Şəmkir Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(076)-2542/2024

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Şəmkir rayon İş № 2(076)-2542/2024 20.08.2024 ŞƏMKİR RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Məhəmmədi Həvayət Kəmaləddin qızının sədrliyi, Niftalıyev Kənan Nazim oğlunun katibliyi, İddiaçı və onun vəkili X3 iştirakı ilə, İddiaçı Cavabdehnə qarşı “borcun silinməsi” tələbinə dair iddia ərizəsi üzrə mülki işə açıq məhkəmə iclasında baxaraq, müəyyənetdi: İddiaçı Cavabdehnə qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, cavabdehin mərhum əri X4 barəsində tətbiq etdiyi 3214,08 manat məbləğində borcun əsassız hesab edilərək hesabından silinməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddiaçı tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, cavabdehlə mərhum əri X7 arasında bağlanmış müqavilə əsasında mavi qazdan istifadə edir və sərf olunan qazın sərfiyyat xərcini qaz xəttinə quraşdırılmış, mərhum əri X4 adına sənədləşdirilmiş qaz sayğacının hesablaması üzrə mütəmadi olaraq ödəmişlər. Əlavə olaraq bildirir ki, həyatlarında 1990-cı illərdən əvvəl damı kimi istifadəsində olmuş, sonralar isə istifadə etmədiyi tikiliyə qaz sayğaclarının olmadığı zaman ana xətdən çəkilmiş qaz xətti olmuşdur ki, sonradan, yeni evinini inşa etdirib həmin evə köçdükdən sonra həmin qaz xətti istifadəsiz qalaraq turbası çürümüş vəziyyətdə olması səbəbindən cavabdehin yerli əməkdaşlarına həmin çürümüş və istifadə olunmayan qaz xəttini kəsilərək yerinin qaynaq edilməsini tələb etməyinə baxmayaraq müxtəlif bəhanə ilə yubadırlar. Nəhayət, cavabdehin əməkdaşları 2023-cü ilin noyabr ayının əvvəllərində evinə gələrək dəfələrlə kəsilib bağlanmasını tələb etdiyi istifadəsiz qaz xətti olan çürümüş turbanı kəsmiş və yerini qaynaqla bağlamış, cavabdehlərin əməkdaşları da etiraf etdilər ki, doğrudan da həmin turba çürümüş və istifadəsiz olaraq qalmışdır. Həmçinin həmin istifadəsiz xəttin üzərində olan krant da bağlı vəziyyətdə olmuşdur. Ancaq təxminən bir həftədən sonra cavabdehin əməkdaşları evinə gələrək evində sayğacla istifadə etdiyi qaz xətti üzrə təbii qazın evindən verilişini dayandırmış, səbəbini soruşduqda isə guya onların qazdan borcu olmuş və həmin borcu ödəməmişlər. O istifadə etdiyi qaza görə heç vaxt borcu olmamasını bildirmişdir. Əməkdaşlar borcun səbəbini İdarədən tərtib edilmiş aktın surətini götürməklə öyrənə biləcəyini bildirmişlər. Şəmkir Rayon Qaz İstismarı İdarəsindən aldığı, cavabdehin əməkdaşları tərəfindən xx.xx.2023-cü il tarixli «Təbii qazdan istifadə qaydalarının pozulması haqqında» ******* №-li aktda qeyd edilmişdir ki, «Abonent sayğacdan kənar qeyri-qanuni təbii qazdan qanunsuz istifadə edib, kənar xətt ləğv edilsin, dəymiş ziyan hesablansın». Eyni zamanda həmin aktda istehlakçının nümayəndəsi olaraq mərhum ərim Yusif Həsənov qeyd edilmişdir, halbuki, əri Yusif Həsənov xx.xx.2021-ci il tarixdə vəfat etmişdir. Özü ağır dərəcəli şəkər xəstəliyindən əziyyət çəkir, maddi vəziyyətinin həddən artıq ağır olmasına baxmayaraq qeyd etdiyi kimi cavabdehin əməkdaşları da evinə gələn qaz xəttini kəsməklə onun ailəsini əlavə ağır maddi ziyan vurmuşdur. Qeyd etdiyi kimi sayğacdan kənar qoşulma hesab edilən xətt 1990-cı illərdən istifadəsiz qalaraq çürümüş turba olmuşdur ki, həmin turba ilə heç vaxt qaz verilməmiş və istifadə olunmamışdır. Ona görə də cavabdehin əməkdaşları tərəfindən mərhum əri Yusif Həsənovun adına tərtib edilmiş qaz sərfiyyatına dair Saldo cədvəlində 2023-cü il üzrə hesablanmış 3214,08 manat məbləğində borcu əsassız hesablanmış borc hesab edir. Cavabdehin mərhum ərinin adına tətbiq etdiyi əsassız borc heç bir reallığı əks etdirmir. Qeyd edilənlərə əsasən cavabdehin mərhum əri X4 barəsində tətbiq etdiyi 3214,08 manat məbləğində borcun əsassız hesab edilərək hesabından silinməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasında İddiaçı və onun vəkili X8 iddianın məzmununa uyğun izahat verərək, ünvan 1 ünvanda yerləşən yaşayış sahəsində qazdan istifadəyə görə Yusif Həsənovun adına hesablanmış 3214,08 manat borcun silinməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasında şahid qismində ifadə vermiş X5 ifadəsində göstərmişdi ki, iddiaçı onun gəlini, yəni rəhmətik qardaşı Həsənov Yusifin arvadıdır. Onlar 5-6 il ərzində qazdan istifadə etməmişlər. Sonra isə qaz çəkəndə evlərin arasında qaz xətti qalmışdır. Həsənov Yusif dəfələrlə Cavabdeh müraciət edib ki, gəlin həmin turbanı sökün, o elə çürüyüb gedir. Lakin gələn olmamışdır və turba istifadəsiz qalmışdır. Cavabdeh məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə lazımı qaydada xəbərdar edilməklə məhkəmə iclasına çağırılmış, lakin cavabdeh məhkəmə iclasında nümayəndəsinin iştirakını təmin etməmiş və nümayəndənin iştirakını təmin etməməsinin səbəbləri barəsində məhkəməyə məlumat verməmişdir. Məhkəmə Azərbaycan Respublikası MPM-in 185.5-ci maddəsinə əsasən, mülki işə cavabdehin nümayəndəsinin iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Məhkəmə iddiaçının və onun nümayəndəsini dinləyib, iş materiallarını araşdıraraq, habelə mübahisəli münasibətləri tətbiq olunmalı hüquq normaları baxımından qiymətləndirərək hesab edir ki, iddia təmin edilməlidir. Bələ ki, iş materiallarında olan xx.xx.2024-cü il tarixli aktdan görünün ki, ünvan 2 ünvanda yerləşən, mərhum X7 ilə arvadı İddiaçı məxsus olan və birgə yaşadıqları fərdi yaşayış evinin həyətində yerləşən, 1990-cı illərdən əvvəl inşa etdirmiş olduqları və bir müddət yaşadıqları əl damı kimi mövcud olmuş tikiliyə qəsəbəsində qaz sayğaclarının quraşdırılmasından əvvəl digər sakinlərə çəkildiyi kimi, ana xəttə qoşulmuş qaz xətti olmuş, sonralar Yusif Həsənov və İddiaçı özlərinə məxsus həmin həyətdə inşa etdirdikləri yeni fərdi yaşayış evinə köçərək həmin evə qaz sayğacına quraşdırılmış yeni qaz xətti çəkdirərək təbii qaz yanacağına olan tələbatlarını ödəmişlər. Köhnə, əl damına çəkilmiş, sayğaca qoşulmamış qaz trubasından qaz yanacağı üçün isə istifadə olunmayaraq turba paslanaraq çürümüş, Yusif Həsənov vəfat edənədək, sonradan isə arvadı İddiaçı dəfələrlə qaz işçilərindən həmin köhnə, istifadə olunmayan qaz xəttinin kəsilib bağlanması üçün müraciət etmiş, nəhayət 2023-cü ilin noyabr ayında isə həmin köhnə qaz xətti kəsilərək bağlanmışdır. İş materiallarında olan AZ-İİ 183143 nömrəli xx.xx.2021-cü ölüm haqqında şəhadətnamənin təsdiq olunmuş sürətindən görünür ki, X12 xx.xx.2021-ci ildə ölmüşdür. İş materiallarında olan İİ-ЖГ 280248 nömrəli xx.xx.1979-cü il tarixli nikah haqqında şəhadətnamədən görünür ki, X7 və X9 xx.xx.1979-cü ildə nikah bağlamışdılar. Nikah bağlanan sonra ərə “Həsənov”, arvada “Həsənova” soyadı verilmişdir. İş materiallarında olan xx.xx.2023-cü il tarixli ******* nömrəli təbii qazdan istifadə qaydalarının pozulması haqqında aktdan görünür ki, Həsənov Yusif yaşadığı sahəsində baxış keçirilmiş və sayğacdan kənar qeyri-qanuni təbii qazdan qanunsuz istifadə edir. İş materiallarında xx.xx.2023-cü il tarixli “dəymiş ziyanın bərpasına dair tələbnamə”dən görünür ki, istehlakçı X6 adına olan, ünvan 1 ünvanda yerləşən sayğaca baxış keçirilmiş və müəyyən edilmişdir ki, sayğacdan kənar qeyri-qanuni qaz xətti vasitəsi ilə təbii qazdan istifadəsi aşkar olunmuşdur. Ona görə 26784 m3 qaz sərfiyyatı hesablanmışdır. İş materiallarında olan abonent X1 görünür ki, iddiaçının abonent hesabına 2023-cü ilin noyabr ayında 3214,08 manat cərimə hesablanmışdır. Məhkəmə qeyd edir ki, İddiaçı hazırki iddia tələbinə baxılarkən, ilk öncə iddiaçının bu iddia tələbi irəli sürmək üçün subyektiv hüquqa malik olub-olmaması müəyyən edilməlidir. Yalnız belə subyektiv hüququn mövcudluğu və onun cavabdeh tərəfindən pozulması faktı müəyyən edildikdən sonra pozulmuş hüququn məhkəmə tərəfindən bərpa edilməsinə yol verilə bilər. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 30 iyul 2008-ci il tarixli qərarında qeyd olunan məsələ ilə bağlı ifadə olunmuş hüquqi mövqelərə görə mülki mübahisənin qanuni həlli üçün işə baxan məhkəmə ilk növbədə iddia qaldırmış şəxsin müvafiq subyektiv hüquqa malik olub-olmamasını araşdırmalıdır. Subyektiv hüquq üç elementin məcmusu kimi qiymətləndirilə bilər: öz hərəkətlərinə hüquqi ixtiyar; başqa (borclu) şəxslərdən tələb etmək hüququ; müdafiə hüququ. Subyektiv hüququn ikinci və üçüncü elementləri birinci elementin mövcudluğu ilə bağlıdır. Belə qaydalara riayət edilmədən subyektiv hüququn digər elementlərinin, yəni başqa şəxslərdən tələb etmək hüququnun yaranmasından, eləcə də həyata keçirilməsindən söhbət gedə bilməz. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin: 157.4-cü maddəsinə əsasən isə əgər mülkiyyətə qəsd və ya başqa maneələr əşyanı götürmədən və ya ondan məhrum etmədən törədilirsə, mülkiyyətçi qəsd edəndən bu hərəkətlərə son qoymağı tələb edə bilər. Bu cür hərəkətlər davam etdirildikdə mülkiyyətçi həmin hərəkətlərə son qoyulmasını məhkəmə vasitəsi ilə tələb edə bilər. 157.8-ci maddəsinə əsasən mülkiyyətçi hüquqları mülkiyyətçi olmasa da, bu Məcəllədə və ya müqavilədə nəzərdə tutulan əsasla əmlaka sahiblik edən şəxsə də mənsubdur. 158.2-ci maddəsinə əsasən əmlak hüquqları həmin əmlakın mülkiyyətçisi olmayan şəxslərə də mənsub ola bilər. 158.4 cü maddəsinə əsasən mülkiyyətçi olmayan şəxsin əmlak hüquqları istənilən şəxs, o cümlədən mülkiyyətçi tərəfindən pozulmaqdan müdafiə edilir. Hazırki işin faktiki hallarından müəyyən olunur ki, Şəmkir rayon, Zəyəm qəsəbəsində olan fərdi yaşayış evinin təbii qazla təmin edilməsi üçün Cavabdeh İB ilə X7 (iddiaçının əri) arasında təbii qazın alqı-satqı müqaviləsi bağlanmışdır. X2 vəfat etmişdir. Həmin yaşayış evi isə hazırda iddiaçının istifadəsindədir, o, orada ailəsi ilə birlikdə yaşadığından qazdan istifadəyə görə həmin evə hesablanmış borc məbləğinin ödənilməsi onun öhdəliyindədir. Belə olan halda, iddiaçı istifadəsində olan evdə qazdan istifadəyə görə hesablanmış borcun silinməsini tələb etmək üçün subyektiv hüquqa malikdir. Beləliklə, iş materialları ilə müəyyən olunur ki, xx.xx.2023-cü il tarixdə iddiaçının yaşadığı evə verilən təbii qazın istehlak miqdarını ölçmək üçün quraşdırılmış baxış keçrilmişdir. Həmin baxış zaman müəyyən edilmişdir ki, sayğacdan kənar qeyri-qanuni təbii qazdan qanunsuz istifadəsi aşkar olunmuşdur. Buna görə, itirilmiş qazın hesablanaraq, cavabdeh tərəfindən iddiaçıdan itirilmiş qazın bərpası məqsədilə 3214,08 manat pul tələb edilir. Tərəflər arasında mübahisə Zenner G-4 markalı, **********5 nömrəli qaz sayğacına müdaxilə, yəni Şəmkir rayonu Zəyəm qəsəbəsi ünvanında fərdi yaşayış evinə kənar xətt qoşulması ilə bağlıdır. Cavabdeh bilavasitə iddiaçının yaşadığı ünvanda yerləşən qaz sayğacdan kənar qeyri-qanuni dəmir boru vasitəsi ilə qoşulma əsaslanaraq, iddiaçıya itirilmiş qazın bərpası üçün 3214,08 manat borc hesablamışdır. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 560.1-ci maddəsinə əsasən, mülki hüquqlar hüquqa uyğun həyata keçirilməlidir. Hüquqdan yalnız başqalarına ziyan vurmaq məqsədi ilə istifadə edilməsi yolverilməzdir. «Qaz təchizatı haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanununun 13-cü maddəsinin 8-ci bəndinə əsasən qaz paylayıcısı istehlakçıya verdiyi qazın dəyərini yalnız sayğacın göstəricilərinə əsasən tam hesablamalıdır və hər ay istehlakçıya məlumat (hesab) təqdim etməlidir (göndərməlidir). İstehlakçı tərəfindən qazın hesabı tam ödənildikdən sonra, qaz paylayıcısı tərəfindən yol verilmiş səhvə görə düzgün hesablanmamış qazın dəyərini qaz paylayıcısı istehlakçı tərəfindən ödənilməsini tələb edə bilməz. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 12 may 2011–ci il tarixli 80 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Qazdan istifadə qaydaları”nın 3.1.10–cu maddəsinə əsasən qazdan səmərəli istifadə, qaz qurğularının etibarlı və təhlükəsiz istismar edilməsi məqsədi ilə qaz paylayıcısı bu Qaydaların 2.11–1–ci və 2.11–2–ci bəndlərinin tələbləri nəzərə alınmaqla istehlakçıların qaz sayğaclarının işlək və toxunulmaz vəziyyətdə olmasını müəyyən etmək məqsədilə yaşayış sahələrinin daxilində quraşdırılmış qaz sayğaclarına 6 (altı) ayda 1 (bir) dəfə, digər qaz sayğaclarına isə 3 (üç) ayda 1 (bir) dəfə onlara baxış keçirməli, nəticəsini aktla rəsmiləşdirməli və aktın 1 (bir) nüsxəsini istehlakçıya təqdim etməlidir. Həmin Qaydaların 3.1.11–ci bəndinə əsasən qazdan səmərəli istifadə, qaz qurğularının etibarlı və təhlükəsiz istismar edilməsi məqsədi ilə qaz paylayıcısı qazpaylayıcı şəbəkəyə qanunsuz qoşulma hallarının qarşısının alınması məqsədilə qaz paylayıcısı tərəfindən müəyyən edilən, lakin bu Qaydaların 3.1.10–cu yarımbəndində nəzərdə tutulan qaydada və müddətlərdə şəbəkəyə baxış keçirməli və nəticəsini aktla rəsmiləşdirməlidir. Həmin Qaydaların 6.5-ci bəndinə əsasən qanunsuz qoşulma halları aşkar edildikdə, qaz paylayıcısı qanunsuz xətti dərhal qazpaylayıcı şəbəkədən ayırmaqla qazın verilməsini dayandırmalıdır. Sayğaca müdaxilə, habelə qanunsuz qoşulma halları aşkar edildikdə qaz paylayıcısı bu barədə akt tərtib etməli və həmin aktın 1 (bir) nüsxəsini barəsində akt tərtib edilmiş şəxsə (və ya onun səlahiyyətli nümayəndəsinə, yaxud yetkinlik yaşına çatmış ailə üzvlərindən birinə), 1 (bir) nüsxəsini isə inzibati xəta haqqında iş üzrə icraata başlanılması məsələsinə baxılması üçün EN-ə, cinayət tərkibinin əlamətləri olduqda isə cinayət təqibi orqanına təqdim etməlidir. İstehlakçının qazın talanmasında təqsirli olması həmin orqanların və ya məhkəmənin qərarı ilə müəyyən edildikdə qaz paylayıcısı vurulmuş zərərin ödənilməsini istehlakçıdan tələb etməlidir. Həmin Qaydaların 6.5–1–ci bəndinə əsasən istehlakçı tərəfindən qazın talanması məqsədilə sayğaca müdaxilə, habelə qanunsuz qoşulma nəticəsində qaz paylayıcısına vurulmuş zərərin hesablanması zamanı aşağıdakı şərtlər nəzərə alınır: 6.5–1.1. sayğaca müdaxilə, habelə qanunsuz qoşulma nəticəsində qazdan istifadə edildiyi müddət və həmin müddətin əhatə olunduğu ilin mövsümü; 6.5–1.2. əvvəlki dövrün orta gündəlik qaz sərfi; 6.5–1.3. istehlakçının istifadə etdiyi qaz qurğusunun xüsusiyyətləri (növü, maksimal saatlıq qaz sərfi) və qaz sayğacının markası. Həmin Qaydaların 6.5–2–ci bəndinə əsasən istehlakçı tərəfindən qazın talanması məqsədilə qaz sayğacına müdaxilə edildikdə (plomb qoparıldıqda, baxış şüşəsi sındırıldıqda, gövdəsi zədələndikdə və sayğaca vizual baxış nəticəsində qüsurun müəyyən edilməsi mümkün olan digər hallarda), qaz paylayıcısı tərəfindən pozuntu aradan qaldırılmalı və bu Qaydaların 3.1.10–cu yarımbəndinə uyğun olaraq qaz sayğacına keçirilmiş sonuncu baxış tarixindən sayğaca müdaxilə halları aşkar edildiyi tarixədək, lakin 3 (üç) aydan çox olmayan müddətdə istifadə edilmiş qazın dəyəri hər bir hal üzrə bu Qaydaların 6.5–1–ci bəndi ilə müəyyən edilmiş şərtlərin, habelə məişət abonentlərinə münasibətdə sutkanın on iki saatı, digər istehlakçılara münasibətdə isə onların işləmə saatı nəzərə alınmaqla hesablanır. Həmin Qaydaların 6.5–3–cü bəndinə əsasən istehlakçı tərəfindən qanunsuz qoşulma hallarında qaz paylayıcısı tərəfindən pozuntu aradan qaldırılmalı və qazpaylayıcı şəbəkəyə keçirilmiş sonuncu baxış tarixindən qanunsuz qoşulma halları aşkar edildiyi tarixədək, lakin on iki aydan çox olmayan müddətdə istifadə edilmiş qazın dəyəri hər bir hal üzrə bu Qaydaların 6.5–1–ci bəndi ilə müəyyən edilmiş şərtlərin, habelə məişət abonentlərinə münasibətdə sutkanın on iki saatı, digər istehlakçılara münasibətdə isə onların işləmə saatı nəzərə alınmaqla hesablanır. Həmin Qaydaların 6.5–4–cü bəndinə əsasən qaz paylayıcısının işçisi bu Qaydaların 6.5–ci bəndinə uyğun olaraq tərtib etdiyi akta vurulmuş zərərin bu Qaydaların 6.5–2–ci və 6.5–3–cü bəndlərinə uyğun olaraq hesablanmış məbləği barədə ilkin məlumatı əlavə edir. Akt qaz paylayıcısının işçisi və istehlakçı (və ya onun səlahiyyətli nümayəndəsi, yaxud yetkinlik yaşına çatmış ailə üzvlərindən biri) tərəfindən imzalanmalıdır. İstehlakçı (və ya onun səlahiyyətli nümayəndəsi, yaxud yetkinlik yaşına çatmış ailə üzvlərindən biri) aktı imzalamaqdan imtina etdikdə, bu barədə aktda müvafiq qeyd aparılır və yol verilmiş pozuntu texniki vasitələrlə (foto və ya videoçəkiliş aparılmaqla) qeydə alınır. İstehlakçı (və ya onun səlahiyyətli nümayəndəsi, yaxud yetkinlik yaşına çatmış ailə üzvlərindən biri) izahat və aktın məzmunu barəsində öz mülahizələrini təqdim etmək, habelə aktı imzalamaqdan imtina etməsinin səbəblərini göstərmək hüququna malikdir, bu izahatlar və mülahizələr akta əlavə olunur. Göründüyü kimi qanunvericiliyin tələbinə görə qaz paylayıcısı tərəfindən 3 ayda bir dəfə istehlakçının sayğacına baxış keçirilməsi və sayğacla bağlı pozuntu aşkar olunarsa nəticəsini aktla rəsmiləşdirməli olması və barəsində inzibati xəta haqqında iş üzrə icraata başlanılması barədə EN-ə müraciət etməli olması nəzərdə tutulsa da, cavabdehin əməkdaşı tərəfindən əsassız şəkildə 12 aylıq müddət nəzərə alınmaqla dəymiş ziyanın məbləği hesablanmışdır. Bütün bunlar isə cavabdeh tərəfindən mülki hüquqdan sui-istifadədir. İddiaçının abonent koduna vurulmuş itirilmiş qazın dəyərinə görə 3214,08 manat borc iddiaçının qanunla qorunan hüquqlarını pozur. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləninin 14.2-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Həmin Məcəllənin 77.1-ci maddəsinə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Qeyd olunanlara əsaslanaraq və Azərbaycan Respublikası MPM-nin 216-220, 227 və 360-cı maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə qətetdi: İddia təmin edilsin. ünvan 1 yerləşən yaşayış evi üzrə təbii qazdan istifadə qaydalarının pozulmasına görə abonent X6 hesablanmış 3214,08 (üç min iki yüz on dörd manat səkkiz qəpik) manat borc silinsin. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 ay müddətində Şəmkir Rayon Məhkəməsi vasitəsi ilə Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinin mülki kollegiyasına apellyasiya şikayəti verilə bilər. Hakim Həvayət Məhəmmədi