Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Astara rayonu İş № 2(018)-1128/2023 05.09.2023 ASTARA RAYON MƏHKƏMƏSİ Astara Rayon Məhkəməsinin hakimi Məmmədov Mübariz İsfəndiyar oğlunun sədrliyi, Paşabəyli Yusifkamal Elçin oğlunun katibliyi, İddiaçı MMC-nin nümayəndəsi X1 iştirakları ilə, İddiaçı MMC-nin Cavabdeh qarşı «nisyə götürülmüş malların pulunu, öhdəliyin icra edilməməsinə görə faizlərin və cərimənin ödənilməsi tələbinə dair» iddiası üzrə mülki işə Astara Rayon Məhkəməsinin inzibati binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq MÜƏYYƏN ETDİ: İddiaçı MMC-nin nümayəndəsi X2 Cavabdeh qarşı «nisyə götürülmüş malların pulunu, öhdəliyin icra edilməməsinə görə faizlərin və cərimənin ödənilməsi tələbinə dair» iddia ərizəsi ilə Astara Rayon Məhkəməsinə müraciət edərək, Cavabdeh 5963 (beş min doqquz yüz altmış üç) manat əsas borc, 586 (beş yüz səksən altı) manat peniya, 11926 (on bir min doqquz yüz iyirmi altı) manat cərimə olmaqla cəmi 18475 (on səkkiz min dörd yüz yetmiş beş) manat və ödənilmiş dövlət rüsumuna görə 145 (bir yüz qırx beş) manat 90 (doxsan) qəpik pulun ödənilməsinə dair qətnamə çıxarılmasını Məhkəmədən xahiş etmişdir. Məhkəmə baxışı iclasında iştirak edən İddiaçı MMC-nin nümayəndəsi X2 iddianı müdafiə edib izahat verərək bildirdi ki, İddiaçı MMC ilə Cavabdeh arasında 04 oktyabr 2022-ci il tarixli, 00000293 nömrəli hissə-hissə ödəmə şərti ilə nisyə alqı-satqı müqaviləsi bağlamışdır. Həmin müqaviləyə əsasən Cavabdeh "xxxx" MMC - nin Astara mağazasından cəmi 9955 (doqquz min doqquz yüz əlli beş) manat dəyərində aşağıdakı qeyd edilən adlarda mallar-marsel yataq mebeli 3450 (üç min dörd yüz əlli) manat dəyərində, layn stullar 6 ədəd 780 (yeddi yüz səksən) manat dəyərində, dərya dolab 210x200 ölçüdə 980 (doqquz yüz səksən) manat dəyərində, dərya təkli çarpayı 370 (üç yüz yetmiş) manat dəyərində, dərya bens 170 (bir yüz yetmiş) manat dəyərində, dərya kompyuter masa 450 (dörd yüz əlli) manat dəyərində, dərya pastelniy 400 (dörd yüz) manat dəyərində, mətbəxt mebeli 1365 (bir min üç yüz altmış beş) manat dəyərində, sıcilya rufiq 250 (iki yüz əlli) manat dəyərində, antakiya künc divan dəyəri 1740 (bir min yeddi yüz qırx) manat dəyərində mebelləri nisiyə götürmüşdür. Həmin müqavilədə ona ödəniş cədvəli təqdim edilmişdir və o, həmin ödəniş cədvəlində qeyd olunan məbləği müəyyən olunmuşmüddətdə “GSTC" MMC - nin Astara filalindaki mağazasına ödəməli idi. Həmin müqavilənin 2 -ci maddəsində qeyd edilir ki, “ödəniş cədvəli üzrə ödənişlərdə gecikmələr aşkarlanıbsa, müddəti keçmiş məbləğin hər növbəti təqvim gününə hesablanmış 1% - dək həcmdə“Müştəri”mübahisəsiz olaraq penya ödəyir. Həmin müqavilənin 5-ci maddəsində qeyd olunur ki, "Müştəri"ödəniş cədvəlinin tələblərini 3 aydan artıq müddətə yerinə yetirmədikdə,"xxxx"-nin Müqavilənin qiymətinin ödənilməmiş hissəsinin iki qatının (200%) və AZN məbləğində cərimənin ödənilməsi barədə tələbini dərhal və mübahisəsiz yerinə yetirməlidir. Müqavilə Cavabdeh qızi tərəfindən qeyd şərtsiz imzalanmış və o öhdəlik götürüb imzalamışdır ki, müqavilənin bəndləri mənə aydındır, tam razıyam və imzamla təsdiq edirəm. Lakin sonradan Cavabdeh müqavilənin şərtlərinə əməl etməmiş, üzərinə götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirməkdən imtina edir. Aparilmiş hesablamya görə Cavabdeh 1000 (bir min) manat ilkin ödənişetdiyi üçün onun ödəniş cədvəli 17.11. 2022 - ci ildən başlayır. Cavabdeh 29. 02. 2022 - ci ilə qədər həmin borcdan 1992 AZN pul ödəmişdir. Ondan sonra o, nisiyyəgötürdüyü mebelin pulunu ödəməmişdir. Müqavilənin 2- ci maddəsinə əsasən “ödənişcədvəli” üzrə ödənişlərdə gecikmələr aşkarlanırsa, müddəti keçmiş məbləğin hər növbəti təqvim gününə hesablanmış 1%- dək həcmdə “Müştəri” mübahisəsiz olaraq penya ödəyir. Aylıq odənilməmiş məbləq 498 manatdır, onunda günlük bir faizi 4 manat 89 qəpik, aylıq 1% 146 manat 70 qəpikdir, ödənilmə 4 aydır aparılmır ki, həmin müddət ərzindədə 1% penyanın məbləği 586 manat 80 qəpik təşkil edir. Həmin müqavilənin 5- ci maddəsindəqeyd olunur ki, Müştəri ödəniş cədvəlinin tələblərini 3 aydan artıq müddətə yerinəyetirmədikdə, GSTC-nin Müqavilənin qiymətinin ödənilməmiş hissəsinin iki qatinin (200%) AZN məbləğində cərimənin ödənilməsi barədə tələbini dərhal və mübahisəsiz yerinə yetirməlidir. Cavabdeh müqavilənin ödənilməmiş hissəsi 5963 (beş min doqquz yüz altımış üç) manat təşkil edir ki, bununda iki qatı (200 %) 11926 ((on bir min doqquz yüz iyirmi altı) manat təşkil edir. Beləliklə də Cavabdeh qızinin İddiaçı MMC-yə cəmi 18475 (on səkkiz min dörd yüz yetmiş beş) manat borcu yaranmışdır. Odur ki, o, iddianın təmin edilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etdi. Məhkəmə baxışı iclasının vaxtı və yeri barədə lazımi qaydada xəbərdarlıq edilməsinə baxmayaraq digər cavabdehlər Cavabdeh məhkəmə baxışı iclasına gəlməmiş və gəlməməsinin səbəbi (səbəbləri) barədə Məhkəməyə heç bir məlumat verməmişlər. Məhkəmə Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin (MPM-in) 185.5-ci maddəsinə əsasən hazırki mülki işə digər cavabdehlərin iştirakları olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Məhkəmə məhkəmə baxış iclasında iştirak edən tərəflərin izahatlarını dinləyib, iş materiallarını araşdıraraq belə hesab edir ki, iddia qismən təmin olunmalıdır. Məhkəmə gəldiyi nəticəni aşağıda qeyd olunanlarla əsaslandırır. Mülki işə əlavə edilmiş ödəniş qəbzindən görünür ki, iddiaçı Məhkəməyə müraciət etmək üçün 145 (bir yüz qırx beş) manat 90 (doxsan) qəpik məbləğində olan dövlət rüsumunu dövlət büdcəsinə ödəmişdir. Mülki işə əlavə edilmiş İddiaçı MMC ilə Cavabdeh arasında bağlanmış 04 oktyabr 2022-ci il tarixli, 00000293 nömrəli alqı-satqı müqaviləsindən görünür ki, Cavabdeh "xxxx" MMC - nin Astara mağazasından cəmi 9955 (doqquz min doqquz yüz əlli beş) manat dəyərində aşağıdakı qeyd edilən adlarda mallar-marsel yataq mebeli 3450 (üç min dörd yüz əlli) manat dəyərində, layn stullar 6 ədəd 780 (yeddi yüz səksən) manat dəyərində, dərya dolab 210x200 ölçüdə 980 (doqquz yüz səksən) manat dəyərində, dərya təkli çarpayı 370 (üç yüz yetmiş) manat dəyərində, dərya bens 170 (bir yüz yetmiş) manat dəyərində, dərya kompyuter masa 450 (dörd yüz əlli) manat dəyərində, dərya pastelniy 400 (dörd yüz) manat dəyərində, mətbəxt mebeli 1365 (bir min üç yüz altmış beş) manat dəyərində, sıcilya rufiq 250 (iki yüz əlli) manat dəyərində, antakiya künc divan dəyəri 1740 (bir min yeddi yüz qırx) manat dəyərində mebelləri nisiyə götürmüşdür. Həmin müqavilənin 2 – ci maddəsində qeyd edilir ki, “ödəniş cədvəli üzrə ödənişlərdə gecikmələr aşkarlanıbsa, müddəti keçmiş məbləğin hər növbəti təqvim gününə hesablanmış 1% - dək həcmdə “Müştəri” penya ödəyir. Həmin müqavilənin 5 – ci maddəsində qeyd olunur ki, “Müştəri” ödəniş cədvəlinin tələblərini 3 aydan artıq müddətə yerinə yetirmədikdə, "xxxx" – nin Müqavilənin qiymətinin ödənilməmiş hissəsinin iki qatının (200%) və AZN məbləğində cərimənin ödənilməsi baarədə tələbini dərhal və mübahisəsiz yerinə yetirməlidir. Mülki işə əlavə edilmiş İddiaçı MMC-nin arayışından məlum olur ki, İddiaçı MMC ilə bağlanmış müqavilərə əsasən Cavabdeh ilkin ödəniş olaraq 1000 (bir min) manat, 29 fevral 2022-ci il tarixə kimi 1992 (bir min doqquz doxsan iki) manat ödəniş etmiş, 6963 (altı min doqquz yüz altmış üç) manat manat ödənilməyən borcu qalmışdır. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin (MM-in) 324.1-ci maddəsinə müvafiq olaraq əqd mülki hüquq münasibətinin əmələ gəlməsinə, dəyişdirilməsinə və ya xitamına yönəldilmiş birtərəfli, ikitərəfli və ya çoxtərəfli iradə ifadəsidir. Azərbaycan Respublikası MM-in 329.2-ci maddəsinə əsasən əqdlər şifahi və ya yazılı (sadə və ya notarial) formada bağlanır. Həmin Məcəllənin 329.3-cü maddəsinə görəşifahi bağlana bilən əqd o halda bağlanmış sayılır ki, şəxsin əqdi bağlamaq iradəsi onun rəftarından məlum olur. Azərbaycan RespublikasıMM-in 385.1-ci maddəsinə görə öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. Həmin Məcəllənin 442-ci maddəsinə müvafiq olaraq öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. Azərbaycan RespublikasıMM-in 567-ci maddəsində qeyd olunub ki, alğı-satqı müqaviləsinə görə satıcı əşyanı alıcının mülkiyyətinə verməyi, alıcı isə əşyanı qəbul edib əvəzində müəyyənləşdirilmiş pul məbləğini (qiyməti) ödəməyi öhdəsinə götürür. Azərbaycan Respublikası MM-in 598.1-ci maddəsinə görə əgər alğı-satqı müqaviləsində ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa və öhdəliyin mahiyyətindən ayrı qayda irəli gəlmirsə, alıcı əşyanı satıcıdan bilavasitə təhvil almazdan əvvəl və ya təhvil aldıqdan sonra ödəməlidir. Azərbaycan Respublikası MM-in 600.1-ci maddəsinə əsasən alğı-satqı müqaviləsində əşyanın alıcıya verildikdən müəyyən müddət sonra ödənilməsinin (əşyaların nisyə satışının) nəzərdə tutulduğu halda alıcı ödənişi müqavilədə nəzərdə tutulan müddətdə, müqavilədə belə müddət nəzərdə tutulmadıqda isə bu Məcəllənin 427ci maddəsinə uyğun müəyyənləşdirilmiş müddətdə həyata keçirməlidir. Həmin Məcəllənin 600.2-ci maddəsinə əsasən əşyaların nisyə satışı satış günü qüvvədə olmuş qiymətlər üzrə həyata keçirilir. Nisyə satılmış əşyaların qiymətinin sonradan dəyişməsi, əgər müqavilədə ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa, yenidən hesablaşmaya səbəb olmur. Həmin Məcəllənin 600.4-cü maddəsinə qeyd edilir ki, əşyanı təhvil almış alıcı onu alğı-satqı müqaviləsində nəzərdə tutulan müddətdə ödəmək vəzifəsini icra etmədikdə satıcı verilmiş əşyanın ödənilməsini və ya ödənilməmiş malın qaytarılmasını tələb edə bilər. Həmin Məcəllənin 472.2-ci maddəsinə əsasən əgər zaminlik müqaviləsində ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa, faizlərin, borc tutulması üzrə məhkəmə xərclərinin və borclunun öhdəliyi icra etməməsi və ya lazımınca icra etməməsi nəticəsində kreditora dəyən digər zərərin əvəzinin ödənilməsi də daxil olmaqla, zamin kreditor qarşısında borclu ilə eyni həcmdə məsuliyyət daşıyır. İş materiallarından da məlum olur ki, hazırki mülki iş üzrə satıcı «X4 Company” MMC alqı-satqı müqaviləsində nəzərdə tutulan əşyaları alıcılara vermişdir, lakin alıcılar əşyaların dəyəri olan pulu müəyyən olunmuş müddətdə satıcıya tam olaraq ödəməmişlər. Belə olan halda məhkəmə hesab edir ki, iddia əsaslı olduğuna görə qismən təmin edilməlidir. İddia tələbini qismən təmin edən məhkəmə iş üzrə toplanmış sübutların məcmusuna qiymət verərək, habelə qanunvericilik aktlarının müddəalarına istinad edərək belə qənaətə gəlir ki, iddiaçının tələb etdiyi Cavabdeh ilə bağlanmış 04 oktyabr 2022-ci il tarixli, 00000293 nömrəli müqaviləsi üzrə iddia etdiyi 11926 (on bir min doqquz yüz iyirmi altı) manat məbləğində cərimə pulu azaldılaraq 5500 (beş min beş yüz) manat məbləğində həddində müəyyən edərək, bu halı qanuni və əsaslı hesab etmişdir. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 462.1-ci maddəsinə əsasən dəbbə pulu müqavilə ilə müəyyənləşdirilən, öhdəliyin icra edilmədiyi və ya lazımınca icra edilmədiyi, o cümlədən icranın gecikdirildiyi halda borclunun kreditora ödəməli olduğu pul məbləğidir. Həmin Məcəllənin 467-ci maddəsinə əsasən məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq tənasübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azalda bilər. Tənasüb müəyyənləşdirilərkən kreditorun həm əmlak mənafeləri, həm də bütün əsaslı mənafeləri nəzərə alınır. Azərbaycan Respublikası MPM-in 217.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmənin qətnaməsi qanuni və əsaslı olmalıdır. Həmin Məcəllənin 217.4-cü maddəsinə əsasən isə məhkəmə (hakim) öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Azərbaycan Respublikası MPM-in 14.2-ci maddəsinin tələbinə görə məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Həmin Məcəllənin 77.1-ci maddəsinə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Həmin Məcəllənin 88-ci maddəsinə görə isə məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur. Azərbaycan Respublikası MPM-in 124.1-ci maddəsinə görə işə baxılması ilə əlaqədar məhkəmənin çəkdiyi xərclər və iddiaçının ödəməkdən azad edildiyi dövlət rüsumu, iddia tələblərinin təmin edilmiş hissəsinə mütənasib olaraq dövlət mədaxilinə cavabdehdən alınır. İddia qismən təmin olunduğu üçün iddia tələblərinin təmin edilmiş hissəsinə mütənasib olaraq iddiaçı tərəfindən dövlət büdcəsinə ödənilmiş 145 (bir yüz qırx beş) manat 90 (doxsan) qəpik dövlət rüsumunun 100 (bir yüz) manat hissəsi cavabdehlərdən müştərək qaydada alınaraq iddiaçının xeyrinə ödənilməlidir. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası MPM-in 216-220 və 222-ci maddələrinin göstərişini rəhbər tutaraq Məhkəmə qət etdi: İddiaçı MMC-nin Cavabdeh qarşı «nisyə götürülmüş malların pulunu, öhdəliyin icra edilməməsinə görə faizlərin və cərimənin ödənilməsi tələbinə dair» iddiası qismən təmin olunsun.
1. 04 oktyabr 2022-ci il tarixli, 00000293 nömrəli müqavilə üzrə Cavabdeh 5963 (beş min doqquz yüz altmış üç) manat əsas borc, 586 (beş yüz səksən altı) manat peniya və 5500 (beş min beş yüz) manat cərimə olmaqla cəmi 11549 (on bir min beş yüz qırx doqquz) manat məbləğində pul alınıb, iddiaçı «X4 Company” MMC-yə verilsin.
2. İddiaçı tərəfindən dövlət büdcəsinə ödənilmiş dövlət rüsumuna görə 100 (bir yüz) manat pul Cavabdeh alınaraq iddiaçı «X4 Company” MMC-yə verilsin.
3. İddia 6926 (altı min doqquz yüz iyirmi altı) manat hissədə təmin edilməsin. Qətnamə rəsmi qaydada verildikdən sonra 01(bir) ay müddətində Astara Rayon Məhkəməsi vasitəsilə Şirvan Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər. Məhkəmə qətnaməsindən şikayət verilməmişdirsə, qəbul edildiyi gündən 1(bir) ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Qətnamə qanuni qüvvəyə mindikdən sonra icra edilir.
Hakim: Mübariz Məmmədov.