğində hesabat aparılaraq abonent hesabına işlənilmişdir. Əlavə olaraq, abonent hesabında itirilmiş qazın bərpası tələbi ilə 17359,4 manat məbləğində borc, 113454,4 manat məbləğində debitor borc olmaqla, ümumilikdə 130813,8 manat məbləğində borc vardır və həmin borc tam şəkildə ödənilməlidir. Həmin imtina əsassız hesab edilməlidir. Belə ki, cavabdeh ##.##.2019- ##.##.2020-ci il tarixləri əhatə edən saatlıq arxivə əsaslanaraq nəticə vermişdir. Halbuki, tərəflər arasında ## ######## 2024-cü il tarixli AMX- ****/**** nömrəli qazın alqı-satqı müqaviləsi bağlanmışdır və imtinada qeyd olunan illərin hazırkı mübahisə ilə bağlılığı yoxdur. Göründüyü kimi, ## ######## 2024-cü il tarixdə cavabdehin əməkdaşları tərəfindən sayğacla yanaşı bütün qaz xətlərinə baxış keçirilmiş, yeni müqavilə bağlanaraq sıfırdan İddiaçı MMC-nin istismarına təhvil verilmiş və 130813,8 manat məbləğində borc sayğacın qüsurlu işləməsi nəticəsində qeydə alınmışdır. Cavabdeh tərəfindən ## ##### 2025ci il tarixli ******* nömrəli akt tərtib edilərək müəssisənin sözügedən qaz sayğacı işləməməsinə görə dövlət yoxlanılmasına göndərilməsi məqsədilə çıxarılmış və yerinə cavabdehə məxsus müvəqqəti sayğac quraşdırılmışdır. Bununla da, cavabdeh iddianı qismən qəbul etmişdir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 443.7-cü maddəsinə əsasən, əgər öhdəlikdə ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa və ondan ayrı qayda irəli gəlmirsə, borclunun üzərinə yalnız qəsdən və ya ehtiyatsızlıqdan edilmiş hərəkətlər nəticəsində dəymiş zərərin əvəzini ödəmək vəzifəsi qoyulur. Həmin maddənin məzmunundan göründüyü kimi, tərəflər arasında müqavilədə ayrı qayda nəzərdə tutulduğu hallar istisna olmaqla, öhdəliyin icra edilməməsi ilə əlaqədar yaranmış zərərə görə məsuliyyət yalnız o zaman borclunun üzərinə qoyula bilər ki, həmin zərər borclunun qəsdən və ya ehtiyatsızlıqdan edilmiş hərəkətlər nəticəsində yaranmış olsun, yəni borclu həmin zərərin yaranmasında təqsirli olsun. Cavabdeh sayğacın sərfiyyatı düzgün qeydə almaması ilə əlaqədar hesablanmış 130813,8 manat məbləğində borcun ödənilməsi məsuliyyətini iddiaçının üzərinə qoysa da, sayğacın yararsız vəziyyətə düşməsinin və belə olan halda ziyanın yaranmasının iddiaçının təqsirli hərəkətləri (hərəkətsizliyi) nəticəsində baş verməsi öz təsdiqini tapmamışdır. Eyni zamanda hazırkı işin hallarından görünür ki, mübahisəli borc cavabdehin əməkdaşları tərəfindən keçirilmiş yoxlamanın nəticəsi olaraq hesablandığı halda həmin yoxlama Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyində reyestrdə qeydiyyata alınmamışdır. 20.Cavabdeh iddiaya etirazla məhkəməyə müraciət edərək qeyd etmişdir ki, iddia ərizəsi tərtib edilən zaman abonent saldosunun “sərfin məbləği” qrafası ilə “ödəniş” qrafası və “ayın əvvəlinə borc” qrafalarındakı rəqəmlər qarışdırılıb, ona görə də iddia ərizəsindən iddiaçının konkret olaraq nəyi və ya hansı ayın sərfiyyat göstəricilərini mübahisələndirdiyini müəyyən etmək mümkün deyildir. Eyni zamanda 2025- ci ilin fevral ayında iddiaçının xəttində olan “G-400 TRZ EK-230 markalı” ******** nömrəli sayğac 506201 m³ qaz sərfiyyatı qeydə almışdır və bu sərfiyyatın dəyəri 121488,24 manat təşkil edir (506201 m³ x 0,24 manat =121488,24 manat). Həmçinin İddiaçı MMCnin obyektini təbii qaz ilə təchiz edən xətt birbaşa Azərbaycan Respublikasının Dövlət Neft Şirkətinin Qaz İxrac İdarəsinin X2 Kəmərləri sahəsinin tabeçiliyində olduğuna görə həmin xəttin üzərindəki obyektlərin sərfölçmə qovşaqlarından nəql olunan təbii qazın aylıq göstəriciləri Siyəzən MQKS tərəfindən müəyyən edilərək Cavabdeh İB-yə təhvil verilir. Siyəzən MQKS Cavabdeh İBnin tabeliyində yox, Dövlət Neft Şirkətinin müstəqil strukturu olan Qaz İxrac İdarəsinin tərkibindədir. Bununla da aydın olur ki, iddiaçının tələbi qanuna, sübut və dəlillərə əsaslanmır, iddiaçının öz şəxsi mülahizələrinə və fərziyyələrinə uyğun irəli sürülən fikirdir. Cavabdeh göstərilənlərə əsasən məhkəmədən iddianın təmin edilməməsini xahiş etdi. 21.Cavabdeh yenidən iddiaya etirazla məhkəməyə müraciət edərək əlavə olaraq qeyd etmişdir ki, iddianın əsasını “Elster G-400 markalı” ******** nömrəli elektron qaz sayğacının 2025-ci ilin fevral və mart aylarında qaz sərfiyyatını düzgün qeydə almaması təşkil etmişdir. Bu səbəbdən də həmin aylar üçün hesablanmış 168561,84 manat məbləğində borcun silinməsi xahiş olunur. Lakin eyni əsaslarla və eyni tələblə 2025- ci ilin may ayında qaldırılmış iddiaya baxılarkən məhkəmənin sorğusuna “Azərbaycan Metrologiya İnstitutu” publik hüquqi şəxsinin tabeliyindəki “xxxx” MMC-nin ## #### 2025- ci il tarixli *-**-*-*/*-***/**** nömrəli, digər eyni məzmunlu ## ###### 2025-ci il tarixli məhkəmə sorğusuna həmin təşkilat tərəfindən verilmiş ## ####### 2025-ci il tarixli *-**-*-*/*-***/**** nömrəli cavab məktublarda sayğacın laboratoriyada yoxlanılmış yaddaşı ilə abonent saldosundakı göstəricilərin eyniyyət təşkil etdiyi qeyd edilir. Belə ki, həmin sənədlərdə iddiaçının sayğacının sərfi 2025-ci ilin yanvar ayı üçün 84271,45 m³ , fevral ayı üçün 520271,42 m³ , mart ayı üçün 179536,08 m³ göstərilmişdir. Abonent saldosunda yanvar ayı üçün 81738 m³ , fevral ayı üçün 506201 m³ , mart ayı üçün 196140 m³ qeyd edilmişdir. Sorğuya cavabdakı sərfiyyatın cəmi 784078,95 m³ , saldodakı sərfiyyatın cəmi 784079 m³ təşkil edir. Deməli, sayğacın yaddaşındakı rəqəmlə saldodakı sərfiyyat göstəricisi bərabərdir. Bundan əlavə, İddiaçı MMC 2025-ci ilin may ayında eyni əsasla, eyni məbləğdə borcun silinməsi barədə tələblə “Azərqaz” İB-nə qarşı e-*-*(***)-***/**** nömrəli iddia qaldırmışdır. Həmin iddia ilə birlikdə İddiaçı MMC-yə verilən təbii qazın dayandırılmasının qadağan edilməsi barədə müvəqqəti təminat tədbiri barədə ərizə də verilmişdir. Lakin iddiaçı iddiasının təmin olunmayacağı qənaətinə gəldikdən sonra ərizə verərək iddia ərizəsində dəqiqləşmələr aparmaq üçün iddiasını geri götürmüşdür. Hazırda yenə də həmin məbləğdə borcun silinməsi üçün iddia qaldırmaqla, həmçinin müvəqqəti təminat tədbiri barədə ərizə verərək təbii qazdan istifadə edir. Təbii qazdan istifadəyə görə debitor borcunun 200000 manatı ötməsinə baxmayaraq, ödəniş etmək niyyəti yoxdur. Deməli, iddiaçının əsassız iddia qaldırmaqda məqsədi ödəniş etmədən təbii qazdan istifadə etmək olmuşdur. Cavabdeh göstərilənlərə əsasən məhkəmədən iddianın təmin edilməməsini xahiş etdi. 22.İddiaçının nümayəndəsi iddia tələbinin həcminin artırılması barədə ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək qeyd etmişdir ki, əldə olunmuş abonentin saldosu ilə qaz sayğacının qüsurlu olması nəticəsində 2025-ci ilin fevral ayı üçün 121488,24 manat, mart ayı üçün 47073,6 manat məbləğində olmaqla, cəmi 168561,84 manat məbləğində sərfiyyatın əsassız olaraq artıq hesablandığı müəyyən edilmişdir. İddiaçının nümayəndəsi göstərilənlərin nəzərə alınaraq 168561,84 (yüz altmış səkkiz min beş yüz altmış bir manat, səksən dörd qəpik) manat məbləğində borcun silinməsi və ödənilmiş 421 (dörd yüz iyirmi bir) manat məbləğində dövlət rüsumunun əvəzinin cavabdehdən iddiaçının xeyrinə tutulması barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. 23.İddiaçının nümayəndəsi ## ###### 2026-cı il tarixdə məhkəməyə vəsatətlə müraciət edərək məhkəmə-texniki ekspertizasının təyin edilməsini və ekspert qarşısında iddiaçı İddiaçı MMC-yə məxsus Xaçmaz rayonu, Çarxı kəndində yerləşən sahibkarlıq obyektinə (abonent kodu: 262134700300061) quraşdırılmış ## ##### 2025-ci il tarixdə növbəti dövlət yoxlamasına qəbul edilmiş markası G-400, nömrəsi 80129655 EK280, korrektorun nömrəsi 4478385 olan sayğacın 2025-ci ilin yanvar, fevral və mart aylarında istismara yararlı olub-olmamasının, həmin sayğacın 2025-ci ilin yanvar, fevral və mart aylarında sərf edilən qazın həcmini düzgün qeydə alıbalmamasının müəyyən edilməsi, sayğac 2025-ci ilin yanvar, fevral və mart aylarında sərf edilən qazın həcmini düzgün qeydə almadığı təqdirdə artıq hesablanmış qazın həcminin nə qədər təşkil etməsinin müəyyən edilməsi kimi sualların qoyulmasını xahiş etmişdir. Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsinin ## ###### 2026-cı il tarixli e-*-*(***)-****/**** nömrəli qərardadı ilə həmin vəsatət təmin edilərək məhkəmə mühəndis-texniki ekspertizası təyin edilmiş və ekspertizanın keçirilməsi Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzinin ekspert(lər)inə həvalə edilmişdir. 24.Cavabdeh ## ### 2026-cı il tarixdə yenidən iddiaya etirazla məhkəməyə müraciət edərək qeyd etmişdir ki, iş üzrə iddiaçının nümayəndəsinin təşəbbüsü ilə “X3 və Ekspertiza Mərkəzi” MMC tərəfindən keçirilən mütəxəssis tədqiqatı ilə bağlı verilmiş ## ### 2026-cı il tarixli *** nömrəli mütəxəssis rəyi ilə razı deyildir. Qeyd olunan mütəxəssis tədqiqatı keçirilərkən və rəy verilərkən Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 101-1.2-ci maddəsinin tələbləri pozulmuşdur. Belə ki, işdə iştirak edən şəxsin sifarişi ilə ekspertiza həmin şəxslə məhkəmə ekspertizası idarəsinin rəhbəri və ya özəl məhkəmə eksperti arasında bağlanan müqavilə əsasında ekspertizanı sifariş edən şəxsin hesabına həyata keçirilir. Müqavilədə ekspertin bilə-bilə yalan rəy verməyə görə məsuliyyət daşıması barədə məlumatlandırıldığı onun imzası ilə təsdiq edilməlidir. Lakin təqdim olunmuş rəydə bu barədə hansısa qeyd aparılmamışdır və bu da ekspertin düzgün rəy verdiyini şübhə altına atır. Eyni zamanda Mülki Prosessual Məcəllənin 99.1-ci maddəsinin tələbləri də pozulmuşdur. Belə ki, ekspertiza çəkişmə prinsipinə və Məcəllənin müddəalarında nəzərdə tutulmuş işdə iştirak edən şəxslərin hüquqlarına riayət olunmaqla keçirilir. Məhkəmə və işdə iştirak edən şəxslər ekspertizanın keçirilməsinin gedişi haqqında məlumat əldə etməyə haqlıdır. Lakin ekspertiza keçirilərkən cavabdehin nümayəndəsi ekspertizanın keçirildiyi yerə dəvət olunmamış, buna görə də tədqiq olunan sahəni və avadanlıqları, eləcə də ekspertin həmin vaxtı keçirdiyi tədqiqatı vizual olaraq müşayiət edə bilməmişdir. Bu hal da rəyin dürüstlüyünü şübhə altına qoyur. Bunlardan əlavə, iddiaçının mübahisələndirdiyi borc məbləği 2025-ci ilin fevral-mart aylarını əhatə edir, bu da qış aylarına təsadüf edir və hava temperaturu aşağı olur, lakin mütəxəssis tədqiqatı may ayının ortalarına təsadüf edir, bu da hava temperaturunun daha yüksək olması anlamına gəlir. Tədqiq olunan “GLD-100” markalı hava qızdırıcısının termostatla işlədiyini nəzərə alaraq isti hava şəraitində onun qızdırdığı sahənin soyuq hava şəraitində qızdırdığı sahə ilə işləmə prinsipində fərq yaradır. Bunlardan əlavə, borcun mübahisələndirildiyi dövr ilə tədqiqatın keçirildiyi müddət arasında həmin obyektə quraşdırılan qazişlədici qurğuların eyni sayda və eyni markada olub-olmaması, eləcə də qazişlədici qurğuların quraşdırıldığı obyektlərin eyni sayda olub-olmaması da rəyin doğruluğunu şübhə altına qoyur. “Azərbaycan Metrologiya İnstitutu” publik hüquqi şəxsinin tabeliyindəki “xxxx” MMC-nin ## #### 2025-ci il tarixli *-**-*-*/*-***/**** nömrəli məktubundan görünür ki, “xxxx” MMC-nin Qaz sayğacının yoxlanılması haqqında Y-**** nömrəli Protokolunda qeyd olunduğu kimi, sayğac ## #### 2025-ci il tarixədək düzgün hesabat aparmışdır. Buna görə də cavabdeh tərəfindən 2025-ci il fevral ayında və 2025-ci ilin mart ayının 7-nə qədər hesabatı qanuna uyğun olaraq sayğac göstəricisinə görə aparılmışdır.
25. Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsinin ## ### 2026-cı il tarixli, e-*-*(***)-****/**** nömrəli qətnaməsi ilə iddianın qismən təmin edilməsi, iddiaçı İddiaçı məxsus Xaçmaz rayonu, Çarxı kəndində yerləşən sahibkarlıq obyektinin (abonent kodu: 262134700300061) 2025-ci ilin fevral ayı üzrə qaz sərfinin miqdarının 138784,24 m³ , 2025-ci ilin mart ayı üzrə qaz sərfinin miqdarının 116336,06 m³ , buna uyğun olaraq 2025-ci ilin fevral ayı üzrə qaz sərfinin məbləğinin 33308,21 manat, 2025-ci ilin mart ayı üzrə qaz sərfinin məbləğinin 27920,65 manat məbləğində olması nəzərə alınsın, cavabdeh Cavabdeh İstehsalat Birliyi tərəfindən iddiaçı İddiaçı məxsus Xaçmaz rayonu, Çarxı kəndində yerləşən sahibkarlıq obyektinə (abonent kodu: 262134700300061) həmin aylar üzrə hesablanmış cəmi 168561,84 (yüz altmış səkkiz min beş yüz altmış bir manat, səksən dörd qəpik) manat borc məbləğinin 107332,98 (yüz yeddi min üç yüz otuz iki manat, doxsan səkkiz qəpik) manat məbləğində hissəsinin silinməsi və cavabdeh Cavabdeh İstehsalat Birliyindən 397,32 (üç yüz doxsan yeddi manat, otuz iki qəpik) manat məbləğində dövlət rüsumunun əvəzinin iddiaçı İddiaçı xeyrinə tutulması, iddia tələbinin qalan hissədə təmin edilməməsi qət edilmişdir (hakim Fərman Həmidli).
26. Birinci instansiya məhkəməsi gəldiyi nəticəni onunla əsaslandırmışdır ki, iddiaçıya məxsus qeyri-yaşayış obyektində quraşdırılmış ******** nömrəli sayğac iddia ilə mübahisələndirilən dövrdə, yəni 2025-ci ilin fevral və həmin ilin mart ayının 1-dən 7-dək olan müddətdə sərf olunan qazın miqdarını düzgün hesablamamışdır. Belə ki,müəssisəyə aid abonent saldosu məlumatlarına əsasən, 2025-ci ilin yanvar ayında sərfiyyat 153654 m³ olduğu halda, fevral ayında 506201 m³ təşkil etmişdir. Fevral ayı üzrə 28 günlük sərfiyyat miqdarının yanvar ayı üzrə 31 günlük sərfiyyat miqdarından nəzərə çarpacaq dərəcədə yüksək olması sayğacın sərfiyyatı düzgün qeydə almamasına əsaslı şübhələr yaradır; “Azərbaycan Metrologiya İnstitutu” phş-nin tabeliyindəki “xxxx” MMC-nin ## #### 2025-ci il tarixli məktubunun məzmununda sayğacın ##.##.2025-ci il tarixədək düzgün hesabat apardığı, lakin sonradan baş vermiş mexaniki nasazlıq səbəbindən istehlak olunan qaz həcmini sayğac qeyd etmədiyi qeyd edilmişdir. O cümlədən həmin MMC-nin digər məktubunda (## ####### 2025-ci il tarixli) sayğacda ##.##.2025-ci il tarixindən etibarən baş vermiş mexaniki nasazlıq səbəbindən istehlak olunan qaz həcminin qeydə alınmadığı göstərilmişdir; hər iki məktubun məzmununda nasazlığın, məhz ## #### 2025-ci il tarixdən yaranmasının nəyə əsasən və hansı qaydada müəyyən edilməsi açıqlanmamışdır; bu iki məktubla yanaşı, “Azərbaycan Metrologiya İnstitutu” phş-nin digər bir məktubunda (## ### 2026-cı il tarixli) isə sayğacın ##.##.2025 və ##.##.2025-ci il tarixlərində xətt üzərində düzgün işləyib-işləmədiyini müəyyən etməyin mümkün olmadığı qeyd edilmişdir; göründüyü kimi, ## #### 2025-ci il və ## ####### 2025-ci il tarixli məktubların məzmunları ilə ## ### 2026-cı il tarixli məktubun məzmunu bir-biri ilə ziddiyət təşkil edir. Belə olduğu halda, ## #### 2025-ci il və ## ####### 2025-ci il tarixli məktublara istinad edərək sayğacın mübahisələndirilən dövrdə sərfiyyatı düzgün qeydə alması barədə nəticəyə gəlmək mümkün deyildir; X1 istismarı İdarəsinin nümayəndələri tərəfindən tərtib edilmiş ## #### 2025-ci il tarixli istehlakçıya məxsus sənaye tipli qaz sayğacına keçirilmiş baxış barədə aktın məzmununda iddiaçıya məxsus sayğaca baxış keçirərkən həmin sayğacın keçən qazın sərfiyyatını qeyd etmədiyinin aşkar edildiyi, mart ayının 10-da götürülmüş sayğac göstəriciləri ilə hazırda olan sayğac göstəriciləri arasında fərq olmadığı, sərfiyyatın qeydə alınmadığı qeyd edilmişdir. “xxxx” MMC tərəfindən tərtib edilmiş ## ##### 2025-ci il tarixli Y**** nömrəli protokolun məzmununda isə ##.##.2024-##.##.2025-ci il tarixlərini əhatə edən saatlıq arxivə əsasən sayğacın göstəriciləri əks etdirilərək son sərfiyyatın ## #### 2025-ci il tarixində qeydə alındığı göstərilmişdir; araşdırma zamanı məhkəmə mühəndis-texniki ekspertizası təyin edilsə də, Ədliyyə Nazirliyinin Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzi tərəfindən Mərkəzdə xüsusi təyinatlı avadanlıq və cihazların, o cümlədən sayğacların yoxlanılması və sınaqdan keçirilməsi üçün laborator şəraitin (stendin) mövcud olmaması əsası ilə qərardad icra olunmadan iş məhkəməyə geri qaytarılmışdır; məhkəmə iclaslarında mütəxəssis qismində iştirak etmiş Azərbaycan Respublikası Energetika Nazirliyinin tabeliyində X5 Agentliyinin Xaçmaz filialında böyük müfəttiş vəzifəsində işləyən Mütəxəssis izahatlarında abonent saldosu məlumatlarına əsasən, mübahisələndirilən dövr üzrə sayğacın sərfiyyatı səhv hesablanması ehtimalının yüksək olduğunu bildirmişdir. Yuxarıda sadalanan sənədlər və digər sübutlar məcmu halda qiymətləndirildikdə, belə nəticəyə gəlmək olur ki, sayğac nasaz olması səbəbindən qaz sərfiyyatının miqdarını düzgün hesablamamış, nəticədə mübahisələndirilən dövr üzrə iddiaçıya işlətdiyi sərfiyyat miqdarından artıq məbləğdə borc məbləği hesablanmışdır. Məhkəmə hesab etmişdir ki, mübahisələndirilən dövr üzrə sərfiyyat miqdarını və buna uyğun olaraq borc məbləğini müəyyənləşdirmək üçün hazırkı işə “Qazdan istifadə Qaydaları”nın müvafiq bəndlərinin tətbiq edilməsi zəruridir. Çünki Qaydaların 4.9-cu bəndi zədələnmiş qaz sayğacının təmir olunması, texniki baxışdan keçirilməsi, dəyişdirilməsi (yenisi ilə əvəz edilməsi) və quraşdırılması qaydalarını, 5.4-cü bəndi isə çıxarılmış qaz sayğacı olmadığı müddət ərzində istifadə edilmiş qazın dəyəri üzrə hesablaşma qaydasını müəyyən edir. Qaydaların 5.4-cü bəndinə əsasən, qaz sayğacları qaz paylayıcısı tərəfindən bu Qaydaların 4.9-cu bəndində nəzərdə tutulmuş hallarda çıxarıldıqda (götürüldükdə), qaz sayğacının olmadığı müddət ərzində qazın verilməsi dayandırılmır və istifadə edilmiş qazın dəyəri üzrə hesablaşmalar sayğac çıxarıldığı gündən əvvəlki ayın orta gündəlik sərfinə uyğun aparılır. Məhkəmə hesab etmişdir ki, qaz sayğacının nasaz olduğu dövrlərdən əvvəlki ayın - 2025-ci ilin yanvar ayının orta gündəlik sərfinə uyğun hesablama aparılmalıdır. İş materiallarına əlavə edilmiş abonent saldosu ilə müəyyən edilir ki, iddiaçıya məxsus sahibkarlıq obyektində 2025-ci ilin yanvar ayı üçün qaz sərfiyyatı 153654 m³ təşkil etmişdir. Belə olduğu halda, yanvar ayı üçün orta günlük qaz sərfiyyatı 4956,58 m³ (153654:31 gün=4956,58) təşkil edir. 2025-ci ilin fevral ayı ərzində istifadə edilmiş qazın miqdarı yanvar ayı üçün orta günlük qaz sərfiyyatı nəzərə alınaraq hesablanmalıdır (4956,58x28 gün=138784,24 m³ ). Hesablanan qaz sərfiyyatına uyğun olaraq borc məbləği qətnamənin 26-cı bəndində istinad edilən cədvəl nəzərə alınaraq 33308,21 (138784,24 m³x0,24 manat) manat məbləğində müəyyən edilməlidir. 2025-ci ilin ## #### tarixinədək olan müddət ərzində istifadə edilmiş qazın miqdarı da yanvar ayı üçün orta günlük qaz sərfiyyatı nəzərə alınaraq (4956,58x7 gün=34696,06 m³ ), eyni zamanda qətnamənin 24-cü bəndində istinad edilmiş ## ##### 2025-ci il tarixli aktda 7 sutkalıq sərfiyyatın 196127 m³ olmasının qeyd edildiyi nəzərə alınaraq 116336,06 m³ hesablanmalıdır ((277767 m³ -196127 m³ )+34696,06 m³ ). Hesablanan qaz sərfiyyatına uyğun olaraq borc məbləği qətnamənin 26-cı bəndində istinad edilən cədvəl nəzərə alınaraq 27920,65 (116336,06 m³x0,24 manat) manat məbləğində müəyyən edilməlidir. Göstərilənlərə əsasən, məhkəmə hesab etmişdir ki, hesablanmış 168561,84 manat məbləğində borcun 61228,86 (33308,21+27920,65) manat məbləğində hissəsi əsaslı olduğundan mübahisələndirilən aylar üzrə hesablanmış cəmi 168561,84 borc məbləğinin 107332,98 manat məbləğində hissəsi silinməlidir
27. Birinci instansiya məhkəməsi hüquqi mövqeyini Mülki Məcəllənin 14.2.1, 385.1, 567-ci maddələri, Mülki Prosessual Məcəllənin 14.2, 77.1, 88, 106.1 və 217.4-cü maddələri, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin ## ### 2011-ci il tarixli ** nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Qazdan istifadə Qaydaları”nın 1.3, 4.9, 5.2 və 5.4-cü bəndlərinin tələbləri ilə əsaslandırmışdır.
Apellyasiya şikayətinin dəlilləri
28.Qətnamədən narazı qalan Cavabdeh İstehsalat Birliyi apellyasiya şikayəti verərək Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsinin ## ### 2026-cı il tarixli, e-*-*(***)-****/**** nömrəli qətnaməsinin iddianın qismən təmin edilməsi hissəsində ləğv edib, iddiaçı İddiaçı MMC-nin iddia tələbinin təmin olunmaması barədə yeni qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
29. Cavabdeh apellyasiya şikayətini onunla əsaslandırmışdır ki, işə əlavə olunmuş saldodan görünür ki, iddiaçı iddia ərizəsində mübahisələndirdiyi aylarda qazın dəyərinin hesablanması qaz sayğacı ilə aparılmış, bu qaz sayğacının qeydə aldığı debitor borcdur. Qaz sayğacları qaz paylayıcısı tərəfindən bu Qaydaların 4.9-cu bəndində nəzərdə tutulmuş hallarda çıxarıldıqda (götürüldükdə), qaz sayğacının olmadığı müddət ərzində qazın verilməsi dayandırılmır və istifadə edilmiş qazın dəyəri üzrə hesablaşmalar sayğac çıxarıldığı gündən əvvəlki ayın orta gündəlik sərfinə uyğun aparılır. Məhkəmənin qətnamə qəbul edərkən əsasən istinad etdiyi bu normaya əsasən hesablama qaz sayğacı nasaz olaraq çıxarıldığı müddətə aiddir, lakin iddiaçıya hesablanan borc məbləği sayğacla hesablanmış, sayğac həmin vaxtı işlək vəziyyətdə olmuş, bu da “xxxx” MMCnin ## #### 2025 -ci il tarixli və ## ####### 2025-ci il tarixli sorğu məktublarından da görünür. Birinci instansiya məhkəməsi iş materiallarını səthi araşdıraraq, işdə olan sübutlara səhv hüquqi qiymət vermişdir. İşdə olan mütəxəssis rəyi, tərtib edilmiş aktlar, iddiaçıya verilən cavab məktubu, iddia ərizəsinə etiraz qiymətləndirilməmişdir. Məhkəmə qətnamə qəbul edərkən şəxsi mülahizələrinə əsaslanmış, həmin vaxtı işlək vəziyyətdə olan qaz sayğacının düzgün işləməsinə şübhə ilə yanaşaraq, sayğacın göstəricisinə deyil, əvvəlki ayın orta gündəlik sərfinə uyğun aparılmasını məqsədə müvafiq hesab etmişdir. İş materiallarından da göründüyü kimi iddiaçı iddia tələbini əsaslandırdığı halları sübut etmək üçün tutarlı və mötəbər sübutlar təqdim etməmişdir. Məhkəmə iddianın təmin edilməsi hissəsində Qətnaməni sübutlarla əsaslandırmamışdır. Cavabdehin təqdim etdiyi heç bir sübuta məhkəmə reaksiya verməmiş, araşdırma aparmadan iddianın 107332,98 manat debitor borc hissəsini təmin etmişdir. Məhkəmə Qətnaməni sayğacın nasaz olduğu qənaətinə gələrək, Azərbaycan Respublikası NK-nin 12.05.2011ci il tarixli, ** saylı qərarı ilə təsdiq edilmiş “Qazdan istifadə Qaydaları”nın 5.4 bəndi əsasən qəbul etmişdir. Halbuki, qeyd olunan vaxtı sayğac işlək vəziyyətdə olmuş, qeyd olunan borc sayğac vasitəsi ilə qeydə alınan debitor borcdur.
Apellyasiya şikayətinə etiraz
30. Apellyasiya şikayətinə qarşı etiraz verilməmişdir.
İşdə iştirak edən şəxslərin izahatları
31. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak edən cavabdehin nümayəndəsi nümayəndə1 apellyasiya şikayətini müdafiə edərək apellyasiya şikayətinin təmin olunmasını məhkəmə kollegiyasından xahiş etdi.
32. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak edən iddiaçının nümayəndəsi vəkil Vəkil apellyasiya şikayətinə etiraz edərək apellyasiya şikayətinin təmin olunmamasını məhkəmə kollegiyasından xahiş etdi.
Tətbiq edilən hüquq:
33. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin:
4.2.1-ci maddəsinə əsasən, mülki hüquqların və vəzifələrin əmələ gəlməsinin əsaslarına, həmçinin qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş müqavilələr (əmək müqavilələri istisna olmaqla) və başqa əqdlər, habelə qanunvericilikdə nəzərdə tutulmasa da, ona zidd olmayan müqavilələr və başqa əqdlər daxildir. 385.1-ci maddəsinə əsasən, öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. 567-ci maddəsinə əsasən, alğı-satqı müqaviləsinə görə satıcı əşyanı alıcının mülkiyyətinə verməyi, alıcı isə əşyanı qəbul edib əvəzində müəyyənləşdirilmiş pul məbləğini (qiyməti) ödəməyi öhdəsinə götürür.
34. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin ## ### 2011-ci il tarixli ** nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Qazdan istifadə Qaydaları”nın: 1.3-cü bəndinə əsasən, bu Qaydalara əsasən müəyyən edilən qazın keyfiyyəti (təzyiq və təchizatın etibarlığı), həcmi, dəyərinin ödəmə şərtləri və digər məsələlər qaz paylayıcısı və istehlakçı arasında bağlanılan qazın alqı-satqı müqaviləsində göstərilir. 4.9-cu bəndinə əsasən, istehlakçının təqsiri olmadan zədələnmiş qaz sayğacının təmir olunması, texniki baxışdan keçirilməsi, dəyişdirilməsi (yenisi ilə əvəz edilməsi) və quraşdırılması bu Qaydaların 4.2-ci bəndinə uyğun olaraq, zədələnmə istehlakçının təqsiri üzündən baş verdikdə isə istehlakçının vəsaiti hesabına qaz paylayıcısı tərəfindən həyata keçirilir. Qaz paylayıcısı tərəfindən qaz sayğacının dəyişdirilməsi, təmir olunması və ya texniki baxışdan keçirilməsi istehlakçıdan tələb edildikdə, bu halda qaz paylayıcısı tərəfindən həmin tələbin hüquqi əsası göstərilməlidir. Qaz sayğaclarının növbəti texniki baxışının keçirilməsi onların texniki pasportlarında göstərilmiş müddətdə həyata keçirilir. Qaz sayğaclarının növbəti texniki baxışdan keçirilməsinə görə istehlakçılardan vəsait tələb etmək qadağandır. İstehlakçının arzusu ilə qaz sayğacının texniki baxışdan keçirilməsinə görə istehlakçı vəsait ödəməlidir. 5.2-ci bəndinə əsasən, bu Qaydaların 5.4-cü, 6.5-ci, 6.5-2-ci və 6.5-3-cü bəndlərində nəzərdə tutulmuş hallar istisna olmaqla, qaz paylayıcısı istehlakçıya verdiyi qazın dəyərini qaz sayğacının göstəricilərinə əsasən hər ay üzrə hesablamalı və növbəti ayın 10-dək istehlakçıya bu barədə məlumat (hesab) təqdim etməlidir (göndərməlidir). “Smart-kart” tipli qaz sayğacı olan istehlakçıya istifadə etdiyi qazın dəyəri haqqında hesabın qaz paylayıcısı tərəfindən təqdim edilməsi (göndərilməsi) tələb olunmur. İstehlakçının istehlak etdiyi qazın dəyəri tam ödənildikdən sonra qaz paylayıcısı tərəfindən yol verilmiş səhvə görə düzgün hesablanmamış qazın dəyərinin istehlakçı tərəfindən ödənilməsi tələb edilə bilməz. 5.4-cü bəndinə əsasən, qaz sayğacları qaz paylayıcısı tərəfindən bu Qaydaların 4.9-cu bəndində nəzərdə tutulmuş hallarda çıxarıldıqda (götürüldükdə), qaz sayğacının olmadığı müddət ərzində qazın verilməsi dayandırılmır və istifadə edilmiş qazın dəyəri üzrə hesablaşmalar sayğac çıxarıldığı gündən əvvəlki ayın orta gündəlik sərfinə uyğun aparılır.
35. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin:
14.2-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. 47.1-ci maddəsinə əsasən işdə iştirak edən şəxslər, prosessual qanunvericiliklə onlara verilmiş prosessual hüquqlardan vicdanla istifadə etməyə borcludurlar. 77.1-ci maddəsinə əsasən, hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. 88-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. 119.1-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə mütənasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. 217.4-cü maddəsinə əsasən, məhkəmə öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. 372.1-ci maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi tam hüquqlu məhkəmə kimi işə işdə olan və əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında mahiyyəti üzrə baxır. 372.6-cı maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun barəsində açıq və ya dolayısı ilə mübahisə edilən hissəsi üzrə, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apellyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır. 372.7-ci maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır. 384.0.1-ci maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi qətnaməni dəyişmədən, apellyasiya şikayətini təmin etmədən saxlaya bilər. 402.1-ci maddəsinə əsasən mülki işlər üzrə qəbul edilmiş qətnamənin mübahisələndirilən hissəsində iddianın qiyməti beş min manatdan, kommersiya mübahisələrinə dair işlər üzrə isə müvafiq olaraq on min manatdan az olan əmlak xarakterli iddialar üzrə qətnamələr istisna olmaqla, apellyasiya məhkəmələrinin mülki və kommersiya kollegiyalarının və Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin mülki və kommersiya kollegiyalarının qətnamələrindən kassasiya şikayəti verilə bilər.
Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin mövqeyi
36. Məhkəmə kollegiyası iş materiallarını və apellyasiya şikayətinin dəlillərini araşdıraraq hesab edir ki, aşağıda göstərilənlərə əsasən apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır.
37. Belə ki, cavabdehin apellyasiya şikayətinin əsas dəlili ondan ibarətdir ki, mübahisələndirilən borc qaz sayğacının göstəriciləri əsasında hesablanmış, həmin dövrdə sayğac işlək vəziyyətdə olmuş, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin ## ### 2011-ci il tarixli, ** nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Qazdan istifadə Qaydaları”nın 5.4-cü bəndində nəzərdə tutulmuş hesablama qaydası isə yalnız qaz sayğacının çıxarıldığı müddətə şamil edilir.
38. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin həmin dəlilini əsaslı hesab etmir.
39. Belə ki, birinmci instansiya məhkəməsi düzgün olaraq qeyd etmişdir ki, müəssisəyə aid abonent saldosu məlumatlarına əsasən, 2025-ci ilin yanvar ayında sərfiyyat 153654 m³ olduğu halda, fevral ayında 506201 m³ təşkil etmişdir. Fevral ayı üzrə 28 günlük sərfiyyat miqdarının yanvar ayı üzrə 31 günlük sərfiyyat miqdarından nəzərə çarpacaq dərəcədə yüksək olması sayğacın sərfiyyatı düzgün qeydə almamasına əsaslı şübhələr yaradır; “Azərbaycan Metrologiya İnstitutu” phş-nin tabeliyindəki “xxxx” MMC-nin ## #### 2025-ci il tarixli məktubunun məzmununda sayğacın ##.##.2025-ci il tarixədək düzgün hesabat apardığı, lakin sonradan baş vermiş mexaniki nasazlıq səbəbindən istehlak olunan qaz həcmini sayğac qeyd etmədiyi qeyd edilmişdir. O cümlədən həmin MMC-nin digər məktubunda (## ####### 2025-ci il tarixli) sayğacda ##.##.2025ci il tarixindən etibarən baş vermiş mexaniki nasazlıq səbəbindən istehlak olunan qaz həcminin qeydə alınmadığı göstərilmişdir; hər iki məktubun məzmununda nasazlığın, məhz ## #### 2025-ci il tarixdən yaranmasının nəyə əsasən və hansı qaydada müəyyən edilməsi açıqlanmamışdır; bu iki məktubla yanaşı, “Azərbaycan Metrologiya İnstitutu” phş-nin digər bir məktubunda (## ### 2026cı il tarixli) isə sayğacın ##.##.2025 və ##.##.2025-ci il tarixlərində xətt üzərində düzgün işləyibişləmədiyini müəyyən etməyin mümkün olmadığı qeyd edilmişdir; göründüyü kimi, ## #### 2025ci il və ## ####### 2025-ci il tarixli məktubların məzmunları ilə ## ### 2026-cı il tarixli məktubun məzmunu bir-biri ilə ziddiyət təşkil edir. Belə olduğu halda, ## #### 2025-ci il və ## ####### 2025ci il tarixli məktublara istinad edərək sayğacın mübahisələndirilən dövrdə sərfiyyatı düzgün qeydə alması barədə nəticəyə gəlmək mümkün deyildir.
40. Bundan əlavə hazırki qətnamənin 9-cu bəndində qeyd edildiyi kimi Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsinin ## ##### 2026-cı il tarixli sorğusuna “Azərbaycan Metrologiya İnstitutu” publik hüquqi şəxsi tərəfindən təqdim edilmiş ## ### 2026-cı il tarixli 3-54-2-1/2- ***/**** nömrəli cavab məktubunda “... İddiaçı MMC-yə məxsus G-400 markalı, 80129655 zavod nömrəli mexaniki hissəsi və EK-280 markalı, ******* nömrəli elektron hissəsi üzərinə quraşdırılmış qaz sayğacının maksimal ölçmə həddi 650 m³/saatdır. Məhkəmə kollegiyasının iclasında cavabdehin nümayəndəsi də qeyd olunan sayğacın ölçmə həddinin 1 saatda 650 m³ olduğunu təsdiq etmişdir.
41. Həmin hal cavabdehin qeyd etdiyi fevral ayı sərfiyyatı ilə müqayisə edildikdə, həmin göstəricilər arasında kəskin fərqin olduğu müəyyən edilir.
42. Belə ki, 2025-ci ilin fevral ayı 28 təqvim günündən ibarət olduğundan, qaz işlədici avadanlıqların sutka ərzində fasiləsiz olaraq maksimal, yəni saatda 650 m³ həcmində qaz sərf etdiyi qəbul edilsə belə, həmin ay ərzində sərf edilə biləcək qazın maksimum nəzəri həcmi 650 m³ × 24 saat × 28 gün = 436.800 m³ təşkil edir.
43. Halbuki iş materiallarında 2025-ci ilin fevral ayı üzrə qaz sərfiyyatı 506.201 m³ göstərilmişdir. Beləliklə, hesablanmış 506.201 m³ sərfiyyat hətta qaz işlədici avadanlıqların 28 gün ərzində sutka boyu fasiləsiz və tam maksimal güclə işlədiyi fərz edilsə belə mümkün olan 436.800 m³ həcmindən çoxdur.
44. Beləliklə, məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, 2025-ci ilin fevral ayı üzrə abonentin hesabına 506.201 m³ qaz sərfiyyatının daxil edilməsi cavabdehin nümayəndəsinin məhkəmə iclasında göstərdiyi saatlıq maksimal 650 m³ sərfiyyat həddi ilə müqayisədə əsaslı şübhə doğurur.
45. Qeyd edilənlərə əsasən məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə ilə razılaşaraq qeyd edir ki, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi iş üzrə müəyyən olunmuş həqiqi hallara və qüvvədə olan müqavilə üzrə tərəflərin qarşılıqlı münasibətlərinə uyğun əsaslandırılmışdır.Buna görə apellyasiya şikayətinin yuxarıda qeyd edilən dəlilləri birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin ləğv edilməsi üçün əsas hesab edilə bilməz.
46. Şərh olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikası MPM-nin 384.0.1, 392, 393 və 402.1-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası
QƏT ETDİ:
Cavabdeh Cavabdeh İstehsalat Birliyi tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilməsin. Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsinin ## ### 2026-cı il tarixli, e-*-*(***)-****/**** nömrəli qətnaməsi apellyasiya şikayəti ilə mübahisələndirilən hissədə dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qətnamədən işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 (iki) ay müddətində Azərbaycan Respublikası Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsi vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyasına kassasiya şikayəti (“Elektron məhkəmə” informasiya sistemində yaradılan elektron kabinet vasitəsilə) verilə bilər.