Şəki Apellyasiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(107)-1848/2020

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Şəki şəhəri İş № 2(107)-1848/2020 11.11.2020 ŞƏKİ APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ Hakimlər Məcidov Ələddin Tofiq oğlu (sədrlik edən və məruzəçi), Əsədli Mahir Abdulla oğlu və Mahmudov Ayaz Akif oğlundan ibarət tərkibdə, Muradlı Yeganə Rafail qızının katibliyi, iddiаçı İddiaçı, cаvаbdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 iştirakları ilə, İddiаçı İddiaçı cаvаbdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 qarşı “kompensasiya ödənilməklə onun mülkiyətində olan evdən və torpaq sahəsindən cavabdehlərin istifadə hüquqlarına xitam verilməsi” tələbinə dаir iddiası ilə bağlı mülki iş üzrə Şəki Rayon Məhkəməsinin x xxxx 2020-ci il tarixli, 2(075)-118/2020 nömrəli qətnaməsindən cаvаbdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin inzibati binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq Müəyyən etdi: Şəki Rayon Məhkəməsinin x xxxx 2020-ci il tarixli, 2(075)-118/2020 nömrəli qətnaməsi ilə (hakim Cahid İmanov) iddiа təmin edilmiş, İddiaçı tərəfindən Cavabdeh1, Cavabdeh2 və X3 10000 (on min) manat məbləğində kompensasiya ödənilməklə Şəki şəhəri, 20 yanvar küçəsi, 34 saylı evdən və həmin evin yerleşdiyi torpaq sahəsindən Cavabdeh1, Cavabdeh2 və X2 istifadə hüquqlarına xitam verilməsi, ödənilmiş dövlət rüsumunun İddiaçı özünə aid edilməsi, iş üzrə təyin edilmiş qiymətləndirmə ilə bağlı 150 manat xidmət haqqının Cavabdeh1 və Cavabdeh2 müştərək qaydada alınaraq müstəqil qiymətləndirici X10 xeyrinə VÖEN:**********,Hesab N AZN: AZGUA********************, Bank GUNAY BANK ASC, VÖEN:**********, Müxbir hesab AZ25NABZ********************,KOD: 505594; SWİFT: GUNAAZ22 hesaba ödənilməsi qət edilmişdir. İşin halları İddiаçı İddiaçı iddiа ərizəsi ilə məhkəməyə mürаciət edərək, cavabdehlər Cavabdeh1, Cavabdeh2 və azyaşlı xx xxxxx 2009-cu il tarixdə anadan olmuş X3 5000 (beş min) manat kompensasiya ödənilməklə ona məxsus olan evdən və həmin evin torpaq sahəsindən istifadə hüquqlarına xitam verilməsibаrədə qətnаmə çıxаrılmаsını xаhiş etmişdir. Mülki işə məhkəmədə baxılarkən İddiaçı məhkəməyə tələbin artırılması və dəqiqləşdirilməsinə dair ərizə təqdim edərək, cavabdehlər Cavabdeh1, Cavabdeh2 və xx xxxxx 2009-cu il tarixdə anadan olmuş X3 10000 (on min) manat kompensasiya ödənilməklə ona məxsus olan evdən və həmin evin torpaq sahəsindən istifadə hüquqlarına xitam verilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını məhkəmədən xahiş etmişdir. Tələbin dəqiqləşdirilməsi barədə ərizə MPM-nin 53-cü maddəsinə əsasən məhkəmənin icraatına qəbul edilmişdir. Birinci instansiya məhkəməsinin iclasında İddiaçı iddia ərizəsinin məzmununa uyğun izahat verərək iddia tələbini belə əsaslandırmışdır ki, o, sabiq həyat yoldaşı Cavabdeh1 ilə xx xxxxxx 1986-cı il tarixdə Şəki şəhər VVADQ şöbəsində rəsmi nikah bağlamaqla ailə qurmuşdur. Həmin nikahdan onların xx xxxxxxx 1987-ci il tarixdə Tural, xx xxxxxx 1988-ci il tarixdə isə Könül adlı uşaqları anadan olmuşdur. Sonradan münasibətləri uyğun gəlmədiyindən xx xxx 2011-ci il tarixdə nikahları Şəki Rayon Məhkəməsində pozulmuşdur. Cavabdehlər artıq 10 ildir ki, Bakı şəhərində yaşayırlar. Nikahları pozulandan sonra iş üzrə cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 Şəki Rayon Məhkəməsində ona qarşı yaşayış evindən istifadə hüquqlarının təmin olunması, evdən istifadə qaydalarının müəyyən edilməsi və evə köçürülmələri tələbinə dair iddia qaldırmış və Məhkəməsinin 2(075)- 162/2011 saylı, xx xxxxxx 2011-ci il tarixli qətnaməsinə əsasən onun iddiası qismən təmin edilmiş, cavabdehlər Cavabdeh1, Cavabdeh2, X5 ilə birlikdə onun adına olan Şəki şəhəri, 20 yanvar küçəsi, 34 saylı evdən və həmin evin yerleşdiyi torpaq sahəsindən istifadə hüquqlarının tanınması və həmin evə köçürülmələrinin təmin edilmələri barədə qətnamə çıxarılmışdır. Bundan sonra yəni Şəki Rayon Məhkəməsinin 2(075)-162/11 saylı, xx.xx.2011-ci il tarixli icra sənədi üzrə dəfələrlə icra hərəkətləri edilmiş, lakin cavabdehlər nikahları pozulduqdan sonra bir gün də olsa mübahisəli mənzildə yaşamamışlar. Göstərmişdir ki, əslində qeyd edilən mübahisəli mənzil natamam olduğundan cavabdehlərin həmin evdə yaşmalarına şərait yoxdur. Belə ki, aralarında olan nikah pozulduqdan sonra cavabdeh Mehribanın gəlin köçdüyü köhnə uçuq evi sökərək yerində hal-hazırda mövcud olan natamam evi tikdirmişdir. xx xxx 2019-cu il tarixdə Şəki rayonu üzrə İcra və Probasiya Şöbəsinin icra məmuru Məmməd Məmmədovun, tələbkarların, borclunun və həmin aktda adları qeyd olunmuş bir neçə şəxslərin iştirakı ilə tələbkarlar Cavabdeh1, Cavabdeh2, X5 ona məxsus olan Şəki şəhəri, 20 yanvar küçəsi, ev 34-dən və həmin evin yerləşdiyi torpaq sahəsindən istifadə hüquqlarının tanınmaları və onların həmin evə köçürülmələri ilə bağlı qeyd olunan ünvana baxış keçirilmişdir. Baxış keçirilən zaman mənzildə təmir-tikinti işlərinin tam başa çatdırılmadığı müəyyən olunmuşdur. O, həyətə girişdən sol tərəfdə yerləşən bir otaqlı yaşayış sahəsini yaşamaq üçün tələbkarlara təklif etmişdir. Lakin tələbkarlar həmin yaşayış sahəsinin yaşayış üçün əlverişli olmadığını əsas gətirərək qeyd edilən ünvanda yerləşən evə köçməkdən imtina etmişlər. Hal-hazırda onun qeyd edilən evi təmir edib yararlı vəziyyətə gətirməsi üçün vəsaiti yoxdur və yaxın illərdə də evi təmir edib başa çatdırması mümkün deyildir. O hətta, evin bir otağını təmir edərək yaşamaları üçün tələbkarların istifadəsinə verməsini təklif elsə də, tələbkarlar bir daha evin yaşayış sahəsinin tam yararlı vəziyyətdə olmadığını, həyətdə olan tikilidə isə yaşaya bilməyəcəklərini əsas gətirərək evə köçməkdən imtina etmişlər. Tələbkarların evə köçməkdən imtina etmələri səbəbli icra sənədi üzrə tələbin evə köçürülmə hissəsinin icrası mümkün olmamışdır. Artıq 2011-ci ildən nikahları pozulmuş və bu günə kimi də ailəsi ilə birgə ona məxsus olan evdən istədiyi kimi istifadə edə bilmir. Ancaq bütün bunlarla yanaşı o, maddi imkanlarının aşağı olmasına baxmayaraq cavabdehlərə 10000 (on min) manat məbləğində kompensasiya ödənilməklə ona məxsus evdən, həmin evin torpaq sahəsindən cavabdehlərin istifadə hüquqlarına xitam verilməsi tələbi ilə məhkəməyə müraciət elmək məcburiyyətində qalmışdır. Onun təklif etdiyi 10000 (on min) manat davamlı surətdə cavabdehlərin müəyyən müddət daxilində əvvəlki mənzildə onlara xas olmuş şəraitlə müqayisədə oxşar yaşamaq imkanı verdiyindən həmin yaşayış sahəsindən istifadə hüququna xitam verilməsi üçün yetərlidir. İddianı müdafiə edir. İddianın təmin edilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını məhkəmədən xahiş etmişdir. Birinci instansiya məhkəməsinin iclasında Cavabdeh1 iddianı qəbul etməyərək izahatında göstərmişdir ki, o, iddiaçı ilə xx xxxxxx 1986-cı il tarixdə Şəki şəhər VVADQ şöbəsində rəsmi nikah bağlamaqla ailə qurmuşdur. Həmin nikahdan onların xx xxxxxxx 1987-ci il tarixdə Tural, xx xxxxxx 1988-ci il tarixdə isə Könül adlı uşaqları anadan olmuşdur. Sonradan münasibətləri uyğun gəlmədiyindən aralarındakı nikah məhkəmə qaydasında 2011-ci ildə pozulmuşdur. O, iddiaçı ailə qurarkən mübahisə predmeti olan və Şəki şəhəri 20 Yanvar küçəsi, 34 ünvanında yerləşən fərdi yaşayış evinə gəlin köçmüşdür. Sözügedən ev 2 otaq və köməkçi sahələrdən ibarət olmaqla sahəsi 20,5 kvadrat metr olmuşdur. Ailə qurduqdan müddət sonra evin qərb hissəsində sahəsi 26,6 kvadrat metrdən ibarət olan ikinci yaşayış evini tikdirmişlər. Həmin vaxtdan öz ailəsi ilə birlikdə mübahisəli evdə yaşamışdır. Onlar arasındakı nikah 2011-ci il tarixdə pozulsa da o, iddiaçı ilə faktiki olaraq 2007-ci ildən ayrılmışdır. Belə ki, iddiaçı 2007-ci ildə ikinci bir başqa qadınla ər-arvad kimi yaşamışdır. Qızı Könül evlənmiş və onun da xx xxxxx 2009-cu il tarixdə Fatma adlı uşaqları olmuşdur. Qızı Cavabdeh2 evlənsə də, öz uşağı ilə birlikdə mübahisəli evdə yaşamışdır. xx xxxxxx 2010-cu il tarixdə iddiaçı evi təmir etmək məqsədi ilə onları evdən çıxarmış və sonradan onlar evə qayıtmaq istədikdə iddiaçı onları heç bir əsas olmadan evə buraxmamışdır. Onlar təssərrüfatı birgə idarə etməklə, ər-arvad olaraq xx xxxxxx 2010-cu il tarixədək birlikdə yaşamışlar. O, və Cavabdeh2 həmin evdə qeydiyyatdadırlar. Lakin iş üzrə iddiaçı bu günədək onlara qarşı maneəçiliklər yaradaraq onların həmin evdə yaşamalarına imkan verməmişdir. Buna görə də 2010-cu ildən başlayaraq məcburiyyət qarşısında qalaraq uşaqları ilə birlikdə əvvəlcə Şəki şəhərində, sonradan isə Bakı şəhərində Qaraçuxur qəsəbəsində kirayədə yaşamış, halhazırda da 10 ildir ki, Bakı şəhərində 170-200 manata kirayədə yaşayırlar. Sonradan onun və qızı Könülün iddiası üzrə Şəki Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxx 2011-ci il tarixli, 2(075)- 162/2011 saylı qətnaməsi ilə onun xx xxxxxx 1988-ci il tarixdə anadan olmuş Cavabdeh2 və xx xxxxx 2009-cu il tarixdə anadan olmuş X5 ilə birlikdə İddiaçı adına olan Şəki şəhəri, 20 Yanvar küçəsi, 34 nömrəli evdən və həmin evin yerləşdiyi torpaq sahəsindən istifadə hüquqlarının tanınması və onların həmin evə köçürülmələri qət edilmişdir. Təxminən 2019cu ildə icra sənədinin icrası zamanı qızı Könül ilə birlikdə mübahisə predmeti olan evə gəlmiş, sözügedən evdə təmir işləri başa çatmadığından və həmin ev yaşayış üçün əlvərişli olmadığından onlar sözügedən evə köçürülə bilməmişlər. Hazırda iddiaçının təklif etdiyi 10 000 manat kompensasiya məbləği həddin artıq azdır. Belə ki, 10000 manata onlar özləri üçün ev ala bilməzlər. Belə evin alınması üçün 50-60 min manat pul tələb olunur. Onların istəyi odur ki, iddiaçı onlara ev alsın, yaxud da ev ala biləcəkləri pul məbləğ versin. Hesab edir ki, iddiaçının təklif etdiyi kompensasiya məbləğinə hər hansı bir ev almaq mümkün deyil. Əgər iddiaçı ona ev ala biləcəyi ağlabatan miqdarda kompensasiya məbləği təklif edərsə, iddianı qəbul edər. Ancaq hazırki vəziyyətdə iddianı əsassız hesab edir. Buna görə də qanuna müvafiq qətnamə qəbul edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. Birinci instansiya məhkəməsinin iclasında Cavabdeh2 Cavabdeh1 ilə oxşar izahat verərək qanuna müvafiq qətnamə çıxarılmasını məhkəmədən xahiş etmişdir İş üzrə yuxarıda göstərilən məhkəmə qətnaməsi çıxarılmışdır. Qətnаmədən nаrаzı qаlаn cаvаbdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 аpellyаsiyа şikаyəti vermişlər. Apellyasiya şikayətinin dəlilləri Cаvаbdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 apellyasiya şikayətini əsaslandıraraq göstərmişlər ki, məhkəmənin qətnaməsində qeyd edilənlər əsassızdır, qətnamə ləğv edilməli və apellyasiya şikayəti icraata qəbul edilərək yeni qətnamə qəbul edilməlidir. Belə ki, hakim qətnamə qəbul edərkən Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 29-cu maddəsində, digər qanunvericiliklərdə, habelə məhkəmə təcrübəsində, Mülki Məcəllənin bəzi maddələrində və əsasəndə 228.2-ci maddəsində “istifadə hüququna mülkiyyətçinin məhkəmə qaydasında tələbinə əsasən bazar qiyməti ilə müvafiq kompensasiya verməsi yolu ilə xitam verilə bilər" kimi qeyd edilən mülkiyyətçinin hüquqlarına istinad etmişdir. Halbuki, həmin mübahisəli və dəfələrlə məhkəmə predmeti olan əmlakın İddiaçı mülkiyyətində olması və həmin daşınmaz əmlakın mülkiyyətçisi olması barədə əsaslı sənəd olan əmlaka mülkiyyət hüquqlarının dövlət qeydiyyatı haqqında müvafiq reyestrdən çıxarışını məhkəməyə təqdim etməmişdir. Qətnamədən göründüyü kimi, iddiaçı yalnız Şəki şəhər XDS İcraiyyə Komitəsinin xx xxxx 1982-ci il tarixli 16 saylı tikintiyə icazə haqqında qərarı və 8453 inventar nömrəli Texniki pasportu təqdim edilmişdir. Bunlar isə biri yalnız məhdud sahədə tikinti aparılmasına icazə, biri isə həmin ərazidə faktiki mövcud tiklilərin sxemidir. Azərbaycan Respublikası qanunvericiliyində isə təsbit edilmiş mülkiyyət hüququnun tanınması və təminatı mexanizmi məhz daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyat əsasında həyata keçirilir. Bundan başqa, hazırki iş üzrə Cavabdeh1 hələ 2011-ci ildə həmin əmlakın əksər hissəsinin nikahdan sonra birgəyaşayış dövründə tikildiyi üçün 14 hissəsinə mülkiyyət hüququnun tanınması barədə iddia versədə, Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin 2(107)- 620/2011 saylı qətnaməsində "həmin əmlak qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş qaydada dövlət qeydiyyatına alınmaması və buna görədə həmin əmlakın tərəflər arasında ərarvadın birgə mülkiyyəti kimi bölünə bilməz“ ifadəsi ilə əsaslanaraq iddianı rədd etmişdir. Şəki Rayon Məhkəməsinin 2(075)-162/2011 saylı, xx.xx.2010-ciil tarixli qətnaməyə əsasən isə onların həmin əmlakdan istifadə hüquqları tanınmış və həmin evə köçürülməyimiz barədə qətnamə çıxarılsada, bu iş üzrə İddiaçısfəndiyar oğlu qətnamənin icrasına müxtəlif bəhanələrlə maneə yaradıb və onlar bu günədək həmin evə köçə bilməmişlər. Bu səbəbdəndə onlar 10 ildən çoxdurki, Bakı şəhərində kirayələrdə yaşamaq məcburiyyətində qalmışlar və onlara külli miqdarda ziyan dəymişdir. İddiaçı isə onlara həmin evə köçmələrinə imkan vermək əvəzinə 10 000 manat kompensasiya ödəmək şərti ilə istifadə hüquqlarına xitam vermək istəyir. Bu isə ağlabatan kompensasiya məbləği deyil. Çünki bu məbləğ həmin əmlakın cüzi bir hissəsidir və nə onların 10 illik kirayə yaşama pulunun əvəzini, nədə indiki dövrdə hər hansı bir kiçik əmlak almağına imkan vermir. Şəki Rayon Məhkəməsi qətnamə çıxararkən heç bir ekspertiza aparmadan aylıq kirayə haqqını 50-60 manat müəyyən etmişdir. Halbuki, 3 nəfərin normal kirayə evində yaşaması üçün nəinki Bakıda şəhərində, heç Şəki şəhərində 50-60 manata bir-iki günlük ev tapmaq mümkün deyildir. Qeyd edilənlərdən göründüyü kimi, Azərbaycan Respublikasında daşınmaz əmlaka mülkiyyət və digər hüquqların, onların əmələ gəlməsi, başqasına keçməsi və xitamı, habelə bu hüquqların məhdudlaşdırılması dövlət qeydiyyatına alınması ilə müəyyən olunduğundan hazırki iş üzrə iddiaçının həmin əmlaka subyektiv hüququ yaranmamışdır və buna görədə kompensasiya verməklə cavabdehlərin istifadə hüququna xitam verə bilməz. Ona görə də, Şəki Rayon Məhkəməsinin x xxxx 2020-ci il tarixli, 2(075)-118/2020 nömrəli qətnaməsini ləğv edilməsini və hüquqları bərpa edilməklə yeni qətnamə çıxarılmasını xahiş edir. Tərəflərin İzahatları Apellyasiya şikayətinə əsasən mülki işə məhkəmə kollegiyasının iclasında baxılarkən iddiаçı İddiaçı məhkəmə kollegiyasına ərizə təqdim edərək göstərmişdir ki, Cavabdeh1, Cavabdeh2 X1 Şəki şəhəri, 20 Yanvar küçəsi, 34 nömrəli evdən istifadə hüququna xitam verilməsi üçün Cavabdeh1 və Cavabdeh2 15 000 (on beş min) manat kompensasiya vermək istəyir. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iddiаçı İddiaçı ərizənin məzmununa uyğun izahat verərək cаvаbdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 15 000 (on beş min) manat kompensasiya verməklə Şəki şəhəri, 20 Yanvar küçəsi, 34 nömrəli evdən istifadə hüququna xitam verilməsini xahiş etdi. Məhkəmə kollegiyasının iclasında cаvаbdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 apelyasiya şikayətinin dəlillərinə uyğun izahat verərək apelyasiya şikayətinin təmin edilməsini xahiş etdilər. Hüquq məsələləri Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.1-ci maddəsinə görə, apelyasiya instansiyası məhkəməsi tam hüquqlu məhkəmə kimi işə, işdə olan və əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında mahiyyəti üzrə baxır. Həmin Məcəllənin 372.6-ci maddəsinə əsasən, apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apellyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır. Həmin Məcəllənin 372.7-ci maddəsinə əsasən, apelyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumunun “Məhkəmə qətnaməsi haqqında” 2005-ci il 14 oktyabr tarixli, 04 nömrəli qərarının 17-ci bəndində göstərilir ki, kassasiya və apelyasiya instansiya məhkəmələri aşağı instansiya məhkəmələrinin qətnamələrindən şikayətlərə baxdıqda qəbul etdikləri aktlarda verilən şikayətlərin dəlillərinə müfəssəl hüquqi qiymət verməlidirlər. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki və Kommersiya kollegiyalarının “apelyasiya və kassasiya şikayətlərinin mümkünlüyü və şikayətlərə baxılmasının hədləri ilə bağlı Mülki Prosessual Məcəllənin tətbiqi məsələlərinə dair” xx xxxxxxx 2020-ci il tarixli, 04/2020 nömrəli qərarının 60-cı bəndində göstərilir ki, apelyasiya və kassasiya instansiyası məhkəmələri qəbul etdikləri aktların əsaslandırıcı hissəsində aşağı instansiyası məhkəməsinin qərarının hansı hissədə yoxladıqlarını aydın ifadə etməli, məhkəmə aktını hissəvi yoxladıqda isə nəticə hissəsində hansı hissənin ləğv edildiyini, dəyişdirildiyini və yaxud dəyişdirilmədən saxlanıldığını xüsusi olaraq göstərməli, dəyişdirilmədən saxlanılan hissənin isə mübahisələndirilib-mübahisələndirilmədiyinə diqqət yetirməlidilər. Həmin qərarda göstərilmişdir ki, apelyasiya və kassasiya qaydasında məhkəmə aktları müvafiq olaraq şikayətə və ya şikayəti verən şəxsə münasibətdə deyil, mübahisələndirilən hissədə yoxlanılmalıdır. Ona görə də məhkəmə kollegiyası apelyasiya şikayətinin dəlillərinə və birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticəyə aşağıda qeyd edilən hallar üzrə hüquqi dəyərləndirmə aparılmasını zəruri hesab edir. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin dəlillərini işin materialları üzrə yoxlayıb, proses iştirakçılarının izahatlarını dinləyib, iş üzrə toplanmış sübutları tədqiq edib qiymətləndirərək hesab edir ki, cаvаbdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti qismən təmin olunmalı, Şəki Rayon Məhkəməsinin x xxxx 2020-ci il tarixli, 2(075)-118/2020 nömrəli qətnaməsi dəyişdirilərək, İddiaçı tərəfindən cаvаbdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 Şəki şəhəri, 20 yanvar küçəsi, 34 saylı evdən və həmin evin yerleşdiyi torpaq sahəsindən istifadə hüququna xitam verilməsi üçün verilməli olan kompensasiyanın məbləği 15 000 (on beş min) manat müəyyən edilməli, qətnamənin qalan hissəsi dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. İşdə olan Şəki Rayon Məhkəməsinin xx xxx 2011-ci il tarixli, 2(075)-137/2011 saylı qətnaməsinin surətindən görünür ki, İddiaçı ilə Cavabdeh1 arasında Şəki şəhər VVADQ şöbəsində xx xxxxxx 1986-cı il tarixdə bağlanmış 327 nömrəli nikahın pozulması qət edilmişdir. İşdə olan Şəki Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxx 2011-ci il tarixli, 2(075)-162/2011 saylı qətnaməsinin surətindən görünür ki, Cavabdeh1 xx xxxxxx 1988- ci il tarixdə anadan olmuş Cavabdeh2 və xx xxxxx 2009-cu il tarixdə anadan olmuş X5 ilə birlikdə İddiaçı adına olan Şəki şəhəri, 20 Yanvar küçəsi, 34 nömrəli evdən və həmin evin yerləşdiyi torpaq sahəsindən istifadə hüquqlarının tanınması və onlar həmin evə köçürülmələri qət edilmişdir. İşdə olan Şəki şəhər XDS İcraiyyə Komitəsinin xx xxxx 1982-ci il tarixli 16 nömrəli iclas protokolundan çıxarışın surətindən görünür ki, vətəndaşların fərdi mənzil tikintisi haqqında qərara ilə şəhərin 20-ci rayon, Nizami küçəsi, 54 nömrəli evdə yaşayan Yerli inşaat materialları istehsal kombinatında naqqaş sexində işləyən İddiaçı həmin ünvanda atasının istifadəsində olan torpaq sahəsinin 300 kv.m. verilməsi, vətəndaşa həmin torpaq sahəsində birtipli layihə əsasında 45 kv.m. yaşayış, 12 kv.m. qeyri-yaşayış sahəsi olan ev tikməyə icazə verilməsi qərara alınmışdır. İşdə olan Etibar Əkbərov, Elxan İsmiyev və İsmayıl İsmayılovun imzaları ilə təsdiq etdikləri xx xxxx 2011-ci il tarixli aktdan görünür ki, Şəki şəhəri, 20-ci rayon, 20 yanvar küçəsi, 34 saylı ünvanda yaşayan İddiaçı şəhər icra hakimiyyətinə yazdığı ərizəsinə əsasən onun həmin ünvandakı fərdi yaşayış evinə texniki baxış keçirdikdə aşağıdakıları müəyyən edilmişdir: - Şəki Şəhər XDS İK-nin xx xxxx 1982-ci il tarixli 16 saylı iclasının qərarına əsasən şəhərin 20-ci rayon, Nizami küçəsi, 54 saylı ünvanda yerli inşaat materialları istehsal kombinatında işləyən İddiaçı həmin ünvanda atasının istifadəsində olan torpaq sahəsinin 300 kv/m-də fərdi yaşayış evi tikintisinə icazə veriimişdir. Təqdim olunmuş sənədlərə əsasən Şəki şəhər 20-ci rayon, kv 114/115, Basin küçəsi, 34 a saylı ünvanda inşa edilən fərdi yaşayış evi 8453 inventar nömrəli Texniki pasportla İddiaçı adına qeydə alınmışdır. Texniki pasporta əsasən 1982-ci ildə inşa edilmiş 10.65m x 7,65m ölçüdə olan 2 otaqlı fərdi yaşayış evinə ev sahibinin deməyinə görə qeydiyyat vəsiqəsi (Kupçi) alınmayıb. Baxış zamanı fərdi yaşayış evinin üst örtüyünün tamamilə götürüldüyü, döşəmə və tavanın olmadığı və binanın yükdaşıyıcı divarlarında çatlar olduğu, həmçinin həyətyanı torpaq sahəsində müvafiq icazə alınmadan mebel sexinin fəaliyyət göstərdiyi tərəflərindən müəyyən edilmişdir. Yuxarıda göstərilənləri və mülk sahibinin müraciətini nəzərə alıb, ona özünə məxsus torpaq sahəsində köhnə evin sökülərək yeni fərdi yaşayış evinin layihələndirilməsinə icazə verilməsinə etiraz edilmir. İşdə olan Şəki rayonu üzrə İcra və Probasiya şöbəsinin icra məmurları X7, X4, X6, borclu İddiaçı, tələbkarlar Cavabdeh1 və Cavabdeh2 tərəfindən tərtib edilmiş xx xxx 2019cu il tarixli aktın surətindən görünür ki, icra sənədi üzrə Şəki şəhəri, 20 Yanvar küçəsi, 34 ünvanında yerləşən fərdi yaşayış evinə baxış keçirilmiş və baxış zamanı sözügedən mənzilin təmirdə olması, təmir işlərinin başa çatdırılmadığı müəyyən edilmişdir. Tələbkarlar Cavabdeh1 və Cavabdeh2 həmin sahənin yaşayış üçün əlverişli olmamasını əsas gətirərək həmin ünvanda yerləşən evə köçməkdən imtina etmişlər. İşdə olan “xxxxxxxxxx” MMC-nin xx xxxxxxx 2019-cu il tarixli, 1010/19 nömrəli rəyindən görünür ki, Şəki şəhəri, 20 Yanvar küçəsi, 34 ünvanında yerləşən fərdi yaşayış evinin xx xxxxxxxx 2019-cu il tarixinə olan bazar dəyəri 29000 manat təşkil edir. İşdə olan “xxxxxxxxxx” MMC-nin xx xxxxxx 2020-ci il tarixli, ƏEM/Y09-009/20 saylı rəyindən görünür ki, Şəki şəhəri, 20 Yanvar küçəsi, 34 ünvanında yerləşən fərdi yaşayış evi və həmin evin yerləşdiyi torpaq sahəsinin hazırki bazar qiymətləri ilə müqayisədə ilkin qiyməti xx xxxxxx 2020-ci il tarixinə 30000 manat təşkil edir. Xidmət haqqı 150 manat təşkil edir. İşdə olan Daşınmaz Əmlakın Alqı-Satqı Mərkəzinin xx xxxx 2020-ci il tarixli cavab məktubundan görünür ki, İddiaçı yaşadığı Şəki şəhər 20 yanvar küçəsi 34 nömrəli evə tərəflərindən baxış keçirmiş, baxış keçirilən zaman İddiaçı məxsus olan, 300 (üç yüz) kv.metr torpaq sahəsinin üzərində 2 mərtəbəli 2 otaqlı 1 mansar 1 dəhlizdən ibarət olan yaşayış üçün qismən yararlı yarımçıq fərdi yaşayış evi aşkar olunmuşdur. Qeyd olunan fərdi yaşayış evinin bir otağı qismən yaşayış üçün yararlı, digər bir otağı isə döşəmə, tavanı, qapı-pəncərəsi olmadığından, yaşamaq üçün tam yarasız vəziyyətdədir. Hazırda Məzahir ailəsi ilə birgə yaşadığı qismən yararlı evlərin bir aylıq kirayə haqqı 50-60 manat, yarımçıq fərdi yaşayış evlərin və həmin evlərə aid olan torpaq sahəsi ilə birlikdə evin satış qiyməti bu günkü bazar məzənnəsi 20.000-22.000 manat civarındadır. Qeyd: yarım tikili fərdi yaşayış evinin mətbəxi və normal yaşamaq üçün digər şəraitlərin olmaması səbəbli kirayə haqqının qeyd olunan məbləğdən yuxarı verilməsi mümkün deyildir. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi iddianı təmin edərkən Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 29-cu maddəsinə, «İnsan hüquqları və əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında» Avropa Konvensiyasının 1 saylı Protokolunun 1-ci maddəsinə, Azərbaycan Respublikasının xx xxxxxxxx 2000-ci il tarixdə qüvvəyə minmiş MM-in 152.1, 152.5 və 228.2-ci maddələrinə, Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 228-ci maddəsinə və Mənzil Məcəlləsinin 123-cü maddəsinin birinci hissəsinin şərh edilməsinə dair Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin xx xxxx 2001-ci il tarixli qərarına, R.Ağalarovun şikayəti üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki İşlər üzrə Məhkəmə Kollegiyasının xx xxxx 2006-cı il tarilxi qərarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair xx xxxxxxxx 2007-ci il tarixli qərarına istinad etməkdə haqlı olmuşdur. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 29-cu maddəsinə əsasən hər kəsin mülkiyyət hüququ vardır. Mülkiyyət hüququ qanunla qorunur. Heç kəs məhkəmənin qərarı olmadan mülkiyyətindən məhrum edilə bilməz. «İnsan hüquqları və əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında» Avropa Konvensiyasının 1 saylı Protokolunun 1-ci maddəsinə əsasən də hər bir fiziki və hüquqi şəxsin öz mülkiyyətindən maneəsiz istifadə hüququ (nəzərdə tutulmuşdur) müəyyən edilmişdir. Azərbaycan Respublikasının xx xxxxxxxx 2000-ci il tarixdə qüvvəyə minmiş MM-in 152.1-ci maddəsinə əsasən mülkiyyət hüququ subyektin ona mənsub əmlaka öz istədiyi kimi sahib olmaq, ondan istifadə etmək hüququ və ona dair sərəncam vermək üzrə dövlət tərəfindən tanınan və qorunan hüququdur. Həmin Məcəllənin 152.5-ci maddəsinə əsasən mülkiyyətçi qanunvericiliklə və ya başqa şəkildə, o cümlədən müqavilə məhdudiyyətləri ilə müəyyənləşdirilmiş hədlərdə əmlaka sərbəst surətdə sahib ola bilər, ondan istifadə edə bilər və ona dair sərəncam verə bilər, həmin əmlaka başqa şəxslərin sahibliyinə yol verməyə bilər, ona mənsub əmlak barəsində öz mülahizəsi ilə istənilən hərəkətləri edə bilər. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 228-ci maddəsinə və Mənzil Məcəlləsinin 123-cü maddəsinin birinci hissəsinin şərh edilməsinə dair Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin xx xxxx 2001-ci il tarixli qərarına əsasən 2000-ci il sentyabrın 1-dən sonra yaşayış evindən (mənzildən) istifadə edilməsi ilə əlaqədar yaranan hüquq münasibətləri ilə bağlı mübahisələr Mülki Məcəllənin 228.1 və 228.2-ci maddələrinin qaydalarına uyğun, bu tarixədək yaranmış hüquq münasibətləri ilə bağlı mübahisələr isə Mənzil məcəlləsinin 123-cü maddəsinin qaydalarına uyğun həll edilməlidir. Həmin Məcəllənin 228.2-ci maddəsinə əsasən yaşayış binasının tərkib hissəsindən istifadə hüququnun əmələ gəlməsi, həyata keçirilməsi şərtləri və xitamı mülkiyyətçi ilə bağlanan, notariat qaydasında təsdiqlənən yazılı razılaşma ilə müəyyənləşdirilir. Yaşayış binasının tərkib hissəsindən istifadə hüququna xitam verilməsi haqqında razılaşma olmadıqda bu hüquqa mülkiyyətçinin məhkəmə qaydasında tələbinə əsasən bazar qiyməti ilə müvafiq kompensasiya verilməsi yolu ilə xitam verilə bilər. R.Ağalarovun şikayəti üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki İşlər üzrə Məhkəmə Kollegiyasının xx xxxx 2006-cı il tarilxi qərarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair xx xxxxxxxx 2007-ci il tarixli qərarında göstərilir ki, Mənzil Məcəlləsinin 123-cü maddəsi bir tərəfdən mülkiyyətçiyə, ona məxsus olan yaşayış sahəsindən ailə üzvlərinin və başqa şəxslərin istifadə etmək hüquqlarına xitam verməyə qadağa qoymur, digər tərəfdən isə yaşayış sahəsindən istifadə etmək hüquqlarının kompensasiya verilməklə xitamını da istisna etmir. Nəzərə almaq lazımdır ki, mülkiyyət hüququ hər bir cəmiyyətin demokratik, stabil və dinamik inkişafını, eləcə də onun dayanıqlı və etibarlı olmasını şərtləndirən ən mühüm dəyərlərdən biridir. Mülkiyyət hüququ istifadə hüququna münasibətdə daha üstün hüquqdur və bu hüquqların kolliziyası (toqquşması) halında hər bir halda mülkiyyət hüququna üstünlük verilməlidir. R.Ağalarovun şikayəti üzrə Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun xx xxxxxxxx 2007-ci il tarixli qərarında göstərilir ki, kompensasiya İnstitutu istifadəçiyə mənzilin bölünməsi və onun dəyərindən müəyyən payın ödənilməsini tələb etmək hüququ verməsə də o, yaşayış sahəsindən istifadə etmək hüququnun adi xitamı deyil, onun elə bir əvəzləşdirilməsini nəzərdə tutur ki, mülkiyyətçinin hesabına istifadəçiyə davamlı surətdə müəyyən müddət daxilində başqa yerdə əvvəlki mənzildə ona xas olmuş şəraitlə müqayisədə oxşar yaşamaq imkanı versin. Birinci instansiya məhkəməsinin araşdırmaları zamanı müəyyən edilmişdir ki, iddiaçı, Cavabdeh1 ilə xx xxxxxx 1986-cı il tarixdə Şəki şəhər VVADQ şöbəsində rəsmi nikah bağlamaqla ailə qurmuşdur. Həmin nikahdan onların xx xxxxxxx 1987-ci il tarixdə Tural, xx xxxxxx 1988-ci il tarixdə isə Könül adlı uşaqları anadan olmuşdur. Sonradan münasibətləri uyğun gəlmədiyindən xx xxx 2011-ci il tarixdə nikahları Şəki Rayon Məhkəməsində pozulmuşdur. Nikahları pozulandan sonra iş üzrə cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 Şəki Rayon Məhkəməsində İddiaçı qarşı yaşayış evindən istifadə hüquqlarının təmin olunması, evdən istifadə qaydalarının müəyyən edilməsi və evə köçürülmələri tələbinə dair iddia qaldırmış və Məhkəməsinin 2(075)-162/2911 saylı, xx xxxxxx 2011-ci il tarixli qətnaməsinə əsasən cavabdehlər Cavabdeh1, Cavabdeh2, X5 ilə birlikdə İddiaçı adına olan Şəki şəhəri, 20 yanvar küçəsi, 34 saylı evdən və həmin evin yerleşdiyi torpaq sahəsindən istifadə hüquqlarının tanınması və həmin evə köçürülmələri təmin edilmişdir. Cavabdehlərin qeyd edilən mübahisəli evə köçürülmələri qət edilsə də həmin tarixdən sonra cavabdehlər 1 gün də olsa həmin evdə yaşamamış, əvvəlcə Şəki şəhərində, artıq 9 ilə yaxındır ki, Bakı şəhərində demələrinə görə 170-200 manat kirayədə qalırlar. İcra sənədinin icrası ilə bağlı dəfələrlə cavabdehlərin həmin mənzilə köçürülmələrinə cəhd edilmiş, lakin ev yaşamağa yararlı vəziyyətdə olmadığından tələbkarların evə köçürülmələri baş tutmamışdır. Sonuncu dəfə 2019-cu ildə mübahisəli evə baxış keçirilən zaman mənzilin hal-hazırda istifadəyə yararlı olmaması və təmir işlərinin tam başa çatdırılmadığı müəyyən olunmuşdur. Borclu iş üzrə cavabdehlərə həyətə girişdən sol tərəfdə yerləşən bir otaqlı yaşayış sahəsini yaşamaq üçün tələbkarlara təklif etmiş, lakin cavabdehlər həmin yaşayış sahəsinin yaşayış üçün əlverişli olmadığını əsas gətirərək qeyd edilən ünvanda yerləşən evə köçməkdən imtina etmişlər. İddiaçı cavabdehlərin onun sahibliyində olan evdə yaşamasına maneələr yarandığını göstərərək onlara 10000 manat kompensasiya ödənilməklə Şəki şəhəri, 20 yanvar küçəsi, 34 ünvanında yerləşən fərdi yaşayış evindən istifadə hüquqlarına xitam verilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını məhkəmədən xahiş edir. Cavabdehlər isə iddianı qəbul etməmişlər. Birinci instansiya məhkəməsi hesab etmişdir ki, kompensasiya ödənilməklə yaşayış evinin tərkib hissəsindən istifadə hüququna xitam verilməsi ilə bağlı fərdi xüsusiyyətinə görə kompensasiyanın məbləğinin müəyyən edilməsində hər bir işin konkret xüsusiyyəti, özünə məxsusluğunu şərtləndirən müxtəlif meyarlar nəzərə alınmalıdır. Göründüyü kimi mübahisəli mənzil hal-hazırda yarımtikili olmaqla yaşayışa yararlı deyil. Həmin ərazidə həmin şəraitə uyğun mənzildə kirayə haqqı hər ay üçün təqribən 50- 60 manat təşkil edır. Kompensasiya təklif edənin və təklif olunan şəxslərin maddi imkanları aşağıdır. Həmin yaşayış sahəsində tərəflərin birgə yaşamasının mümkün olmamasının səbəbi tərəflərin bir-birinə qarşı mənfi münasibətinin və mübahisələrinin olmasıdır. Birinci instansiya məhkəməsinin araşdırması zamanı cavabdehlər iddianı qəbul etməmələrini və ümumiyyətlə işin hazırki halında iddianın təmin edilməsinin qeyri-mümkün olduğunu bildirərkən mövqelərini onunla əsaslandırmışlar ki, onlar, istifadə hüququnu məhkəmə qərarı əsasında əldə etmişlər, bu hüququna isə iddia tələbində göstərilən məbləğdə deyil, ayrıca bir ev almağa yetəcək məbləğdə kompensasiya ödəmək yolu ilə xitam verilə bilər. Birinci instansiya məhkəməsi hesab etmişdir ki, cavabdeh tərəfin bu mövqeyi ilə razılaşmaq olmaz. Belə ki, istifadə hüququna kompensasiya verilməsi yolu ilə xitam verilməsini tənzimləyən Azərbaycan Respublikası MM-nin 228.2-ci maddəsində həmin hüququn əldə edilməsi əsasları fərqləndirilmir. Bu isə o qənaətə gəlməyə əsas verir ki, istifadə hüququnun hansı əsasla əldə edilməsindən asılı olmayaraq, həmin hüquqa məhkəmə qaydasında kompensasiya verilməsi yolu ilə xitam verilə bilər. Birinci instansiya məhkəməsi qeyd edilənlərə əsaslanaraq iddiaçının təklif etdiyi 10000 (on min) manat kompensasiya məbləği ilə razılaşır, hesab etmişdir ki, təklif olunan kompensasiya məbləği cavabdehlərin davamlı surətdə müəyyən müddət daxilində başqa yerdə əvvəlki mənzildə onlara xas olmuş şəraitlə müqayisədə oxşar yaşamaq imkanı verdiyindən həmin yaşayış sahəsindən istifadə hüququna xitam verilməsi üçün yetərlidir. Bundan başqa məhkəmə qeyd etməyi vacib bilir ki, cavabdehlərin özlərinin qeyd etdikləri kimi onlar, artıq xeyli müddətdir ki, kirayədə yaşayırlar. Onların qeyd edilən evdən istifadə hüququ isə məhkəmə tərəfindən 2011-ci il tarixdə tanınmışdır. Göründüyü kimi iddiaçı ilə cavabdehlərin münasibətləri əvvəldən də kəskin olmuş, sonradan məhkəmə qətnaməsi ilə həmin evə istifadə hüququ tanınmış və cavabdehlər bu yolla yaşamadıqları evdəki istifadə hüquqları üçün iddiaçıdan daha çox konpensasiya əldə etmək niyyətləri aşkardır. Məhkəmə həmçinin qeyd edir ki, artıq cavabdehlər təxminən 10 ildən artıqdır ki, Bakı şəhərində deməsinə görə kirayədə yaşayırlar. Həmçinin məhkəmə iclası zamanı müəyyən edilmişdir ki, cavabdehlər iddiaçıdan əsasən Bakı şəhərində 2 otaqlı mənzil alınaraq onlara verilməsini istəyir. Halbuki, məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən edilmişdir ki, qeyd olunan mübahisəli evin hal-hazırkı bazar qiyməti 25-30 min arasında dəyişir. Həmin evdə bir aylıq kirayə haqqı isə 50-60 manat civarında olması müəyyən olunmuşdur. Birinci instansiya məhkəməsi hesab etmişdir ki, iddia təmin edilməli, İddiaçı tərəfindən Cavabdeh1, Cavabdeh2 və xx xxxxx 2009-cu il tarixdə anadan olmuş X3 10000 (on min) manat məbləğində kompensasiya ödənilməklə Şəki şəhəri, 20 yanvar küçəsi, 34 saylı evdən və həmin evin yerleşdiyi torpaq sahəsindən Cavabdeh1, Cavabdeh2 və azyaşlı X2 istifadə hüquqlarına xitam verilməlidir. İddiaçı dövlət büdcəsinə ödədiyi 30 manat məbləğində rüsumunu tələb etmədiyindən dövlət rüsumu onun özünə aid edilməlidir. İş üzrə təyin edilmiş qiymətləndirmə ilə bağlı 150 manat xidmət haqqı Cavabdeh1 və Cavabdeh2 müştərək qaydada alınaraq müstəqil qiymətləndirici X10 xeyrinə VÖEN:**********,Hesab N AZN: AZGUA********************, Bank GUNAY BANK ASC, VÖEN:**********, Müxbir hesab AZ25NABZ********************,KOD: 505594; SWİFT: GUNAAZ22 hesaba ödənilməlidir. Məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin ümumilikdə iddianı Cavabdeh1, Cavabdeh2 və azyaşlı X1 Şəki şəhəri, 20 yanvar küçəsi, 34 saylı evdən və həmin evin yerleşdiyi torpaq sahəsindən istifadə hüquqlarına 10 000 manat kompensasiya verməklə xitam verilməsi ilə razılaşmır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 14.2-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdiyi sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Həmin Məcəllənin 77.1-ci maddəsinə görə, hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. İddiaçının məhkəmə kollegiyasına təqdim etdiyi sənədlərdən görünür ki, Şəki şəhəri, 20 yanvar küçəsi, 34 saylı fərdi yaşayış evi İddiaçı xüsusi mülkiyyəti kimi HDQ haqqında DƏDR-də qeydiyyata alınmışdır. Məhkəmə kollegiyasının araşdırmaları zamanı müəyyən edilmişdir ki, İddiaçı məhkəmə kollegiyasına kompensasiyanın həcminin artırılması barədə ərizə təqdim edərək göstərmişdir ki, kompensasiyanın həcmini artıraraq 15 000 (on beş min) manat kompensasiya verməklə Şəki şəhəri, 20 yanvar küçəsi, 34 saylı evdən və həmin evin yerleşdiyi torpaq sahəsindən Cavabdeh1, Cavabdeh2 və X1 istifadə hüquqlarına xitam verilməsi barədə qətamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. Аzərbаycаn Respublikаsı Kоnstitusiyа Məhkəməsinin “Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 228.2-ci maddəsinin Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 53, 149.2.3 və 218-ci maddələri ilə əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dair” xx xxxx 2016-cı il tаrixli qərаrındа göstərilmişdir ki,kompensasiya verilməklə istifadə hüququna xitam verilməsi barədə iddianın predmetini iddiaçının mülkiyyət hüququ təşkil edir və iddiaçı, başqasının istifadə hüququ ilə yüklü olan evini yüklülükdən azad etməklə ev üzərindəki mülkiyyət hüququnu müdafiə etmək istəyir. Bu səbəbdən kompensasiyanın məbləğinin iddianın predmetinə aid edilməsini düzgün hesab etmək olmaz. Həmçinin, kompensasiya verməklə istifadə hüququna xitam verilməsi barədə iddia verərkən mülkiyyətçi maddi nemət əldə etməyə çalışmır. Odur ki, kompensasiya həmin iddianın obyekti sayıla bilməz və Mülki Prosessual Məcəllənin 53-cü maddəsində nəzərdə tutulan iddia tələbinin həcminin artırılması və ya azaldılması kompensasiyanın məbləği ilə əlaqədar deyildir. Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu hesab edir ki, Mülki Məcəllənin 228.2-ci maddəsində nəzərdə tutulan yaşayış sahəsindən istifadə hüququna kompensasiya verməklə xitam verilməsi mülkiyyətçinin subyektiv hüququdur. Bu halda kompensasiya tələb kimi yox, yalnız təklif kimi çıxış edir. Digər tərəfdən, Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu hesab edir ki, mülki prosessual qanunvericilik iddianın predmetini dəqiq göstərməklə prosessual qənaət prinsipini qorumuş olur. Prosessual qənaət prinsipi məhkəmə prosesinin uzadılmasının aradan qaldırılmasına, bir sıra prosessual institutların münasib hala gətirilməsinə, onların qanunvericiliklə daha dəqiq tənzimlənməsinə və tərəflərin tarazlaşdırılmış vəziyyətə gətirilməsinə yönəlmişdir. Mülki Məcəllənin 228.2-ci maddəsində göstərilən kompensasiya məbləğinin iddianın predmetinə aid edilməməsi həmin işlərə baxılarkən məhkəmə prosesinin əsassız uzadılmasının qarşısının alınmasına xidmət edəcəkdir. Kompensasiyanın məbləği iddianın predmetinə aid olmadığı üçün həmin məbləğin yuxarı instansiya məhkəmələri tərəfindən dəyişdirilməsi mümkündür. Lakin bu zaman məhkəmələr nəzərə almalıdırlar ki, kompensasiya məbləğinin bazar qiymətinə uyğun olması birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən mülki prosessual qanunvericiliyin tələləblərinə əsasən tədqiq olunmuş sübutlar əsasında müəyyən edilir. Bu baxımdan yuxarı instansiya məhkəmələri birinci instansiya məhkəməsinin müəyyən etdiyi kompensasiya məbləğini yalnız Mülki Prosessual Məcəllə ilə nəzərdə tutulan səlahiyyət hədləri çərçivəsində dəyişdirə bilərlər. Qeyd olunanları nəzərə alaraq, Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu aşağıdakı nəticələrə gəlir: Mülki Məcəllənin 228.2-ci maddəsində nəzərdə tutulan yaşayış sahəsindən istifadə hüququna xitam verilməsi üçün kompensasiyanın məbləği iddianın predmetinə daxil deyildir. Birinci instansiya məhkəməsi belə işlərə baxarkən, iddia ərizəsində kompensasiya məbləğinin göstərilib-göstərilməməsindən asılı olmayaraq, kompensasiyanın məbləğini bazar qiymətinə uyğun olaraq müəyyən etməlidir. Bazar qiymətinə uyğun olaraq kompensasiya verilməsi yolu ilə istifadə hüququna xitam verilməsi haqqında iddianı təmin edərkən məhkəmə, mülkiyyətçinin həmin məbləgin ödənilməsinə dair razılığını nəzərə almalıdır. Аzərbаycаn Respublikаsı Kоnstitusiyа Məhkəməsinin yuxarıda göstərilən qərarındakı mövqeyinə əsasən məhkəmə kollegiyası belə nəticəyə gəlmişdir ki, İddiaçı məhkəmə kollegiyasına kompensasiyanın həcminin artırılması barədə ərizə təqdim etməkdə haqlı olmuşdur. Şərh olunanları nəzərə alan məhkəmə kollegiyasının qənaətinə görə, birinci instansiya məhkəməsi ümumilikdə iddianı təmin etməklə əsaslı və reallığa uyğun olan nəticəyə gəlmiş olsa da, kompensasiyanın məbləğini iddiaçının təklif etdiyi 10 000 manat müəyyən etməkdə haqlı olmamışdır. Məhkəmə kollegiyasının apellyasiya baxışında apellyasiya şikayətində qoyulmuş əsaslarla apellyasiya şikayətinin qismən təmin edilməsinə və qətnamənin dəyişdirilməsinə əsas ola biləcək hallar müəyyən edilmişdir. Azərbаycаn Respublikаsının Mülki Prosessuаl Məcəlləsinin 9.1-ci və 9.3-cü mаddələrinə əsаsən ədalət mühakiməsi çəkişmə, tərəflərin bərabərliyi və faktlar əsasında həyata keçirilir. Hakim bütün hallarda prosesin çəkişmə prinsipini təmin etməli, öz qərarını yalnız tərəflərin çəkişmə prinsipinə əsasən müzakirə etdiyi dəlillərlə, onların verdiyi izahatlarla, sənədlərlə əsaslandırmalıdır. Həmin Məcəllənin 88-ci mаddəsinə görə məhkəmə sübutlаrа obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tаm bаxdıqdаn sonrа həmin sübutlаrа tətbiq edilməli hüquq normаlаrınа müvаfiq olаrаq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qаbаqcаdаn müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur. Həmin Məcəllənin 217.1-ci, 217.3-cü və 217.4-cü maddələrinə əsаsən məhkəmənin qətnaməsi qanuni və əsaslı olmalıdır. Qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş həqiqi hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətinə uyğun əsaslandırılmalıdır. Məhkəmə öz qətnаməsini yаlnız məhkəmə iclаsındа tədqiq olunmuş sübutlаrlа əsаslаndırır. Həmin Məcəllənin 218.1-ci mаddəsinə əsаsən qətnаmə çıxаrıldıqdа hаkim sübutlаrı qiymətləndirir, iş üçün əhəmiyyətli olаn nə kimi hаllаrın müəyyən edildiyini, nə kimi hаllаrın müəyyən edilmədiyini, tərəflərin hаnsı hüquqi münаsibətdə olmаlаrını, həmin iş üzrə hаnsı qаnunun tətbiq edilməli olduğunu və iddiаnın təmin olunub-olunmаdığını müəyyən edir. Məhkəmə kollegiyаsı iş üzrə toplаnmış sübutlаrı yuxаrıdа şərh olunаn mаddi və prosessuаl hüquq normаlаrı ilə əlаqəli şəkildə tədqiq edərək hesаb edir ki, Şəki Rayon Məhkəməsi iddianı təmin etməkdə düzgün nəticəyə gəlmiş olsa da, cаvаbdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 verilməli olan kompensasiya məbləğini 10 000 (on min) manat müəyyən еdilməsini qət etməkdə düzgün nəticəyə gəlmədiyindən, cаvаbdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti qismən təmin olunmalı, Şəki Rayon Məhkəməsinin x xxxx 2020-ci il tarixli, 2(075)-118/2020 nömrəli qətnaməsi dəyişdirilərək, İddiaçı tərəfindən cаvаbdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 onların və X1 Şəki şəhəri, 20 yanvar küçəsi, 34 saylı evdən və həmin evin yerleşdiyi torpaq sahəsindən istifadə hüquqlarına xitam verilməsi üçün verilməli olan kompensasiyanın məbləği 15 000 (on beş min) manat müəyyən edilməli, qətnamənin mübahisələndirilən qalan hissəsi dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Azərbаycаn Respublikаsı Mülki-Prosessuаl Məcəlləsinin 385.2-ci maddəsində qeyd edilir ki, birinci instansiya məhkəməsinin faktlar nöqteyi-nəzərindən qanuni və əsaslı olan və mahiyyəti üzrə düzgün olan qətnaməsi yalnız formal mülahizələrə görə ləğv edilə bilməz. HəminM əcəllənin 384.0.3-cü maddəsinə görə аpellyаsiyа instаnsiyаsı məhkəməsi qətnаməni dəyişdirə bilər. Şərh olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessuаl Məcəlləsinin 372, 384-385, 392, 393, 402-403 və 405-ci maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə kollegiyası QƏT ETDİ: Cаvаbdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti qismən təmin edilsin. İş üzrə Şəki Rayon Məhkəməsinin x xxxx 2020-ci il tarixli, 2(075)-118/2020 nömrəli qətnaməsi dəyişdirilsin. İddiaçı tərəfindən cаvаbdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 onların və X1 Şəki şəhəri, 20 yanvar küçəsi, 34 saylı evdən və həmin evin yerleşdiyi torpaq sahəsindən istifadə hüququna xitam verilməsi üçün verilməli olan kompensasiyanın məbləği 15 000 (on beş min) manat müəyyən edilsin. Qətnamə mübahisələndirilən digər hissələrdə dəyişdirilmədən saxlanılsın. Apelyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsindən şikayət verilməmişdirsə, qətnamə işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Qətnamədən, tərəflər, üçüncü şəxslər və maraqlı şəxslər tələbləri təmin olunmadığı hallarda onlara rəsmi qаydаdа verildiyi gündən 2 (iki) ay müddətində Azərbaycan Respublikası Şəki Apelyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyаsı vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyаsına kassasiya şikayəti verə bilər. Sədrlik edən: Ələddin Məcidov Hаkimlər: Mahir Əsədli Ayaz Mahmudov