Azərbaycan Respublikası adından Qərar Bakı şəhəri İş № 2-2(1-8)-38/2026 01.05.2026 ALI MƏHKƏMƏ Azərbaycan Respublikası adından Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Kommersiya kollegiyasının iddiaçı İddiaçı X1 cavabdehlər cavabdeh1 Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətixxxxcavabdeh2 Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinə qarşı iş üzrə QƏRARİ Açar sözlər: müqavilə üzrə öhdəliklərin icra olunmaması, borc tələbi Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Kommersiya kollegiyasının hakimi Abiyeva Kəmalə Nəbi qızının məruzəsi ilə, hakimlər Qurbanov Raqib Əliddin oğluxxxxŞamayev Elşad Yaquboviçdən ibarət tərkibdə, iddiaçı İddiaçı X1 cavabdehlər “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətixxxxcavabdeh2 Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinə qarşı “borcun ödənilməsi” tələbinə dair iş üzrə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Kommersiya kollegiyasının 2025-ci il ## ####### tarixli *-*(***)-***/**** nömrəli qətnaməsindən cavabdeh cavabdeh2 Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti xxxxindən verilmiş kassasiya şikayətinə yazılı icraat qaydasında baxılmışdır. İşin halları
1. cavabdeh2 xxxx (icraçı) ilə cavabdeh1 MMC (sifarişçi) arasında 2020-ci il ## ###### tarixli dəniz nəqliyyatı xidmətləri haqqında müqavilə bağlanmışdır.
2. Qeyd edilmiş müqavilənin 1-ci bəndindən görünür ki, Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda neft-qaz quyularının qazılması üçün icraçı müqavilənin ayrılmaz hissəsi olan * saylı qoşmasında göstərilən tipdə olan gəmilərlə sifarişçiyə dəniz nəqliyyatı xidmətlərini göstərməyi, sifarişçi isə bu xidmətlərin dəyərini hazırkı müqavilənin şərtlərinə əsasən icraçıya ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür.
3. “xxxx”xxxx“xxxx” adlı gəmilərə 2020-ci ilin yanvar-iyun (6 ay) aylarında X6 ilə bağlı xidmətlər göstərilməsi ilə bağlı hesab fakturalara əsasən, “X6 Mərkəzi” xxxxindən cəmi 24.986,5 manat dəyərində xidmətlər göstərilmişdir.
4. İddiaçı X1 Nizamnaməsinin 3.1.11-ci bəndinə əsasən “Dəniz limanları haqqında” Qanuna uyğun olaraq X6 ilə bağlı xidmətlər (naviqasiyaxxxxmayak, bələdçi, kanal, lövbərxxxxgəmi yığımı) göstərmək Agentliyin fəaliyyət istiqamətlərindən biridir.
5. Həmin Nizamnamənin 3.1.22-ci bəndinə X6 ilə bağlı xidmətlər (naviqasiyaxxxxmayak, bələdçi, kanal, lövbərxxxxgəmi yığımı) göstərməkxxxxbununla əlaqədar müəyyən olunmuş tariflərə əsasən yığımları toplamaq İddiaçı X1 vəzifəsidir.
6. “xxxx”xxxx“xxxx” adlı gəmiləri 2020-ci ilin yanvar-iyun aylarında cavabdeh2 xxxx-nin mülkiyyətində olmuşdur.
İş üzrə məhkəmə icraatı a) Birinci instansiya məhkəməsindəki icraat
7. İddiaçı İddiaçı X1 ( bundan sonra-“iddiaçı”) cavabdehlər cavabdeh1 MMCxxxxcavabdeh2 xxxx-yə ( bundan sonra- birlikdə - “cavabdehlər”xxxx“MMC”xxxx“xxxx”) qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, xxxx-yə məxsus “Nefteqaz-64”xxxx“xxxx” gəmilərinə faktiki olaraq MMC xxxxindən müvəqqəti istismar edildiyi dövr üzrə X6 ilə bağlı Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişafxxxxNəqliyyat Nazirliyinin tabeliyində iddiaçı xxxxindən göstərilən xidmətlərin yanvar-iyun 2020-ci il dövrü üzrə ödənilməyən ümumilikdə ƏDV daxil olmaqla 24.986,50 manat məbləğində pulun, 165,83 manat məbləğində ödənilmiş dövlət rüsumunun cavabdehlərdən müştərək qaydada iddiaçının xeyrinə tutulması barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
8. İddia onunla əsaslandırılmışdır ki, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin “Dəniz nəqliyyatı sahəsində idarəetmənin təkmilləşdirilməsi ilə bağlı bəzi tədbirlər haqqında” ## ####### 2021-ci il tarixli Fərmanına əsasən Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişafxxxxNəqliyyat Nazirliyi yanında “X4”, X4 tabeliyində “X6 Mərkəzi”xxxx“NəqliyyatxxxxTexniki Təminat İdarəsi” müəssisələrinin birləşməsi ilə Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişafxxxxNəqliyyat Nazirliyinin tabeliyində İddiaçı X1 yaradılmışxxxxiddiaçı birləşən müəssisələrin hüquqi varisidir. İddiaçı qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olaraq, Azərbaycan Respublikası Tarif (Qiymət) Şurasının # ###### 2014-cü il tarixli * saylı qərarına əsasən müəyyən edilən tariflərə əsasən haqqı ödənilməklə xxxx-nin mülkiyyətində olan gəmilərlə yanaşı “Nefteqaz- 64”xxxx“xxxx” gəmilərinə X6 ilə bağlı xidmətlər göstərirxxxxxidmətlərin vaxtaşırı dəyəri müvafiq təsdiqedici sənədlərə uyğun olaraq ödənilir. Lakin xidmətlərin dəyərinin bir qismi, yəni 6 aylıq (yanvar-iyun 2020-ci il) müddət üçün ödənilməmişdir. Azərbaycan Respublikasının Nəqliyyat, RabitəxxxxYüksək Texnologiyalar Nazirliyi yanında X4 tabeliyində X6 Mərkəzinin mühasibatlıq sənədlərinə əsasən ümumilikdə 24.986,50 manat (ƏDV daxil) borc ödənilməmiş qalmışdır. Borcun ödənilmədiyi müddət ərzində “Nefteqaz- 64”xxxx“xxxx” gəmiləri faktiki olaraq MMC xxxxindən müvəqqəti istismar edilmişdir. Bununla əlaqədar gəmilərin limanlara giriş-çıxışını təsdiq edən bəyannamələr mövcuddurxxxxbu bəyannamələr əsasında görülmüş işxxxxxidmətlərə görə hesabfakturalarxxxxelektron qaimələr yazılmışxxxxMMC-yə təqdim edilmişdir. Təəssüflər olsun ki, MMC elektron qaimələri təsdiq etməmişxxxxşifahi olaraq bildirmişdir ki, göstərilmiş xidmətlərə görə ödəniş gəmilərin mülkiyyətçisi olan xxxx xxxxindən edilməlidir. Birgə cavabdehlərin əməkdaşlarının iştirakı ilə iddiaçının inzibati binasında görüş keçirilmişxxxxmüzakirələr aparılmışdır. Cavabdehlər arasında bağlanmış ## ###### 2020-ci il tarixli, ****-XG nömrəli müqavilənin 3.3-cü bəndinə əsasən, cavabdeh1 MMC ona xidmət göstərmək məqsədilə gəmilərin AXDG xxxx-yə malik olmayan limana girməsixxxxya körpülərə yanalması ilə əlaqədar liman, körpüxxxxdigər tətbiq oluna biləcək yığımlarxxxxdigər xxxxxxxxya ödənişlərə görə AXDG xxxx-ni məsuliyyətdən azad edir”. MMC_nin iddialarına görə, onlarla xxxx arasında bağlanmış müqaviləyə əsasən bu xidmətlərin haqqı qarşı xxxxə-xxxx-yə ödənilmişdir. Odur ki, müvafiq olaraq iddiaçıya müvafiq ödəniş xxxx xxxxindən təmin edilməlidir. Həmçinin, “xxxx”xxxx“xxxx” gəmilərinin X6 ilə bağlı xidmətlərin haqqı 2020-ci il yanvar ayından əvvəl (oktyabr, noyabrxxxxdekabr 2019-cu il)xxxx2020-ci il iyun ayından sonra (iyul, avqustxxxxsentyabr 2020-ci il) xxxx-yə təqdim edilmişxxxxonun xxxxindən ödənilmişdir.
9. Cavabdeh MMC iddia ərizəsinə etiraz vermişxxxxetirazında bildirmişdir ki, MMC ilə xxxx arasında bağlanılmış müqavilənin 2.6-ci bəndinə əsasən, İcraçı Sifarişçini, onun subpodratçılarınıxxxxvəzifəli şəxslərini, direktorlarını, agentlərini, əməkdaşlarınıxxxxsığortaçılarını Sifarişçiyə qarşı qaldırılan hər hansı iddia, xərc, məsrəfxxxxhər hansı növdən olan digər məsuliyyətdən, Sifarişçinin təqsiri üzündən olan hallar istisna olmaqla azad edir, qoruyur, müdafiə edirxxxxbunlarla əlaqədar məsuliyyət daşıyır.” Müqavilənin məzmunundan da göründüyü kimi, müqavilədə nəzərdə tutulmayan 3-cü “xxxx”in ödənişlərinə dair tələblərə görə MMC-ni 3-cü “xxxx”in tələblərindən azad etməlidir. Məhz buna görə də əvvəlki dövr üzrə vaxtaşırı ödənişlərə diqqət yetirilsə, tam aydın şəkildə müəyyən olunur ki, iddiaçının göstərdiyi xidmətlərə görə tələb etdiyi xidmətlər üzrə ödənişlər MMC xxxxindən deyil, xxxx xxxxindən ödənilmişdir. “xxxx”xxxx“xxxx” gəmilərinin X6 ilə bağlı xidmətlərin haqqı 2020-ci il yanvar ayından əvvəl (oktyabr, noyabrxxxxdekabr 2019-cu il)xxxx2020-ci il iyun ayından sonra (iyul, avqustxxxxsentyabr 2020-ci il) xxxx xxxxindən mülki qanunvericilikdə də qeyd olunduğu kimi, vaxtaşırı ödənişlər qismində ödənildiyindən, digər ödənişlərin də məhz xxxx xxxxindən ödənilməli olması müəyyən olunur. Digər mühüm bir məqam isə ondan ibarətdir ki, xxxx xxxxindən MMC-yə qarşı “borc tələbi” ilə bağlı Bakı Kommersiya Məhkəməsində iddia qaldırılmışxxxxqeyd olunan tələb məhkəmə xxxxindən təmin edilərək icraya göndərilmişdir. Daha sonra müvafiq borc məbləği xxxximizdən tam şəkildə ödənildiyindən iş üzrə icraata xitam verilmişdir. Hazırkı vaxtda MMC-nin xxxx-yə hər hansı borcu qalmamışdır. Həmçinin, iddiaçı xxxxindən bizə həmin dövrdə göndərilən sənədlərdə iddiaçının göstərdiyi xidmətlərxxxxhər hansı borc barədə tələblər qeyd olunmamışdır. Xüsusilə qeyd olunmalıdır ki, iddiaçının maliyyə departamenti xxxxindən verilən arayışın 2-ci səhifəsinin 2-ci abzasında göstərilən, “Qeyd etmək istərdik ki, “xxxx”xxxx“xxxx” gəmilərinin X6 ilə bağlı xidmətlərin haqqı 2020-ci il yanvar ayından əvvəl (2019-cu il son 3 ay sənədlər əlavə olunur)xxxx2020-ci il iyun ayından sonra (2020 iyul, avqust, sentyabr sənədlər əlavə olunur) xxxx xxxxindən ödənilmişdir.” qeyd ilə öncə deyilənlər bir daha öz təsdiqini tapır. Qeyd olunan xidmətlər üzrə e-qaimələrin xxxxlərindən qəbul edilməməsi məsələsinə gəldikdə isə, MMC haqlı olaraq həmin eqaimələri qəbul etməmişdir. Çünki, MMC-nin qeyd olunan xidmətlərin ödənişinə dair iddiaçı ilə bağladığı hər hansı müqavilə olmamışdır. Hətta iddiaçı xxxxindən xxxx-yə göndərilən aktlarda da “xxxx”xxxx“xxxx” gəmilərinin adları da qeyd olunmamışdır. Ödənişi həyata keçirmək üçün məlum məsələdir ki, müvafiq xidmətlər üzrə “xxxxlərin” iradə ifadə etdikləri əqd (müqavilə) olmalıdır. MMC ilə iddiaçı arasında müqavilə bağlanmadığı halda, MMC necə həmin ödənişləri həyata keçirə bilərdi. Digər xxxxdən sual yaranır: “xxxxlər” arasında belə bir müqavilə olmadığı halda iddiaçı həmin xidmətləri bizə göstərərdimi? Təbii ki, xeyr. Buradan isə belə obyektiv nəticəyə gəlinir ki, qeyd olunan ödənişləri xxxx iddiaçıya nə etməli idi, lakin iddiaçı MMC-nin borc tələbinə heç bir aidiyyəti olmamasına baxmayaraq MMC-ni cavabdeh qismində cəlb etməklə yanılmışdır.
10. Eyni zamanda, cavabdeh MMC iddia müddətinin tətbiqi barədə ərizə verərək, qeyd etmişdir ki, xxxxlər arasında bağlanılmış ## ###### 2020-ci il tarixli müqavilədən də göründüyü kimi, qeyd olunan iddia tələbi ən geci ## ###### 2023-cü il tarixədək irəli sürülə bilməsinə baxmayaraq, qeyd olunan iddia tələbi ## ###### 2025-ci il tarixdə qaldırılmışxxxxbununla da qanunla nəzərdə tutulan iddia müddəti ötürülmüşdür. Bu səbəbdən, iddia tələbi rədd edilməlidir.
11. Bakı Kommersiya Məhkəməsinin 2025-ci il # #### tarixli e-2-2(113)- ****/**** nömrəli qətnaməsi ilə iddia qismən təmin edilmiş, 24.986,50 manat məbləğində pulun xxxx-dən tutularaq iddiaçıya ödənilməsi, iddianın qalan hissədə rədd edilməsi qət edilmişdir ( hakim K.Hüseynov). Birinci instansiya məhkəməsi xxxxindən müəyyən edilmişdir ki, hazırda işin mübahisələndirilən halı, “X6 Mərkəzi” xxxxindən müvafiq xidmətin göstərilibgöstərilməməsixxxxyaxud
12. göstərilmiş X6 ilə bağlı xidmətlərin dəyəri deyil, məhz göstərilmiş xidmətlərə görə nəzərdə tutulmuş haqqın kim xxxxindən ödənilməsi ilə bağlıdır.
13. İşin materiallarına əlavə edilmiş, iddiaçının nizamnaməsinin 3.1.11-ci bəndinə əsasən “Dəniz limanları haqqında” qanuna uyğun olaraq X6 ilə bağlı xidmətlər (naviqasiyaxxxxmayak, bələdçi,kanal, lövbərxxxxgəmi yığımı) göstərmək Agentliyin fəaliyyət istiqamətlərindən biridir. Qeyd edilmiş nizamnamənin 3.1.22-ci bəndinə X6 ilə bağlı xidmətlər (naviqasiyaxxxxmayak, bələdçi,kanal, lövbərxxxxgəmi yığımı) göstərməkxxxxbununla əlaqədar müəyyən olunmuş tariflərə əsasən yığımları toplamaq iddiaçının vəzifəsidir.
14. Yuxarıda qeyd edilmiş normalardanxxxxişin hallarından göründüyü kimi, iddiaçı, X6 ilə bağlı xidmətlər göstərilməsi ilə bağlı Azərbaycan Respublikası Tarif (Qiymət) Şurasının # ###### 2014-cü il tarixli * saylı qərarında qeyd edilmiş yığımları toplamaqda məsul qurumdur.
15. Hazırda da, xxxx-yə məxsus olan “xxxx”xxxx“xxxx” adlı gəmilərə 2020-ci ilin yanvar-iyun (6 ay) aylarında müvafiq xidmətlər göstərilmişxxxxqeyd edilmiş aylar ərzində göstərilmiş xidmətlərin dəyəri 24.986,5 manat təşkil etmişdir.
16. Məhkəmə iclasında cavabdehlərdən xxxx (icraçı) ilə MMC (sifarişçi) arasında bağlanmış 2020-ci il ## ###### tarixli dəniz nəqliyyatı xidmətləri haqqında müqavilənin mahiyyəti dəqiqləşdirilmişxxxxhər iki cavabdeh qeyd edilmiş “xxxx”xxxx“xxxx” adlı gəmilərlə MMC-nin əməkdaşlarının müvafiq buruqlara aparılması, lazım olan avadanlıqlarınxxxxmaterialların (malların) daşınmasının həyata keçirildiyini, qeyd edilmiş gəmilərin bütün personalının (Rxxxxdigər ekipaj üzvlərinin) xxxx-yə aid olduğunu qeyd etmişlər.
17. Göründüyü kimi, “xxxx”xxxx“xxxx” adlı gəmilər mübahisəli dövr ərzində xxxxnin mülkiyyətində olmaqla yanaşı, həmçinin də faktiki də, onun istifadəsində olmuşdur. Yəni, MMC-yə müqavilə əsasında müvafiq xidmətlər göstərməklə iddiaçının (“X6 Mərkəzi”nin hüquqi varisi olaraq) göstərmiş olduğu X6 ilə bağlı xidmətlərdən yararlanmışdır.
18. Bundan başqa işin materiallarına əlavə edilmiş hesab-fakturalarxxxxbank çıxarışlarına əsasən, mübahisələndirilən dövrdən əvvəlkixxxxsonrakı tarixlərdə göstərilmiş olan X6 ilə bağlı xidmətlərə görə haqlar” xxxx xxxxindən ödənilmişdir.
19. Göstərilənlərə əsasən məhkəmə belə qənaətə gəlmişdir ki, 2020-ci ilin yanvariyun (6 ay) ayları üzrə göstərilmiş olan X6 ilə bağlı xidmətlərə görə 24.986,5 manat məbləğində pul məhz xxxx-dən tutularaq iddiaçıya ödənilməlidir. Digər cavabdeh MMCyə münasibətdə isə, iddia ona cavab verməli olmayan şəxsə qarşı qaldırıldığından, rədd edilməlidir
20. Məhkəmə gəldiyi nəticəni MM-in 390.1, 390.4, 442, 777.1xxxx783.2-ci maddələrinə, “Dəniz Limanları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 15.1- 15.4-cü maddələrinə, MPM-in 14.2, 77.1, 88xxxx217.3-cü maddələrinə istinadla əsaslandırmışdır.
21. Cavabdeh xxxx xxxxindən həmin qətnamədən verilmiş apellyasiya şikayətində qətnamənin ləğv edilməsi, xxxx-yə münasibətdə iddia tələbinin tam rədd edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsi xahiş edilmişdir.
b) Apellyasiya instansiyası məhkəməsindəki icraat
22. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Kommersiya kollegiyasının 2025-ci il ## ####### tarixli *-*(***)-***/**** nömrəli qətnaməsi ilə apellyasiya şikayətinin təmin edilməməsi, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin mübahisələndirilən hissədə dəyişdirilmədən saxlanılması qət edilmişdir (sədrlik edən-məruzəçi hakim T.Mahmudova, hakimlər Z.ŞirinovxxxxL.Əliyeva). Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticəxxxxhüquqi əsaslandırma ilə razılaşaraq qeyd etmişdir ki, istənilən iddia tələbi ilə əlaqədar məhkəmə icraatının ən əsas vəzifəsi həmin tələbin hüquqi əsasının olubolmadığının
23. müəyyən olunmasıdır. Məhkəmələr bunu xxxxlərin həmin tələblə bağlı hansı hüquqi əsaslandırmanı irəli sürmələrindən asılı olmayaraq müstəqil surətdə müəyyən etməlidir. Bunun üçün isə məhkəmələr xxxxindən ilk növbədə işin faktiki hallarıxxxxhüquqi əsası araşdırılmalıdır.
24. 2020-ci il ## ###### tarixli dəniz nəqliyyatı xidmətləri haqqında müqavilənin 3.3- cü bəndinə əsasən Sifarişçiyə xidmət göstərmək məqsədi ilə gəmilərin icraçıya malik olmayan limana girməsixxxxya körpülərə yan alması ilə əlaqədar Sifarişçi liman, körpüxxxxdigər tətbiq oluna biləcək yığımlarxxxxdigər xxxxxxxxya ödənişlərə görə icraçını məsuliyyədən azad edir.
25. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin dəlilinə münasibətdə qeyd etmişdir ki, müqavilənin yuxarıda qeyd edilən şərtində X6 ilə bağlı xidmətlərin dəyərinin məhz MMC xxxxindən iddiaçıya ödənilməsi deyil, ödənişlərin təmin edilməsi nəzərdə tutulmuşdur. İş materiallarına əlavə edilmiş Bakı Kommersiya Məhkəməsinin 2023-cü il ## ###### tarixli e-*-*(***)-***/**** nömrəli qətnaməsi ilə müəyyən edilmişdir ki, xxxx-nin ərizəsi üzrə sonuncu ilə MMC arasında bağlanmış barışıq sazişinin şərtləri təsdiq edilmişdir. Həmin qətnaməyə əsasən 2021-ci il ## ###### tarixli barışıq sazişinin şərtlərində MMC-nin xxxx-yə olan borcunun tam ödənilməsi, Saziş bağlandığı ana kimi yaranmış, məlum olanxxxxya olmayan bütün mübahisələr, iddialar, şikayətlər, ittihamlar, tələblər, zərərlər, borclarxxxxöhdəliklərlə bağlı məsuliyyətdən qarşılıqlı şəkildəxxxxbirdəfəlik qaydada azad edilməsi nəzərdə tutulmuşdur. İş materiallarına əlavə edilmiş Bakı şəhəri Səbail rayon İcra şöbəsinin 2024-cü il 4 dekabr tarixli “Icraata xitam verilməsi haqqında” Qərarına əsasən 2021-ci il ## ###### tarixli barişiq sazişinin şərtləri MMC xxxxindən icra olunduğu üçün icraata xitam verilmişdir.
26. Belə olan halda, cavabdeh xxxx digər cavabdeh MMC xxxxindən X6 ilə bağlı xidmətlərin dəyərinin sonuncu xxxxindən təmin edilməməsi barədə sübutları məhkəməyə təqdim edə bilməmişdir. Həmçinin iş materialları ilə müəyyən edilmişdir ki, “xxxx”xxxx“xxxx” adlı gəmilər mübahisəli dövr ərzində xxxx-nin mülkiyyətindədirxxxxmübahisələndirilən dövrdən əvvəlkixxxxsonrakı tarixlərdə göstərilmiş olan X6 ilə bağlı xidmətlərə görə haqlar xxxx xxxxindən ödənilmişdir.
27. Belə olan halda, birinci instansiya məhkəməsi X6 ilə bağlı xidmətlərin dəyərini cavabdeh xxxx-dən tutmaqda haqlı olmuşdur. Beləliklə, apellyasiya şikayətində irəli sürülən dəlillər yalnız formal mülahizələrdir; birinci instansiya məhkəməsinin faktlar nöqteyi nəzərindən qanuni, əsaslıxxxxmahiyyəti üzrə düzgün olan qətnaməsi yalnız formal mülahizələrə görə ləğv edilə bilməz.
28. Apellyasiya məhkəməsi gəldiyi nəticəni birinci instansiya məhkəməsinin istinad etdiyi maddixxxxprosessual hüquq normalarına istinadla əsaslandırmışdır.
29. Cavabdeh xxxx xxxxindən həmin qətnamədən verilmiş kassasiya şikayətində qətnamənin ləğv edilməsi , işin yenidən baxılması üçün apellyasiya instansiyası məhkəməsinə göndərilməsi barədə qərar qəbul edilməsi xahiş edilmişdir.
Kassasiya şikayətininxxxxona qarşı etirazın dəlilləri
a) Kassasiya şikayətinin dəlilləri
30. MM-in 386.1-ci maddəsi üzrə- apellyasiya instansiyası məhkəməsi iddiaçıya ödənilməli olan tariflərin xxxx-nun məsuliyyəti olması ilə bağlı qərarını müvafiq gəmilər üzrə tariflərin daha öncə mübahisələndirilməyən dövrdə xxxx xxxxindən ödənilmiş olması ilə əsaslandırmışdır. Baxmayaraq ki, apellyasiya şikayətində xxxx xxxxindən əvvəllər başqa müqavilələr üzrə ödənişin edilməsixxxxhəmin müqavilələrdə öhdəliyin xxxx-nun üzərində olması qeyd olunsa da, məhkəmə bunu nəzərə almadanxxxxəksinin sübut edilməməsinə baxmayaraq qərarında məhz həmin ödənişlərə əsaslanmışdır .
31. MM-in 389.1-ci maddəsi üzrə- iddiaçının tələbi üzrə MMCxxxx xxxx arasında bağlanılmış müqavilə apellyasiya instansiyası məhkəməsi xxxxindən təhlil edilərkən, mülki qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş müqavilə institutunun mahiyyətixxxxşərtləri nəzərə alınmamışdır. MMCxxxxxxxx arasında bağlanmış müqavilənin 3.3-cü bəndinə əsasən Sifarişçiyə (MMC) xidmət göstərmək məqsədi ilə gəmilərin icraçıya (xxxx) malik olmayan limana girməsixxxxya körpülərə yan alması ilə əlaqədar Sifarişçi- MMC liman, körpüxxxxdigər tətbiq oluna biləcək yığımlarxxxxdigər xxxxxxxxya ödənişlərə görə icraçını məsuliyyədən azad edir. xxxxxxxx MMC arasında qarşılıqlı hüquqxxxxvəzifələr konkret olaraq müəyyənləşdirilməklə, iddia tələbinin əsasını təşkil edən müvafiq tarifxxxxyığımların sonuncu xxxxindən ödənilməsini təsbit edən müqavilə şərti MMC üzərinə öhdəlik qoymuşdur.
32. MM-in 390.6-cı maddəsi üzrə- xxxxxxxx MMC arasında bağlanılmış müqavilədə müvafiq dövlət orqanı qarşısında liman, körpüxxxxdigər tətbiq oluna biləcək yığımlarxxxxdigər ödənişlərin aparılması öhdəliyinin MMC-yə aid olmasına baxmayaraq, məhkəmə müqavilənin müddəasına əhəmiyyət vermədən təsbit olunanın tam əksinə qərar qəbul etmişdir . Halbuki, münasibətlər həmin münasibətləri tənzimləyən müqavilədə nəzərdə tutulduğu halda məhz həmin müqaviləyə əsasən icra edilməli, mübahisələr də müqaviləyə uyğun qaydada həll edilməlidir. Qeyd olunan məsələ Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 422-ci maddəsinin şərh edilməsinə dair” ## ######## 2018-ci il tarixli qərarında aşağıdakı formada təsbit edilmişdir: Mülki qanunvericilik müqavilə şərtlərinin məcburiliyinixxxxicra edilməli olduğunu təsbit edir. Bu prinsipə görə, bağlanmış müqavilələr onlarda göstərilənxxxxxxxxlərin razılığa gəldikləri şərtlər əsasında da icra edilir. Bundan əlavə Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 460.1-ci maddəsinin bəzi müddəalarının şərh edilməsinə dair” ## #### 2015-ci il tarixli qərarında Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu həmçinin qeyd edir ki, mülki dövriyyənin sabitliyini təmin edənxxxxfəaliyyət göstərməsi üçün əsas şərtlərdən biri mülki hüquq subyektlərinin müqavilələrdən irəli gələn öhdəlikləri vicdanlaxxxxlazımınca yerinə yetirmələrindən ibarətdir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin müqavilə şərtləri üzrə xxxxlərin öhdəliklərinin təmini ilə bağlı mövqeyi digər məhkəmələr üçün məcburi nəzərə alınmalı olmasına baxmayaraq, Bakı Apellyasiya Məhkəməsi MMC-ni iddiaçı qarsısında öhdəlikdən azad edərək əsassız şəkildə öhdəliyin xxxx-nin üzərinə qoyması sonuncunun hüquqlarının pozulmasından əlavə, formalaşmış vahid məhkəmə təcrübəsinin pozulmasına səbəb olmuşdur.
33. MM-in 404.1-ci maddəsi üzrə- Məhkəmə qərarında dəniz nəqliyyatı xidmətləri haqqında müqavilənin 3.3-cü maddəsini yanlış formada, xxxx-nin əleyhinə təfsir etmişdir. Məhkəmə müvafiq maddəni təfsir edərkən, maddədə qeyd olunan “xxxx” sözlərinin MMC xxxxindən iddiaçıya xidmətlərin dəyərinin ödənilməsi deyil, ödənişin təmin edilməsi kimi nəzərdə tutulduğunu qeyd etmişdir . Müqavilənin 3.3-cü bəndinin təhlili zamanı məhkəmə qərəzli olaraq bəndin davamı kimi qeyd olunan Sifarişçi-MMC barəsində “icraçını məsuliyyətdən azad edir” ifadəsinə əhəmiyyət verməyərək, bəndin tamamilə qanunsuzxxxxəsassız tətbiqinə şərait yaratmışdır. Müqavilənin bəndində konkret olaraq xxxx-nin tariflərin ödənilməsinə dair yaranan məsuliyyətdən MMC xxxxindən azad edilməsi vəzifəsi birbaşa qeyd olunsa da, hazırda məhkəmə mübahisəsi üzrə xxxx-nin əleyhinə qərarın qəbul edilməsi müqavilənin müvafiq bəndinə zidd yanaşmanın nümayiş etdirilməsidir. Belə olan halda, müqavilə hüququ institutunun mənasında ciddi problemlər yaranır. xxxxlər qarşılıqlı razılıq əsasında mülki qanunvericiliyin tələblərinə uyğun birbirləri barəsində imperativ tələblər müəyyənləşdirsə də, məhkəmə xxxxindən heç bir əsas olmadan vəzifələrin dəyişdirilməsi müqavilə anlayışının mahiyyətinə xələl gətirir.
34. MPM-in 77.1, 88-ci maddələrinin tələbləri üzrə- xxxxxxxx MMC arasında bağlanılmış Barışıq Sazişi hazırkı məhkəmə mübahisəsinin predmetinə aid deyil. Barışıq Sazişinin məcburi icrası üçün təsdiq edilməsi ilə bağlı ərizə məhz xxxx xxxxindən məhkəməyə təqdim edilmişdir. Sazişin təsdiq edilməsinə dair Bakı Kommersiya Məhkəməsinin 2023-cü il ## ###### tarixli e-*-*(***)-***/**** nömrəli məhkəmə qətnaməsi ilə müəyyən edilir ki, ödənilməsi tələb olunan məbləğ 4.829.839 manat təşkil edir. Hazırkı məhkəmə mübahisəsi isə iddiaçı xxxxindən (iddiaçı) X6 xidməti üzrə haqqın ödənilməsi ilə bağlı xxxxxxxx MMC-yə qarşı iddianın qaldırılması ilə əlaqədardır. İddianın hüquqi əsası isə xxxxxxxx MMC arasında bağlanılmış 2020-ci il ## ###### tarixli müqavilədir. Ödənilməsi tələb olunan məbləğ isə 24,986 manatdır. Beləliklə, bu məhkəmə işi üzrə iddiaçıxxxxcavabdehlərin, iddia predmetininxxxxiddianın hüquqi əsasının Barışıq Sazişi ilə əlaqədar işdən tamamilə fərqli olması məhkəmə xxxxindən nəzərə alınmamışdır.
b) Kassasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri
35. İddiaçı xxxxindən kassasiya şikayətinə qarşı etiraz təqdim edilmişdir. Etiraz apellyasiya instansiyası məhkəməsinin apardığı hüquqi dəyərləndirməyə istinadla əsaslandırılmış, kassasiya şikayətinin təmin edilməməsi barədə qərar qəbul edilməsi xahiş edilmişdir.
Kassasiya baxışının hədləri
36. Apellyasiya məhkəməsinin qətnaməsi bütövlükdə mübahisələndirildiyi üçün onun qanuniliyixxxxəsaslılığı MPM-in 403xxxx416-cı maddələrinə uyğun olaraq tam yoxlanılacaqdır.
37. Kassasiya instansiyası məhkəməsi xxxxindən işin faktiki halları yoxlanılmasa da apellyasiya instansiyası məhkəməsinin maddixxxxprosessual hüquq normalarını düzgün tətbiq edib-etməməsini yoxlayarkən hüquqi məsələlərin düzgün qiymətləndirilməsi üçün işin faktiki hallarının nəzərə alınmasıxxxxonlara istinad olunması zəruridir. Kassasiya instansiyası məhkəməsinin işin müəyyən edilmiş faktiki hallarına istinad etməsi faktiki halların yoxlanılmasıxxxxaraşdırılması kimi qiymətləndirilməməlidir.
Tətbiq edilən hüquq
38. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin müvafiq müddəalarında aşağıdakılar nəzərdə tutulur:
“Maddə 390. Müqavilə azadlığı 390.1. Fizikixxxxhüquqi şəxslər azad surətdə müqavilələr bağlayaxxxxbu müqavilələrin məzmununu müəyyənləşdirə bilərlər. Onlar bu Məcəllədə nəzərdə tutulmayan, lakin ona zidd olmayan müqavilələr də bağlaya bilərlər. ... 390.4. xxxxlər bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş müxtəlif müqavilələrin ünsürlərini əhatə edən müqavilə (qarışıq müqavilə) bağlaya bilərlər. xxxxlərin razılaşmasındanxxxxya qarışıq müqavilənin mahiyyətindən ayrı hal irəli gəlmirsə, qarışıq müqavilə üzrə xxxxlərin münasibətlərinə qarışıq müqavilədə ünsürləri olan müqavilələrə dair qaydalar müvafiq hissələrdə tətbiq edilir. ...”
“Maddə 442. Öhdəliyin icra edilməməsi anlayışı
Öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulmasıxxxxya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdəxxxxxidmətlərdə qüsurlarlaxxxxya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür.
“Maddə 777. Tapşırıq müqaviləsi
777.1. Tapşırıq müqaviləsinə görə, tapşırığı həyata keçirməyi öhdəsinə götürən şəxs (vəkalət alan) başqa şəxsin (vəkalət verənin) ona tapşırdığı əqdləri, işlərixxxxya digər xidmətləri konkret nəticə əldə olunmasına təminat vermədən icra etməyi öhdəsinə götürür. ...”
“Maddə 783. Vəkalət alanın xərclərinin əvəzinin ödənilməsixxxxmuzdu ... 783.2. Vəkalət verən vəkalət alana yalnız o halda muzd ödəməlidir ki, bu, şərtləşdirilmiş olsunxxxxya belə qəbul edilmiş olsun, xüsusən o hallarda ki, şəraitə görə vəkalət alan müstəqil peşə fəaliyyəti şəklində bu cür əqdlər bağlayırxxxxya xidmətlər göstərir. ...”
39. “Dəniz Limanları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun müvafiq müddəalarında aşağıdakıla nəzərdə tutulur:
“ M a d d ə 15. Limanda xidmətlərin göstərilməsi qaydaları
15.1. Limanda gəmilərəxxxxsərnişinlərə, yük əməliyyatlarının həyata keçirilməsixxxxyükün aşırılması ilə bağlı xidmətlər göstərilir. 15.2. Limanda xidmətlərin göstərilməsi qaydası müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) xxxxindən müəyyən olunur. 15.3. Liman xidmətlərinə (liman qurğularının istismarıxxxxyükaşırma daxil olmaqla) və X6 fəaliyyəti ilə bağlı xidmətlərə görə tariflər müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) xxxxindən təsdiq edilir. 15.3-1. Bu Qanunun 15.3-cü maddəsində nəzərdə tutulan X6 fəaliyyəti ilə bağlı aşağıdakı xidmətlərə görə tarif müəyyən edilir: 15.3-1.1. gəminin limana giriş-çıxışının rəsmiləşdirilməsi; 15.3-1.2. dəniz üzgüçülüyü üçün təhlükəli olan dəniz rayonlarında, limandaxxxxliman akvatoriyasında, dəniz əməliyyatları bazasında, habelə məntəqələr arasında gəminin bələdçi vasitəsilə keçirilməsi üzrə xidmətlərin həyata keçirilməsixxxxbələdçinin fəaliyyətinin təşkili; 15.3-1.3. gəmilərə məlumatların çatdırılması, radar müşahidəsinin, naviqasiya təminatınınxxxxgəmilərin uzaq məsafədən tanınmasının həyata keçirilməsi; 15.3-1.4. gəmilərin lövbər ərazilərində yerləşdirilməsi, gəmilərin lövbərdə dayandığı dövrdə X6 baxımından daimi müşahidədə saxlanılması. 15.4. Limanda göstərilən və qiymətləri dövlət xxxxindən tənzimlənməyən xidmətlərə görə qiymətlər müqavilə əsasında müəyyən edilir.
40. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin müvafiq müddəalarında aşağıdakılar nəzərdə tutulur:
“Maddə 14. İş üzrə məhkəmə baxışının prinsipləri 14.1. Məhkəmə həqiqətə nail olmaq üçün işin hərxxxxli, tamxxxxobyektiv tədqiqinə lazımi şərait yaradır. Bunun üçün məhkəmə: işdə iştirak edən şəxslərə onların prosessual hüquqxxxxvəzifələrini izah edir, görüləcək, yaxud görülməyəcək hərəkətlərin nəticələri barədə onları xəbərdar edir, onların prosessual hüquqlarının həyata keçməsinə kömək göstərir. 14.2. Məhkəmə yalnız xxxxlərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalıxxxxonlardan istifadə etməlidir. ...”
“Maddə 77. Sübut etmə vəzifəsi 77.1. Hər bir xxxx öz tələblərininxxxxetirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. ...”
“Maddə 88. Sübutların qiymətləndirilməsi Məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərxxxxlixxxxtam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur.”
“Maddə 217. Qətnamənin qanuniliyixxxxəsaslılığı .... 217.3. Qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş hallaraxxxxxxxxlərin qarşılıqlı münasibətinə uyğun əsaslandırılmalıdır ...”
Kassasiya instansiya məhkəməsinin mövqeyi
41. Məhkəmə kollegiyası kassasiya şikayətinin dəlillərinə qiymət verərkən nəzərə alır ki, kassasiya instansiyası məhkəməsi işə şikayət həddində baxırxxxxkassasiya şikayətində irəli sürülmüş dəlillər üzrə apellyasiya instansiyası məhkəməsi xxxxindən maddixxxxprosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq edilməsini yoxlayır (MPM-in 416.1-ci maddəsi).
42. Məhkəmə kollegiyası kassasiya şikayətinin dəlillərini iş üzrə apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsinin ləğvi üçün əsas hesab etmir.
43. Belə ki, işin məhkəmələr xxxxindən müəyyən edilmiş hallarına əsasən, iddianın predmetini təşvil edən borcun yarandığı 2020-ci ilin yanvar-iyun aylarında iddiaçı xxxxindən müvafiq xidmətlərin göstərildiyi “xxxx”xxxx“xxxx” gəmiləri cavabdeh xxxx-nin mülkiyyətində olmuşdur. Həmçinin həmin gəmilərlə cavabdeh MMC-nin əməkdaşlarının müvafiq buruqlara aparılması, lazım olan avadanlıqlarınxxxxmaterialların (malların) daşınması, gəmilərin bütün personalı (Rxxxxdigər ekipaj üzvlərinin) xxxx-yə aid olmuşdur.
44. Kassasiya şikayətinin əsas dəlili ondan ibarədir ki, cavabdeh təərflər bağlanmış müqavilənin 3.3-cü bəndi məhkəmələr xxxxindən düzgün təfsir edilməmişdir. Həmin bəndin tələbinə görə hazırda iddia olunan xidmət haqqının dəyəri cavabdeh MMC xxxxindən ödənilməlidir. Belə ki, müqavilənin 3.3-cü bəndinə əsasən Sifarişçiyə (MMC) xidmət göstərmək məqsədi ilə gəmilərin icraçıya (xxxx) malik olmayan limana girməsixxxxya körpülərə yan alması ilə əlaqədar Sifarişçi- MMC liman, körpüxxxxdigər tətbiq oluna biləcək yığımlarxxxxdigər xxxxxxxxya ödənişlərə görə icraçını məsuliyyədən azad edir.
45. Məhkəmə kollegiyası eyni dəlil üzrə apellyasiya instansiyası məhkəməsinin hüquqi qiymətləndirməsi ilə razılaşaraq qeyd edir ki, müqavilənin həmin bəndində X6 ilə bağlı xidmətlərin dəyərinin məhz MMC xxxxindən iddiaçıya ödənilməsi deyil, ödənişlərin təmin edilməsi nəzərdə tutulmuşdur. İşə mahiyyəti üzrə baxılarkən təqdim olunmuşxxxxməhkəmə xxxxindən təsdiq edilmiş 2021-ci il ## ###### tarixli barışıq sazişinin şərtlərində MMC-nin xxxx-yə olan borcunun (5.516.140,97 manat) tam ödənilməs nəzərdə tutulmuşdur.
46. Cavabdeh kassasiya şikayətində qeyd olunan barışıq sazişinin predmetinin hazırki iddianın predmeti ilə eynilik təşkil etməməsini göstərsə də, həmin sazişə əsasən cavabdeh MMC xxxxindən cavabdeh xxxx-yə 5.516.140,97 manat vəsaitini ödənilməsi müqabilində, xxxxlər Saziş bağlandığı ana kimi yaranmış, məlum olanxxxxya olmayan bütün mübahisələr üzrə məsuliyyətdən qarşılıqlı şəkildəxxxxbirdəfəlik azad etmişlər.
47. Göstərilənlərə əsasən məhkəmə kollegiyası belə qənaətə gəlir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi xxxxindən iş üzrə gəlinən nəticə xxxxlər arasında bağlanmış müqavilənin şərtlərinə uyğun olmuş, kassasiya şikayətində istinad olunan maddixxxxprosessual hüquq normalarının pozuntusuna yol verilməmişdir. Məhkəmə xxxxindən işdəki sübutlar mülki prosessual qanunvericiliyin mümkünlük, aidlikxxxxmötəbərlik tələbləri nəzərə alınmaqla qiymətləndirilmiş, mübahisəli hüquq münasibətinə maddi hüquq normaları düzgün tətbiq edilmişdir. Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsinin ləğv edilməsixxxxya dəyişdirilməsi üçün əsas olmadığından, qətnamə dəyişdirilmədən saxlanılmalı, kassasiya şikayəti isə təmin edilməməlidir.
48. MPM-in 416, 417xxxx419-cu maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə kollegiyası
Qərara alır:
Kassasiya şikayəti təmin edilməsin. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Kommersiya kollegiyasının 2025-ci il ## ####### tarixli *-*(***)-***/**** nömrəli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qərar qəbul edildiyi andan qüvvəyə minir.