Bakı Şəhəri Binəqədi Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(001)-660/2024

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bakı şəhəri İş № 2(001)-660/2024 24.05.2024 BAKI ŞƏHƏRİ BİNƏQƏDİ RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Hətəmzadə Fərid Eldar oğlunun sədrliyi, Məhkəmə iclas katibi Ağazadə Səbinə Əjdər qızının katibliyi, İddiaçı şirkətinin nümayəndəsi X1, Cavabdeh1 iştirakları ilə, İddiaçı Şirkətinin cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2(mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs qismində Bakı şəhəri Binəqədi Rayon İcra Hakimiyyəti cəlb edilməklə) qarşı “şirkətin saziş ərazisi hüdudları daxilində inşa edilmiş özbaşına tikilidən çıxarılma, özbaşına tikilinin cavabdеhin hеsabına sökülməsi və ərazinin boşaldılması” tələbinə dair iddia ərizəsi üzrə mülki işə məhkəmənin binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə MÜƏYYƏN ETDİ: İddiaçı Şirkəti Cavabdeh1 qarşı “şirkətin saziş ərazisi hüdudları daxilində inşa edilmiş özbaşına tikilidən çıxarılma, özbaşına tikilinin cavabdеhin hеsabına sökülməsi və ərazinin boşaldılması “ tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, Cavabdeh1 1 saylı mədənin 5-ci sahəsində və Şirkətin saziş ərazisi hüdudları (1.398082.522 4478463.176; 2. 398092.411 4478463.231; 3.398092.411 4478448.008; 4. 398082.577 4478447.953 koordinatlar) daxilində inşa edilmiş özbaşına tikilidən çıxarılması, özbaşına tikilinin cavabdehin hesabına köçürülməsi və torpaq sahəsinin boşaldırlaraq Şirkətin qanuni istifadəsinə qaytarılması və ödənilmiş 100 manat məbləğində dövlət rüsumunun cavabdehdən Şirkətin xeyrinə tutulması barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddiaçı Şirkəti iddia tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, cavabdеh Cavabdeh1 tərəfindən İddiaçı Şirkətinin Saziş üzrə istifadəsinə vеrilmiş Kоntrakt sahəsinin ərazisində, 1 saylı mədənin 5-ci sahəsində və Şirkətin saziş ərazisi hüdudları daxilində lazımi icazələr alınmadan, şəhərsalma və tikinti nоrmaları və qaydaları ciddi surətdə pоzulmaqla özbaşına tikili inşa еdilmişdir. Cavabdеhin inşa еtdiyi özbaşına tikili Şirkətin həmin ərazidə nеft-qaz əməliyyatlarını həyata kеçirməsinə ciddi manе yaratdığından, İddiaçı Şirkətinin qanunla qоrunan hüquqları və Dövlət tərəfindən vеrilmiş təminatları kоbud surətdə pоzulmuşdur. 29 sentyabr 2004-cü il tarixində Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti, X8 Bi.Vi. və ARDNŞ-in Ortaq Neft Şirkəti arasında Azərbaycan Respublikasında Binəqədi, Qırməki, Çaxnaqlar, Sulutəpə, Masazır, Fatmayi, Şabandağ və Sianşor neft yataqlarının daxil olduğu blokun bərpası, işlənməsi və hasilatın pay bölgüsü haqqında saziş (“Saziş”) imzalanmış və 29 aprеl 2005-ci il tariхdə Azərbaycan Rеspublikası Prеzidеntinin imzaladığı 901 saylı Qanuna əsasən Saziş qanun statusunu almışdır. Göstərilənlərə əsasən, cavabdeh 1 saylı mədənin 5-ci sahəsində və Şirkətin saziş ərazisi hüdudları daxilində inşa edilmiş özbaşına tikilidən çıxarılmalı, özbaşına tikili cavabdehin hesabına sökülməli və torpaq sahəsi boşaldılaraq Şirkətin qanuni istifadəsinə qaytarılmalıdır. 06 noyabr 2023-cü il tarixdə məhkəmə tərəfindən Bakı şəhəri Binəqədi Rayon İcra Hakimiyyəti mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs qismində cəlb edilmişdir. 05 aprel 2024-cü il tarixdə iddiaçının ərizəsinə əsasən Cavabdeh2 əlavə cavabdeh qismində cəlb edilmişdir. Сavabdeh Cavabdeh1 xx.xx.2023-cü il tarixdə ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, iddia tələbini qəbul etmədiyini, orada ev tikmədiyini, evi hazır aldığını və evin sənədlərinin olduğunu bildirmişdir. Məhkəmə iclasında iştirak edən İddiaçı şirkətinin nümayəndəsi X2 iddia tələbini müdafiə edərək, iddia ərizəsinin məzmununa uyğun izahat verdi və iddianın təmin olunması barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etdi. Həmçinin ona verilmiş suala cavab olaraq bildirdi ki, Şirkət tərəfindən həmin ərazidə neft əməliyyatlarının aparılması tarixi dəqiq müəyyən edilməmişdir, qarşı tərəf sərəncam təqdim etmiş, onlar həmin sərəncamı mübahisələndirmişlər, həmin sənədlər ləğv edildiyindən mübahisələndirilməsinə ehtiyac olmaması qənaətinə gəlinmişdir. Məhkəmə iclasında iştirak edən Cavabdeh1 iddia tələbini qəbul etmədiyini bildirərək, izahatında göstərdi ki, o, mübahisəli ərazidə ev tikməmişdir. Həmin evi Biləcəri bələdiyyəsi və Binəqədi Rayon İcra Hakimiyyəti tikib və cavabdehdə həmin şəxslərdir. O, həmin evi satın alıb və orada yaşayır. Orada yaşayan heç kimdə çıxarış yoxdur, onun yaşamağa başqa yeri yoxdur. Ona görə də iddia tələbinin rədd edilməsini xahiş etdi. Məhkəmə iclasının yeri və vaxtı barədə lazımi qaydada xəbərdar edilməsinə baxmayaraq, digər cavabdeh və müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxsin nümayəndəsi məhkəmə iclasına gəlməmiş və gəlməmələrinin səbəbləri barədə məhkəməyə məlumat verməmişlər. Buna görə də, məhkəmə Azərbaycan Respublikası MPM-nin 185.5-ci maddəsinə əsasən işə onların nümayəndəsinin iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Məhkəmə proses iştirakçılarının izahatlarını dinləyərək və iş materiallarını araşdıraraq hesab edir ki, iddia aşağıda qeyd edilənlərə əsasən qismən təmin edilməlidir. Belə ki, iş materiallarında olan və məhkəmə iclasında tədqiq edilmiş: “Kontrakt sahəsinin coğrafi koordinatlarının xəritə üzərində düzgün göstərilməsini təsdiq edən” Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsinin xəritəsindən və mübahisəli torpaq sahəsinin həmin ərazidə yerləşməsini təsdiq edən xəritədən çıxarışdan görünür ki, həmin tikilinin yerləşdiyi torpaq sahəsi Azərbaycan Respublikasının 29 aprel 2005-ci il tarixli, 901- İİQD nömrəli Qanunu ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikasında Binəqədi, Qırməki, Çaxnaqlar, Sulutəpə, Masazır, Fatmayi, Şabandağ və Sianşor neft-qaz yataqlarının daxil olduğu blokun bərpası, işlənməsi və hasilatın pay bölgüsü haqqında” Sazişdə nəzərdə tutulan kontrakt sahəsinin coğrafi koordinatları daxilində yerləşir. Qanunla Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi Azərbaycan Respublikasında Binəqədi, Qırməki, Çaxnaqlar, Sulutəpə, Masazır, Fatmayı, Şabandağ və Sianşor neft yataqlarının daxil olduğu blokun bərpası, işlənməsi və hasilatın pay bölgüsü haqqında Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti, X8 Bi.Vi. və ARDNŞ-nin ortaq neft şirkəti arasında Sazişi qəbul və təsdiq etmiş, onun həyata keçirilməsinə icazə verilmişdir. Qanunun imzalanmasından sonra həmin Saziş qanun statusu almışdır. Saziş tərəfləri arasında imzalanmış Birgə əməliyyat sazişinin 5-ci maddəsinin müddəalarına əsasən İddiaçı əməliyyatçı təyin edilmiş və ona tərəflərin adından bütün Birgə əməliyyatları həyata keçirməyə və bu Birgə əməliyyatlara rəhbərlik etməyə müstəsna hüquq verilmişdir. İddia ərizəsinə əlavə edilmiş fotoşəkildə tikili əks olunmuşdur. “AZEMİS” Elektron Məhkəmə İnformasiya sisteminin portalından olan çıxarışlardan görünür ki, Cavabdeh1 və Cavabdeh2 adına Binəqədi rayonu ərazisində dövlət reyestrindən qeydiyyatdan keçmiş daşınmaz əmlak yoxdur. 08 iyun 2023-cü il tarixli mədaxil qəbzindən görünür ki, iddiaçı iddianın məhkəmədə qaldırılması üçün 100 manat məbləğində dövlət rüsumu ödəmişdir. Bakı şəhəri Biləcəri Bələdiyyəsinin 28 iyun 2011-ci il tarixli 98/v №-li qərarının surətindən görünür ki, Bakı şəhəri Biləcəri bələdiyyəsinin 156 saylı xx.xx.2005-ci il tarixli qərarı ilə X3 adına fərdi yaşayış evinin tikintisi üçün 600 kv.metr torpaq sahəsinin onun adından notarial qaydada qarşılıqlı razılaşmaya görə eyni hüquqla vətəndaş Cavabdeh2 adına sənədləşdirilmişdir. 22 fevral 2019-cu il tarixli AR-İ seriyalı 737806 №-li Etibarnamənin surətindən görünür ki, Cavabdeh2 tərəfindən Cavabdeh1 Bakı şəhəri, Biləcəri qəsəbə Bələdiyyəsinin xx.xx.2011-ci il tarixli 98/v saylı sərəncamına əsasən Bakı şəhəri, Biləcəri qəsəbəsinin ərazisində yerləşən fərdi yaşayış evinin tikintisi üçün ayrılmış ona məxsus olan 600 kv.m torpaq sahəsinin 350 kv.m hissəsinə dair sənədləri toplamağı, özəlləşdirməyi, torpaq sahəsinin üzərində tikinti işlərini aparmağı, dövlət və qeyri-dövlət orqanlarında nümayəndəsi olmağı, sənədləri DƏDRX-nə təqdim etməyi, Azərbaycan Respublikası ƏMDK-i yanında DƏDRX-da, Azəriqaz İB-də, Azərişıq ASC-də, Azərsu ASC-də, Kommunal İdarələrdə, Asan Xidmət Mərkəzlərində, Bələdiyyələrində, müvafiq icra hakimiyyəti orqanında nümayəndəsi olub, sənədləşmə işlərini aparmağı, sayğac kod sənədləşdirməyi, çıxarış, texniki pasportu, kadastr planı, plan-cizgi almağı,sənədləri lazımi orqanlara təqdim etməyi, bununla əlaqədar ərizələri verməyi, rüsumlar ödəməyi, əvəzindən imzalar etməyi, DƏRDX-dən 1 saylı arayış almağı, Notariat ofisində nümayəndəsi olmağı, adından müqavilə bağlamağı, ərizə yazmağı, imza etməyi, həmin torpaq sahəsinu satmağı, bağışlamağı, dəyişməyi, ipoteka(girov) qoymağı, pulunu almağı və bu tapşırığın yerinə yetirilməsi ilə əlaqədar bütün hərəkətləri etməyi etibar edir. Etibarnamə 60 il müddətinə verilib və xx.xx.2079-cu il tarixədək qüvvədədir. Etibarnamə üzrə səlahiyyətlər başqa şəxsə verilə bilər. Cavabdeh2 tərəfindən 22 fevral 2019-cu il tarixdə Bakı şəhəri 20 saylı notariat ofisində yazılmış ərizənin surətindən görünür ki, Bakı şəhəri, Binəqədi rayonu, Biləcəri qəsəbəsi ünvanında yerləşən Biləcəri qəsəbəsinin xx.xx.2011-ci il tarixli 98/v nömrəli qərarı əsasında onun adına ayrılmış 600 kv.m torpaq sahəsindən 350 kv.m torpaq sahəsini bələdiyyə fonduna qaytarılmasına və gələcəkdə həmin torpaq sahəsinin Cavabdeh1 adına keçirilməsinə etiraz etmir. Bu torpaq sahəsi ilə əlaqədar heç bir iddiası olmayacaq. Bakı İnzibati Məhkəməsinin 08 yanvar 2024-cü il tarixli 2-1(112)-5141/2024 saylı qərardadından görünür ki, İddiaçı şirkətinin cavabdeh Bakı şəhəri Biləcəri bələdiyyəsinə qarşı Cavabdeh2 və X4 məhkəmə icraatına zəruri olaraq 3-cü şəxs qismində cəlb olunmaqla “qərarın qanunsuzluğunun tanınması” tələbinə dair iddiası mümkün sayılmamışdır. Qərardadda qeyd edilmişdir ki, "Azərbaycan Respublikasında Binəqədi, Qırməki, Çaxnaqlar, Sulutəpə, Masazır, Fatmayi, Şabandağ və Sianşor neft yataqlarının daxil olduğu blokun bərpası, işlənməsi və hasilatın pay bölgüsü haqqında" Sazişin qanuni qüvvəsini aldığı 15 may 2005-ci il tarixdın sonra qəbul edilmiş Bakı şəhəri Biləcəri Bələdiyyəsinin 156 saylı 06 iyun 2005-ci il tarixli və 98/V saylı 28 iyun 2011-ci il tarixli qərarları qanunsuzdur. Məhkəmə iclasında müəyyən edildi ki, cavabdеh Cavabdeh1 hal-hazırda yaşadığı tikilinin yerləşdiyi torpaq sahəsi dövlət mülkiyyətində saxlanılan ərazidə yerləşməklə, sənaye təyinatlı torpaqlara aiddir. İnşa olunmuş tikili İddiaçı şirkətinin kontraktla istifadəsinə ayrılmış torpaq sahəsində yerləşməklə, nеft quyusunun mühafizə zоlağı daхilində оlduğu müəyyən еdilir, tikili şəhərsalma nоrma və qaydalarına uyğun inşa оlunmamışdır. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 152.3-cü maddəsinə əsasən istifadə hüququ - əmlakdan (əşyadan) onun faydalı təbii xassələrini hasil etməyin, habelə ondan fayda götürməyin hüquqi cəhətdən təmin edilmiş imkanıdır. İstifadədən fayda gəlir, artım, bəhər, törəmə şəklində və başqa formalarda ola bilər. Həmin Məcəllənin 157.8-ci maddəsinə əsasən mülkiyyətçi hüquqları mülkiyyətçi olmasa da, bu Məcəllədə və ya müqavilədə nəzərdə tutulan əsasla əmlaka sahiblik edən şəxsə də mənsubdur. Həmin Məcəllənin 158.1.2-ci maddəsinə əsasən əmlakdan istifadə hüququ mülkiyyət hüququ ilə yanaşı əmlak hüquqları sayılır və 158.4-cü maddəyə əsasən mülkiyyətçi olmayan şəxsin əmlak hüquqları istənilən şəxs, o cümlədən mülkiyyətçi tərəfindən pozulmaqdan müdafiə edilir. Həmin Məcəllənin 180.1-ci maddəsinə əsasən tikinti məqsədləri üçün ayrılmayan torpaq sahəsində və ya buna lazımi icazələr almadan və ya şəhərsalma və tikinti normalarını və qaydalarını ciddi surətdə pozmaqla tikilmiş yaşayış evi, digər tikili, qurğu və ya başqa daşınmaz əmlak özbaşına tikinti sayılır. Həmin Məcəllənin 180.2-ci maddəsinə əsasən özbaşına tikinti aparmış şəxs ona mülkiyyət hüququ əldə etmir. Onun tikintiyə dair sərəncam vermək, onu satmaq, bağışlamaq, icarəyə vermək, digər əqdlər bağlamaq ixtiyarı yoxdur. Həmin Məcəllənin 180.3-cü maddəsinə əsasən özbaşına tikintiyə mülkiyyət hüququ məhkəmə tərəfindən o şəxs üçün tanına bilər ki, tikinti aparılmış torpaq sahəsi onun mülkiyyətində olsun. Həmin Məcəllənin 180.4-cü maddəsinə əsasən özbaşına tikili maraqlı tərəfin müraciəti üzrə qəbul edilmiş məhkəmənin qərarı əsasında sökülə bilər. Bundan əlavə, Azərbaycan Respublikası Torpaq Məcəlləsinin 111-ci maddəsinin 1-ci hissəsinə əsasən Azərbaycan Respublikasında torpaqların özbaşına tutulması (zəbt edilməsi) qanunla qadağan olunur. Həmin maddənin 2-ci hissəsinə əsasən özbaşına tutulmuş (zəbt edilmiş) torpaq sahələri qanunsuz istifadə zamanı çəkilən xərclərin əvəzi ödənilmədən aidiyyəti üzrə geri qaytarılmalıdır. Həmçinin həmin maddənin 3-cü hissəsinə əsasən torpaqların əvvəlki vəziyyətinə gətirilməsi (orada olan binaların, tikililər və qurğuların sökülməsi də daxil olmaqla) torpaqları zəbt etmiş hüquqi və fiziki şəxslər tərəfindən və ya onların hesabına həyata keçirilir. Qeyd olunanlara əsasən məhkəmə hesab edir ki, özbaşına tikili Cavabdeh1 hesabına sökülməli və ərazi boşaldılaraq iddiaçının qanuni istifadəsinə qaytarılmalıdır. Məhkəmənin bu qənaəti həm də ona görə əsaslıdır ki, tikinti aparılmış torpaq sahəsi cavabdehin mülkiyyətində və ya qanuni sahibliyində deyil və buna görə də özbaşına tutulmuş (zəbt edilmiş) hesab edilir, orada aparılmış tikili isə qanunvericiliyə əsasən qanunsuz tikilidir. Hazırkı iddianın təmin edilməsini istisna edən yeganə hal tikilinin və ya torpaq sahəsinin Cavabdeh1 mülkiyyətində və ya qanuni sahibliyində olması və bu hüququn daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyatdan keçməsidir. Hazırkı vəziyyətdə məhkəmədə belə bir sübutlar müəyyən edilmir. Məhkəmə həmçinin hesab edir ki, həmin torpaq sahəsi Bakı şəhəri Biləcəri Bələdiyyəsinin 28 iyun 2011-ci il tarixli 98/v №-li qərarına əsasən Cavabdeh2 ayrılmış olsa da, həmin qərarın qanunsuz olması və hal-hazırda mübahisəli tikili də Cavabdeh1 yaşadığından iddia tələbi Cavabdeh2 aid hissədə təmin edilməməlidir. Eyni zamanda məhkəmə onu da hesab edir ki, hazırki mərhələdə tikilinin sökülməsi və cavabdehin həmin ərazidən çıxarılması tələbinin icrasının təcililiyinin zərurəti ilə əlaqədar iddiaçı tərəfindən məhkəməyə sübutlar təqdim edilmədiyindən, qətnamə həmin ərazidə neft-qaz hasilatının təmin edilməsi üçün nəzərdə tutulmuş əməliyyatların başlandığı zaman icra edilməlidir. Həmçinin məhkəmə qeyd edir ki, cavabdeh qətnamə icra edildiyi zaman yaşayış sahəsinə ehtiyacı olan aztəminatlı əhali kateqoriyasına aid olduğu halda, onun Azərbaycan Respublikasının Mənzil Məcəlləsinin Vİİ fəslində nəzərdə tutulmuş qaydada sosial kirayə müqaviləsi üzrə mənzil əldə etmək hüququndan istifadə imkanı vardır. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 14.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Eyni Məcəllənin 217.4-cü maddəsinə əsasən məhkəmə öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 119.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə mütənasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. Belə olan halda məhkəmə hesab edir ki, iddia Cavabdeh1 aid hissədə təmin edildiyindən, iddia ərizəsinin verilməsinə görə ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi оlaraq 100 (bir yüz) manat məbləğində pul vəsaiti Cavabdeh1 İddiaçı Şirkətinin xeyrinə tutulmalıdır. Şərh olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216-220 və 360-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə QƏT ETDİ: İddia qismən təmin edilsin. Cavabdeh1 1 saylı mədənin 5-ci sahəsində və Şirkətin saziş ərazisi hüdudları (1.398082.522 4478463.176; 2. 398092.411 4478463.231; 3.398092.411 4478448.008; 4. 398082.577 4478447.953 koordinatlar) daxilində inşa edilmiş özbaşına tikilidən çıxarılsın, həmin tikili Cavabdeh1 hesabına sökülsün və torpaq sahəsi boşaldılaraq İddiaçı Şirkətinə qaytarılsın. Qətnamə həmin ərazidə neft-qaz hasilatının təmin edilməsi üçün nəzərdə tutulmuş əməliyyatların başlandığı zaman icra edilsin. İddia ərizəsinin verilməsinə görə ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi оlaraq 100 (bir yüz) manat məbləğində pul vəsaiti Cavabdeh1 İddiaçı Şirkətinin xeyrinə tutulsun. İddia cavadeh Cavabdeh2 aid hissədə təmin edilməsin. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən bir ay müddətində Elektron Məhkəmə İnformasiya Sistemində yaradılan elektron kabinetdən istifadə edilməklə Bakı şəhəri Binəqədi Rayon Məhkəməsi vasitəsilə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər. Sədrlik edən: Fərid Hətəmzadə