Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Sumqayıt şəhəri İş № 2(105)-444/2024 26.02.2024 SUMQAYIT APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ İddiaçı Cavabdehnə qarşı mülki iş üzrə (Açar sözlər: borcun silinməsi) X3 Süleymanovanın sədrliyi və məruzəsi, X4 Məmmədov və X1 ibarət tərkibdə, Günay Asif qızı Səlimin katibliyi, İddiaçının nümayəndəsi Nümayəndə2, Cavabdehin nümayəndəsi Nümayəndə4 iştirakları ilə, İddiaçı Cavabdehnə qarşı “itirilmiş qazın bərpası üçün hesablanmış borcun abonent hesabından silinməsi” tələbinə dair mülki iş üzrə Siyəzən Rayon Məhkəməsinin 13 noyabr 2023-cü il tarixli, 2(059)-531/2023 nömrəli qətnaməsindən cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinin binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə kollegiyası müəyyən etdi: İşin halları:
1. İddiaçı Cavabdehnə qarşı “itirilmiş qazın bərpası üçün hesablanmış borcun abonent hesabından silinməsi” tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 12 may 2011-ci il tarixli, 80 saylı qərarı ilə təsdiq edilmiş “Qazdan istifadə qaydaları” na zidd olaraq saatlıq qaz sərfi 2,5 kub/saat, orta günlük iş rejimi 24 saat, hesabat müddəti 360 gün qəbul edilməklə, 21600 kub.m həcmində itirilmiş qazın bərpası üçün hesablanmış və abonent hesabına əlavə edilmiş 2592 manat məbləğin abonent hesabından silinməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.
2. İddiaçı tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, o, təxminən 17 yanvar 2023-cü il tarixdə hamama yaxın ərazidən keçən qaz xəttindən qaz qoxusunun gəldiyini hiss edib, dərhal Siyəzən Qaz Xidmət Sahəsinə məlumat vermiş, bundan sonra sonuncuların məlumatına əsasən “Təmiz Qaz” təşkilatı gəlib borudan qaz sızmasını təyin etmiş və Xaçmaz RQİİ-nin Siyəzən Xidmət Sahəsi əməkdaşları tərəfindən qazda yaranmış kiçik dəlik qaynaq vasitəsi ilə örtülmüşdür. Sonradan, qaz borusunda yaranmış kiçik dəliyi qaynaq edən günü, yəni 24 fevral 2023-cü il tarixdə “Təbi qazdan istifadə qaydalarının pozulması haqqında “Qaz xəttinə baxış keçirilən zaman İddiaçı evində qeyri-qanuni birləşmə aşkar olundu”, məzmununda aktın tərtib olunduğu və bu akta əsasən Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 12 may 2011-ci il tarixli, 80 saylı qərarı ilə təsdiq edilmiş “Qazdan istifadə qaydaları” nın müvafiq tələblərinə zidd olaraq 360 gün müddətinə 21600 kub.m həcmində itirilmiş qazın bərpası üçün 2592 manat məbləğində dəymiş ziyanın hesablandığı və abonent hesabına əlavə edildiyi məlum olmuşdur. Hazırda bu məbləğ ondan tələb edilir. 360 gün müddətinə 21600 kub.m həcmində itirilmiş qazın bərpası üçün 2592 manat məbləğində dəymiş ziyanın hesablanması və abonent hesabına əlavə edilməsi, habelə ödənilməsinin tələb edilməsi qanunsuzdur. Əvvəla, tərtib edilən akt, habelə orta günlük iş rejimi 24 saat və hesablama müddəti 360 gün qəbul edilməklə itirilmiş qazın bərpası üçün hesablanmış 2592 manat məbləğ qanuna uyğun olsa belə, borcludan (abonentdən) hesablanmış 2592 manat məbləğ Azərbaycan Respublikasının MPM-nin 276.1-ci maddəsinin mənasına görə tələb edə bilməz. Ona görə ki, “kreditorun tələbi özünə görə aşkar olsa da, tələb borclunun mübahisə edilməyən vəzifəsinə əsaslanmır”. Həmçinin, 17 yanvar 2023-cü il tarixdən 24 fevral 2023-cü il tarixədək 38 gün müddətində qanunsuz qoşulma, qaz borusuna hər hansı fiziki və ya mexaniki vasitə ilə dəlik açıb qoşulma faktı olmamışdır. Çünki, bu barədə aktda hər hansı qeyd edilməmişdir. Belə ki, həyətdən qaz qoxusu gəldikdən sonra şəxsən Xaçmaz RQİİ-nin Siyəzən Xidmət Sahəsinin müdirinə təxminən 17 yanvar 2023-cü il tarixdə məlumat verilmiş və qaz idarəsinin işçilərinin yubandığını görüb qazın havaya getməsinin qarşısını alınması üçün təmir işçiləri gələnə qədər plastilin vasitəsi ilə yarımdüymə (1/2) deyilən ölçüdə borunu qazın çıxdığı dəliyə qismən bərkidib, qazdan istifadə edilmişdir. Bundan 38 gün sonra qaz işçiləri gəlib akt yazaraq, qaz borusunda naməlum səbəbdən yaranmış dəliyi qaynaqla bağlamışlar. Cavabdeh tərəfindən 28 fevral 2023-cü il tarixdə təsdiq edilmiş “Dəymiş ziyanın bərpasına dair tələbnamə” dən dəymiş ziyanın həcminin 200 litr həcmli su qızdırcısının maksimal saatlıq qaz sərfi 2,5 kub/saat, orta günlük iş rejimi 24 saat və hesabat müddəti 360 gün qəbul edilməklə, itirilmiş qazın bərpası üçün hesabatın aparıldığı məlum olmuş və bu müddətdə, yəni 2,5 kub/saat x 24 saat x 360 gün = 21600 kub.metr qaz itkisinin, bunun dəyərinin isə 21600 kub.metr x 0.12 manat = 2592 manat olduğu müəyyən edilmişdir. Halbuki, 21600 kub.metr qaz itkisinin yaranması və dəyərinin 2592 manat təşkil etməsi əsassızdır. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 12 may 2011-ci il tarixli, 80 saylı qərarı ilə təsdiq edilmiş “Qazdan istifadə qaydaları” nın tələbinə görə 3 və ya 6 aydan bir şəbəkəyə qanunsuz qoşulma hallarının qarşısının alınması məqsədi ilə qaz xətlərinə, habelə qaz sayğaclarına baxış keçirilməlidir. Başqa sözlə, bu müddətdə ən azı cavabdehlər öz işlərinə səhlənkar yanaşmasaydılar bu müddət ağlabatan müddət olardı, yəni daha 360 gün olmazdı. Hazırda bu məqsədlə “Təmiz Qaz” adlanan qurumun işçiləri tərəfindən qaz borularında qaz itkisinin qarşısının alınması üçün qaz borularına gündəlik baxış keçirilir. Bu qaydaların 3.1.11-ci maddəsinə görə “qazpaylayıcı şəbəkəyə qanunsuz qoşulma hallarının qarşısının alınması məqsədilə qaz paylayıcısı tərəfindən müəyyən edilən, lakin bu Qaydaların 3.1.10-cu yarımbəndində (bu Qaydaların 2.11-1-ci və 2.11-2-ci bəndlərinin tələbləri nəzərə alınmaqla istehlakçıların qaz sayğaclarının işlək və toxunulmaz vəziyyətdə olmasını müəyyən etmək məqsədilə yaşayış sahələrinin daxilində quraşdırılmış qaz sayğaclarına 6 (altı) ayda 1 (bir) dəfə, digər qaz sayğaclarına isə 3 (üç) ayda 1 (bir) dəfə onlara baxış keçirməli, nəticəsini aktla rəsmiləşdirməli və aktın 1 (bir) nüsxəsini istehlakçıya təqdim etməlidir) nəzərdə tutulan qaydada və müddətlərdə şəbəkəyə baxış keçirməli və nəticəsini aktla rəsmiləşdirməlidir”. Bundan əlavə, “Təbi qazdan istifadə qaydalarının pozulması haqqında” 24 fevral 2023-cü il tarixli, ******* nömrəli akt da qanunsuz tərtib olunmuşdur. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 27 sentyabr 2003-cü il tarixli, 935 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş “Dövlət hakimiyyəti orqanlarında, idarə, təşkilat və müəssisələrində kargüzarlığın aparılmasına dair təlimat”ın 77-ci bəndinə əməl edilmədən tərtib edilmişdir. Həmin Təlimatın 81-ci bəndinə əsasən akt onun tərtib olunmasında iştirak edən bütün şəxslər tərəfindən imzalanır. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 12 may 2011-ci il tarixli, 80 saylı qərarı ilə təsdiq edilmiş “Qazdan istifadə qaydaları” nın 3.1.7- ci bəndinə əsasən qaz paylayıcısı qaz qurğularına altı ayda bir dəfədən az olmayaraq texniki baxış keçirilməsini təmin etməli, nəticələrini 2 nüsxədən ibarət aktla rəsmiləşdirməli və aktın bir nüsxəsini mütləq istehlakçıya təqdim etməlidir. İstehlakçı bu barədə xüsusi kitabda öz imzası ilə həmin sənədin alınmasını təsdiq etməlidir. Həmin Qaydaların 2.2.5-ci bəndinə əsasən aşkar olunan nöqsanları və digər qanun pozuntuları hallarını müvafiq qaydada rəsmiləşdirmək və baxılması üçün aidiyyəti dövlət orqanlarına göndərmək, paylayıcının hüquqlarıdır. Göründüyü kimi Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 12 may 2011ci il tarixli, 80 saylı qərarı ilə təsdiq edilmiş “Qazdan istifadə qaydalarında” qazdan istifadədə pozuntuya yol verilməsini təsdiq edən aktın tərtib olunmasının xüsusi qaydası müəyyən edilmişdir ki, bu pozuntunun bas verməsi yalnız həmin qaydalara riayət olunmaqla tərtib edilmiş aktla təsdiq oluna bilər. Başqa qaydada və ya formada tərtib edilmiş hər hansı akt, yaxud sənəddə digər hər hansı pozuntunun olmasını əks etdirən nüanslar varsa, bu zaman onlar sübut kimi qəbul oluna bilməz. Bu tələb Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 81-ci maddəsindən irəli gəlir. Həmin normaya görə qanuna və ya digər normativ-hüquqi aktlara əsasən müəyyən sübutetmə vasitələri ilə təsdiq edilməli olan işin halları başqa sübutlarla təsdiq oluna bilməz. Odur ki, mübahisələndirilən aktda iddiaçı tərəfindən qazdan istifadə zamanı pozuntuya yol verilməsi göstərilməsinə baxmayaraq, həmin akt yuxarıda şərh edilən qanunvericiliyin tələblərinə riayət edilmədən tərtib edildiyindən, qanunu pozmaqla əldə edilmiş sübut kimi iş üzrə hər hansı bir halın təsdiq və ya təkzib edilməsində istifadə edilə bilməz. Belə ki, Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 76.3-cü maddəsinin tələblərinə görə qanunu pozmaqla əldə edilmiş sübutlardan istifadə olunmasına yol verilmir. İddiaçı mübahisələndirdiyi aktda istehlakçının aktı imza etməkdən imtina etməsi ilə bağlı qeydiyyat aparılmasına baxmayaraq, iddiaçının həmin aktı həqiqətən də imzalamaqdan imtina etməsi mübahisənin həllində maraqlı olan cavabdehin əməkdaşlarının imzasından başqa heç bir sübutla təsdiqlənməmişdir. Həmçinin, qaz itkisinin 360 gün müddətinə, habelə gündəlik 24 saat hesabı ilə hesablanması barədə cavabdeh tərəfindən hər hansı metod və ya hansı normativ-hüquqi akt əsasında hesablanması məhkəməyə təqdim edilməmişdir. Belə hallarda qazpaylayıcı cavabdeh tərəfindən normativ-hüquqi aktlar reyestrinə daxil olmamaqla, heç bir hüquqi qüvvəyə malik olmayan “Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Şurası”nın 14 mart 2011-ci il tarixli, 11 nömrəli qərarına əsasən hesabat aparır. Cavabdeh hazırki mübahisə üzrə heç bir qanuni qüvvəsi olmayan qərara da dürüst əməl etməmişdir. Çünki, itirilmiş qaz sərfiyyatı ilə bağlı Qərarın 1 nömrəli əlavəsində tərtib edilən “Müxtəlif diametrli qaz kəmərlərində qaz sərfinin hesablanması” cədvəlinə istinad edilməmişdir. Bundan başqa, Cavabdeh əməkdaşlarının tərtib etdikləri “Təbii qazdan istifadə qaydalarının pozulması haqqında“ 24 fevral 2023-cü il tarixli, ******* nömrəli akt əsaslı olsa belə, 2,5 kub/saat orta günlük iş rejimi 24 saat, hesabat müddəti 360 gün qəbul edilməklə itirilmiş qazın bərpası üçün 2,5 kub/saat x 24 saat x 360 gün = 21600 kub.metr qaz itkisinin yaranmasına, eləcə də dəyərinin 21600 kub.metr x 0.12 manat = 2592 manat təşkil etməsinə dair təsdiq edilmiş dəymiş ziyanın bərpasına dair tələbnamə inzibati akt hesab olunmadığından, istehlakçıya münasibətdə heç bir məcburi qaydada hüquq və vəzifələr yaratmaq qüvvəsində olmadığından, 2592 manat məbləğin, Cavabdeh tərəfindən abonent hesabına əlavə edilib istehlakçıdan (iddiaçıdan, məişət abonentindən) məcburi qaydada tələb edilməsi istisna edilir. Odur ki, iddianın təmin edilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.
3. Cavabdeh tərəfindən iddia ərizəsinə qarşı yazılı etiraz daxil olmuşdur.
4. Etiraz onunla əsaslandırılmışdır ki, iddia tələbi əsassızdır və təmin edilməməlidir. Belə ki, abonentin qaz xətlərinə, qaz sayğacına və qaz işlədici cihazlarına 24 fevral 2023-cü il tarixdə “Təmiz qaz” MMO-nun və Siyəzən xidmət sahəsinin satış xidmətinin işçiləri tərəfindən keçirilmiş baxış zamanı İddiaçı evinin qaz xəttinin üzərində quraşdırılmış sayğacdan əvvəl xəttə qoşulmuş rezin boru vasitəsi ilə evinə qaz xətti aparıldığı və təbii qazdan qanunsuz istifadə edildiyi aşkar edilmişdir. İddiaçı qanunsuz yolla təbii qazdan istifadə etməsi halının aşkarlanması videoçəkilişlə həyata keçirilmiş, həmçinin abonentin fərdi yaşayış evinə çəkilmiş qanunsuz qaz xəttinin görüntüləri videoçəkilişdə tam aydın şəkildə öz əksini tapmışdır. Sayğacdan kənar qaz xətti rezin şlanq vasitəsi ilə abonentin hamamına daxil olmuş və hamamdakı 200 litrlik tutumlu su qızdırıcısına qoşulmuşdur. Həmin vaxt İddiaçı fərdi yaşayış evində sayğacdan kənar qanunsuz xətt vasitəsi ilə təbii qazdan istifadə etməsi barədə “Təbii qazdan istifadə Qaydalarının pozulması haqqında” 24 fevral 2023-cü il tarixli, ******* saylı akt tərtib edilmiş, abonentin qaz sayğacının keçiricilik qabiliyyətinə uyğun olaraq iddiaçı üçün 21600 kub.m və ya hər kubmetr qaz üçün 12 qəpik hesabı ilə 2592 manat itirilmiş qazın ziyanı hesablanaraq bazadakı koduna işlənilmişdir. İddiaçı akt tərtib olunan vaxt sayğacdan kənar, qanunsuz yolla təbii qazdan istifadə etdiyini etiraf etmiş və heç bir irad bildirmədən aktı imzalamışdır. Həmin vaxt İddiaçı iddia ərizəsində də sayğacdan kənar qaz xətt vasitəsi ilə təbii qazdan qanunsuz istifadə etməsini etiraf etmiş, lakin o, itirilmiş qazın bərpası üçün onun koduna hesablanmış qazın həcmindən və məbləğindən narazı qalmışdır. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 12 may 2011-ci il tarixli, 80 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş Qazdan istifadə qaydalarının 6.5-ci bəndinə əsasən qazpaylayıcı şəbəkəyə qanunsuz qoşulma halları aşkar edildikdə, qaz paylayıcısı qanunsuz xətti dərhal qazpaylayıcı şəbəkədən ayrılmaqla, qazın verilməsini dayandırmalı və dəymiş zərərin ödənilməsini qanunvericiliyinə uyğun olaraq həmin şəxsdən tələb etməlidir. Belə ki, “Qazdan qanunsuz istifadə halları nəticəsində dəymiş zərərin hesablanması üzrə təlimatın” 3.6-cı bəndində göstərilir ki, sayğacdan kənar paylayıcı şəbəkəyə qanunsuz qoşulma hallarında qanunsuz xətt dərhal qazpaylayıcı şəbəkədən ayrılmaqla qazın verilməsi dayandırılmalı, etibarlılğının və təhlükəsizliyinin müəyyən edilməsi məqsədi ilə qazpaylayıcı şəbəkəyə keçirilmiş sonuncu baxış tarixindən on iki aydan çox olmayan müddətdə istifadə edilmiş qazın dəyərinin qanunsuz qoşulma nəticəsində qazdan istifadə olunduğu müddət və qaz sayğacının markası nəzərə alınmaqla məişət abonentlərinə münasibətdə sutkanın 24 saatı, digər istehlakçılara münasibətdə isə onların işləmə saatı nəzərə alınmaqla yenidən hesablanmalıdır. İddiaçı evinin qaz xəttində quraşdırılmış qaz sayğacı G-4 tipli olduğu üçün onun sayğacdan kənar qaz xətti vasitəsi ilə təbii qazdan istifadə etdiyi 200 litrlik su qızdırıcının maksimal saatlıq qaz sərfi 2,5 kub.m/saat orta günlük iş rejimi 24 saat və hesabat müddəti 360 gün qəbul edilməklə itirilmiş qazın bərpası üçün hesabat aparılaraq 2,5 x 24 x 360=21600 kub.m və ya 21600 x 0,12=2592 manat ziyan məbləği abonent koduna işlənilmişdir. Göründüyü kimi İddiaçı üçün sayğacdan kənar xətlə qanunsuz təbii qazdan istifadəyə görə ziyan Təlimata tam uyğun hesablanmışdır. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 12 may 2011-ci il tarixli, 80 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş Qazdan istifadə qaydalarının 1.3-cü bəndinə uyğun olaraq abonentlə qazpaylayıcı arasında bağlanmış qazın alqı-satqısı haqqında müqavilənin 2.2.5-ci bəndinə əsasən Qazpaylayıcı istehlakçının təqsirli hərəkətləri (hərəkətsizliyi) nəticəsində, habelə abonentlə bağlanmış müqavilə üzrə müəyyən edilmiş vəzifələrinin icra edilməməsi nəticəsində dəymiş zərərin əvəzinin ödənilməsini istehlakçıdan tələb etmək hüququna malikdir. Bununla da aydın olur ki, iddiaçının tələbi qanuna, sübut və dəlillərə əsaslanmır, onun öz şəxsi mülahizələrinə və fərziyyələrinə uyğun irəli sürdüyü fikirləridir. Ona görə də iddianın təmin edilməməsi barədə qətnamə çıxarılması xahiş edilmişdir.
5. Tərəflər arasında bağlanmış 19 iyul 2016-cı il tarixli, 5621/2016 nömrəli “qaz paylayıcısı ilə fiziki şəxs olan istehlakçı arasında qazın alqı-satqısı” barədə müqavilənin surətindən görünür ki, bu müqavilə qaz paylayıcısı ilə istehlakçı İddiaçı arasında sonuncuya aid Siyəzən rayonu, Yenikənd kəndində yerləşən fərdi yaşayış sahəsində təbii qaz təchizatı və onun istifadəsi ilə əlaqədardır.
6. Cavabdeh İB Xaçmaz RQİİ Siyəzən Xidmət Sahəsinin TQQ və SX-nin rəisi Sədaqət Cümşüdova, mühəndisi Rəşad Şeydayev və nəzarətçi-çilingər Fəxrəddin Əzizov tərəfindən İddiaçı yaşadığı Siyəzən rayonunun Yenikənd kəndindəki fərdi yaşayış evi üzrə keçirilmiş yoxlamadan sonra 24 fevral 2023-cü il tarixdə tərtib edilmiş və sonuncu tərəfindən imzalanmış ******* nömrəli təbii qazdan istifadə qaydalarının pozulması haqqında aktın surətindən və məhkəmə iclasında tədqiq edilmiş bir ədəd Kompakt diskin yaddaşına köçürülmüş videogörüntüdən görünür ki, qaz xəttinə baxış keçirən zaman İddiaçı evində qeyri-qanuni birləşmə aşkar edilmiş, həmçinin bu birləşmənin hamama daxil olduğu müəyyən edilmişdir.
7. Cavabdeh İB Xaçmaz X5 İdarəsinin 28 fevral 2023-cü il tarixli dəymiş ziyanın bərpasına dair tələbnamənin, eləcə də 19 iyul 2023-cü il tarixli abonent saldosunun surətlərindən görünür ki, 200 litr həcmli su qızdırıcının maksimal saatlıq qaz sərfi 2,5 kub.m/saat orta günlük iş rejimi 24 saat və hesabat müddəti 360 qəbul edilməklə, itirilmiş qazın bərpası üçün hesabat aparılmış və itirilmiş qaz sərfi cəmi 21600 hesablanaraq, borc 2592 manat müəyyən edilmişdir.
İş üzrə qəbul edilmiş məhkəmə aktları
a) Birinci instansiya məhkəməsində icraat
8. Siyəzən Rayon Məhkəməsinin 13 noyabr 2023-cü il tarixli, 2(059)-531/2023 nömrəli qətnaməsi ilə (hakim Bəylər Ələkbərov) iddianın qismən təmin edilməsi, Cavabdeh Xaçmaz X5 İdarəsinin Siyəzən Xidmət Sahəsi tərəfindən 24 fevral 2023-cü il tarixdə tərtib edilmiş ******* nömrəli akta əsasən hesablanaraq iddiaçının abunə koduna köçürülmüş 1296 (min iki yüz doxsan altı) manat borcun hesabdan silinməsi, iddianın qalan hissədə təmin edilməməsi qət edilmişdir.
9. Birinci instansiya məhkəməsi gəldiyi nəticəni “Qaz təchizatı haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 20, 21 və 6.2-ci maddələri, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 5.3-cü maddəsi, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 217.2, 4.1, 14.2, 78.1, 88, 107, 119.1, 119, 216-220, 227, 233, 360-cı maddələri ilə əsaslandırmışdır.
Apellyasiya instansiyası məhkəməsindəki icraat
a) Apellyasiya şikayəti və onun dəlilləri
10. Cavabdeh nümayəndəsi Nümayəndə3 apellyasiya şikayəti verərək, Siyəzən Rayon Məhkəməsinin 13 noyabr 2023-cü il tarixli, 2(059)-531/2023 nömrəli qətnaməsinin ləğv edilməsi, iddia tələbinin rədd edilməsi barədə yeni qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
11. Apellyasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, işin faktiki halları iddiaçının iddia ərizəsində şərh etdiyi kimi deyildir. Belə ki, Xaçmaz RQİİ-nin Siyəzən XS-nin işçiləri xx.xx.2023-cü il tarixdə həmin ünvana gələrək İddiaçı qanunsuz yolla təbii qazdan istifadə halını abonentin iştirakı ilə aşkar etmişlər. Abonentin qaz xəttinə baxış keçirərkən İddiaçı evində qeyri-qanuni xətdən istifadə etdiyini müəyyən etmişlər. Bu hal video çəkilişlə müşayət olunmuşdur. Cavabdeh İB hesab edir ki, məhkəmənin iddia tələbinin təmin edildiyi hissədə gəldiyi nəticə səhvdir və bu səbəbdən əsassız qətnamə qəbul edilmişdir. Qanunsuz qoşulma halı məhkəmə iclasında iddiaçının nümayəndəsi tərəfindən etiraf edilməklə, işin mübahisəsiz halına çevrilmişdir. Lakin, tədqiq olunmuş mötəbər sənəd və sübutlar, o cümlədən iddiaçının nümayəndəsinin izahatları ilə bu qanunsuz qoşulma və təbii qazdan istifadə halının 360 gün deyil, cəmi 180 gün olduğu, bu müddət ərzində qanunsuz istifadə edilmiş təbii qazın dəyərinin isə 1296 manat olması müəyyən edilmişdir ((2,5x24x180=10800 kub metr x 0,12 manat (tarif) =1296 manat)). Əgər nəzərə alınsa ki, qazpaylayıcı tərəfindən qaz qurğularının işlək və toxunulmaz vəziyyətdə olmasını müəyyən etmək məqsədilə onlara 6 ayda 1 (bir) dəfədən az olmayaraq baxış keçirməli, bu halda sayğacdan kənar qanunsuz qoşulma halı üçün zərər, qaz qurğusuna sonuncu baxışın keçirildiyi 24 fevral 2023-cü il tarixdən həmin tarixə qədər keçirilmiş 6 ay əvvəlki baxış dövrü nəzərə alınmaqla hesablanmalıdır. Qeyd olunmuş bu əsaslandırma məhkəmə tərəfinən əsaslı müddəa hesab olunmuşdur. Bu hesablanma qaydası məhkəmənin öznün gəldiyi bir nəticədir və Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 12 may 2011-ci il tarixli, 80 nömrəli qərarınını müddəalarına ziddir. Çünki həmin Qərarın 6.5-3-cü bəndində konkret olaraq qeyd olunmuşdur ki, istehlakçı tərəfindən qanunsuz qoşulma hallarında qaz paylayıcısı tərəfindən pozuntu aradan qaldırılmalı və qazpaylayıcı şəbəkəyə keçirilmiş sonuncu baxış tarixindən qanunsuz qoşulma halları aşkar edildiyi tarixədək, lakin on iki aydan çox olmayan müddətdə istifadə edilmiş qazın dəyəri hər bir hal üzrə bu Qaydaların 6.5-1-ci bəndi ilə müəyyən edilmiş şərtlərin, habelə məişət abonentlərinə münasibətdə sutkanın on iki saatı, digər istehlakçılara münasibətdə isə onların işləmə saatı nəzərə alınmaqla hesablanır. Məhkəmə tərəfindən qəbul olunmuş Qətnamə həmin müddəalara ziddir.
b) Apellyasiya şikayətinə qarşı tərəfin etirazının dəlilləri
12. İddiaçı tərəfindən apellyasiya şikayətinə qarşı yazılı etiraz daxil olmamışdır.
c) Apellyasiya icraatı iştirakçılarının izahatları
13. Cavabdehin nümayəndəsi Nümayəndə4 apellyasiya şikayətini müdafiə edərək, təmin olunmasını məhkəmə kollegiyasından xahiş etdi.
14. İddiaçının nümayəndəsi Nümayəndə2 apellyasiya şikayətinə etiraz edərək təmin olunmamasını məhkəmə kollegiyasından xahiş etdi.
Apellyasiya baxışının hədləri
15. Apellyasiya şikayətinin dəlillərindən göründüyü kimi cavabdeh tərəf verdiyi apellyasiya şikayətində birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin ləğv edilməsini xahiş edərək, qətnaməni tam mübahisələndirmişdir. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi apellyasiya şikayətinin dəlilləri hüdudlarında tam yoxlanılmalıdır.
Tətbiq edilən hüquq
16. Azərbaycan Respublikasının “Qaz təchizatı haqqında” Qanunu: Maddə 20. Müvafiq icra hakimiyyəti orqanı və qaz nəzarəti üzrə onun müvəkkil etdiyi nümayəndələr qaz fəaliyyəti ilə bağlı bütün yerləri, binaları və qurğuları yoxlama hüququna malikdir. Maddə 21. Müvafiq icra hakimiyyəti orqanı qaz qurğularının və ya qazla bağlı fəaliyyətlərin tələblərə cavab vermədiyini, onun əhali, ətraf mühit və əmlak üçün təhlükə törətdiyini müəyyən etdikdə qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş müvafiq tədbirləri görməlidir. Müvafiq icra hakimiyyəti orqanı qanunvericiliklə müəyyən olunmuş hallarda cərimələr tətbiq edə bilər. Maddə 6.2. Bilərəkdən (qəsdən) və ya səhlənkarlıq nəticəsində qaz qurğularına ziyan vuran və ya qurğu sahibindən icazəsiz digər qurğudan qaz alan istənilən şəxs, qaz qurğusu sahibinə dəymiş ziyana görə məsuliyyət daşıyır
17. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 12 may 2011-ci il tarixli 80 saylı Qərarı ilə təsdiq edilən “Qazdan istifadə Qaydaları” 3.2.1 və 3.2.2-ci yarımbəndlərinə əsasən qazdan istifadə edən istehlakçılar qazdan istifadə və texniki təhlükəsizlik üzrə qanunvericiliyin tələblərinə və bu Qaydaların 1.6-cı bəndində göstərilən dövlət nəzarətini həyata keçirən orqanların normativ hüquqi akta (normativ hüquqi aktın adı, maddəsi, bəndi və s. göstərilməklə) istinad edilmiş müvafiq yazılı göstərişlərinə əməl etməli və qaz qurğularını onların texniki pasportlarında göstərilmiş tələblərə uyğun təhlükəsiz istismar etməlidir. Bu Qaydaların 25 iyun 2023-cü il tarixədək qüvvədə olan redaksiyasında 6.5-ci bəndə əsasən qazpaylayıcı şəbəkəyə qanunsuz qoşulma halları aşkar edildikdə, qaz paylayıcısı qanunsuz xətti dərhal qazpaylayıcı şəbəkədən ayırmaqla qazın verilməsini dayandırmalı və dəymiş zərərin ödənilməsini qanunvericiliyə uyğun olaraq həmin şəxsdən tələb etməlidir 4.8-ci bənd - fiziki şəxs olan istehlakçıların qaz sayğaclarının işlək vəziyyətdə saxlanılmasına görə cavabdehliyi qaz paylayıcısı, hüquqi şəxslərin qaz sayğaclarının işlək vəziyyətdə saxlanılmasına görə cavabdehliyi isə özləri daşıyırlar.
18. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsi: Maddə 372.6. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun barəsində açıq və ya dolayısı ilə mübahisə edilən hissəsi üzrə, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apellyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır. Maddə 372.7. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır. Maddə 384.0.1. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi qətnaməni dəyişmədən, apellyasiya şikayətini isə təmin etmədən saxlaya bilər. Maddə 402.1 Mülki işlər üzrə qəbul edilmiş qətnamənin mübahisələndirilən hissəsində iddianın qiyməti beş min manatdan, kommersiya mübahisələrinə dair işlər üzrə isə müvafiq olaraq on min manatdan az olan əmlak xarakterli iddialar üzrə qətnamələr istisna olmaqla, apellyasiya məhkəmələrinin mülki və kommersiya kollegiyalarının və Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin mülki və kommersiya kollegiyalarının qətnamələrindən kassasiya şikayəti verilə bilər.
Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin mövqeyi
19. Məhkəmə kollegiyası iş materiallarını və apellyasiya şikayətinin dəlillərini araşdıraraq hesab edir ki, aşağıda göstərilənlərə əsasən apellyasiya şikayəti təmin edilməməli və birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanmalıdır.
20. Məhkəmə kollegiyasının qənaətincə birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən mübahisəli hüquq münasibətini tənzimləyən maddi və prosessual hüquq normaları düzgün tətbiq olunmuşdur. İş üzrə düzgün qətnamə qəbul edilməməsi ilə nəticələnən prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq olunmaması halları müəyyən edilmir. Bu baxımdan birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin ləğv olunması və ya dəyişdirilməsi üçün əsas yoxdur.
21. Kollegiya araşdırması zamanı müəyyən edildi ki, İddiaçı Cavabdehnə qarşı “itirilmiş qazın bərpası üçün hesablanmış borcun abonent hesabından silinməsi” tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 12 may 2011-ci il tarixli, 80 saylı qərarı ilə təsdiq edilmiş “Qazdan istifadə qaydaları” na zidd olaraq saatlıq qaz sərfi 2,5 kub/saat, orta günlük iş rejimi 24 saat, hesabat müddəti 360 gün qəbul edilməklə, 21600 kub.m həcmində itirilmiş qazın bərpası üçün hesablanmış və abonent hesabına əlavə edilmiş 2592 manat məbləğin abonent hesabından silinməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.
22. Göründüyü kimi iddiaçı (istehlakçı) tərəfindən həmin borc məbləği mübahisələndirilmişdir.
23. Birinci intansiya məhkəməsi iddianın qismən təmin edilməsi, Cavabdeh Xaçmaz X5 İdarəsinin Siyəzən Xidmət Sahəsi tərəfindən 24 fevral 2023-cü il tarixdə tərtib edilmiş ******* nömrəli akta əsasən hesablanaraq iddiaçının abunə koduna köçürülmüş 1296 (min iki yüz doxsan altı) manat borcun hesabdan silinməsi, iddianın qalan hissədə təmin edilməməsi qənaətinə gəlmişdir.
24. Məhkəmə mövqeyini onunla əsaslandırmışdır ki, iddiaçıya aid Siyəzən rayonunun Yenikənd kəndindəki fərdi yaşayış evi üzrə qaz paylayıcısının razılığı olmadan qazpaylayıcı şəbəkəyə sayğacdan kənar qanunsuz qoşulma halı baş vermiş, bununla əlaqədar 24 fevral 2023-cü il tarixdə müvafiq akt tərtib edilmişdir. Həmin aktda nöqsanın olması faktı öz əksini tapmışdır. Bu faktın istisna edilməsinə dair heç bir sübut yoxdur. Bundan əlavə, qeyd olunan qanunsuz qoşulma halı məhkəmə iclasında iddiaçının nümayəndəsi tərəfindən etiraf edilməklə, işin mübahisəsiz halına çevrilmişdir. Lakin, tədqiq olunmuş mötəbər sənəd və sübutlar, o cümlədən iddiaçının nümayəndəsinin izahatları ilə bu qanunsuz qoşulma və təbii qazdan istifadə halının 360 gün deyil, cəmi 180 gün olduğu, bu müddət ərzində qanunsuz istifadə edilmiş təbii qazın dəyərinin isə 1296 manat olması müəyyən edilmişdir ((2,5x24x180=10800 kub metr x 0,12 manat (tarif) = 1296 manat)). Belə ki, əgər nəzərə alsaq ki, qazpaylayıcı tərəfindən qaz qurğularının işlək və toxunulmaz vəziyyətdə olmasını müəyyən etmək məqsədilə onlara 6 ayda 1 (bir) dəfədən az olmayaraq baxış keçirməli, bu halda sayğacdan kənar qanunsuz qoşulma halı üçün zərər, qaz qurğusuna sonuncu baxışın keçirildiyi 24 fevral 2023-cü il tarixdən həmin tarixə qədər keçirilmiş 6 ay əvvəlki baxış dövrü nəzərə alınmaqla hesablanmalıdır. Bu mənada, mübahisəli 2592 manatlıq borc məbləğinin qalan hissəsi, yəni 1296 manatı iddiaçıya aid evdə sayğacdan kənar istifadə edilmiş təbii qaza görə yaranmış borcdur, bu borc mövcud olmaqla, realdır, o cümlədən düzgün hesablanmışdır. Bu səbəbdən də, ümumi borc məbləğindən sonuncu məbləğin silinməsi istisna edilir və tələbin bu hissədə təmin edilməsi məqsədəmüvafiq deyildir.
25. Məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə və əsaslandırma ilə razılaşır və hesab edir ki, işin həqiqi hallarına uyğun olmaqla, mübahisənin maddi və prosessual hüquqi əsasları düzgün müəyyən edilmiş, məhkəmə müəyyən edilmiş faktlardan tərəflərin qarşılıqlı münasibətləri üzrə düzgün nəticəyə gəlmiş və tətbiq edilməli qanunu düzgün tətbiq etmişdir.
26. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi cavabdehin apellyasiya şikayətinə münasibətdə faktlar nöqteyi nəzərindən qanuni və əsaslıdır, düzgün olan qətnamə isə yalnız formal mülahizələrə əsaslanmaqla ləğv edilə bilməz.
27. Beləliklə, məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin dəlilləri üzrə dəyərləndirmə apararaq bu nəticəyə gəlir ki, apellyasiya şikayəti əsassızdır, birinci instansiya məhkəməsi gəldiyi nəticə üçün mühüm əhəmiyyəti olan bütün faktiki halları aydınlaşdırmış, müəyyən edilmiş faktlardan tərəflərin qarşılıqlı münasibətləri üzrə düzgün hüquqi nəticəyə gəlmiş, maddi və prosessual hüquq normalarının tətbiqində səhvə yol verməmişdir. Ona görə də apellyasiya şikayəti təmin edilməməli və Siyəzən Rayon Məhkəməsinin 13 noyabr 2023-cü il tarixli, 2(059)-531/2023 nömrəli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanmalıdır.
28. Kollegiya qeyd edir ki, qətnamənin mübahisələndirilən hissəsi 5000 manatdan az olduğundan hazırkı qətnamədən kassasiya şikayəti verilə bilməz.
29. Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası MPM-nin 382, 384.0.1, 392-393 və 405.1-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası qət etdi:
Cavabdeh nümayəndəsi Nümayəndə3 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilməsin. Siyəzən Rayon Məhkəməsinin 13 noyabr 2023-cü il tarixli, 2(059)-531/2023 nömrəli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qətnamə dərhal qüvvəyə minir. Qətnamədən kassasiya şikayəti verilə bilməz.