Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bakı şəhəri İş № 2(103)-6380/2023 25.10.2023 BAKI APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ İddiaçı cavabdeh "xxxx" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə qarşı mülki iş üzrə (Açar sözlər: sığorta ödənişinin ödənilməsi) Hakimlər Azad Nizam oğlu İmanov (sədrlik edən və məruzəçi), Məmməd Allahverdi oğlu Məmmədov və Kamran Hüseyn oğlu Əkbərovdan ibarət tərkibdə, Kürdoğlu Vidadi oğlu İsmayılzadənin katibliyi, İddiaçı, Cavabdeh "xxxx" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin nümayəndəsi X3 iştirakı ilə, Bakı şəhəri Səbail Rayon Məhkəməsinin 2(009)-1260/2023 nömrəli, 14 avqust 2023cü il tarixli qətnaməsindən cavabdeh "xxxx" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, aşağıdakı qərarı qəbul etdi. İşin halları
1. İddiaçı 19 aprel 2020-ci il tarixdə xidmətdə olduğu vaxt "xxxx" ASC sığortalanmış “London Taxi TX4” markalı, ** TH *** dövlət qeydiyyat nişanlı avtomobil X4 tərəfindən idarə edilərkən yol-nəqliyyat hadisəsi baş vermişdir. Bakı şəhəri Nəsimi rayon Məhkəməsinin xx.xx.2020-ci il tarixli, 1(006)-24722020 saylı hökmü ilə X4 Azərbaycan Respublikası CM-nin 263.1-1-ci maddəsi ilə təqsirli bilinərək 2 (iki) il müddətinə nəqliyyat vasitələrini idarə etmək hüququndan məhrum edilməklə, 2 (iki) il müddətinə azadlıqdan məhrum etmə cəzasına məhkum edilmişdir. İddiaçı yol-nəqliyyat hadisəsi ilə əlaqədar aldığı xəsarətlərə görə Tibbi-Sosial Ekspert Komissiyaları tərəfindən müayinədən keçmiş və ona xx.xx.2022-ci il tarixdə hərbi xidmət vəzifələrini yerinə yetirməklə əlaqədar ikinci qrup əlillik dərəcəsi verilmişdir. Yol nəqliyyat hadisəsi ilə əlaqədar 2-ci qrup əlillik dərəcəsi aldığına görə "xxxx" ASC-dən 3000 manat məbləğində sığorta ödənişinin verilməsini xahiş edib. "xxxx" ASC təqdim edilmiş sənədlərdə əlillik ilə baş vermiş yol-nəqliyyat hadisəsi arasındakı əlaqə öz təsdiqini tapmadığından 1500 manat pulu ödəməkdən imtina etmişdir. "xxxx" ASC tərəfindən iddiaçıya “İcbari sığortalar haqqında” Qanunun 14.2.4-cü maddəsinə uyğun olaraq 1500 (bir min beş yüz) manat sığorta ödənişi ödənilmişdir.
2. İddiaçı yol nəqliyyat hadisəsi zamanı 2-ci qrup əlillik dərəcəsi almışdır. Zərəri isə o, "xxxx" ASC-dən tələb etsə də sonuncu həmin ziyanı tam ödəməkdən yayınmışdır. Bu səbəbdən iddiaçı həmin ziyanın və dəbbə pulunun cavabdehdən tutulması barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
İş üzrə qəbul edilmiş məhkəmə aktı
a) Birinci instansiya məhkəməsində icraat
3. İddiaçı cavabdeh "xxxx" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə qarşı “sığorta ödənişinin ödənilməsi” tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək cavabdeh "xxxx" Açıq Səhmdar Cəmiyyətindən 1500 manat sığorta pulunun və hər gecikdirilmiş gün üçün sığorta ödənişi məbləğinin 0,1 faizi həcmində hesablanmış 270 manat məbləğində dəbbə pulunun tutulması barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
4. İddiaçı tələbi onunla əsaslandırmışdır ki, 2018-ci ildən Daxili Qoşunların hərbi hissəsində metromüşahidəçi - baş əsgər vəzifəsində xidmət edirdi. Respublika ərazisində tətbiq olunan "COVİD-19" xəstəliyi ilə əlaqədar karantin rejimi ilə bağlı hər bir rayonda olduğu kimi Bakı şəhəri Nəsimi rayon ərazisində A.Bakıxanov küçəsi ilə C.Məməmmədquluzadə küçəsinin kəsişməsində post yaradılmış və həmin postda avtomobil yolunda qoşaxətdən bir qədər aralıda yolun orta hissəsinə yaxın üzü "Rus səfirliyi" tərəfə dayanıb xidmət aparmışdı. 19 aprel 2020-ci il tarixdə, saat 22:00 radələrində xidmətdə olduğu vaxt qəfildən bir avtomobil ona arxadan vurdu və o bir neçə metr qarşıya doğru yıxıldı. Bundan sonra isə olanları huşunu itirdiyindən xatırlamadı. Ayıldıqda Daxili işlər Nazirliyinin Hospitalında olmuş və orada təxminən bir aya yaxın stasionar müalicə almış, sonradan isə evə ambulator müalicəyə buraxılmışdır. Ayılandan sonra ona məlum oldu ki, "London Taxi TX4" minik avtomobilinin sürücüsü X4 idarə etdiyi həmin avtomobillə əvvəlcə onu, sonra onunla xidmətdə olan polis əməkdaşı X2 vurmuşdur. Hadisə nəticəsində ağır xəsarət almışdır. Bununla bağlı məhkəmə tibbiekspertizası təyin olunmuşdur. Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin "Məhkəmətibbi ekspertiza və Pataloji Anatomiya Birliyi" Publik Hüquqi şəxsin Nəsimi rayon şöbəsinin xx.xx.2020-ci il tarixli, 462 saylı rəyində qeyd olunur ki, İddiaçı bədənində aşkar olunmuş xəsarətlər - sol bazu sümüyü başının və sol bud sümüyünün burmalardan keçən yerdəyişmiş, qəlpəli qapalı sınıqları, qapalı kəllə-beyin travması, baş beyin silıkələnməsi, üst dodağın cırılmış yarası, travmatik və hipovolemik şok kimi xəsarətlər bərk küt əşyanın (əşyaların) təsirindən xx.xx.2020-ci il tarixdə əmələ gəlmişlər və dərəcəsinə görə ümumilikdə həyat üçün təhlükəli olan sağlamlığa ağır zərər vurmaya aiddirlər. İddiaçı bədənində aşkar olunmuş xəsarətlər hərəkətdə olan avtomaşının vurması nəticəsində əmələ gəlmişdir. Yol nəqliyyat hadisəsi ilə əlaqədar Bakı şəhəri Nəsimi rayon Polis İdarəsinin İstintaq Şöbəsinin müstəntiqi tərəfindən "London Taxi TX4" minik markalı, **-TH- *** dövlət qeydiyyat nişanlı avtomobilin sürücüsü X4 barəsində Azərbaycan Respublikası CM-nin 263.1-1-ci maddəsi ilə cinayət işi başlanılmış və ona həmin maddə ilə ittiham verilmişdir. Bakı şəhəri Nəsimi rayon Məhkəməsinin xx.xx.2020-ci il tarixli, 1(006)- 24722020 saylı hökmü ilə X4 Azərbaycan Respublikası CM-nin 263.1-1-ci maddəsi ilə təqsirli bilinərək 2 (iki) il müddətinə nəqliyyat vasitələrini idarə etmək hüququndan məhrum edilməklə, 2 (iki) il müddətinə azadlıqdan məhrum etmə cəzasına məhkum edilmişdir. Yolnəqliyyat hadisəsi ilə əlaqədar aldığı xəsartlərə görə Tibbi-Sosial Ekspert Komisiyaları tərəfindən müayinədən keçdi və ona xx.xx.2022-ci il tarixdə hərbi xidmət vəzifələrini yerinə yetirməklə əlaqədar ikinci qrup əlillik dərəcəsi verilmişdir. Əlilliyin səbəbi kimi baş beyinin silkələnməsi, müştərək travma, qapalı kəllə beyin silkələnməsi, burun sümüklərinin və üst çənə spina nasalis anteriorda az yerdəyişmiş sınıqları, kürək sümüyünün dimdiyəbənzər çıxıntısının yerdəyişmiş sınığı, sol bud sümüyünün burmalardan keçən qəlpəli yerdəyişmiş sınığına, sol bazu sümüyünün anatomik boynunun qəlpəli sınıq-çıxığına görə aparılmış kilidli metal lövhə ilə osteosintez cərrahi əməliyyatından (xx.xx.2020) sonrakı sol bud və sol bazu sümüklərinin bitişmiş sınıqlarından çıxarılmamış metal konstruksiyalar, sağ qalça və qasıq sümüyü cisimlərinin yerdəyişmiş sınıqları, omba sümüyü sol qanadı önündə minimal yerdəyişmə göstərən sınıq, sol bud sümüyünün burmalardan keçən qeyri-düzgün kobud döyənəklə bitişmiş sınığı, sol-bud çanaq oynağının İV mərhələ postravmatik deformasiyaedici koksartozu, sol bud sümüyünün burmalardan keçən qəlpəli yerdəyişmiş sınığı, kilidli lövhə ilə oseosintez əməliyyatından sonrakı vəziyyət, dayaq-hərəkət funksiyasının pozulması, yerişin pozulması, sol bazu sümüyünün anatomik boynunun qəlpəli sınıq-çıxığı, kilidli metal lövhə ilə osteosintez əməliyyatından sonrakı vəziyyət, sol bazu oynağın deformasiyaedici artrozu, sol bazu oynağının kəskin kontrakturası, bükmə 80 dərəcə, açma 15 dərəcə, uzaqlaşma 80 dərəcə göstərilmişdir. Yol nəqliyyat hadisəsi ilə əlaqədar 2-ci qrup əlillik dərəcəsi aldığına görə "xxxx" ASC-nə ərizə ilə müraciət edərək qanunvericiliyin tələbinə uyğun olaraq ona ödənilməli olan 3000 manat məbləğində sığorta ödənişinin verilməsini xahiş etmişdir. “Qala Sığorta" ASC isə ona 1500 manat sığorta ödənişi etmiş və qalan 1500 manat pulu verməkdən imtina etmişdilər. İmtinanın əsası kimi əlilliyin baş vermiş yol nəqliyyat hadisəsi ilə əlaqədar yaranması təsdiq edilməməsi göstərilmişdir. "xxxx" ASC-nə Nəsimi rayon Məhkəməsinin hökmü, Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin "Məhkəmə-Tibbi Ekspertiza və Pataloji Anatomiya Birliyi" Publik Hüquqi şəxsin Nəsimi rayon şöbəsinin xx.xx.2020-ci il tarixli, 462 saylı rəyi və ikinci dərəcəli əlillik barədə sənədi təqdim etmişdir.
5. Cavabdeh "xxxx" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin nümayəndəsi iddia ərizəsinə etiraz vermiş və etirazı onunla əsaslandırmışdır ki, iddiaçı iddia ərizəsində Cəmiyyətə əlilliyi sübut edən Nəsimi Rayon Məhkəməsinin hökmü, Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin “Məhkəmə-tibbi Ekspertiza və Pataloji Anatomiya Birliyi” Publik hüquqi şəxsin Nəsimi rayon şöbəsinin xx.xx.2020-ci il tarixli, 462 saylı rəyini və ikinci dərəcəli əlillik barədə sənədi təqdim etdiyini qeyd etmişdir. Lakin iddiaçının təqdim etdiyi həmin sənədlərdə şəxsin əlilliyinin səbəbinin baş vermiş yol-nəqliyyat hadisəsi olması öz təsdiqini tapmamışdır. Belə ki, əlilliklə bağlı Cəmiyyətə təqdim edilmiş arayışda əlilliyin səbəbi kimi “Hərbi xidmət vəzifələrini yerinə yetirməklə əlaqədar” olması göstərilmişdir. Əlilliyin yaranma əsasının baş vermiş həmin yol-nəqliyyat hadisəsi olub-olmamasını təsdiqləmək məqsədilə Cəmiyyət tərəfindən Dövlət Tibbi-Sosial Ekspertiza və Reabilitasiya Agentliyinə məktublarla müraciət ünvanlanmışdır. Həmin məktublara cavab olaraq Cəmiyyətə ünvanlanmış xx.xx.2022-ci il tarixli, №**********7 saylı Agentliyin məktubunda əlilliyin yaranma əsasının baş vermiş yol-nəqliyyat hadisəsi ilə bağlı olub-olmamasını müəyyən etmə səlahiyyətinə malik olmadığı bildirilmişdir. Agentlik tərəfindən Cəmiyyətə ünvanlanmış 3-12-4/2-11000/2023 saylı, xx.xx.2023-cü il tarixli sonuncu məktuba əsasən isə İddiaçı Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin xx.xx.2015-ci il tarixli, 413 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Əlilliyin və sağlamlıq imkanları məhdudluğun müəyyən olunması meyarlarına dair Əsasnamə”nin 2.2.9-cu bəndinə uyğun olaraq xx.xx.2022-ci il tarixdə Hərbi xidmət vəzifələrini (xidmət vəzifələri) yerinə yetirməklə əlaqədar üçüncü dərəcə əlillik müəyyən edilməsinə dair qərar qəbul edildiyi müəyyən edilmişdir. “Əlilliyi olan şəxslərin hüquqları haqqında” qanunun 3.4-cü maddəsində əlilliyin müəyyən olunması meyarlarının müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən təsdiq edilməsi qeyd olunub. Göründüyü kimi təqdim edilmiş heç bir sənəddə əlillik ilə baş vermiş yol-nəqliyyat hadisəsi arasındakı əlaqə öz təsdiqini tapmamışdır. “İcbari sığortalar haqqında” Qanunun 56.1.1-ci maddəsinə əsasən fiziki şəxslərin sağlamlığına dəyən zərərə görə sığorta məbləği bir hadisə üzrə 50.000 manatdan çox olmamaq şərtilə, bir fiziki şəxsin sağlamlığına dəyən zərər üzrə 5000 manat həcmində müəyyən edilmişdir. xx.xx.2020-ci il tarixində baş vermiş yol nəqliyyat hadisəsi nəticəsində iddiaçının az ağır xəsarət alması səlahiyyətli dövlət orqanının Forma 4 Arayışı, Nəsimi rayon məhkəməsinin xx.xx.2020-ci il tarixli Hökmü ilə təsdiqini tapmışdır və iddiaçının özünün xx.xx.2022-ci il tarixli yazılı müraciəti və tələbi əsasında az ağır xəsarət alması ilə bağlı olaraq ona “İcbari sığortalar haqqında” Qanunun 14.2.4-cü maddəsinə uyğun olaraq 1500 (bir min beş yüz) manat sığorta ödənişi ödənilmişdir. Cəmiyyət tərəfindən iddiaçıya ünvanlanmış 1586/22 saylı, 03.1 1.2022-ci il tarixli məktubla qeyd edilən hallar ona tam şəkildə izah olunmuşdur. Həmçinin səlahiyyətli orqan olan Dövlət Tibbi-Sosial Ekspertiza və Reabilitasiya Agentliyinin xx.xx.2023-cü il tarixində Cəmiyyətə daxil olmuş məktubuna əsasən iddiaçıya üçüncü dərəcə əlilliyin müəyyən edilməsi məlum olmuşdur. “İcbari sığortalar haqqında” Qanunun 14.2-ci maddəsində sığorta hadisəsi nəticəsində sığorta olunanın və ya üçüncü şəxsin sağlamlığına vurulan zərərin əvəzi sığorta məbləğinin müvafiq nisbətində müəyyən olunmuşdur. Belə ki, əlilliklə bağlı orqanizmin funksiyalarının 31-60 faiz pozulmasına görə sığorta ödənişinin həcmi sığorta məbləğinin 40 faiz hissəsini təşkil edir. Nazirlər Kabinetinin xx.xx.2015-ci il tarixli qərarla müəyyən etdiyi meyarlara əsasən iddiaçının üçüncü dərəcə əlil olması müəyyən edilmiş, bu isə yuxarıda qeyd olunan maddəyə əsasən sığorta ödənişinin 40 faizi həcmində sığorta ödənişini nəzərdə tutur. Göründüyü kimi əlilliyin baş vermiş sığorta hadisəsi nəticəsində yaranması öz təsdiqini tapsa belə, ödənilməli olan 2000 (iki min) manatdan 1500 (bir min beş yüz) manat idddiaçıya ödənilmişdir. Bu səbəbdən əlilliyin sığorta hadisəsi nəticəsində baş verməsi təsdiqini tapdığı halda İddiaçı ödəyə biləcəkləri sığorta ödənişinin yekun həcmi 500 (beş yüz) manatdır.
6. Bakı şəhəri Səbail Rayon Məhkəməsinin 2(009)-1260/2023 nömrəli, 14 avqust 2023-cü il tarixli qətnaməsi ilə (hakim Şəhla Süleymanova) iddianın qismən təmin edilməsi, "xxxx" Açıq Səhmdar Cəmiyyətindən 1500 (bir min beş yüz) manat tutularaq İddiaçı ödənilməsi, cavabdeh "xxxx" ASC-dən 34 (otuz dörd) manat tutularaq İddiaçı ödənilməsi, "xxxx" ASC-dən 1 (bir) manat məbləğində dövlət nəfinə dövlət rüsumunun əvəzi kimi pul tutulması, iddia tələbinin qalan hissədə təmin edilməməsi qət edilmişdir.
7. Məhkəmə gəldiyi nəticəni Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 21.1, 21.2, 922.1, 925.1, 926.1, 926.2, 1096.1, 1097.1, 1108.1, 1118.1-ci maddələrinə, “İcbari sığortalar haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 14.2.3, 18.2, 50.1, 52.1-ci maddələrinə, “Dövlət rüsumu haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 8.1.2, 9.1.3-cü maddələrinə Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 14.2, 77.1, 88, 119.1, 217.4, 220.5 istinadla əsaslandırmışdır.
Apellyasiya şikayətinin və ona qarşı etirazın dəlilləri, məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları a) Apellyasiya şikayətinin dəlilləri
8. Qətnamədən cavabdeh "xxxx" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti apellyasiya şikayəti verərək qətnamənin ləğv edilərək, iddianın rədd edilməsi barədə yeni qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
9. Apellyasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, iş materiallarında qeyd edildiyi kimi, əlillik arayışı ilə yol-nəqliyyat hadisəsi arasında əlaqəni araşdırmadan və mötəbər sübutlarla təsdiqini tapmadan məhkəmə yekun qərara gəlmişdir. Məhkəmə qətnaməsində Dövlət Tibbi-Sosial Ekspertiza və X1 rayon Məhkəməsinə ünvanladığı xx.xx.2023-cüil tarixli sorğuya cavab məktubuna əsaslanmış, belə ki, həmin məktubda vətəndaşa Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin göndərişin rəsmiləşdirildiyi tarixdə qüvvədə olan xx.xx.2015-ci il tarixli 413 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Əlilliyin və sağlamlıq imkanlarının məhdudluğunun müəyyən olunması meyarlarına dair Əsasnamə”yə müvafiq olaraq Hərbi xidmət vəzifələrini (xidməti vəzifələri) yerinə yetirməklə əlaqədar beş il müddətinə (xx.xx.2027-ci ilədək) ikinci dərəcə əlillik təyinatı aparılması qeyd olunsa da əlilliyinin səbəbinin baş vermiş yol nəqliyyat hadisəsi ilə bağlı olub-olmaması öz əksini tapmamışdır. Məhkəmə isə qətnamədə qeyri-obyektivliyə yol verərək həmin faktı əsaslı olaraq araşdırmamış və heç bir hüquqi əsas olmadan həmin məktubda qeyd olunanlarla kifayətlənmişdir.
b) Apellyasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri
10. Apellyasiya şikayətinə qarşı etiraz daxil olmamışdır.
c) Proses iştirakçılarının izahatı
11. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak edən İddiaçı apellyasiya şikayətinə etiraz edərək təmin edilməməsini xahiş etdi.
12. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak edən cavabdehin nümayəndəsi X5 apellyasiya şikayətini müdafiə edərək təmin edilməsini xahiş etdi.
Tətbiq edilən hüquq
Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin:
13. 21.1-ci maddəsinə əsasən zərərin əvəzinin ödənilməsini tələb etmək hüququna malik olan şəxs ona vurulmuş zərərin əvəzinin tam ödənilməsini tələb edə bilər, bu şərtlə ki, qanunda və ya müqavilədə zərərin əvəzinin daha az miqdarda ödənilməsi nəzərdə tutulmasın.
14. 21.2-ci maddəsinə əsasən zərər dedikdə, hüququ pozulmuş şəxsin pozulmuş hüququnu bərpa etmək üçün çəkdiyi və ya çəkməli olduğu xərclər, əmlakından məhrum olması və ya əmlakının zədələnməsi (real zərər), habelə hüququ pozulmasaydı, həmin şəxsin adi mülki dövriyyə şəraitində əldə edəcəyi gəlirlər (əldən çıxmış fayda) başa düşülür.
15. 922.1-ci maddəsinə əsasən sığorta hadisəsi icbari sığorta qanunlarına və ya sığorta müqaviləsinə görə sığorta ödənişinin sığortalıya, sığorta olunana və ya digər faydalanan şəxslərə ödənilməsi üçün əsas olan, sığorta müqaviləsinin qüvvədə olduğu müddət ərzində baş verən hadisə və ya yaranan haldır.
16. 925.1-ci maddəsinə əsasən sığorta hadisəsi nəticəsində dəymiş zərərin miqdarını sığortalının, sığorta olunanın və ya faydalanan şəxsin, yaxud onların nümayəndəsinin təqdim etdiyi sığorta tələbi əsasında mümkün olan ən qısa müddət ərzində sığortaçı müəyyən edir.
17. 926.1-ci maddəsinə əsasən sığorta ödənişi sığorta hadisəsi baş verdikdə icbari sığorta qanunlarına və ya sığorta müqaviləsinə uyğun olaraq sığortaçı tərəfindən ödənilən maliyyə kompensasiyasıdır.
18. 926.2-ci maddəsinə əsasən sığortaçı sığorta ödənişini sığorta məbləği həddində həyata keçirir
19. 1096.1-ci maddəsinə əsasən mülki hüquq pozuntusu (delikt) hüquqla və ya qanunla müdafiə edilən başqa şəxsə (zərərçəkənə) birbaşa ziyan və ya zərər vurulmasına gətirib çıxaran təqsirli, hüquqa zidd (mülki qanunvericiliyin normalarını pozan) əməldir (hərəkət və ya hərəkətsizlikdir).
20. 1097.1-ci maddəsinə əsasən mülki hüquq pozuntusu (delikt) nəticəsində fiziki şəxsin şəxsiyyətinə və ya əmlakına vurulmuş zərərin, habelə hüquqi şəxsin əmlakına və işgüzar nüfuzuna vurulmuş zərərin əvəzi zərərvuran tərəfindən tam həcmdə ödənilməlidir. Qanunla zərərin əvəzini ödəmək vəzifəsi zərəri vurmayan şəxsin öhdəsinə qoyula bilər.
21. 1108.1-ci maddəsinə əsasən ətrafdakılar üçün yüksək təhlükə ilə bağlı fəaliyyəti (nəqliyyat vasitələrindən, mexanizmlərdən, yüksək gərginlikli elektrik enerjisindən, atom enerjisindən, partlayıcı maddələrdən, güclü təsir edən zəhərlərdən və i.a. istifadə edilməsi; tikinti fəaliyyətinin və onunla bağlı digər fəaliyyətin həyata keçirilməsi və s.) nəticəsində mülki hüquq pozuntusu törətmiş fiziki və hüquqi şəxslər yüksək təhlükə mənbəyinin vurduğu zərərin əvəzini ödəməyə borcludurlar, bu şərtlə ki, zərərin qarşısıalınmaz qüvvənin təsiri və ya zərərçəkənin qəsdi nəticəsində əmələ gəldiyini sübuta yetirməsinlər. Zərərin əvəzini ödəmək vəzifəsi yüksək təhlükə mənbəyinə mülkiyyət hüququ ilə və ya digər qanuni əsasla (icarə hüququ ilə, nəqliyyat vasitəsini idarə etmək hüququna dair etibarnamə üzrə və i.a.) sahiblik edən fiziki və ya hüquqi şəxsin öhdəsinə qoyulur.
22. 1118.1-ci maddəsinə əsasən fiziki şəxsə xəsarət yetirilərkən və ya onun sağlamlığı başqa şəkildə pozularkən zərərçəkənin malik olduğu, yaxud yəqin ki, malik ola biləcəyi və itirdiyi qazancın (gəlirin), habelə sağlamlığının pozulması ilə bağlı əlavə çəkdiyi xərclərin, o cümlədən müalicəyə, əlavə qidalanmaya, dava-dərman alınmasına, protezləşdirməyə, başqasının qulluğuna, sanatoriya-kurort müalicəsinə, xüsusi nəqliyyat vasitələri əldə edilməsinə, başqa peşəyə hazırlanmaya çəkdiyi xərclərinin əvəzi ödənilir, bu şərtlə ki, zərərçəkənin həmin yardım və qulluq növlərinə möhtac olduğu və bunları pulsuz almaq hüququnun olmadığı müəyyənləşdirilsin.
“İcbari sığortalar haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun
23. 14.2.3-cü maddəsinə əsasən zərərçəkənin bədən xəsarəti alması, zəhərlənməsi, yaxud kontuziya olması nəticəsində sığorta hadisəsi baş verdiyi tarixdən 3 il ərzində onun əlilliyi orqanizmin funksiyalarının 81-100 faiz pozulmasına görə - 80 faiz; orqanizmin funksiyalarının 61-80 faiz pozulmasına görə - 60 faiz; orqanizmin funksiyalarının 31-60 faiz pozulmasına görə - 40 faiz müəyyən olunur.
24. 18.2-ci maddəsinə əsasən sığortaçı sığorta ödənişini bu Qanunun 18.1-ci maddəsi ilə müəyyən olunmuş müddətdə ödəmədikdə, hər gecikdirilmiş gün üçün sığorta ödənişi məbləğinin 0,1 faizi həcmində dəbbə pulu ödəyir.
25. 50.1-ci maddəsinə əsasən avtonəqliyyat vasitəsi sahiblərinin mülki məsuliyyətinin icbari sığortası mexaniki avtonəqliyyat vasitələrinin Azərbaycan Respublikasının ərazisində istifadəsi nəticəsində fiziki şəxslərin sağlamlığına, həmçinin fiziki və hüquqi şəxslərin əmlakına vurduğu zərərlərin əvəzinin ödənilməsi məqsədi ilə tətbiq edilir.
26. 52.1-ci maddəsinə əsasən avtonəqliyyat vasitəsinin Azərbaycan Respublikasının ərazisində istifadəsi nəticəsində zərərçəkən üçüncü şəxslərin sağlamlığına və (və ya) əmlakına dəymiş zərərin əvəzinin ödənilməsi üzrə mülki məsuliyyətin yaranması faktı sığorta hadisəsi hesab olunur.
“Dövlət rüsumu haqqında” Qanunun
27. 8.1.2-ci maddəsinə əsasən qiymətləndirilən iddia ərizəsinin verilməsinə görə iddia qiyməti 1000 manatdan 10000 manatadək olduqda 1000 manat + 1000 manatdan yuxarı olan iddia qiymətinin 1 faizi miqdarında dövlət rüsumu ödənilir
28. 9.1.3-ci maddəsinə əsasən əlillik, səhhətə digər xəsarətlər yetirilməsinə və ya ailəni dolandıranın ölümü nəticəsində dəyən ziyanın ödənilməsi barəsində iddialar üzrə – iddiaçılar dövlət rüsumu ödəməkdən azad olunurlar.
Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin
29. Maddə 14.2. Məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir.
30. Maddə 77.1. Hər bir tərəf öz tələblərinin əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir.
31. Maddə 119.1. Məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə mütənasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir
32. Maddə 372.6. apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apellyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır.
33. Maddə 384.0.1. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi qətnaməni dəyişmədən, apellyasiya şikayətini isə təmin etmədən saxlaya bilər.
34. Maddə 385.2. Birinci instansiya məhkəməsinin faktlar nöqteyi-nəzərindən qanuni və əsaslı olan və mahiyyəti üzrə düzgün olan qətnaməsi yalnız formal mülahizələrə görə ləğv edilə bilməz.
Apellyasiya baxışının hədləri
35. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apellyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır.
36. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının tətbiqinin düzgünlüyünü apellyasiya şikayətinin dəlillərindən asılı olmayaraq yoxlayır.
37. Hazırki halda, cavabdeh apellyasiya şikayətində qətnamənin iddia tələbinin rədd edilməsini xahiş etdiyindən qətnamə bütövlükdə yoxlanılır.
Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin mövqeyi
38. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin dəlillərini və iş materiallarını araşdıraraq hesab edir ki, apellyasiya şikayət təmin edilmədən, Bakı şəhəri Səbail Rayon Məhkəməsinin 2(009)-1260/2023 nömrəli, 14 avqust 2023-cü il tarixli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır.
39. Kollegiya ilkin olaraq qeyd edir ki, hər hansı iddia tələbi üzrə hüquqi dəyərləndirmə prosesi ilk addım kimi iddiaçının tələbinə uyğun gələn qanuni əsasın tapılmasından və məhkəməyə bildirdiyi faktiki halların həmin əsasın dispozisiya şərtlərinə uyğun olmasının yoxlanılmasından ibarətdir. Əgər irəli sürülmüş iddia tələb(lər)inin qanuni əsası tapılırsa və faktiki hallar müvafiq maddi hüquq normasının dispozisiya şərtləri ilə uzlaşırsa (habelə cavabdehin etiraz və müdafiə vasitələrinə görə aradan qalxmırsa) iddia təmin olunur, uzlaşmırsa rədd edilir. İkinci halda hüquqi dəyərləndirmə məhkəmə üçün artıq başa çatmış olur. Bu halda əlavə olaraq irəli sürülən dəlillərin araşdırılmasına ehtiyac qalmır, çünki işin həlli üçün bunun əhəmiyyəti yoxdur.
40. İş materialları ilə müəyyən edilir ki, Nəsimi rayon Məhkəməsinin 1(006)- 247/2020 saylı, xx.xx.2020-ci il tarixli hökmündən görünür ki, X4 Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 263.1-1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş əməlin törədilməsində təqsirli bilinərək 02 (iki) il müddətinə nəqliyyat vasitələrini idarə etmək hüququndan məhrum edilməklə 02 (iki) il müddətinə azadlıqdan məhrum etmə cəzasına məhkum edilsin.
41. İş materiallarında olan "xxxx" ASC-nin İddiaçı ünvanladığı xx.xx.2022-ci il tarixli məktubdan görünür ki, xx.xx.2020-ci il tarixində Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, A.Bakıxanov küçəsi ilə C.Məmmədquluzadə küçəsinin kəsişməsində baş vermiş yolnəqliyyat hadisəsi nəticəsində "xxxx" ASC sığortalanmış “London Taxi TX4” markalı, ** TH *** dövlət qeydiyyat nişanlı avtomobil X4 tərəfindən idarə edilərkən yol-nəqliyyat hadisəsi baş vermiş, nəticədə Siz xəsarət almısınız. Baş vermiş hadisədən sonra Cəmiyyətə müraciət edilərək hadisə nəticəsində əlillik aldığınızı və buna görə sığorta ödənişinin Sizə ödənilməsini xahiş etmişsiniz. Lakin təqdim etdiyiniz sənədlər arasında əlilliyin yuxarıda qeyd edilən yol nəqliyyat hadisəsi səbəbindən baş verməsini təsdiq edən sənəd olmamışdır. Qeyd etmək istəyirik ki, “İcbari sığortalar haqqında” Qanunun 17.1-ci maddəsində sığorta ödənişinin həyata keçirilməsi üçün tələb olunan sənədlər sadalanmışdır. Həmin sənədlərdən biri 7.1.6-cı maddədə nəzərdə tutulan - müvafiq hallarda sığorta hadisəsi hesab edilə bilən halın baş verməsi nəticəsində üçüncü şəxsin və ya sığorta olunanın sağlamlığına, dəyən zərər üzrə xəsarətin dərəcəsi haqqında həkim arayışı, əlillik halında isə “Əlilliyi olan şəxslərin hüquqları haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun 3. 1-ci maddəsinə uyğun olaraq qəbul edilmiş qərarın surətidir. Sığorta ödənişinin həyata keçirilməsi üzrə əlilliyin həqiqətən baş vermiş yol nəqliyyat hadisəsi nəticəsində yaranıb-yaranmamasının aydınlaşdırılması üçün Dövlət Tibbi-Sosial Ekspertiza və Reabilitasiya Agentliyinə xx.xx.2022-ci il tarixli, 1935/22 saylı sorğu ünvanlanmışdır. Dövlət Tibbi-Sosial Ekspertiza və Reabilitasiya Agentliyinin xx.xx.2022-ci il tarixli, **********7 saylı cavab məktubunda əlilliyin “Hərbi xidmət vəzifələrini yerinə yetirməklə əlaqədar” səbəbindən yarandığı qeyd edilmiş, baş vermiş yol-nəqliyyat hadisəsi ilə əlaqədar yaranması təsdiq edilməmişdir. Nəzərinizə çatdırmaq istəyirik ki, “Əlilliyi olan şəxslərin hüquqları haqqında” qanunun 3.4-cü naddəsində əlilliyin müəyyən olunması meyarlarının müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən təsdiq edilməsi qeyd olunub. Hər bir halda tərəfimizdən Dövlət Tibbi-Sosial Ekspertiza və Reabilitasiya Agentliyinə yenə də müraciət məktubu hazırlanır və nəticəsi barədə sizə əlavə məlumat veriləcəkdir. Əgər Siz özünüz hər hansı bir təsdiq edici sənəd əldə etsəniz, Cəmiyyətimizə təqdim etməyinizi Sizdən xahiş edirik.
42. İş materiallarında olan Dövlət Tibbi-Sosial Ekspertiza və Reabilitasiya Agentliyinin "xxxx" ASC-yə ünvanladığı xx.xx.2023-cü il tarixli məktubundan görünür ki, İddiaçı əlillik vəziyyətinin qiymətləndirilməsi üçün Nazirliyin Mərkəzləşdirilmiş elektron informasiya sisteminin "Əlillik” altsisteminə göndəriş daxil olmuş və əlavə müalicəyə ehtiyacın olması barədə qəbul edilmişdir. Bu barədə müraciətini nəzərə alaraq əlavə araşdırılmanın aparılması və əlillik vəziyyəti ilə bağlı yekun qərarın qəbul edilməsi məqsədilə xx.xx.2022-ci il tarixdə Agentlikdə qəbulda olmuşdur. Keçirilən qəbulda təqdim edilən tibbi sənədlər və ətraflı müayinənin nəticəsində İddiaçı Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin xx.xx.2015-ci iİ tarixli, 413 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Əlilliyin və sağlamlıq imkanları məhdudluğun müəyyən olunması meyarlarına dair Əsasnamə”nin 2.2.9-cu bəndinə uyğun olaraq xx.xx.2022-ci il tarixdə Hərbi xidmət vəzifələrini yerinə yetirməklə əlaqədar beş il müddətinə (xx.xx.2027-ci il tarixədək) üçüncü dərəcə əlillik müəyyən edilməsinə dair qərar qəbul edilmişdir.
43. İş materiallarında olan Dövlət Tibbi-Sosial Ekspertiza və X1 rayon Məhkəməsinə ünvanladığı xx.xx.2023-cü il tarixli sorğuya cavab məktubundan görünür ki, şəxsin əlillik vəziyyəti Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin xx.xx.2020-ci il tarixli 11 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş "Əlilliyin qiymətləndirilməsi Qaydası"na uyğun olaraq dövlət tibb müəssisələrinin göndərişləri əsasında qiymətləndirilir. Hərbi xidmətlə əlaqədar vətəndaşların əlillik vəziyyətinin qiymətləndirilməsi zamanı xidmət keçdiyi qurumun hərbi həkim komissiyasının qərarı, şəhadətnaməsi və ya əlillik səbəbini təsdiq edən müvafiq sənəd əsas götürülür. Müəyyən olunmuşdur ki, İddiaçı Hərbi xidmət vəzifələrini (xidməti vəzifələri) yerinə yetirməklə əlaqədar əlillik vəziyyətinin qiymətləndirilməsi məqsədilə 1 nömrəli Şəhər Poliklinikasının 4399003AAAUQ nömrəli göndərişi və müraciəti əsasında xx.xx.2022-ci il tarixində Agentlikdə qəbulda olmuşdur. Keçirilən qəbulda təqdim edilən tibbi sənədlər və həyata keçirilmiş ətraflı müayinənin nəticəsi olaraq, əlillik təyininə əsas verən ağırlaşmalar aşkar olunmuşdur. Bundan irəli gələrək, vətəndaşa Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin göndərişin rəsmiləşdirildiyi tarixdə qüvvədə olan xx.xx.2015-ci il tarixli 413 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Əlilliyin və sağlamlıq imkanlarının məhdudluğunun müəyyən olunması meyarlarına dair Əsasnamə”yə müvafiq olaraq Hərbi xidmət vəzifələrini (xidməti vəzifələri) yerinə yetirməklə əlaqədar səbəbilə beş il müddətinə (xx.xx.2027-ci ilədək) ikinci dərəcə əlillik təyinatı aparılmışdır.
44. Kollegiya qeyd edir ki, İddiaçı tərəfindən irəli sürülmüş tələbdən görünür ki, yol nəqliyyat hadisəsi zamanı 2-ci qrup əlillik dərəcəsi almışdır. Zərəri isə o, "xxxx" ASCdən tələb etsə də sonuncu həmin ziyanı tam ödəməkdən yayınmışdır. Bu səbəbdən iddiaçı həmin ziyanın və dəbbə pulunun cavabdehdən tutulması barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
45. Məhkəmə işdə olan sənədləri tədqiq edib toplanmış sübutların məcmusuna qiymət verərək haqlı olaraq hesab etmişdir ki, İddiaçı əlilliyinin səbəbi baş vermiş yolnəqliyyat hadisəsi olması öz təsdiqini tapdığından "xxxx" ASC–dən İddiaçı xeyrinə 1500 manat tutulmalıdır
46. Beləliklə, məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi iddianı qismən təmin edərkən mübahisənin faktiki halları və digər qeyd edilən halları nəzərə almaqla iş üzrə düzgün nəticəyə gəlmişdir ki, apellyasiya şikayətində qeyd edilənlər formal mülahizələr olmaqla yuxarıda göstərilənlərə əsasən təkzib edilməklə əsaslı sayıla və təmin edilə bilməz.
47. Məhkəmə kollegiyası həmçinin izah edir ki, qəbul edilmiş iddianın qiyməti beş min manatdan az olduğundan qətnamədən Azərbaycan Respublikası MPM-in 402-ci maddəsinin tələblərinə uyğun olaraq qətnamədən kassasiya şikayəti verilə bilməz.
48. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 382, 384, 385, 392, 393 və 402-ci maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə kollegiyası
Qət etdi:
Cavabdeh "xxxx" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin apellyasiya şikayəti təmin edilməsin. Bakı şəhəri Səbail Rayon Məhkəməsinin 2(009)-1260/2023 nömrəli, 14 avqust 2023-cü il tarixli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qətnamədən kassasiya şikayəti verilə bilməz.