Ali Məhkəmə Qərar — İş №2(102)-2873/2019

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 2(102)-2873/2019 01.05.2019 ALİ MƏHKƏMƏ Azərbaycan Respublikası adından Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının QƏRARİ Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının hakimləri Allahverdiyev Qəhrəman Əli oğlu (sədrlik edən və məruzəçi) Xələfov İlqar Rəhim oğlu və Şadıyev Ənvər Əhməd oğlundan ibarət tərkibdə, ACnun katibliyi, İddiaçı, cavabdeh X4, vəkili DMnun, Cavabdeh5 və nümayəndəsi X2 iştirakları ilə, Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin MK-nın 03 dekabr 2018-ci il tarixli qətnaməsindən İddiaçı tərəfindən verilmiş kassasiya şikayəti üzrə işə 01 may 2019-cu il tarixdə baxaraq MÜƏYYƏN ETDİ: Mingəçevir Şəhər Məhkəməsinin 25 iyul 2018-ci il tarixli qətnaməsi ilə (sədrlik edən Ə.M.Hüseynov, iş 2(051)-1386/20 18) İddiaçı cavabdehlər Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinin yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin 17 saylı Ərazi İdarəsi, Cavabdeh2, Cavabdeh3, X7 və Cavabdeh5 qarşı alqı-satqı müqaviləsinin etibarsız sayılması, çıxarışın ləğv edilməsi və s. tələbinə dаir iddiası təmin edilməmiş, ödənilmiş dövlət rüsumu iddiаçıyа аid edilmişdir. Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin MK-nın 03 dekabr 2018-ci il tarixli, 2(107)-2592/2018 saylı qətnaməsi ilə (Ə.T.Məcidov (sədrlik edən və məruzəçi), hakimlər İ.F.Quliyev və M.A.Əsədli) Mingəçevir Şəhər Məhkəməsinin 25 iyul 2018-ci il tarixli, 2(051)-1386/2018 nömrəli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. İşin halları: İddiaçı iddiа ərizəsi ilə məhkəməyə mürаciət edərək, cavabdeh X7 ilə Cavabdeh2 arasında bağlanmış 02 mart 2017- ci il tarixli alqı-satqı müqaviləsinin etibarsız sayılması, 11.03.2017-ci ildə X4 adına verilmiş **********8211301 reyestr nömrəli qeydiyyatın və çıxarışın ləğv edilməsi, həmin çıxarışlarla qeydiyyata alınmış 51.6 kv.metr əmlaka onun mülkiyyət hüquqlarının qeydə alınması barədə qətnamə, Cavabdeh2 və İKun əməllərində olan cinayətlər barədə xüsusi qərar çıxarılmasını xahiş etmişdir. İş üzrə yuxarıda göstərilən məhkəmə aktları çıxarılmışdır. Kassasiya şikayətinin dəlilləri: İddiaçı apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsindən kassasiya şikayəti verərək, qətnamənin ləğv edilməsi və iddianın təmin olunması barədə yeni qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Kassasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normaları po zulmuş, düzgün tətbiq edilməmişdir. Məhkəmə kollegiyasının iclasında cavabdeh X7 və vəkili DM kassasiya şikayətini müdafiə edərək, şikayətin təmin edilməsi barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişlər. İddiaçı, Cavabdeh5 və nümayəndəsi X5 Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 67.1-ci maddəsinin tələblərinə əməl etməmiş, vəkilin iştirakı olmadan məhkəmə iclasına gəlmişlər. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 67.1-ci maddəsinə əsasən kassasiya və əlavə kassasiya qaydasında, habelə məhkəmə aktına yeni açılmış hallar üzrə yenidən baxıldıqda işdə iştirak edən şəxslər məhkəmə iclaslarında yalnız vəkillə birgə iştirak edirlər. Digər cavabdehlər məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə lazımı qaydada xəbərdar edilmələrinə baxmayaraq, məhkəmə iclasında iştirak etmə mişlər. Məhkəmə kollegiyası Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 415.3-cü maddəsinə əsasən işə onların iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Həmin maddənin tələbinə görə iclasın vaxtı və yeri haqqında lazımı qaydada xəbərdar edilmiş işdə iştirak edən şəxsdən hər hansı birinin üzrlü səbəb olmadan məhkəmə iclasına gəlməməsi işə baxılmasına mane olmur. Hüquqi məsələlər: Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 416-cı maddəsinə əsasən kassasiya instansiyası məhkəməsi apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq edilməsini yoxlayır. İşdə olan Azərbaycan Respublikası Dövlət Arxivinin Mingəçevir filialının X6 ünvanladığı 22 avqust 2016-cı il tarixli, 312/22 nömrəli məktubdan görünür ki, Mingəçevir şə hər XDS İcrayə komitəsinin arxiv fondunun sənədlərinə əsasən 21 fevral 1989-cu il tarixli, 76 saylı qərarı ilə Qaz idarəsinə bağçılıq üçün torpaq verilməsi qeyd edilmişdir. İş materiallarında olan Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestr Xidmətinin 17 saylı ərazi idarəsinin arxivində saxlanılmış arayışın təsdiq olunmuş surətindən görünür ki, Mingəçevir şəhər XDS İcraiyyə komitəsinin 1989-cu il tarixli, 76 saylı qərarı ilə Cavabdeh2 bağ torpaq sahəsi ayrılmışdır. İşdə olan Şəki İnzibati- İqtisadi Məhkəməsinin 20 dekabr 2016-cı il tarixli qərarına əsasən Mingəçevir şəhərində “Məşəl” kollektiv bağçılıq təsərrüfatından verilmiş 500 m2 torpaq sahəsinə Cavabdeh2 adına plan- ölçü sənədinin verilməsi və mülkiyyət hüququnun daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydə alınması öhdəliyinin Azərbaycan Respublika sı Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinin yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin 17 saylı Ərazi İdarəsinin üzərinə qoyulması qərara alınmışdır. İş materiallarına əlavə edilmiş DƏDRX Yevlаx rаyоn Ərаzi İdаrəsi tərəfindən verilmiş RX seriyalı, ******* sаylı çıxаrışın notariat qaydasında surətindən görünür ki, ünvan 2 ünvanında yerləşən torpaq sahəsi tam mülkiyyət hüququ üzrə Cavabdeh2 adına 22.02.2017-ci il tarixdə, ********** nömrə ilə qeydiyyata alınmışdır. İşdə olan 02 mart 2017-cı il tarixli, AN-İ № ******* saylı alqı satqı müqaviləsinə əsasən X1 şəhəri 14-cü bağ küçəsi 56 ünvanında yerləşən torpaq sahəsinin 0,05 ha hissəsiniCavabdeh2 4500 manata almışdır. İş materiallarına əlavə edilmiş DƏDRX Yevlаx rаyоn Ərаzi İdаrəsi tərəfindən verilmiş RX seriyalı, ******* sаylı çıxаrışın n otariat qaydasında təsdiqlənmiş surətindən görünür ki, ünvan 3 ünvanında yerləşən torpaq sahəsi tam mülkiyyət hüququ üzrə Cavabdeh2 adına 11.03.2017-ci il tarixdə, ********** nömrə ilə qeydiyyata alınmışdır. İşdə olan Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin 13 dekabr 2017-ci il tarixli, 2-1(107)-439/2017 saylı qərardadından və Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin 28 fevral 2018-ci il tarixli 2-191020464/2018 saylı qərarından məlum olur ki, İddiaçı və onun yaxın qohumlarının üçüncü şəxs qismində məhkəmə icraatına cəlb olunma və icraatın təzələnməsi barədə vəsatəti təmin olunmamışdır. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi hesab etmişdir ki, birinci instansiya məhkəməsi iddianın təmin edilməməsini qət edərkən Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 6.1.2, 6.1.5, 14.2.1, 324, 329.1, 331.1, 337.1, 33 7.5, 339.1, 339.2 və 390.1-ci maddələrinə istinad etməkdə haqlı olmuşdur. Аzərbаycаn Respublikаsı Mülki Məcəlləsinin 6.1.2 və 6.1.5-ci mаddələrində mülki hüquq subyektlərinin iradə sərbəstliyi və müqavilələr azadlığı mülki qanunvericiliyin prinsipləri kimi müəyyən оlunmuşdur. Аzərbаycаn Respublikаsı Mülki Məcəlləsinin: - 14.2.1-ci mаddəsinə görə, qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş müqavilələr və başqa əqdlər, habelə qanunvericilikdə nəzərdə tutulmasa da, ona zidd olmayan müqavilələr və başqa əqdlər mülki hüquqların və vəzifələrin əmələ gəlməsi əsaslarındаn biridir. -324.1-ci maddəsinə görə əqd mülki hüquq münasibətinin əmələ gəlməsinə, dəyişdirilməsinə və ya xitamına yönəldilmiş birtərəfli, ikitərəfli və ya çoxtərəfli iradə ifadəsidir. -324.2-ci maddəsinə əsasən əqdlər birtərəfli və müqav ilə şəklində (ikitərəfli və ya çoxtərəfli) ola bilər. -324.3-cü maddəsinə əsasən bu Məcəlləyə və ya tərəflərin razılaşmasına uyğun olaraq bağlanması üçün bir tərəfin iradə ifadəsinin zəruri və yetərli olduğu əqd birtərəfli əqddir. -324.4-cü maddəsinə görə müqavilənin bağlanması üçün iki tərəfin razılaşdırılmış iradə ifadəsi (ikitərəfli əqd) və ya üç və ya daha çox tərəfin razılaşdırılmış iradə ifadəsi (çoxtərəfli əqd) zəruridir. -324.5-ci maddəsinə görə iradə ifadəsinin təfsiri zamanı onun həqiqi məzmunu təkcə hərfi mənaya görə deyil, həm də ağlabatan mühakimə əsasında müəyyənləşdirilməlidir. 324.6. Əgər nə zahiri ifadəyə görə, nə də başqa hallara görə iradənin məzmunu dəqiq müəyyənləşdirilə bilmirsə, əqd mövcud deyildir. -329.1-ci maddəsinin tələbinə görə əgər qanunla başqa hal müəyyən ed ilməmişdirsə, qanunla və ya tərəflərin qarşılıqlı razılığı ilə müəyyən edilmiş forma tələblərinə riayət etməməklə bağlanılmış əqd etibarsızdır. -331.1-ci maddəsinin tələbinə görə yazılı əqd onun məzmununu ifadə edən və əqdi bağlayan şəxs və ya şəxslər və ya onların lazımınca vəkil etdikləri şəxslər tərəfindən imzalanmış sənədin tərtibi yolu ilə bağlanmalıdır. -337.1-ci maddəsinə əsasən bu Məcəllədə müəyyənləşdirilmiş şərtləri pozmaqla bağlanmış əqd etibarsızdır. Etibarsız əqdlər mübahisə edilən əqdlər və ya əhəmiyyətsiz əqdlər ola bilər. -337.5-ci maddəsinin tələbinə görə əqd etibarsız olduqda, əgər bu Məcəllədə onun etibarsızlığının ayrı nəticələri nəzərdə tutulmayıbsa, tərəflərdən hər biri əqd üzrə aldıqlarının hamısını digər tərəfə qaytarmağa, alınanları eyni ilə qaytarmaq mümkün olmadı qda isə (o cümlədən alınanlar əmlakdan istifadədə, görülmüş işdə və ya göstərilmiş xidmətdə ifadə olunduqda) onun dəyərini pulla ödəməlidir. -339.1-ci maddəsinə əsasən hakimiyyətdən sui-istifadə, bir tərəfin nümayəndəsinin digər tərəflə pis niyyətlə razılığa gəlməsi nəticəsində bağlanmış əqd, habelə şəxsin ağır vəziyyətə düşməsi və digər tərəfin bundan istifadə etməsi nəticəsində həmin şəxsin özü üçün son dərəcə əlverişsiz şərtlərlə bağlamağa məcbur olduğu əqd (ağır şərtli əqd) zərərçəkən tərəfindən mübahisələndirilə bilər. -339.2-ci maddəsinə əsasən şəxs əqd bağlanması məqsədilə aldadıldıqda həmin əqdi mübahisələndirə bilər. Belə mübahisələndirmə əqdin aldatma olmadan bağlana bilməyəcəyinin aşkar olduğu hallarda həyata keçirilir. Əgər tərəflərdən biri, aşkar edilsəydi, digər tərəfin əqd b ağlamayacağı hallar barəsində susmuşsa, aldadılmış tərəf əqdi mübahisələndirə bilər. Barəsində susulan hallar barəsində məlumat vermək vəzifəsi yalnız o zaman ola bilər ki, digər tərəf vicdanla bunu gözləsin. Həmin Məcəllənin 390.1-ci mаddəsində müqavilə azadlığı prinsipinin mаhiyyəti аçıqlаnаrаq göstərilir ki, fiziki və hüquqi şəxslər azad surətdə müqavilələr bağlaya və bu müqavilələrin məzmununu müəyyənləşdirə bilərlər. Onlar bu Məcəllədə nəzərdə tutulmayan, lakin ona zidd olmayan müqavilələr də bağlaya bilərlər. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin iddianın təmin edilməməsini qət edərkən hansı halları əsas götürdüyünü əsaslandırdığından məhkəmənin gəldiyi nəticə ilə razılaşmışdır. Аzərbаycаn Respublikаsı Kоnstitusiyаsının 13-cü mаddəsinə görə «Аzərbаycаn Re spublikаsındа mülkiyyət tоxunulmаzdır və dövlət tərəfindən müdаfiə оlunur». Kоnstitusiyаnın 29-cu mаddəsinə əsаsən hər kəsin mülkiyyət hüququ vаrdır, heç kəs məhkəmənin qərаrı оlmаdаn mülkiyyətdən məhrum edilə bilməz. Аzərbаycаn Respublikаsı Mülki Məcəlləsinin: - 152.1-ci mаddəsinə əsаsən mülkiyyət hüququ subyektin оnа mənsub əmlаkа (əşyаyа) öz istədiyi kimi sаhib оlmаq, оndаn istifаdə etmək və оnа dаir sərəncаm vermək üzrə dövlət tərəfindən tаnınаn və qоrunаn hüququdur. -178.1-ci mаddəsinə görə dаşınmаz əmlаkа mülkiyyət hüququ оnun verilməsinin dаşınmаz əmlаkın dövlət reyestrində qeydə аlındığı аndаn əldə edənə keçir. -334.1-ci mаddəsinə əsаsən əqdin notariat qaydasında təsdiqlənməsi bu Məcəllənin 331-ci maddəsinin tələblərinə uyğun gələn sənəddə notariusun və ya bu cür notarial hərəkəti yerinə yetirməyə hüququ çatan digər vəzifəli şəxsin təsdiqləyici qeyd etməsi yolu ilə həyata keçirilir. -334.2-ci mаddəsinə əsаsən, «əqdin notarial təsdiqlənməsi qaydası notariat haqqında qanunla müəyyənləşdirilir». -394-cü mаddəsinə əsаsən bir tərəfin daşınmaz əşyaya mülkiyyəti digər tərəfə vermək və ya əldə etmək barədə öhdəlik götürdüyü müqavilə notariat qaydasında təsdiqlənməlidir. Notariat haqqında Azərbaycan Respublikası Qanununun 46-cı maddəsinə əsasən, «qeydiyyatdan keçməli olan əmlakın özgəninkiləşdirilməsi və girov qoyulması haqqında əqdlər özgəninkiləşdirilən və ya girov qoyulan əmlaka mülkiyyət hüququnu təsdiq edən sənədlər, avtonəqliyyat vasitələri üzrə həmçinin onların Azərbaycan Respublikasının müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müayinədən keçməsi barədə arayış təq dim olunduqdan sonra təsdiq edilir. Yaşayış evinin, mənzilin, bağın, bağ evinin, qarajın, torpaq sahəsinin, digər daşınmaz əmlakın özgəninkiləşdirilməsi və ya girov qoyulması haqqında əqdlər təsdiq olunarkən əmlakın özgəninkiləşdirilməsinə qadağanın olub-olmamağı və ya əmlaka həbs qoyulub-qoyulmaması yoxlanılır». Apellyasiya instansiyası məhkəməsibelə qənaətə gəlmişdir ki, birinci instansiya məhkəməsi iddianın təmin edilməməsini qət etməklə əsaslı və reallığa uyğun olan nəticəyə gəlmişdir. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi iş üzrə müəyyən etdiyi faktiki hallara maddi və prosessual hüquq normalarını düzgün tətbiq etmişdir. Qətnamənin ləğv edilməsi və kassasiya şikayətinin təmin olunması üçün heç bir əsas olmadığından qətnamə dəyişdirilmədən saxlanmalı, ka ssasiya şikayəti təmin edilməməlidir. Şərh edilənlərə və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 416, 417, 419-cu maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası QƏRARA ALDİ: İddiaçı kassasiya şikayəti təmin edilməsin. Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin MK-nın 03 dekabr 2018-ci il tarixli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qərar qəbul edildiyi andan qüvvəyə minir.