Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(103)-1608/2022

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bakı şəhəri İş № 2(103)-1608/2022 23.02.2022 BAKI APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ Hakimlər Azad Nizam oğlu İmanovun sədrliyi ilə, Qürbət Ağa oğlu Əsgərov və Fuad Şəmsəddin oğlu Talışinskidən ibarət tərkibdə, Fuad Vahid oğlu Qəşəmzadənin katibliyi, İddiaçı nümayəndəsi və vəkili Vəkil, Cavabdeh MMC-nin nümayəndəsi Nümayəndə və vəkili Şükürov Vamiq Qabil oğlunun iştirakı ilə, Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin binasında Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin 2(005)-4411/2021 saylı iş üzrə 08 oktyabr 2021-ci il tarixli qətnaməsindən iddiaçının nümayəndəsi və vəkili Vəkil tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə əsasən mülki işə açıq məhkəmə iclasında baxaraq m ü ə y y ə n e t d i: İddiaçı Cavabdeh MMC-yə qarşı “mülkiyyətdən istifadə edilməsinə yaradılmış maneələrin aradan qaldırılması və pul“ tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, cavabdeh “Ailə Park" MTK-nın Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, İ.Hləsənoğlu küçəsində söküntü-tikinti işlərin həyata keçirmələrini, əmlakının məhv etmələrini, binaya daxil olmanın, gediş-gəlişini çətinləşdirməsinin, binaların bünövrələrini zədələməsini, mənzilə dair istifadə hüquqlarının həyata keçirilməsinə mane olmalarını, mülkiyyətində olan Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Həsənoğlu küçəsi, ev 14, 6 saylı mənzilin sökülməsinin, onlarla müqaviləni zorla bağlamağı tələb edən, hədə-qorxu təşkil edən hərəkətlərinin qadağan edilməsi öhdəliyinin qoyulması və vurulmuş mənəvi ziyana görə Cavabdeh MTK-dan 100 000 (yüz min manat) tutularaq iddiaçıya ödənilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddiaçı iddia tələbini iddia tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, “Ailə Park" MTK adlı bir tikinti şirkəti yaşadıqları binanı hasara alaraq ərazidə söküntü işlərinə başlamışdır. İddiaçı 17.05.2021 -ci il tarixdə həmin tikinti şirkətinə ərizə ilə müraciət edərək, tərəflərindən mənzil mülkiyyətçiləri ilə qarşılıqlı razılıq əldə elmədən, əhalini tam köçürmədən söküntütikinti işləri aparılmaları qanunsuz olduğunu, o cümlədən, bir sırada yerləşən qonşu binaları texniki-təhlükəsizlik və ekoloji normalara uyğun sökmədikləri üçün, eləcə hazırda həyata keçirdikləri tikinti işləri tikinti-şəhərsalma normalarından kənar həyata keçirildiklərini bildirirək, işlərin dərhal dayandırılmasını tələb etməklərinə baxmayaraq, yaşadığı binanın ətrafına dəmir dirəklər basdırılmış, mənzilə giriş- çıxışa maneələr yaratmış və həmçinin ona və ailəsinə psixoloji təzyiqlər edilməsinə başlanılmışdır. Belə ki, “Ailə Park" MTK tərəfindən 20.05.2021 -ci il tarixlərdə adına bildiriş göndərərək, ofisə yaxınlaşıb müqavilə bağlanılmasını ondan tələb etmişlər. Göründüyü kimi, rəsmi qaydada hədələyərək, müqavilə bağlamağını tələb edirlər.Hal-hazırda “Ailə Park" MTK tərəfindən heç bir texniki təhlükəsizlik qaydalarına əməl edilmir, həyatları ciddi təhlükə qarşısındadır.Sakinlərin hamısı ilə razılıq əldə edilmədən, ərazidə yaşayan əhalini tam köçürmədən söküntü işləri aparmaları olduqca təhlükəli vəziyyət yaratmışdır. Üstəlik onları hədələməkdə, təhdid etməkdə, zorla gəlib müqavilə bağlamağı tələb etməkdədirlər.Hesab edilir ki, ərazidə olan yaşayış və qeyri-yaşayış sahələri tam köçürülmədən, mülkiyyətçilərlə müqavilələr bağlanmadan, tikintidə təhlükəsiz qaydalarına əməl etmədən (yeri gəlmişkən mətbuatda da bu barədə kifayət qədər məlumatlar yayılmışdır) insanların əmlaklarını məhv etmək, gediş-gəlişini çətinləşdirmək, binaların bünövrələrini zədələmək, söküntü-tikinti işləri rnövcüd tikinti-təhlükəsizlik, şəhərsalma normalarına zidd aparmaq, sakinləri yazılı qaydada hədələmək kimi qanunsuz hallara son qoyulmalı, “Ailə Park" MTK tərəfindən Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Həsənoğlu küçəsində söküntü-tikinti işləri dərhal, qeyd-şərtsiz dayandırmalı, pozulmuş hüquqlarımız bərpa edilməlidir. O cümlədən, iddiaçıya və ailə üzvlərinə gəldikləri hədə-qorxuya görə, yaşadıqları iztirab, əsəb, gərginliyə görə, sağlamlıqlarına vurduqları ziyana görə 100 000 manat məbləğində mənəvi ziyan tutulub ödənilməlidir. Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin 2(005)-4411/2021 saylı iş üzrə 08 oktyabr 2021-ci il tarixli qətnaməsi ilə iddia tələbi rədd olunmuş, ödənilmiş dövlət rüsumlarının iddiaçıya aid edilməsi qət edilmişdir. Həmin qətnamədən iddiaçının nümayəndəsi və vəkili Vəkil apellyasiya şikayəti verərək qətnamənin ləğv edilməsini və iddia tələbinin təmin edilməsi barədə yeni qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Apellyasiya şikayəti iddia tələbinə uyğun əsaslandırılmışdır. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak edən İddiaçı nümayəndəsi və vəkili Vəkil apellyasiya şikayətini müdafiə edərək təmin edilməsini xahiş etdi. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak edən Cavabdeh MMC-nin nümayəndəsi Nümayəndə və vəkili Şükürov Vamiq Qabil oğlu apellyasiya şikayətinə etiraz edərək təmin edilməməsini xahiş etdilər. Məhkəmə kollegiyası izahatları dinləyib, iş materiallarını və apellyasiya şikayətinin dəlillərini araşdıraraq hesab edir ki, apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin 2(005)-4411/2021 saylı iş üzrə 08 oktyabr 2021-ci il tarixli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Belə ki, iş materiallarından olan Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinin Yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestr Xidmətinin Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən **********32-05101-093031 nömrəli çıxarışın surətinə əsasən Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Həsənoğlu küçəsi, ev 14 nömrəli yaşayış sahəsi xüsusi mülkiyyət hüququ kimi İddiaçı istifadəsindədir; İş materiallarından olan Nərimanov Rayon Məhkəməsinin 01.09.2021-ci il tarixli, e- 2(005)-3728/2021 nömrəli qətnaməsinin sürətindən görünürki,İddiaçı yaşayış sahəsi təmin olunanadək hər ay 500 manat pul verilməsi və yeni tikilən binadakı mənzilin 2 il müddətinə təhvil verilməsi barədə qərar qəbul edilmişdir. Məhkəmə kollegiyası ilk növbədə qeyd edir ki, iddiaçı onun mülkiyyətində olan Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Həsənoğlu küçəsi, ev 14, 6 saylı mənzilə Cavabdeh MMC tərəfindən maneə yaradılması, hər hansı müdaxilə olunmasına dair məhkəməyə hər hansı sübut təqdim etməmişdir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 13-cü maddəsinə əsasən mülkiyyətdən insan və vətəndaş hüquqları və azadlıqları, cəmiyyətin və dövlətin mənafeləri, şəxsiyyətin ləyaqəti əleyhinə istifadə edilə bilməz; Konstitusiyanın 29-cu maddəsinə görə isə, mülkiyyət hüququ mülkiyyətçinin təkbaşına və ya başqaları ilə birlikdə əmlaka sahib olmaq, əmlakdan istifadə etmək və onun barəsində sərəncam vermək hüquqlarından ibarətdir. Dövlət ehtiyacları və ya ictimai ehtiyaclar üçün mülkiyyətin özgəninkiləşdirilməsinə yalnız qabaqcadan onun dəyərini ədalətli ödəmək şərti ilə yol verilə bilər. Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı “İnsan hüquqlarının və əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında” Avropa Konvensiyasına əlavə 1 saylı Protokolun 1-ci maddəsinə əsasən “hər bir fiziki və hüquqi şəxs öz mülkiyyətindən maneəsiz istifadə hüququna malikdir. Heç kəs cəmiyyətin maraqları naminə, qanunla və beynəlxalq hüququn ümumi prinsipləri ilə nəzərdə tutulmuş şərtlər istisna olmaqla, öz mülkiyyətindən məhrum edilə bilməz. Yuxarıdakı müddəalar dövlətin, ümumi maraqlara müvafiq olaraq, mülkiyyətdən istifadəyə nəzarəti həyata keçirmək üçün, yaxud vergilərin və ya digər rüsum və ya cərimələrin ödənilməsini təmin etmək üçün zəruri hesab etdiyi qanunları yerinə yetirmək hüququnu məhdudlaşdırmır”. 1 saylı Protokolun 1-ci maddəsi üç müxtəlif normadan ibarətdir: birinci abzasın birinci cümləsində təsbit olunan birinci norma ümumi xarakterlidir və mülkiyyətdən maneəsiz istifadə prinsipini bəyan edir; birinci abzasın ikinci cümləsində təsbit olunan ikinci norma mülkiyyətdən məhrum edilməni əhatə edir və onu müəyyən şərtlərlə şərtləndirir; nəhayət, ikinci abzasda bəyan edilən üçüncü norma təsdiq edir ki, iştirakçı dövlətlər ümumi maraqlara müvafiq olaraq mülkiyyətdən istifadəyə nəzarəti və digər tədbirləri həyata keçirmək hüququna malikdirlər. İkinci və üçüncü normalar mülkiyyətdən maneəsiz istifadə hüququna edilən konkret müdaxilə nümunələri ilə bağlıdır, buna görə də onlar birinci normada bəyan edilən ümumi prinsip baxımından şərh olunmalıdır (Ceyms və başqaları Birləşmiş Krallğa qarşı iş). Avropa Məhkəməsinin presedent hüququna əsasən, müdaxilə - “qanunla nəzərdə tutulmuş şərtlərə” uyğun olaraq həyata keçirilməli; “ictimai marağa” uyğun olmalı və mülkiyyətçinin hüquqları və cəmiyyətin maraqları arasında “ədalətli tarazlığı” müəyyən etməlidir. Məhkəmənin qənaətinə görə, iddiaçının mülkiyyətinə edilən müdaxilə hər üç qiymətləndirmə meyarı baxımından əsaslı olmuşdur. Məhkəmə kollegiyası onu da qeyd edir ki, Mülki Məcəllənin 16.1-ci maddəsinə əsasən, fiziki və hüquqi şəxslərin yalnız və yalnız başqa şəxsə ziyan vurmaq niyyəti ilə həyata keçirdikləri hərəkətlərə, habelə hüquqdan digər formalarda sui-istifadə edilməsinə yol verilmir. Həmin Məcəllənin 5.3-cü maddəsində mülki hüquq münasibətlərinin subyektlərinin öz hüquq və vəzifələrini vicdanla həyata keçirməyə borclu olduqları, 152.6cı maddəsində hüquqdan sui-istifadənin mülkiyyətdən başqalarına ziyan vuran şəkildə istifadə olduğu təsbit edilmişdir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi 21 dekabr 2012-ci il tarixli qərarında qeyd etmişdir ki, Konstitusiyanın 13-cü maddəsinin İİİ hissəsindən və 71-ci maddəsinin İİ hissəsindən irəli gələn və Mülki Məcəllənin 16-cı maddəsində təsbit olunmuş mülki qanunvericiliyin mühüm prinsiplərindən biri olan hüquqlardan sui-istifadənin yolverilməzliyi prinsipi hüququn digər sahələrində olduğu kimi ilk növbədə iki əsas cəhəti nəzərdə tutur: zərərin vurulması və qanunvericinin müəyyən etdiyi məqsədlərə zidd şəkildə hüquqdan istifadə edilməsi. Əksinə hazırki vəziyyətdə iddiaçı öz hüquqlarından sui-istifadə edərək, ünvan 1 ünvanında yerləşən xüsusi mülkiyyət hüququ ilə ona məxsus olan yaşayış sahəsindən istifadəyə dair maneələrin aradan qaldırılmasını tələb edir. Halbuki, Mülki Məcəllənin 560.1-ci maddəsinə görə mülki hüquqlar hüquqa uyğun həyata keçirilməlidir. Hüquqdan yalnız başqalarına ziyan vurmaq məqsədi ilə istifadə edilməsi yolverilməzdir. Həmin Məcəllənin 560.2-ci maddəsinə görə hüquqdan sui-istifadəyə yol verilmir, bu əsas üzərində həyata keçirilən razılaşmalar və hərəkətlər isə etibarsızdır. Məhkəmə araşdırılması zamanı müəyyən edilir ki, hazırki vəziyyətdə iddiaçını yaşadığı mənzildə heç bir riskli və təhlükəli hal aşkar edilməmişdir. Mənzildən istifadə hüquqları pozulmamışdır və mənzilə giriş-çıxışda maneələr olmadığı aşkar olunmuşdur. Buna görə də məhkəmə haqlı olaraq hesab etmişdir ki, iddia tələbi rədd olunmalıdır. İddia ərizəsinin “mənəvi zərərin ödənilməsi” tələbi “maneələrin aradan qaldırılması” tələbinin törəmə tələbi olduğundan, əsas tələb təmin edilmədiyindən, ondan törənmiş tələb də təmin edilə bilməz. Ona görə də, məhkəmə iddia tələbi “100 000 manat mənəvi zərərin tutulması” hissəsində də təmin edilməməsi barədə gəlmiş olduğu qənaətini qanuni və əsaslı olmuşdur. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəllənin 14.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Həmin Məcəllənin 77.1-ci maddəsinə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Həmin Məcəllənin 119.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə münasib olaraq işdə itirak edən şəxslərə aid edilir. Həmin Məcəllənin 217.4-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə (hakim) öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Beləliklə, məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi iddianı rədd edilməsi təmin mübahisənin faktiki halları, tərəflərin münasibətləri və digər qeyd edilən halları nəzərə almaqla iş üzrə düzgün nəticəyə gəlmişdir. Apellyasiya şikayətinin dəlilinə gəldikdə isə məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, apellyasiya şikayətində qeyd olunanlar formal mülahizələr olmaqla yuxarıda qeyd olunanlara əsasən əsaslı sayıla və təmin edilə bilməz. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 384.0.1-ci maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi qətnaməni dəyişmədən, apellyasiya şikayətini isə təmin etmədən saxlaya bilər. Həmin Məcəllənin 385.2-ci maddəsinə əsasən birinci instansiya məhkəməsinin faktlar nöqteyi-nəzərindən qanuni və əsaslı olan və mahiyyəti üzrə düzgün olan qətnaməsi yalnız formal mülahizələrə görə ləğv edilə bilməz. Bu halda məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin 2(005)-4411/2021 saylı iş üzrə 08 oktyabr 2021-ci il tarixli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Şərh edilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 382, 384, 385.2, 392, 393, 405-ci maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə kollegiyası qət etdi: İddiaçının nümayəndəsi və vəkili Vəkil apellyasiya şikayəti təmin edilməsin. Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin 2(005)-4411/2021 saylı iş üzrə 08 oktyabr 2021-ci il tarixli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 ay müddətində Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin mülki kollegiyasına Bakı Apellyasiya Məhkəməsi vasitəsilə kassasiya şikayəti verilə bilər.