Bakı Şəhəri Nəsimi Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(006)-1151/2021

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bakı şəhəri İş № 2(006)-1151/2021 04.03.2021 BAKI ŞƏHƏRİ NƏSİMİ RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Xəlilov Ramin Adilxan oğlunun sədrliyi, Şahverdiyev Xandəmir Elman oğlunun katibliyi, Cavabdeh ASC-nin nümayəndəsi X1 iştirakları ilə İddiaçı Cavabdeh ASC-yə qarşı «ipoteka müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsi» tələbinə dair iddia ərizəsi üzrə mülki işə açıq məhkəmə iclasında baxaraq, MÜƏYYƏN ETDİ: İddiaçı Cavabdeh ASC-yə qarşı «ipoteka müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsi» tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. İddia ərizəsi onunla əsaslandırılmışdır ki, «xxxx» İKB ASC-nin Sumqayıt fililı ilə İddiaçı arasında xx.xx.2014-cü il tarixli 4-G-3-0-1075-14 nömrəli kredit müqaviləsinə əsasən bank İddiaçı Seyilqulu oğluna 60 ay müddətinə 23 faizlə 20.000 manat məbləğində kredit vermişdir. Həmin müqavilənin təminatı kimi «xxxx» İKB ASC-nin Sumqayıt filialı ilə İddiaçı Seiydqulu oğlu arasında xx.xx.2014-cü il tarixli, 4-G-2-0-949-14 saylı ipoteka müqaviləsi bağlanmış, Sumqayıt şəhəri, 17-ci mkr, İsmət Qayıbov küçəsi, 29B ünvanında yerləşən 210,1 kv.m. ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış sahəsi ipoteka ilə yüklü edilmişdir. Sumqayıt şəhər Məhkəməsinin 2(060)-2363/2019 saylı, xx.xx.2019-cu il tarixli qətnaməsinə əsasən «xxxx» İKB ASC-nin Sumqayıt filialı ilə İddiaçı arasında bağlanmış xx.xx.2014-cü il tarixli 4-G-3-0-1075-14 nömrəli kredit müqaviləsi ləğv edilmiş, cavabdeh İddiaçı «xxxx» İKB ASC-nin xeyrinə 14713,95 manat əsas, 9389,77 manat faiz borcu, 100 manat cərimə borcu, cəmi 24203,72 manat borc, 30 manat ödənilmiş dövlət rüsumu, ipoteka predmeti olan daşınmaz əmlaka tutmanın yönəldilməsi haqqında bildirişin qeydə alınması üçün ödənilmiş 10 manat dövlət rüsumu və 20 manat xidmət haqqı tutulması, tutma ipoteka ilə yüklü edilmiş cavabdeh İddiaçı mülkiyyətində olan Sumqayıt şəhəri, 17-ci mkr, İsmət Qayıdov küçəsi, 29B ünvanında yerləşən, 210,1 kv.m. ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasına yönəldilməsi, həmin qeyri-yaşayış binası 250.000 manat ilkin satış qiyməti ilə açıq hərracda satılması, satışdan əldə olunmuş pul vəsaiti hesabına iddiaçı «xxxx» İKB ASC-nə ümumilikdə 24203,72 manat borc, 30 manat ödənilmiş dövlət rüsumu, ipoteka predmeti olan daşınmaz əmlaka tutmanın yönəldilməsi haqqında bildirişin qeydə alınması üçün ödənilmiş 10 manat dövlət rüsumu və 20 manat xidmət haqqı ödənilməsi qət edilmişdir. Sumqayıt şəhəri, 17-ci mkr, İsmət Qayıbov küçəsi, 29B ünvanında yerləşən, 210,1 kv.m. ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının dləyəri 250.000 manat müəyyən edilmişdir. Lakin həmin qeyri-yaşayış binasının qiyməti dəyərindən aşağı qiymətləndirilmişdir. Həmçinin iddiaçı tərəfindən tələb olunan əsas və faiz borcu üzrə məbləğlər şişirdirməklə hesablanmışdır. Göstərilərə əsasən Cavabdeh İKB ASC ilə İddiaçı arasında bağlanmış xx.xx.2014-cü il tarixli 4-G-2-0-949-14 saylı ipoteka müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə tərəfindən lazımi qaydada xəbərdarlıq edilməsinə baxmayaraq iddiaçı gəlməmiş və bunun səbəbləri barədə heç bir məlumat verməmişdir. Lakin iddiaçının nümayəndəsi və vəkil qismində X2 iştirak etsədə, sənədləri müvafiq qaydada rəsmiləşdirilmədiyindən (orderin təyinatı Sumqayıt Şəhər Məhkəməsi ) prosessual şəxs qismində iştirakı mümkün olmamışdır. Məhkəmə iclasında cavabdehin nümayəndəsi izahat verərək bildirmişdir ki, iddiaçının iştirakı olmadan baxılmasını tələb etmiş və həmçinin bildirmişdir ki, iddiaçı iddia ərizəsində qeyd etdiyi kimi ipoteka müqaviləsi 2014-cü ildə bağlanmışdır. İddia tələbilə məhkəməyə müraciət etmək üçün müəyyən edilmiş iddia müddətini buraxmışdır. Qeyd olunanlara əsasən, iddia tələbinin iddia müddətini tətbiq etməklə rədd olunmasını məhkəmədən xahiş etdi. Məhkəmə tərəflərin izahatlarını dinləyib, mülki işin materiallarını araşdıraraq, məhkəmə baxışı zamanı tədqiq olunmuş sübutlara məcmu halında hüquqi qiymət verərək hesab edir ki, iddia tələbi təmin edilməməlidir. Belə ki, iş materiallarında olan «İpoteka saxlayan» qismində «xxxx» İKB Sumqayıt filialı ilə digər tərəfdən «İpoteka qoyan və Borc alan» qismində İddiaçı arasında xx.xx.2014-cü il tarixdə bağlanılmış xx.xx.2014-cü il tarixli 4-G-2-0-949-14 saylı ipoteka müqaviləsinə 1 №-li Əlavədən görünür ki, 1.1.Müqavilənin 2.1-ci bəndinə aşağıdakı redaksiyada cümlə əlavə edilir: «Bu müqavilə ilə həmçinin ipoteka saxlayanla İddiaçı arasında illik 23 faiz olmaqla 60 ay müddətinə 20.000 manat məbləğində kreditin verilməsi üçün bağlanmış xx.xx.2014-cü il tarixli 4-G-3-0-1075-14 saylı kredit müqaviləsi üzrə öhdəliklərinin icrası təmin edilir». 1.2. Müqavilənin 4.1-ci bəndinə aşağıdakı redaksiyada cümlə əlavə edilir: «Bu müqavilə ilə həmçinin ipoteka saxlayanla İddiaçı arasında bağlanmış xx.xx.2014-cü il tarixli 4-G-3-0-1075-14 №-li kredit müqaviləsi üzrə verilən kredit və faizlərin qaytarılmasından ibarətdir». 1.3. Müqavilənin 4.2-ci bəndi aşağıdakı redaksiyada dəyişdirilir: «İpoteka ilə təmin edilmiş öhdəliyin ölçüsü xx.xx.2014-cü il tarixli 4-G-2-0-949-14 saylı kredit müqaviləsi üzrə 50.000 manat və ona hesablanan faizlərin məbləğindən və İddiaçı Seiydqulu oğlu ilə bağlanmış xx.xx.2014-cü il tarixli 4-G-3-0-1075-14 №-li kredit müqaviləsi üzrə 20.000 manat və ona hesablanacaq faizlərin məbləğindən ibarətdir». 1.4. Müqavilənin 4.4-cü bəndində «Kredit müqaviləsinin» sözlərindən sonra «və İddiaçı arasında bağlanmış xx.xx.2014-cü il tarixli 4-G-3-0-1075-14 №-li kredit müqaviləsinin» sözləri əlavə edilir. 1.5. Müqavilənin 6.2.3-cü bəndində «Kredit müqaviləsin» sözlərindən sonra «və İddiaçı xx.xx.2014-cü il tarixli 4-G-3-0-1075-14 №-li müqaviləsinə» sözləri əlavə edilir. 1.6. Müqavilənin 7.1.10-cu bəndində «Kredit müqaviləsi» sözlərindən sonra «və İddiaçı xx.xx.2014-cü il tarixli 4-G-3-0-1075-14 №-li kredit müqaviləsi» sözləri əlavə edilir, «bu Müqavilə» sözləri «bu Müqavilələr» sözləri ilə əvəz edilir. 1.7. Müqavilənin 8.5-ci bəndində «Kredit müqaviləsin» sözlərindən sonra « və İddiaçı xx.xx.2014-cü il tarixli 4-G-3-0-1075-14 №-li kredit müqaviləsinə» sözləri əlavə edilir. 1.8. Müqavilənin 10.6-cı bəndində «Kredit müqaviləsin» sözlərindən sonra « və İddiaçı xx.xx.2014-cü il tarixli 4-G-3-0-1075-14 №-li kredit müqaviləsinə» sözləri əlavə edilir. 1.9. Müqavilənin 10.6-cı bəndində «Kredit müqaviləsin» sözlərindən sonra « və İddiaçı xx.xx.2014-cü il tarixli 4-G-3-0-1075-14 №-li kredit müqaviləsinə» sözləri əlavə edilir. 1.10. xx.xx.2014-cü il tarixli 4-G-2-0-949-14 saylı ipoteka müqaviləsinin digər müddəaları qüvvədə qalır. 1.11. İpotekanın predmeti: Sumqayıt şəhəri, 17-ci mikrorayon, İsmət Qayıbov küçəsi, 29B ünvanında yerləşən qeyri yaşayış binası. Bu Əlavənin imzalanması üçün ipoteka predmeti təkrar qiymətləndirilmiş və onun qiyməti tərəflərin qarşılıqlı razılışı ilə 231.000 manat müəyyən olunmuşdur. Bu Əlavənin imzalanması əsas olan xx.xx.2014-cü il tarixli 4-G-3-0-1075-14 №-li kredit müqaviləsi üzrə öhdəlik kredit tranşı verilən gündən etibarən 60 ay ərzində icra olunmalıdır. Bu Əlavənin imzalanması üçün əsas olan xx.xx.2014-cü il tarixli 4-G-3-0-1075-14 №-li kredit müqaviləsi üzrə öhdəliyin həcmi 20.000 manat və ona hesablanacaq faizlərin, habelə qanunvericiliklə və bu müqavilələr ilə nəzərdə tutulmuş digər ödənişlərin cəmi məbləğindədir. İş materiallarında olan Sumqayıt şəhər Məhkəməsinin 2(060)-21/2020 saylı, xx.xx.2020-ci il tarixli qətnaməsindən görünür ki, iddianın qismən təmin edilməsi, «xxxx» İKB ASC ilə İddiaçı arasında bağlanmış 28.08. 2014-cü il tarixli kredit müqaviləsinin ləğv edilməsi, İddiaçı «xxxx» İKB ASC-nin (Cavabdeh ASC) xeyrinə xx.xx.2014-cü il tarixli kredit müqaviləsi üzrə cəmi 59290,80 manat borc və 30 manat ödənilmiş dövlət rüsumunun, ipoteka predmeti olan daşınmaz əmlaka tutmanın yönəldilməsi haqqında bildirişin qeydə alınması üçün ödənilmiş 10 manat dövlət rüsumunun və 20 manat xidmət haqqının tutulması, tutmanın ipoteka predmeti olan Sumqayıt şəhəri, 17-ci mikrorayon, İsmət Qayıbov küçəsində yerləşən 210,1 kv.m. ümumi sahədən ibarət 29B nömrəli qeyriyaşayış binasına yönəldilməsi, İddiaçı mülkiyyətində Sumqayıt şəhəri, 17-ci mikrorayon, İsmət Qayıbov küçəsində yerləşən 210,1 kv.m. ümumi sahədən ibarət 29B nömrəli qeyriyaşayış binasının açıq hərracdan satılması və borcun mənzilin satışından əldə olunacaq vəsait hesabına «xxxx» İKB ASC-yə (Cavabdeh) ödənilməsi, satışdan əldə olunmuş vəsait qətnamənin icrasına kifayət etmədiyi halda qətnamənin qalan hissədə ümumi qaydada icra edilməsi, ipoteka predmeti olan Sumqayıt şəhəri, 17-ci mikrorayon, İsmət Qayıbov küçəsində yerləşən 210,1 kv.m. ümumi sahədən ibarət 29B nömrəli qeyri-yaşayış binasının ilkin satış qiyməti 250.000 manat müəyyən edilməsi, ipoteka predmeti olan Sumqayıt şəhəri, 17-ci mikrorayon, İsmət Qayıbov küçsində yerləşən 210,1 kv.m. ümumi sahədən ibarət 29B nömrəli qeyri-yaşayış binası satıldıqdan sonra cavabdeh İddiaçı 1 ay ərzində ipoteka predmeti olan mənzildən çıxarılması, iddia tələbinin qalan hissədə təmin edilməməsi, iş üzrə təyin edilmiş məhkəmə-mühasibatlıq ekspertizalarının xərci olaraq cavabdeh İddiaçı 460 manat, iddiaçı «xxxx» İKB ASC-dən (Cavabdeh ASC) 55 manat məbləğində pul vəsaitinin tutularaq Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzinin bank hesabına köçürülməsi qət edimişdir. Hazırda iddiaçı ipoteka predmetinin qiyməti dəyərindən aşağı qiymətləndirilməsini göstərərək, “xxxx” İKB ASC ilə bağlanmış ipoteka müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsini istəyir. Məhkəmə hazırki mülki işin hüquqi tərəfləri ilə bağlı aşağıdakıları qeyd edir. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 337.1-ci maddəsinə əsasən Mülki Məcəllədə müəyyənləşdirilmiş şərtləri pozmaqla bağlanmış əqd etibarsızdır. Etibarsız əqdlər mübahisə edilən əqdlər və ya əhəmiyyətsiz əqdlər ola bilər. Həmin Məcəllənin 339.1-339.4-cü maddələrinə əsasən, hakimiyyətdən sui-istifadə, bir tərəfin nümayəndəsinin digər tərəflə pis niyyətlə razılığa gəlməsi nəticəsində bağlanmış əqd, habelə şəxsin ağır vəziyyətə düşməsi və digər tərəfin bundan istifadə etməsi nəticəsində həmin şəxsin özü üçün son dərəcə əlverişsiz şərtlərlə bağlamağa məcbur olduğu əqd (ağır şərtli əqd) zərərçəkən tərəfindən mübahisələndirilə bilər. Şəxs əqd bağlanması məqsədilə aldadıldıqda həmin əqdi mübahisələndirə bilər. Belə mübahisələndirmə əqdin aldatma olmadan bağlana bilməyəcəyinin aşkar olduğu hallarda həyata keçirilir. Əgər tərəflərdən biri, aşkar edilsəydi, digər tərəfin əqd bağlamayacağı hallar barəsində susmuşsa, aldadılmış tərəf əqdi mübahisələndirə bilər. Barəsində susulan hallar barəsində məlumat vermək vəzifəsi yalnız o zaman ola bilər ki, digər tərəf vicdanla bunu gözləsin. Aldatma yolu ilə bağlanmış əqdin mübahisələndirilməsi üçün tərəfin yanlış məlumat verərkən fayda götürmək məqsədini, yaxud digər tərəfə zərər vurmaq məqsədini güdmüş olduğunun əhəmiyyəti yoxdur. Üçüncü şəxs tərəfindən aldadılma halında, əgər bu əqddən fayda götürən şəxs aldatmadan xəbərdar idisə və ya xəbərdar olmalı idisə, əqd mübahisələndirilə bilər. Əgər hər iki tərəf aldatma yolu ilə hərəkət etmişsə, onlardan heç birinin ixtiyarı yoxdur ki, aldadıldığına istinad edərək əqdi mübahisələndirsin və ya zərərin əvəzinin ödənilməsini tələb etsin. Əqdi bağlayan şəxsi əqdi bağlamağa məcburetmə (zorakılıq və ya hədələmə) ona hüquq verir ki, zorakılığın üçüncü şəxs tərəfindən törədildiyi halda da əqdi mübahisələndirsin. Xaraktercə şəxsə təsir göstərə bilən və ona şəxsən özünü və ya əmlakını real təhlükə gözlədiyini təlqin edə bilən məcburetmə əqdin etibarsızlığına səbəb olur. Məcburetmənin xarakteri qiymətləndirilərkən şəxsin yaşı və cinsi, həyat şəraiti nəzərə alınır. Məcburetmə tərəflərdən birinin arvadına (ərinə), digər ailə üzvlərinə və ya yaxın qohumlarına qarşı yönəldildikdə də əqdin mübahisələndirilməsinə əsas verir. Məcburetmənin məqsədi ilə vasitələrinin bir-birinə uyğun gəlmədiyi hallardan başqa, nə qanuna zidd məqsədlərlə, nə də qanuna zidd vasitələr tətbiq edilməklə həyata keçirilməyən hərəkətlər məcburetmə sayılmır. İş materiallarından göründüyü kimi, iddiaçı ipoteka müqaviləsini mübahisələndirərkən əqdin etibarsızlığına dair qanunvericilikdə müəyyən edilmiş və yuxarıda qeyd edilən əsaslara istinad etmişdir. Qeyd olunan hüquq normalarının məzmunundan aydın olduğu kimi, hazırki halda tərəflər arasında bağlanmış əqd o zaman etibarsız sayıla bilər ki, iddiaçının ağır vəziyyətə düşməsi və digər tərəfin, yəni cavabdehin bundan istifadə etməsi nəticəsində iddiaçının özü üçün son dərəcə əlverişsiz şərtlərlə müqavilə bağlamağa məcbur olduğu və yaxud da əqdi məcburetmə (zorakılıq və ya hədələmə) təsiri altında bağladığı sübuta yetirilsin. Məhkəmə xüsusilə vurğulayır ki, iddiaçının istinad etdiyi etibarsızlıq şərtlərinin faktiki hallarını sübut etmək yükü onu iddia edən tərəfin üzərinə düşür. Bununla belə, istinad olunan etibarsızlıq halının hər hansı bir zəruri şərtinin aşkar edilməməsi bu xarakterli iddia tələbinin rədd edilməsi üçün əsasdır. Hazırkı mülki işdə isə iddiaçı yuxarıda sadalanan etibarsızlıq şərtlərinə istinad etsə də, ipoteka müqaviləsinin bağlanılması ilə bağlı iradəsinin təşəkkül etməsinə təsir edən amillərdə cavabdehin məcburetmə hərəkətlərinin mövcud olduğunu, onunla cavabdeh arasında özünün zəifliyindən qaynaqlanan tənasübsüzlük olmasını, cavabdehin bu zəiflikdən istifadə edərək onu qəsdən istismar etməsini və müqavilənin də bunun nəticəsində bağlanıldığını (ağır şərtli əqd) bildirən, habelə sözügedən ipoteka müqaviləsi bağlanarkən tərəflərin hüquqi nəticə əmələ gətirməmək barədə razılığa gəldiklərini təsdiqləyən mötəbər sübutları məhkəməyə təqdim edə bilməmişdir. Məhkəmə proseslərinin gedişatı zamanı iddiaçı əqdin etibarsızlığının digər bir əsasına, MM-in 340.1-ci və 340.2-ci maddələrinə istinad etmişdir. Həmin maddələrdə qeyd olunur ki, uydurma əqd ona uyğun hüquqi nəticələr yaratmaq niyyəti olmadan yalnız görünüş üçün bağlanmış əqddir. Uydurma əqd əhəmiyyətsizdir. Yalan əqd başqa əqdi pərdələmək məqsədi ilə bağlanan əqddir. Yalan əqd əhəmiyyətsizdir. Yalan əqdə onun mahiyyəti nəzərə alınmaqla, tərəflərin həmin əqdi bağlayarkən əslində nəzərdə tutduqları əqdə aid olan qaydalar tətbiq edilir. Mülki Məcəllənin 347.1-ci və 347.2-ci maddələrinə əsasən, vacib əhəmiyyətli yanılmanın təsiri altında bağlanmış əqd belə yanılmanın təsiri altında hərəkət etmiş şəxs tərəfindən mübahisələndirilə bilər. Vacib əhəmiyyətli yanılma aşağıdakı hallardır: şəxs razılıq verdiyi əqdi deyil, başqa əqdi bağlamaq istəmişdir; şəxs bağlamağı arzuladığı əqdin məzmunu barəsində səhv etmişdir; tərəflərin vicdanlılıq prinsipini rəhbər tutmaqla əqdin əsası kimi nəzərdən keçirdikləri hallar mövcud deyildir. Cavabdehin nümayəndəsi Məcidov Elöbəyi Bayram oğlu hazırki iddia tələbi üzrə iddia müddətinin tətbiq edilməsi barədə ərizə ilə məhkəməyə müracət etmiş və iddia müddətinin keçməsi ilə bağlı iddianın rədd edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. Məhkəmə qeyd edir ki, iddiaçı hazırki tələblə qanunda nəzərdə tutulmuş müddəti keçdikdən ( kəsici müddətlə bağlı xx.xx.2014-cü il tarixdən hesablanmaqla) 6 il 3 ay sonra məhkəməyə müraciət etmişdir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun «B.Mürsəlovun şikayəti üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının xx xxx 2019-cu il tarixli qərarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair» xx xxxx 2020-ci il tarixli qərarında qeyd olunmmuşdur ki, Mülki Məcəllənin 354-cü maddəsi yalnız etibarsız əqdlərin məhkəmədə mübahisələndirilməsi müddətini özündə ehtiva etdiyindən, həmin müddət iddia müddəti kimi qiymətləndirilə bilməz və belə olan halda həmin Məcəllənin 375.2-ci maddəsinin tələbinə müvafiq olaraq iddia müddətinin tətbiqi barədə ərizənin verilib-verilməməsi qanunun həmin normasının hazırkı işə tətbiqi üçün əhəmiyyət kəsb etmir. Bununla yanaşı, Mülki Məcəllənin 354-cü maddəsinin əqdlərin etibarsızlığını müəyyən edən 14-cü fəsildə, iddia müddətinin isə həmin Məcəllənin 18-ci fəslində nəzərdə tutulması Məcəllənin 354-cü maddəsinin xüsusi norma olaraq iddia müddətinin tətbiqi ilə bağlı olmadığına dəlalət edir. Qanunvericiliyin bu norması onu nəzərdə tutur ki, maraqlı şəxs əqdin etibarsız sayılmasına əsas verən halları bildiyi gündən bir il ərzində həmin əqdin etibarsızlığına dair mübahisə açmaq hüququna malikdir. Həmin müddət keçdikdən sonra isə maraqlı şəxs bu hüququnu itirir. Qanunun mənasına görə, qeyd olunan müddət, hüququn itirilməsi ilə bağlı olmaqla iddia müddətinə deyil, kəsici müddətlərə aiddir. Belə ki, kəsici müddət – şəxsin müəyyən zaman ərzində öz hüququndan istifadə etməməsi nəticəsində həmin hüquq xitam verilməsini nəzərdə tutan müddətdir. Belə hallarda hüquqa xitam verilməsi yalnız zamanın keçməsindən deyil, müəyyənləşdirilmiş müddət ərzində hüquq sahibinin hərəkətsiz qalmasından irəli gəlir. Kəsici müddət subyektiv hüququn həyata keçirilməməsi və ya lazımi qaydada həyata keçirilməməsi halında bu hüququn vaxtından əvvəl xitamına səbəb olur. İddia müddəti və kəsici müddət arasındakı əsas fərqlər aşağıdakılardan ibarətdir: - iddia müddəti tələb hüququ üçün xarakterikdir, lakin ondan bəzi istisnaları mövcuddur. Məsələn, Mülki Məcəllənin 477.0.4-cü maddəsinə görə, əsas öhdəliyin icrası müddəti göstərilmədikdə və müəyyənləşdirilə bilmədikdə və ya tələbetmə məqamı ilə müəyyənləşdirilə bildikdə zaminliyə zaminlik müqaviləsinin bağlandığı gündən iki il ərzində kreditorun zaminə qarşı iddia irəli sürmədiyi halda xitam verilir. Kəsici müddət isə əqdi mübahisələndirmək hüququna və iddialara aiddir; - iddia müddətinin keçməsi tələb hüququnun özünün deyil, bu hüququn səlahiyyətli orqan vasitəsi ilə məcburi qaydada həyata keçirilməsi imkanının xitamına səbəb olur. Bu hal Mülki Məcəllənin 375.2 və 383-cü maddələrində öz əksini tapmışdır. Kəsici müddətlər isə hüququn özünün xitamı ilə nəticələnir; - iddia müddəti cavabdehin verdiyi ərizə əsasında tətbiq edilir (Mülki Məcəllənin 375.2-ci maddəsi). Kəsici müddət isə məhkəmənin öz təşəbbüsü ilə nəzərə alınır; - iddia müddəti dayandırıla (Mülki Məcəllənin 379-cu maddəsi), kəsilə (Mülki Məcəllənin 380-ci maddəsi) və müəyyən hallarda bərpa edilə (Mülki Məcəllənin 382-ci maddəsi) bilər. Kəsici müddətlər isə qanunda birbaşa nəzərdə tutulan hallar istisna olmaqla, dayandırıla və kəsilə bilməz. Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun Mülki Məcəllənin 377.1-ci maddəsinin tətbiqi ilə bağlı formalaşdırdığı hüquqi mövqeyə görə, qanunverici əmlak və qeyri-əmlak hüquqlarının pozulmasına dair iddia hüququna tətbiq edilən iddia müddətinin axımının başlanmasını şəxsin hüququnun pozulduğunu bildiyi və ya bilməli olduğu günlə şərtləndirmişdir. Şəxsin öz əmlak və ya qeyri-əmlak hüququnun pozulduğunu bildiyi hal elə hüquqi faktdır ki, onu bilmək şəxsdən asılı olmur. O, müəyyən müddət keçdikdən sonra bu hüquqi fakt barədə hər hansı mənbədən xəbər tutur və hüququnun pozulduğunu bilir. Qanun iddia müddətinin axımının başlanmasını obyektiv anla deyil, subyektiv anla əlaqələndirir. Məhz bu andan maddi mənada iddia hüququ əmələ gəlir. Maddi mənada iddia hüququ dedikdə, mülki hüquqların məcburi həyata keçirilməsi imkanı başa düşülür və bu imkan müəyyən müddətlə məhdudlaşır. Azərbaycan Respublikası MPM-in 77.1-ci maddəsinə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Bununla belə, tərəfin öz tələblərini təsdiq etmək üçün təqdim etdiyi sübutlar Azərbaycan Respublikası MPM-in 81-ci maddəsinin tələblərinə uyğun olmalıdır. Öz növbəsində, yazılı sübutlar iddianın və ya ona qarşı verilmiş etirazın əsaslarını təşkil edən halları təsdiq edən sübutetmə vasitələridir. Yazılı sübutlar hər hansı bir nəticəyə gəlmək üçün zəruri olan məlumatları özündə əks etdirir. Bununla əlaqədar qanunverici yazılı sübutların əslinin və ya lazımi qaydada təsdiq olunmuş surətinin təqdim olunmasını tələb edir (Azərbaycan Respublikası MPM-in 89.3-cü maddəsi). Məhkəmə xüsusilə vurğulayır ki, hətta mübahisə predmeti olan ipoteka müqavilələsi iddiaçının qeyd etdiyi əsaslar səbəbilə etibarsız olsaydı belə, iddiaçı tərəfindən bu əqdin etibarsızlığını mübahisələndirmə müddəti ötürüldüyündən (kəsici müddət tətbiq edilməklə xx.xx.2014-cü il tarixdən hesablanmaqla 6 il 3 ay), tələb rədd edilməlidir. Çünki, Mülki Məcəllənin 354.1-ci və 354.2-ci maddələrinə görə, əhəmiyyətsiz əqdin etibarsızlığı nəticələrinin tətbiqi haqqında iddia onun icrasına başlanıldığı gündən bir il ərzində irəli sürülə bilər. Bu Məcəllənin 347.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş hal istisna olmaqla, maraqlı şəxs əqdin bağlanmasına təsir etmiş zorakılığa və ya hədəyə son qoyulduğu gündən və ya əqdin etibarsız sayılmasına əsas verən halları bildiyi və ya bilməli olduğu gündən bir il ərzində əqdi mübahisə edə bilər. Vacib əhəmiyyətli yanılmanın təsiri altında bağlanmış əqd mübahisəyə əsasən məlum olduğu andan bir ay ərzində mübahisə edilə bilər. İddiaçı, həm əqdin əhəmiyyətsiz əqd olduğuna, həm də MM-in 340.1-ci və 340.2-ci maddələrinə istinad etdiyindən, həmin tələbə MM-nin 354.1-ci və 354.2-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş bir illik kəsici müddət şamil edilir. Həmin müddətin axımının başlandığı tarix hesablanarkən şəxsin öz hüququnun pozulduğunu bildiyi və ya bilməli olduğu gün nəzərə alınmalıdır. Hazırki işin hallarından və tərəflərin izahatlarından belə məlum olur ki, iddiaçı mübahisə predmeti olan ipoteka müqaviləlsi bağlanarkən öz hüquqlarının pozulduğunu bilməli idi. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun Viktor Ozerovun şikayəti üzrə xx xxxxx 2011-ci il tarixli qərarında göstərilmişdir ki, iddia müddətinin axımının başlanğıcı bir tərəfdən subyektiv hüququn pozulduğu obyektiv anla, digər tərəfdən isə səlahiyyətli şəxsin öz hüquqlarının pozulduğunu bildiyi və ya bilməli olduğu subyektiv anla əlaqəlidir. Bu iki amilin mövcudluğu, habelə onların heç də həmişə üst-üstə düşməməsi iddia müddətinin başlanğıcının təyin olunmasına təsir göstərən mühüm faktordur. Beləliklə, məhkəmə hesab edir ki, İddiaçı Cavabdeh ASC-yə qarşı «ipoteka müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsi» tələbinə dair iddiası əsassız olduğuna görə təmin edilməməlidir. Azərbaycan Respublikası MPM-nin 119.1-ci maddəsinə görə, məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə münasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. Məhkəmə hesab edir ki, iddia təmin olunmadığı üçün iddiaçı tərəfindən ödənilmiş dövlət rüsumu ona aid edilməlidir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 14.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Məhkəmə iş üzrə sübutlara Mülki Prosessual Məcəllənin 88-ci maddəsinin tələblərinə uyğun olaraq obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət vermiş, iddia ərizəsində qoyulmuş tələblər üzrə nəticəyə gələrkən isə Mülki Prosessual Məcəllənin 217.4-cü maddəsində təsbit edilmiş bilavasitəlilik prinsipinə uyğun olaraq yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlara əsaslanmışdır. Şərh olunanlara əsaslanaraq və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216-220, 227, 233 və 360-cı maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə QƏT ETDİ: İddiaçı Cavabdeh ASC-yə (əvvəlki xxxx bank" İKB ASC ) qarşı «ipoteka müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsi» tələbinə dair iddiası təmin edilməsin. Məhkəmə xərcləri iddiaçıya aid edilsin. Qətnamədən tərəflərə rəsmən təqdim edildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Nəsimi Rayon Məhkəməsi vasitəsi ilə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasına apellyasiya şikayəti verilə bilər. Qətnamədən şikayət verilmədikdə, qəbul edildiyi gündən bir ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Hakim Ramin Xəlilov