Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 2-2(102)-137/2024 18.04.2024 ALİ MƏHKƏMƏ Azərbaycan Respublikası adından Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyasının İddiaçı cavabdeh "xxxx" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinə qarşı iş üzrə QƏRARİ Açar sözlər: Alqı-satqı müqaviləsi və alınmış əşyanın ödənilməsi Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyasının hakimi Qəribov Bəhman Fərhad oğlunun məruzəsi ilə, hakimlər Məmmədli Bəhram Məmməd oğlu və Məmmədov Vidadi Məmməd oğlundan ibarət tərkibdə, İddiaçı cavabdeh "xxxx" MMC-yə qarşı alqı-satqı müqavilələri üzrə borcun tutulması tələbinə dair kommersiya işi üzrə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyasının 2*23-cü il 12 oktyabr tarixli 2-2(1*3)-743/2*23 nömrəli qətnaməsindən cavab deh tərəfindən verilmiş kassasiya şikayətinə yazılı icraat qaydasında baxılmışdır. İşin halları
1. İddiaçı Azərbaycan Respublikasındakı Filialı (satıcı) ilə "xxxx" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti (alıcı) arasında 2*18-ci il 3 avqust, 2*19-cu il 3 avqust və 2*2*-ci il 1 avqust tarixli alqı-satqı müqavilələri bağlanmışdır.
2. Həmin müqavilələrin: - 1.1-ci bəndinə əsasən satıcı əlavədə nəzərdə tutulan elektrik və avtomatika avadanlıqlarını (bundan sonra - malları) alıcıya satır və alıcı isə öz növbəsində alınmış malların dəyərini satıcıya ödəməyi öz öhdəsinə götürür. - 1.2-ci bəndinə əsasən hər bir alqı-satqı razılaşması üçün əlavələr hazırlanacaqdır və onlar hazırki müqavilənin ayrılmaz hissəsidir. - 2-ci bəndinə əsasən malların xüsusiyyəti – növ, miqdar və s. daxil olmaqla əlavələrdə göstəril əcəkdir. - 3.2-ci bəndinə əsasən bütün ödənişlər bank köçürmə yolu ilə həyata keçirilir. - 3.3-cü bəndinə görə alıcı malların dəyərini 1**% hesab-faktura əsasında 1 həftə ərzində satıcının hesabına ödəyir. - 7.1-ci bəndinə əsasən bu müqavilə tərəflərin imzaladığı gündən qüvvəyə minir və 1 il müddətinə etibarlıdır. - 7.2-ci bəndinə əsasən müqavilənin müddətinin bitməsinə baxmayaraq tərəflərin burada nəzərdə tutulmuş öhdəliklərinin tam yerinə yetirilməsinədək qüvvədə qalacaq. - 7.5-ci bəndinə əsasən tərəflərdən heç biri müqavilənin müddətinin başa çatmasına 3* gün qalmış hazırkı müqavilənin uzadılması niyyəti barədə qarşı tərəfə yazılı surətdə rəsmi xəbərdarlıq etməzsə, müqavilə növbəti il üçün uzadılmış hesab edilməyəcək.
3. İddiaçı Azərbaycan Respublikasındakı Filialı tərəfindən ümumilikdə (ƏDV daxil) 714.985,12 manat olmaqla - 1.665,78 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*18-ci il 3 avqust tarixli EAAL seriyalı, 1*8697 nömrəli, 291,*1 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*18-ci il 5 oktyabr tarixli EAAM seriyalı, 637524 nömrəli, 9.44* manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*18-ci il 6 oktyabr tarixli EAAM seriyalı, 6533*2 nömrəli, 563 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*18-ci il 25 oktyabr tarixli EAAN seriyalı, 115838 nömrəli, 182,12 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*18-ci il 26 oktyabr tarixli EAAN seriyalı, 131*72 nömrəli, 665,44 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*18-ci il 14 noyabr tarixli EAAN seriyalı, 6*96*5 nömrəli, 1.736,73 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*18-ci il 5 dekabr tarixli EAAO seriyalı, 139836 nömrəl i, 137,41 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*18-ci il 2* dekabr tarixli EAAO seriyalı, 54*942 nömrəli, 1*.856 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*18-ci il 21 dekabr tarixli EAAO seriyalı, 562591 nömrəli, 288,76 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*18-ci il 26 dekabr tarixli EAAO seriyalı, 7*1*15 nömrəli, 13*,85 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*19-cu il 3 yanvar tarixli EAAO seriyalı, 838*45 nömrəli, 5*6,2* manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*19-cu il 21 yanvar tarixli EAAP seriyalı, 377513 nömrəli, 49*,29 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*19-cu il 22 aprel tarixli EAAT seriyalı, 412*12 nömrəli, 6*,18 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*19-cu il 8 may tarixli EAAU seriyalı, 149652 nömrəli, 1.164,83 manat dəyərində malların verilmə sinə dair 2*19-cu il 8 may tarixli EAAU seriyalı, 163629 nömrəli, 64,9* manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*19-cu il 21 iyun tarixli EAAW seriyalı, 1119*9 nömrəli, 14.*42 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*19-cu il 3 iyul tarixli EAAW seriyalı, 653861 nömrəli, 4.383,56 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*19-cu il 1* iyul tarixli EAAW seriyalı, 966494 nömrəli, 749,61 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*19-cu il 12 iyul tarixli EAAX seriyalı, *93882 nömrəli, 78,94 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*19-cu il 25 iyul tarixli EAAX seriyalı, 635993 nömrəli, 1*4,15 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*19-cu il 2 avqust tarixli EAAY seriyalı, *32322 nömrəli; - 7.852,62 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*19-cu il 31 oktyabr tarixli EBAB se riyalı, 927534 nömrəli, 6.95*,2* manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*19cu il 4 noyabr tarixli EBAC seriyalı, *12926 nömrəli, 12.98* manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*19-cu il 18 noyabr tarixli EBAC seriyalı, 59*5*8 nömrəli, 13.216 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*19-cu il 18 noyabr tarixli EBAC seriyalı, 591288 nömrəli, 13.688 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*19-cu il 18 noyabr tarixli EBAC seriyalı, 592681 nömrəli, 1.818,44 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*19cu il 2* noyabr tarixli EBAC seriyalı, 247651 nömrəli, 3.895 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 24 yanvar tarixli EBAF seriyalı, 421*79 nömrəli, 12.*71,4* manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 25 yanvar tarixli EBAF seriyalı, 458564 nömrəli, 13.29*,45 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 5 fevral tarixli EBAF seriyalı, 436297 nömrəli, 1.674,96 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 5 fevral tarixli EBAF seriyalı, 927693 nömrəli, 1*2,66 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 12 fevral tarixli EBAG seriyalı, 275557 nömrəli, 4.368,*9 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 3 mart tarixli EBAG seriyalı, 569138 nömrəli, 8*1,8* manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 3 mart tarixli EBAH seriyalı, 114138 nömrəli, 11.151 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 3* aprel tarixli EBAJ seriyalı, 362914 nömrəli, 778,8* manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 3* aprel tarixli EBAJ seriyalı, 363478 nömrəli, 12.862 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2 *2*-ci il 3* aprel tarixli EBAJ seriyalı, 364376 nömrəli, 16.874 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 3* aprel tarixli EBAJ seriyalı, 364948 nömrəli, 171,94 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 3* aprel tarixli EBAJ seriyalı, 365832 nömrəli, 146,14 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 3* aprel tarixli EBAJ seriyalı, 366372 nömrəli, 933,39 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 11 may tarixli EBAJ seriyalı, 74*9*7 nömrəli, 51.33* manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 9 iyun tarixli EBAK seriyalı, 892725 nömrəli, 22.42* manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 9 iyun tarixli EBAK seriyalı, 9*2712 nömrəli, 16.284 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 9 iyun tarixli EBAK seriyalı, 9*3858 nöm rəli, 1.938,15 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 9 iyun tarixli EBAK seriyalı, 9*4594 nömrəli, 7.884,47 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 9 iyun tarixli EBAK seriyalı, 93**31 nömrəli, 3.659,*4 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 9 iyun tarixli EBAK seriyalı, 933595 nömrəli, 3.993,7* manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 9 iyun tarixli EBAK seriyalı, 933648 nömrəli, 611,98 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 1* iyun tarixli EBAK seriyalı, 933654 nömrəli, 362,93 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 27 iyul tarixli EBAM seriyalı, 842983 nömrəli, 11*,92 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 27 iyul tarixli EBAM seriyalı, 843*25 nömrəli, 151,72 manat dəyərində malların verilməsi nə dair 2*2*-ci il 27 iyul tarixli EBAM seriyalı, 843**6 nömrəli, 1.145,46 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 27 iyul tarixli EBAM seriyalı, 84288* nömrəli, 35,59 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 27 iyul tarixli EBAM seriyalı, 842963 nömrəli, 184,55 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 27 iyul tarixli EBAM seriyalı, 8429*1 nömrəli, 32,95 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 27 iyul tarixli EBAM seriyalı, 842846 nömrəli; - 419,55 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 14 avqust tarixli, EBAN seriyalı, 647*55 nömrəli, 133,22 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 14 avqust tarixli, EBAN seriyalı, 668311 nömrəli, 618,*1 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 14 avqust tarixli, EBAN seriyalı, 6395*8 nömrəli, 26,64 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 14 avqust tarixli, EBAN seriyalı, 664915 nömrəli, 64,55 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 17 avqust tarixli, EBAN seriyalı, 686446 nömrəli, 133,91 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 18 avqust tarixli, EBAN seriyalı, 8*2858 nömrəli, 12*,83 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 19 avqust tarixli, EBAN seriyalı, 838675 nömrəli, 55,7* manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 21 sentyabr tarixli, EBAQ seriyalı, 1*65*6 nömrəli, 85,9* manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 21 sentyabr tarixli, EBAP seriyalı, 934543 nömrəli, 227,*9 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 5 oktyabr tarixli, EBAQ seriyalı, 419373 nömrəli, 36,87 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 5 oktyabr tarixli, EBAQ seriyalı, 5861*8 nömrəli, 146,32 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 5 oktyabr tarixli, EBAQ seriyalı, 417198 nömrəli, 3.175 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 8 oktyabr tarixli, EBAR seriyalı, *47173 nömrəli, 193,69 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 8 oktyabr tarixli, EBAQ seriyalı, 884884 nömrəli, 446,69 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 21 oktyabr tarixli, EBAR seriyalı, 497*42 nömrəli, 257,24 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 3 noyabr tarixli, EBAS seriyalı, *64851 nömrəli, 3*,98 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 3 noyabr tarixli, EBAR seriyalı, 638231 nömrəli, 45,97 manat dəyərində malların veril məsinə dair 2*2*-ci il 3 noyabr tarixli, EBAR seriyalı, 689*65 nömrəli, 1.113,42 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 3 noyabr tarixli, EBAR seriyalı, 998*5* nömrəli, 62*,15 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 3 noyabr tarixli, EBAR seriyalı, 981899 nömrəli, 478,49 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 3 noyabr tarixli, EBAS seriyalı, *65*59 nömrəli, 1.8*3,63 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 3 noyabr tarixli, EBAS seriyalı, *62417 nömrəli, 553,66 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 3 noyabr tarixli, EBAR seriyalı, 685128 nömrəli, 1*9,53 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 7 noyabr tarixli, EBAS seriyalı, 3*6*29 nömrəli, 651,78 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 1* noyabr tarixli, EBAS seriyalı, 362895 nömrəli, 2.313,6* manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 1* noyabr tarixli, EBAS seriyalı, 364483 nömrəli, 68,25 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 1* noyabr tarixli, EBAS seriyalı, 362299 nömrəli, 177,94 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 1* noyabr tarixli, EBAR seriyalı, 3828*7 nömrəli, 413,5* manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 1* noyabr tarixli, EBAR seriyalı, 382511 nömrəli, 66,73 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 1* noyabr tarixli, EBAR seriyalı, 318492 nömrəli, 477,9* manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 1* noyabr tarixli, EBAR seriyalı, 317*83 nömrəli, 117,41 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 1* noyabr tarixli, EBAR seriyalı, 317718 nömrəli, 239,78 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 1* noyabr tarixli, EBAR seriyalı, 31881* nömrəli, 1.166,31 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 1* noyabr tarixli, EBAR seriyalı, 3161*1 nömrəli, 8,43 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 13 noyabr tarixli, EBAS seriyalı, 543916 nömrəli, 582,86 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 13 noyabr tarixli, EBAS seriyalı, 5437** nömrəli, 77,*1 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 2* noyabr tarixli, EBAS seriyalı, 81*28* nömrəli, 239,98 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 2* noyabr tarixli, EBAS seriyalı, 831534 nömrəli, 1.216,26 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 23 noyabr tarixli, EBAS seriyalı, 9*9834 nömrəli, 5.71*,23 manat dəyə rində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 27 noyabr tarixli, EBAT seriyalı, 136498 nömrəli, 2*4,73 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 3* noyabr tarixli, EBAT seriyalı, 212276 nömrəli, 58,96 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 2 dekabr tarixli, EBAT seriyalı, 333488 nömrəli, 139,83 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 8 dekabr tarixli, EBAT seriyalı, 583269 nömrəli, 1.678,99 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 8 dekabr tarixli, EBAT seriyalı, 59555* nömrəli, 577,96 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 15 dekabr tarixli, EBAT seriyalı, 898271 nömrəli, 168,72 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 16 dekabr tarixli, EBAT seriyalı, 898799 nömrəli, 1.784,74 manat dəyərində malların verilməsinə dai r 2*2*-ci il 16 dekabr tarixli, EBAT seriyalı, 98392* nömrəli, 336,3* manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 23 dekabr tarixli, EBAV seriyalı, 3*5*51 nömrəli, 583,18 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 23 dekabr tarixli, EBAV seriyalı, 2756*9 nömrəli, 469,68 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*2*-ci il 29 dekabr tarixli, EBAV seriyalı, 548237 nömrəli, 175,39 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*21-ci il 5 yanvar tarixli, EBAV seriyalı, 745599 nömrəli, 892,67 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*21-ci il 15 yanvar tarixli, EBAW seriyalı, 1383*3 nömrəli, 931,22 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*21-ci il 6 fevral tarixli, EBAX seriyalı, 11*434 nömrəli, 6.257,94 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*21-ci il 6 fevral tarixl i, EBAX seriyalı, 11*453 nömrəli, 19,44 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*21-ci il 6 fevral tarixli, EBAX seriyalı, 11*493 nömrəli, 67,85 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*21-ci il 9 fevrtal tarixli, EBAX seriyalı, 19*24* nömrəli, 665,99 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*21-ci il 11 fevral tarixli, EBAX seriyalı, 354532 nömrəli, 921,12 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*21-ci il 13 fevrtal tarixli, EBAX seriyalı, 428625 nömrəli, 325,25 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*21-ci il 13 fevral tarixli, EBAX seriyalı, 428577 nömrəli, 466,16 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*21-ci il 16 fevral tarixli, EBAX seriyalı, 549467 nömrəli, 569,35 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*21-ci il 16 fevral tarixli, EBAX seriyalı, 548464 nömrəli, 2.774,91 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*21-ci il 17 fevral tarixli, EBAX seriyalı, 598528 nömrəli, 1.1*3,3* manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*21-ci il 17 fevral tarixli, EBAX seriyalı, 6171*8 nömrəli, 1.539,45 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*21-ci il 17 fevral tarixli, EBAX seriyalı, 6175*2 nömrəli, 1.769,61 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*21-ci il 18 fevral tarixli, EBAX seriyalı, 632959 nömrəli, 166.186,48 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*21-ci il 2* fevral tarixli, EBAT seriyalı, 362869 nömrəli, 37.76* manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*21-ci il 2* fevral tarixli, EBAT seriyalı, 189261 nömrəli, 1.4*7,25 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*21-ci il 24 fevral tarixli, EBAX seriyalı, 898132 nömrəli, 878,85 manat d əyərində malların verilməsinə dair 2*21-ci il 24 fevral tarixli, EBAX seriyalı, 894966 nömrəli, 1.167,54 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*21-ci il 4 mart tarixli, EBAY seriyalı, 2559*5 nömrəli, 3.*85,59 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*21-ci il 4 mart tarixli, EBAY seriyalı, 289919 nömrəli, 1.1*4,21 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*21- ci il 12 mart tarixli, EBAY seriyalı, 645174 nömrəli, 815,21 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*21-ci il 12 mart tarixli, EBAY seriyalı, 648545 nömrəli, 753,45 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*21-ci il 27 mart tarixli, EBAZ seriyalı, 21*361 nömrəli, 343,32 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*21-ci il 27 mart tarixli, EBAZ seriyalı, 2*9983 nömrəli, 118.918,11 manat dəyərində malların verilməsinə dai r 2*21-ci il 8 aprel tarixli, EBAY seriyalı, 842322 nömrəli, 45,22 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*21-ci il 16 aprel tarixli, EBBA seriyalı, 334348 nömrəli, 4*.238,*3 manat dəyərində malların verilməsinə dair 2*21-ci il 18 may tarixli, EBBB seriyalı, 557*26 nömrəli elektron qaimə tərtib edilərək elektron sistem vasitəsilə "xxxx" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinə göndərilmişdir. 4. 2*14-cü il 12 noyabr tarixindən 2*21-ci il 29 dekabr tarixinədək "xxxx" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti tərəfindən İddiaçı Azərbaycan Respublikasındakı Filialına ümumilikdə 4*.841,65 manat, 2*18-ci il 21 avqust tarixdə 1.411,68 manat, 2*18-ci il 29 oktyabr tarixində 8.*** manat, 2*18-ci il 3* noyabr tarixdə 246,62 manat, 2*19-cu il 9 yanvar tarixdə 3.*28,35 manat, 2*19-cu il 13 mart tarixdə 3.*** manat, 2 *19-cu il 13 mart tarixdə 5.*** manat, 2*19-cu il 19 mart tarixdə 1.2** manat, 2*19-cu il 3 iyul tarixdə 55 manat, 2*19-cu il 3 iyul tarixdə 11.9** manat, 2*19-cu il 14 oktyabr tarixdə 8** manat, 2*19cu il 14 oktyabr tarixdə 6.1** manat, 2*19-cu il 1 noyabr tarixdə 1*.*** manat, 2*19-cu il 28 noyabr tarixdə 3*.*** manat, 2*2*-ci il 14 fevral tarixdə 14.384,62 manat və 2*2*-ci il 14 fevral tarixdə 26.213,4* manat, 2*2*-ci il 14 may tarixdə 791,*1 manat, 2*2*-ci il 7 sentyabr tarixdə 6.*** manat məbləğində ödəniş edilmişdir (“X3 Azərbaycan” QSC-nin 2*22-ci il 1 iyul tarixli tarixli məktubu). 5. "xxxx" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti tərəfindən 2*21-ci il 11 fevral tarixdə (avans üzrə) 4*.41* manat məbləğində ödəniş edilmişdir. 6. "xxxx" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti tərəfindən 2*21-ci il 25 av qust tarixdə (borc ödənişi üzrə) 1*.*** manat, 2*21-ci il 3* noyabr tarixdə 9.*** manat (EBBB seriyalı 557*26 nömrəli qaimə üzrə) məbləğində və 2*22-ci il 18 mart tarixdə 8.*** manat (2*21-ci il 18 may tarixli EBBB seriyalı 557*26 nömrəli qaiməyə əsasən borc üzrə) məbləğində ödənişlər edilmişdir ("xxxx" ASC tərəfindən verilmiş 2*2*-ci il 4 dekabr - 2*22-ci il 21 iyun tarixləri əhatə edən (hesablaşma hesabı AZ65TCZB4**65944**49116**1*6 olan) hesabdan çıxarış). 7. "xxxx" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti tərəfindən 2*21-ci il 1* avqust tarixdə (avans üzrə) 2*.*** manat məbləğində ödəniş edilmişdir. 8. "xxxx" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti tərəfindən 2*2*-ci il 15 aprel tarixdə (avans üzrə) 4*.*** manat, 2*2*-ci il 12 avqust tarixdə (avans üzrə) 15.*** manat, 2*2*-ci il 2* avqust tarixində (avan s üzrə) 5.*** manat, 2*2*-ci il 3 sentyabr tarixində (mal alışı ilə bağlı avans üzrə) 2*.*** manat, 2*2*-ci il 18 sentyabr tarixində (avans üzrə) 2*.*** manat, 2*2*-ci il 3* sentyabr tarixində (avans üzrə) 15.*** manat, 2*2*-ci il 12 oktyabr tarixində (avans üzrə) 7.*** manat, 2*2*-ci il 29 oktyabr tarixində (EBAP seriyalı 934543 nömrəli, EBAQ seriyalı 1*65*6 nömrəli, EBAN seriyalı 838675 nömrəli, EBAN seriyalı 8*2858 nömrəli, EBAN seriyalı 686446 nömrəli, EBAN seriyalı 664915 nömrəli, EBAN seriyalı 668311 nömrəli, EBAN seriyalı 6395*8 nömrəli, EBAN seriyalı 647*55 nömrəli, EBAM seriyalı 842846 nömrəli, EBAM seriyalı 8429*1 nömrəli, EBAM seriyalı 842963 nömrəli elektron qaimələr üzrə) 1*.377,85 manat, 2*2*-ci il 3* oktyabr tarixində (avans üzrə) 1*.*** manat, 2*2*-ci il 1* noyabr tarixində (avans üzrə) 1*.*** manat, 2*2*-ci il 3* dekabr tarixində (avans üzrə) 1*.*** manat, 2*21-ci il 13 yanvar tarixində (mal alışı ilə bağlı avans üzrə) 2*.*** manat və 2*21-ci il 29 aprel tarixində (mal alışı ilə bağlı avans üzrə) 7*.*** manat olmaqla ümumilikdə 252.377,85 manat məbləğində ödənişlər edilmişdir ("xxxx" ASC tərəfindən verilmiş 2*2*-ci il 1 yanvar - 2*21-ci il 31 dekabr tarixləri əhatə edən (hesablaşma hesabı AZ61PAHA4**65AZNHC*1**137187 olan X2 VÖEN - 14*2954611) hesabdan çıxarış). İş üzrə məhkəmə icraatı a) Birinci instansiya məhkəməsindəki icraat
9. İddiaçı Azərbaycan Respublikasındakı Filialı Cavabdeh MMC-yə qarşı (bundan sonra – “cavabdeh”) 2*22-ci il 1* oktyabr tarixində iddia və sonradan iddia tələbinin dəqiqləşdirilməsi (həcminin azaldılması) barədə ərizələrlə məhkəməyə müraciət edərək, cavabdehdən 161.983,25 manat ödənilməmiş pulun, 25* manat hüquq xidməti üçün çəkilmiş xərcin, 52 manat dövlət rüsumunun və 4** manat mediasiya üçün çəkilmiş xərcin, ümumilikdə 162.685,25 manat pulun tutulması barədə qətnamə qəbul olunmasını xahiş etmişdir.
10. İddiaçı işin yuxarıda qeyd olunan faktiki hallarına (bax § 1) istinad etməklə iddia tələbini belə əsaslandırılmışdır ki, “X1 İthalat İhracat Sanayi İç ve Dış Ticaret Limited" Şirkətinin Azərbaycan Respublikasındakı Filialı bir qayda olaraq mülki dövriyyədə elektrik avadanlıqlarının satışı üzrə fəaliyyət göstərir. İddiaçı 2*18-ci il 3 avqust tarixli müqavilə üzrə 47.6*1,76 manat məbləğində, 2*19-cu il 3 avqust tarixli müqavilə üzrə 245.772,35 manat məbləğində, 2*2*-ci il 1 avqust tarixli müqavilə üzrə isə 421.611,*1 manat məbləğində malları cavabdehə təhvil vermişdir. Ümumilikdə 714.985,12 manat məbləğində olan mallar cavabdehə təhvil verilmiş, razılaşdırılmış məbləğin 553.**1,87 manat hissəsi ödənilmiş, lakin geri qalan 161.983,25 manat hissəsi isə ödənilməmişdir. İddiaçı borcun ödənilməsi üçün cavabdehə xəbərdarlıq məktubu da göndərmişdir. Mübahisənin həll edilməsi üçün cavabdeh mediator vasitəsilə ilkin mediasiya sessiyasında iştirak etmək üçün dəvət edilsə də o, ilkin mediasiya sessiyasında iştirak etməmişdir.
11. Bakı Kommersiya Məhkəməsinin 2*22-ci il 5 dekabr tarixli qərardadı ilə İddiaçı Azərbaycan Respublikasındakı Filialı əsl İddiaçı (bundan sonra – “iddiaçı”) ilə əvəz edilmişdir (hakim – L.Əliyeva). 12. 2*23-cü il 22 may tarixində iddiaçı və cavabdehin nümayəndəsi və vəkilləri ərizə ilə mür aciət edərək, Azərbaycan Respublikası qanunvericiliyinin tətbiq edilməsinə etirazlarının olmadığını bildirmişlər.
13. Cavabdeh 2*23-cü il 17 aprel tarixində iddia müddətinin tətbiqi barədə ərizə ilə həmin məhkəməyə müraciət edərək, iddia müddəti keçdiyinə görə iddia tələbinin rədd olunması barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.
14. Ərizə onunla əsaslandırmışdır ki, iddiaçının pul tələb etdiyi müqavilələrdən ikisi 2*18 və 2*19-cu il tarixlərə aiddir. Müqavilələr üzrə qaimə-fakturalar da həmin dövrü əhatə etmişdir. Belə olan halda həmin müqavilələr üzrə iddia müddəti keçmişdir.
15. Bakı Kommersiya Məhkəməsinin 2*23-cü il 22 may tarixli e-2-2(113)-2*7/2*23 nömrəli qətnaməsi ilə iddia təmin olunmuşdur (hakim – L.Əliyeva).
16. Məhkəmə tərəflər arasında bağlanmış müqavilələrin 6.1-ci bən dini və onların 2*23cü il 22 may tarixli ərizələrini nəzərə alaraq, mübahisəyə “Birləşmiş Millətlər Təşkilatının malların beynəlxalq alğı-satqısına dair müqavilələr haqqında Konvensiyası” ilə yanaşı subsidiar şəkildə Azərbaycan Respublikasının mülki qanunvericiliyi tətbiq edilməli olması qənaətinə gəlmişdir.
17. Məhkəmə müəyyən etmişdir ki, iddiaçı ilə cavabdeh arasında 2*18-ci il 3 avqust tarixli, 2*19-cu il 3 avqust tarixli, *3/*819/**1/2*19 saylı və 2*2*-ci il 1 avqust tarixli, *3/*82*/**1/2*2* saylı alqı-satqı müqavilələrinə əsaslanan öhdəlik hüquq münasibətləri yaranmışdır.
18. İddiaçı həmin müqavilələrə əsasən cavabdehə ümumilikdə 714.985,12 manat məbləğində olan elektrik və avtomatika avadanlıqların satıldığını, həmin məbləğin 553.**1,87 manat hissəsinin ödənildiyini, geri qalan 161.983,25 manat hissəsinin isə indiyə qədər ödənilmədiyini iddia etmişdir. Cavabdeh isə hansı müqavilə üzrə hansı həcmdə borclarının olmasının onlara məlum olmadığını, ödədikləri 72.726 manat məbləğin iddiaçı tərəfindən nəzərə alınmadığını əsas göstərməklə iddianın rədd olunmasını tələb etmişdir.
19. Hazırki halda iddiaçı tərəfindən üç müqavilə üzrə cəmi 714.985,*9 manat (1*9.*65,52 ƏDV daxil) məbləğində malların cavabdehə təqdim edilməsi faktı iş materiallarında olan elektron qaimələrlə öz təsdiqini tapmışdır. Həmin elektron qaimələrin əksəriyyəti (cəmi 572.727,78 manat, o cümlədən 2*18-2*19-cu illər üzrə 45.935,98 manat, 2*19-2*2*-ci illər üzrə 183.224,*4 manat, 2*2*-2*21-ci illər üzrə 343.567,76 manat dəyərində olan elektron qaimələr) hər iki tərəfin imzası və möhürü ilə təsdiq olunmuş, h əmin dövrləri əhatə edən digər - cəmi 14 ədəd ümumilikdə 137.889,25 manat məbləğində elektron qaimələr iddiaçı tərəfindən birtərəfli imzalanıb möhürlənsə də, həmin elektron qaimələr üzrə də ödənişlər edilmiş, eyni zamanda həmin qaimələrə cavabdeh tərəfindən etiraz edilməmişdir.
20. Bununla yanaşı, iddiaçı tərəfindən təqdim edilmiş malların cəmi dəyərinin ƏDV daxil 714.985,*9 manat olması cavabdeh tərəfindən məhkəməyə təqdim olunmuş maliyyə sənədi (arayışı) ilə də təsdiq edilmişdir. Belə ki, cavabdeh təqdim etdiyi həmin sənəddə iddiaçı tərəfindən ümumilikdə 714.985,*9 manat (1*9.*65,52 ƏDV daxil) məbləğində elektron qaimə təqdim olunduğunu, təqdim olunmuş mallara görə tərəflərindən 625.728,85 manat məbləğində ödənişlərin edildiyini və hal-hazırda borcun ƏDV daxil 89.256,24 manat (714.985,*9 - 625.728,85) təşkil etdiyini bildirməklə ƏDV daxil 714.985,*9 manat məbləğində malın iddiaçı tərəfindən təqdim olunması və həmin mallara görə borclarının olması faktlarını dolayısı ilə təsdiqləmişdir.
21. Bununla yanaşı, iş materiallarında olan məhkəmə iclasında tədqiq olunan səs yazısında cavabdehin direktoru iddiaçıya borcunun olmasını (məbləğ göstərmədən) təsdiq etmiş və ödəniş edəcəyini bildirmişdir (səsin cavabdehin direktoruna məxsus olması faktı məhkəmə iclasında mübahisələndirilməmişdir).
22. Beləliklə, iddiaçı tərəfindən cavabdehə ƏDV daxil 714.985,12 manat məbləğində malların təqdim edilməsi faktı yuxarıda göstərilən sübutlarla (təqdim edilmiş elektron qaimələr, həmin qaimələr (o cümlədən hər iki tərəfin imzası və möhürü ilə təsdiqlənməmiş qaimələr) üzrə qismən ödənişi təsdiqlə yən ödəniş sənədləri, eləcə də cavabdeh tərəfindən tərtib edilmiş maliyyə arayışı və cavabdehin nümayəndəsinin izahatı ilə öz təsdiqini tapmışdır.
23. Odur ki, iş üzrə müəyyən edilməli olan mübahisəli hal cavabdehin iddiaçıya qalıq borc məbləği ilə bağlıdır.
24. İddiaçı ümumilikdə cavabdehə təqdim etdiyi malların dəyəri olan ƏDV daxil 714.985,12 manat məbləğində olan malların 553.**1,87 manat hissəsinin cavabdeh tərəfindən bank hesabları vasitəsilə ödənildiyini əsas gətirməklə, cavabdehin qalıq borcun ƏDV daxil 161.983,25 manat təşkil etdiyini bildirmişdir.
25. Cavabdeh də təqdim olunmuş mallara görə iddiaçıya bank köçürmələri vasitəsilə 553.**1,87 manat məbləğində ödəniş etdiyini təsdiqləməklə yanaşı həmin məbləğdən əlavə qeyri-rəsmi olaraq 72.726 manat məbləğində ödəniş (6*.*** manat m əbləğində nağd və 12.726,98 manat məbləğində Türkiyədən ödənişin (hansı formada aparılmasını cavabdeh dəqiq göstərə bilmir) etdiyini bildirmiş və həmin ödənişlər nəzərə alınmaqla iddiaçıya olan borcunun 72.174,*6 manat əsas və 17.*82,18 manat ƏDV borcu olmaqla ümumilikdə 89.256,24 manat məbləğində olduğunu iddia etmişdir.
26. Məhkəmə əvvəla vurğulamışdır ki, cavabdeh qeyri-rəsmi olaraq 72.726 manat məbləğində ödənişin olunmasını iddia etsə də, göstərilən halı təsdiq edən mötəbər sübutları məhkəməyə təqdim etməmişdir. Onun təqdim etdiyi imzasız və möhürsüz maliyyə sənədinə (arayış) münasibətdə məhkəmə bildirmişdir ki, həmin sənəd cavabdeh tərəfindən birtərəfli qaydada tərtib olunduğundan mübahisəli ödənişin həqiqətən aparılmasını müəyyənləşdirmək üçün kifayət etmir.
27. Cavabdehin istinad e tdiyi səs yazılarına (səslərin iddiaçı və cavabdehin direktorlarına məxsus olması məhkəmə iclasında mübahisələndirilməmişdir) münasibətdə məhkəmə göstərmişdir ki, həmin səs yazılarında iddiaçının direktoru ona cavabdehin direktoru tərəfindən 5*.*** manat məbləğində ödəniş edildiyini təsdiqləsə də, həmin ödənişin şirkətlərarası alqı-satqı müqaviləsi üzrə deyil, şəxsi olaraq verildiyini və alqı-satqı müqaviləsi üzrə borc ödənildikdən sonra həmin vəsaiti qaytaracağını bildirmişdir. Odur ki, iş materiallarına əsasən sözügedən ödənişin mübahisəli müqavilələr üzrə olunduğu və ümumiyyətlə sözügedən fiziki şəxslərin təmsil etdikləri şirkətlərin kommersiya fəaliyyəti ilə bağlı olduğunu müəyyənləşdirmək mümkün deyildir.
28. Cavabdehin məhkəməyə təqdim etdiyi iddia müddətinin tətbiqi barədə ərizəyə m ünasibətdə məhkəmə göstərmişdir ki, iddiaçı tərəfindən cavabdehə 2*18-ci il 1 avqust tarixli müqavilə üzrə 47.6*1,76 manat, 2*19-cu il 3 avqust tarixli müqavilə üzrə 245.772,35 manat və 2*2*-ci il 1 avqust tarixli müqavilə üzrə 421.611,*1 manat məbləğində elektron qaimə təqdim olunmuş, bunun müqabilində cavabdeh tərəfindən cəmi 553.**1,87 manat məbləğində ödənişlər edilmişdir. Lakin, cavabdeh ödənişləri edərkən təyinatı müəyyən etmədiyindən həmin ödənişlər ödəniş müddəti daha əvvəl çatan öhdəliyin icrasına aid olunmalıdır.
29. Odur ki, 2*18-ci il 1 avqust tarixli və 2*19-cu il 3 avqust tarixli müqavilələr üzrə cəmi 293.374,11 məbləğində borc cavabdehin etdiyi ödənişlər hesabına bağlanmış və iddiaçının hazırda ödənilməsini tələb etdiyi 161.983,25 manat məbləğində borc 2*2*-ci il 1 avqust ta rixli müqavilə üzrə yaranmış borcdur.
30. İşin halları ona dəlalət etmişdir ki, iddiaçı 2*2*-ci il 1 avqust tarixli müqavilə üzrə, yəni həmin tarixdən sonra yaranmış borcun ödənilməsi tələbini 2*22-ci il 1* oktyabr tarixində, yəni müqavilə bağlandığı tarixdən 2 il 2 ay sonra irəli sürdüyündən qanunda nəzərdə tutulmuş üç illik iddia müddətini buraxmamışdır.
31. Beləliklə, məhkəmə cavabdehin alqı-satqı müqavilələrinə əsasən iddiaçıdan aldığı malların dəyərini – ƏDV daxil 161.983,25 manat məbləğində pul vəsaitini ödəməməklə müqavilə öhdəliklərini lazımi qaydada icra etməməsini, belə olan halda isə iddiaçının göstərilən öhdəliyin icrasını tələb hüququna malik olmasını nəzərə alaraq o qənaətə gəmişdir ki, iddiaçı cavabdehdən ƏDV daxil 161.983,25 manat məbləğində borcun tutularaq iddiaçıya ödəni lməsini tələb etməkdə haqlı olmuşdur.
32. Birinci instansiya məhkəməsi bu qənaətini Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin (bundan sonra – “MM”) 372.1, 372.2, 373.2, 373.3, 375.2, 377.2, 38*.1, 38*.2, 385.1, 44*, 442, 443.1, 448.1, 45*.1, 45*.2 və 567-ci maddələrinə, “Beynəlxalq xüsusi hüquq haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 25.1-ci maddəsinə, BMTnin “Malların beynəlxalq alqı-satqısına dair müqavilələr haqqında” Vyana Konvensiyasının 3 və 53-cü maddələrinə, “Dövlət rüsumu haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 9.1-1-ci, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin (bundan sonra – “MPM”) 4.6, 14.2, 77.1, 1*6.3, 1*7, 115.*.9, 399, 44*.1, 443.*, 443.*.1, 443.*.7, 45*.1 və 45*.2-ci maddələrinə istinad edərək əsaslandırmışdır.
33. Cavabdeh həmin qətnamədən apell yasiya şikayəti verərək onun ləğv olunması və iddia tələbinin təmin edilməməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. b) Apellyasiya instansiyası məhkəməsindəki icraat
34. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyasının 2*23-cü il 12 oktyabr tarixli 2-2(1*3)-743/2*23 nömrəli qətnaməsi ilə cavabdehin apellyasiya şikayəti təmin edilməmiş, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmışdır (sədrlik edən – A.Hüseyn, hakimlər – V.Baxışova və C.Musayeva).
35. Apellyasiya instansiya məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə və əsaslandırma ilə razılaşaraq əlavə olaraq vurğulamışdır ki, birinci instansiya məhkəməsi cavabdeh tərəfindən edilmiş ödənişlərin təyinatı müəyyən olunmadığından həmin məbləği MM-in 44*-cı maddəsinin tələbinə uyğun olaraq öd əniş müddəti birinci çatan borc üzrə 2*18-ci il 1 avqust tarixli və 2*19-cu il 3 avqust tarixli müqavilələr üzrə cəmi 293.374,11 manat məbləğində borc üzrə ödənilən məbləğ kimi qəbul etmişdir. İddiaçının isə hazırda ödənilməsini tələb etdiyi 161.983,25 manat məbləğində borc 2*2*-ci il 1 avqust tarixli müqavilə üzrə yaranmış borcdur.
36. Odur ki, iddiaçı 2*2*-ci il 1 avqust tarixli müqavilə üzrə, yəni həmin tarixdən sonra yaranmış borcun ödənilməsi tələbini 2*22-ci il 1* oktyabr tarixində, yəni müqavilə bağlandığı tarixdən 2 il 2 ay sonra irəli sürdüyündən qanunda nəzərdə tutulmuş üç illik iddia müddətini buraxmamışdır. 2*2*-ci il 1 avqust tarixli müqavilənin 3.3-cü bəndinə əsasən alıcı malların dəyərinin 1**% hesab-faktura əsasında 1 həftə ərzində satıcının hesabına ödəyir. Göründüyü kimi, tərəflər arasında imzalanmış müqavilə ilə cavabdeh ona hesab-faktura verildiyi tarixdən 1 həftə ərzində malların dəyərinin ödənilməsinə dair öhdəliyini icra etməli idi. Lakin, cavabdeh 2*2*-ci il 12 fevral və sonrakı tarixə olan hesabfakturalar üzrə ödəniş öhdəliyini icra etməmişdir. İddia müddətinin axımı da məhz bu tarixdən başlamışdır.
37. Kollegiya hesab etmişdir ki, məhkəmə cavabdehin alqı-satqı müqavilələrinə əsasən iddiaçıdan aldığı malların dəyərini – ƏDV daxil 161.983,25 manat məbləğində pul vəsaitini ödəməməklə müqavilə öhdəliklərini lazımi qaydada icra etməməsini, belə olan halda isə iddiaçının göstərilən öhdəliyin icrasını tələb hüququna malik olmasını nəzərə alaraq düzgün olaraq, cavabdehdən ƏDV daxil 161.983,25 manat məbləğində borcun tutularaq iddiaçıya ödənilməsi barədə id dia tələbini təmin etməklə düzgün nəticəyə gəlmişdir.
38. Cavabdehin istinad etdiyi səs yazılarına münasibətdə bildirilmişdir ki, 72,726 manat deyil, 5*.*** manatla bağlı səs qeydi məhkəməyə təqdim olunmuşdur. Həmin səs yazısında sözügedən məbləğin cavabdehin direktoru tərəfindən iddiaçının direktoruna şəxsi münasibətlər zəminində verilməsi öz əksini tapmışdır. İddiaçının direktoru ona cavabdehin direktoru tərəfindən 5*.*** manat məbləğində ödəniş edildiyini təsdiqləsə də, həmin ödənişin alqı-satqı müqaviləsi üzrə deyil, şəxsi olaraq verildiyini və alqı-satqı müqaviləsi üzrə borc ödənildikdən sonra həmin vəsaiti qaytaracağını bildirmişdir. Odur ki, iş materiallarına əsasən sözügedən ödənişin mübahisəli müqavilələr üzrə edildiyini və ümumiyyətlə sözügedən fiziki şəxslərin təmsil etdikləri ş irkətlərin kommersiya fəaliyyəti ilə bağlı olduğunu müəyyənləşdirmək mümkün olmamışdır.
39. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi bu qənaətini MM-in 377.2, 385.1, 386.1, 4*4.1, 4*4.2, 425.1, 44*, 442, 567 və 6**.4-cü maddələrinə, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2*21-ci il 2 fevral tarixli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Elektron qaimə-fakturanın forması, tətbiqi, uçotu və istifadəsi Qaydaları”nın 3.3, 3.4 və 3.9-cu bəndlərinə, "xxxx" MMC-nin direktoru H.Əliyevin şikayəti üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyasının 2*21-ci il 9 fevral tarixli qərarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair 2*22-ci il 2* aprel tarixli Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun Qərarına, “Mediasiya haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 36.5-ci, MPM-in 1*6.3, 1*7, 119.1, 119.5, 121.1, 15*.2, 44*.1, 443.*, 443.*.1, 443.*.7, 443.1, 45*.1 və 45*.2-ci maddələrinə istinad edərək əsaslandırmışdır.
40. Cavabdeh qətnamədən kassasiya şikayəti verərək onun ləğv olunmasını və işin yeni apellyasiya baxışına göndərilməsi barədə qərar çıxarılmasını xahiş etmişdir. Kassasiya şikayətinin və ona qarşı etirazın dəlilləri a) Kassasiya şikayətinin dəlilləri
41. MM-in 373.2, 374.1 və 374.2-ci maddələri üzrə – məhkəmə iddia müddətinin tətbiqi barədə ərizəni yalnız 2*2*-ci il 1 avqust tarixli müqaviləyə münasibətdə qiymətləndirmiş və iddia müddətinin keçmədiyi qənaətinə gəlmişdir. Hər müqavilə üzrə nə qədər ödənildiyi və sonuncu ödənişin hansı tarixdə edildiyi araşdırılmamışdır.
42. MM-in 44*.1-ci maddəsi üzr ə – iddiaçı üç ayrı müqavilə üzrə pul tələb etsə də, hər müqavilə üzrə ayrılıqda borcun nə qədər olduğunu göstərməmişdir. Elektron qaimələr təqdim olunsa da, o qaimələrin hansı müqaviləyə aid olmasını və iddia müddətinin axımının ödənişlərə uyğun olaraq hansı tarixdən başladığını müəyyən etmək mümkün deyildir. Məhkəmə bu hala əhəmiyyət vermədən və iddiaçının iddia ərizəsində olan anlaşılmazlığın davamı olaraq iddianı qeyri-müəyyən formada təmin etmişdir. Məhkəmə təqdim olunan elektron qaimələrin təyinatsız olmasını, hansı qaimənin hansı müqaviləyə aidliyinin müəyyən olmadığını nəzərə almamışdır, təqdim olunan elektron qaimələr təyinatsızdır, yəni hansı qaimənin hansı müqaviləyə aid olması müəyyən olunmamışdır.
43. MPM-in 88, 89.2, 217.1, 217.3 və 22*.4-cü maddələri üzrə – müqavilənin 4.3-c ü bəndinə əsasən mallar alıcıya qaimə və qablaşdırma siyahısı əsasında çatdırılmalı idi. Lakin iş materiallarında qablaşdırma siyahısı mövcud deyil. Həmçinin məhkəmə göstərmişdir ki, cavabdeh qeyri-rəsmi olaraq 72.726 manat məbləğində ödənişin olunmasını iddia etsə də, göstərilən halı təsdiq edən mötəbər sübutları məhkəməyə təqdim etməmişdir. Halbuki, təqdim edilmiş mallara görə iddiaçıya bank köçürmələri vasitəsilə 553.**1,87 manat, bununla yanaşı həmin məbləğdən əlavə qeyri-rəsmi olaraq 72.726 manat məbləğində (6*.*** manat məbləğində nağd və 12.726,98 manat məbləğində Türkiyədə) ödəniş etmişdir. Bu hallar məhkəməyə təqdim olunan, tərəflərin qarşılıqlı olaraq apardığı səs yazısı ilə təsdiqini tapmışdır. Kassasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri
44. İddiaçı 2*24-cü il 19 fevral tarixi ndə kassasiya şikayətinə qarşı etiraz təqdim edərək qətnamənin dəyişdirilmədən saxlanılması barədə qərar qəbul olunmasını xahiş etmişdir. Etiraz onunla əsaslandırılmışdır ki, cavabdeh kassasiya şikayətində maddi hüquq normalarının pozulması ilə bağlı təkrarən 2 məsələni vurğulamışdır: - iddia müddətinin tətbiqi barədə ərizə düzgün qiymətləndirilməmişdir; - hər müqavilə üzrə borcun nə qədər olması göstərilməmişdir.
45. İddia müddətinin tətbiqi barədə ərizənin düzgün qiymətləndirilməməsinə dair mövqeyi ilə bağlı göstərilmişdir ki, iddiaçı cavabdehlə 3 ədəd müqavilə imzalamışdır və cəmi 134 ədəd elektron qaimə təqdim etmişdir. İddiaçının cavabdehdən malın dəyərinin ödənilməsini tələb etmək hüququ mallar ona təhvil verildikdən sonra yaranır. Müqavilənin imzalanması bunun üçün kifayət etmir. Mə hkəmə cavabdehin iddia müddətinin tətbiqi barədə ərizəni hər hansı müqaviləyə deyil, malın təhvil verilməsini təsdiq edən elektron qaimələrə münasibətdə qiymətləndirmişdir. Belə ki, 2*2*-ci il 12 fevral tarixli və ondan sonra gələn elektron qaimələr üzrə cavabdeh ödənişi həyata keçirməmişdir. İddia ərizəsi də 2*22-ci il 1* oktyabr tarixində məhkəməyə daxil olduğundan iddiaçı 3 illik iddia müddətinə tam şəkildə riayət etmişdir. Cavabdehin iddia müddətinin axımının müqavilənin bağlandığı tarixdən başlamalı olduğuna dair mövqeyi tamamilə yalnışdır. 2*19-cu il 3 avqust tarixli və 2*2*-ci il 1 avqust tarixli müqavilələrin 3.3-cü bəndinə əsasən alıcı malların dəyərinin 1**% hesab-faktura əsasında 1 həftə ərzində satıcının hesabına ödəyir.Tərəflər arasında imzalanmış müqaviləyə görə, cavabdeh, ona hesab-faktura verildiyi tarixdən 1 həftə ərzində malların dəyərinin ödənilməsinə dair öhdəliyini icra etməli idi, lakin 2*2*-ci il 12 fevral və sonrakı tarixə olan hesab-fakturalar üzrə ödəniş öhdəliyini icra etməmişdir. İddia müddətinin axımı da məhz bu tarixdən başlamışdır. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin qətnaməsinə əsasən, 161.983,25 manat məbləğində borcun 2*2*-ci il 1 avqust tarixli müqavilə üzrə yarandığı müəyyən edilmişdir. İddiaçı həmin borc məbləğini 2*22-ci il 1* oktyabr tarixində tələb etdiyinə görə yenə də iddia müddətini ötürməmişdir.
46. Hər müqavilə üzrə borcun nə qədər olmasının göstərilməməsi hissəsində cavabdeh göstərmişdir ki, iddiaçı 2*18-ci il 3 avqust, 2*19-cu il 3 avqust və 2*2*-ci il 1 avqust tarixli müqavilələr üzrə borc tələb etsə də, hər müqavilə üzrə borcun n ə qədər təşkil etdiyini bildirməmişdir. Həmçinin, iddiaçı cavabdehə elektron qaimələr təqdim etsə də, o qaimələrin hansı müqaviləyə aid olmasını və iddia müddətinin axımının ödənişlərə uyğun olaraq hansı tarixdən başladığını müəyyənləşdirmək mümkün deyildir. Cavabdeh iddia müddətinin axımının hansı tarixdən başlamalı olduğunun müəyyən edilməsi üçün mütləq qaydada müqavilənin bağlanma tarixinin əsas götürülməli olduğunu israrla vurğulamışdır. Halbuki, iddiaçı məhkəməyə müqavilələrlə yanaşı, 134 ədəd elektron qaimə təqdim etmişdir və onların 57-si üzrə ödəniş həyata keçirilmiş, 77-si üzrə isə ödəniş həyata keçirilməmişdir. 77 ədəd qaimənin ən əvvəlki tarixdə veriləni 275557 nömrəli 2*2*-ci il 12 fevral tarixli qaimədir. Yerdə qalan 76 ədəd qaimənin hamısı sözügedən qaimədən sonrakı tarixdə v erilmişdir. İddiaçı iddia ərizəsini 2*22-ci il 1* oktyabr tarixində məhkəməyə təqdim etmişdir. Cavabdehin mövqeyinə görə malların hansı tarixdə cavabdehə verilməsindən asılı olmayaraq iddia müddətinin axımı müqavilə bağlandığı tarixdən hesablanmalıdır. Bu cür yanaşma qanuna uyğun deyil. Tərəflər arasında imzalanmış hər 3 müqaviləyə əsasən cavabdeh iddiaçı tərəfindən qaimə veriləndən dərhal sonra və yaxud 1 həftə ərzində ödənişi həyata keçirməli idi. Borcun əsasını təşkil edən ilk qaimə 2*2*-ci il 12 fevral tarixində verildiyinə görə iddia müddətinin axımı həmin tarixdən başlamışdır.
47. Hər müqavilə üzrə borcun dəqiqliklə hesablana bilməməsinə gəldikdə isə iddiaçı göstərmişdir ki, cavabdeh ona təqdim olunmuş elektron qaimələrin nömrəsi və tarixinə istinad etmədən ödənişləri həyata keçirmiş dir. Bu faktı iddiaçının məhkəməyə təqdim etdiyi bank hesabından çıxarışlar təsdiqləmişdir. Cavabdeh pul vəsaitini ödəyən zaman gələcəkdə mübahisə yaranmaması üçün dəqiqliklə elektron qaimələrə istinad etməli olsa da, bunu etməmişdir. Bu halda hansı ödənişin hansı qaimə üzrə ödənildiyini müəyyənləşdirmək mümkün olmamışdır, amma bu hal özlüyündə iddiaçının borc məbləğini cavabdehdən tələb etmək hüququnu aradan qaldırmır. Cavabdeh məhkəməyə təqdim etdiyi cədvəldə hər 3 müqavilə üzrə ona təqdim etdiyi bütün malların cəmi dəyərinin və ödədiyi cəmi məbləğin iddiaçının iddia ərizəsində qeyd etdikləri ilə üst-üstə düşdüyünü təsdiqləmişdir. İddiaçı sadə riyazi hesablama ilə malların cəmi dəyərindən ödənilmiş pul vəsaitinin məbləğini çıxmaqla yerdə qalan borc məbləğini cavabdehdən tələb etmişdir. H əmçinin, maraqlıdır ki, cavabdeh təyinatsız hesab etdiyi elektron qaimələrlə bağlı hər hansı etiraz bildirməmiş və ödənişləri həyata keçirmişdir.
48. Cavabdeh kassasiya şikayətində qeyd etmişdir ki, məhkəmə təqdim olunan elektron qaimələrin təyinatsız olduğunu, yəni hansı qaimənin hansı müqaviləyə aid olması müəyyən olunmamasını nəzərə almamışdır. Cavabdeh bu cür əsaslandırma aparsa da, iddiaçı tərəfindən məhkəməyə təqdim olunmuş 3 ədəd müqavilədən əlavə tərəflər arasında imzalanmış başqa bir müqaviləni məhkəməyə təqdim etməmişdir. Digər tərəfdən cavabdeh özünün ödənişlərlə bağlı məhkəməyə verdiyi excell formatlı cədvəldə etdiyi ödənişlərin məhz iddiaçının məhkəməyə təqdim etdiyi müqavilələr üzrə olmasını təsdiqləmişdir.
49. Cavabdeh malların ona təhvil verilmədiyini göstərsə də, iddiaçıya könüllü olaraq 553.**1,87 manat pul vəsaiti ödəmişdir. Cavabdeh malları təhvil almadığı halda, iddiaçıya 553.**1,87 manat məbləğində pul vəsaitini ödəməsinin səbəbləri aydın olmamışdır. 72.726 manat məbləğində ödənişə gəldikdə isə apellyasiya məhkəməsinin də vurğuladığı kimi həmin məbləğin məhz 3 ədəd müqavilə üzrə iddiaçıya ödənildiyini təsdiqləyən hər hansı sübut cavabdeh tərəfindən məhkəməyə təqdim edilməmişdir. Kassasiya baxışının hədləri
50. Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsi MPM-in 4*3 və 416-cı maddələrinə uyğun olaraq tam yoxlanılacaqdır.
51. Kassasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən işin faktiki halları yoxlanılmasa da, apellyasiya instansiyası məhkəməsinin maddi və prosessual hüquq normalarını düzgün tətbiq edib-etməməsini yoxlayarkən hüquqi məsələlərin düzgün q iymətləndirilməsi üçün işin faktiki hallarının nəzərə alınması və onlara istinad olunması zəruridir. Kassasiya instansiyası məhkəməsinin işin müəyyən edilmiş faktiki hallarına istinad etməsi faktiki halların yoxlanılması və araşdırılması kimi qiymətləndirilməməlidir. Tətbiq edilən hüquq
52. Azərbaycan Respublikasının aşağıdakılar nəzərdə tutulur: Mülki Məcəlləsinin müvafiq müddəalarında “Maddə
372. İddia müddəti anlayışı 372.1. Başqa şəxsdən hər hansı hərəkəti yerinə yetirməyi və ya yerinə yetirməkdən çəkinməyi tələb etmək hüququna müddət şamil edilir. 372.2. hüququ pozulmuş şəxsin iddiası ilə hüququn müdafiəsi üçün müddət iddia müddəti sayılır. “Maddə
373. İddia müddətləri... 373.2. Müqavilə tələbləri üzrə iddia müddəti üç il, daşınmaz əşyalarla bağlı müqavilə tələbləri üzrə iddia m üddəti isə altı ildir. 373.3. Vaxtaşırı icra edilməli öhdəliklərdən irəli gələn tələblər üzrə iddia müddəti üç ildir....” “Maddə
375. İddia müddətinin tətbiqi... 375.2. Məhkəmə tərəfindən iddia müddəti yalnız mübahisə tərəfinin məhkəmə qərarı çıxarılanadək verdiyi ərizə əsasında tətbiq edilir. Mübahisə tərəfinin tətbiq edilməsi barədə ərizə verdiyi iddia müddətinin keçməsi məhkəmənin iddiadan imtina barəsində qərar çıxarması üçün əsasdır. “Maddə
377. İddia müddətinin başlanması... 377.2. İcra müddəti müəyyənləşdirilmiş öhdəliklər üzrə iddia müddətinin axımı icra müddəti bitdikdə başlanır....” “Maddə 38*. İddia müddəti axımının kəsilməsi 38*.1. Müəyyənləşdirilmiş qaydada iddia irəli sürüldükdə, habelə borclu şəxs borcu etiraf etməsini göstərən hərəkətlər etdikdə iddia müddətinin axımı k əsilir. 38*.2. Fasilədən sonra iddia müddəti yenidən başlanır. Fasiləyə qədər keçmiş vaxt yeni müddətə daxil edilmir. “Maddə
385. Öhdəlik anlayışı 385.1. Öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır....” “Maddə
386. Öhdəliklərin əmələ gəlməsi əsasları 386.1. Öhdəliyin zərər vurulması, əsassız varlanma və ya bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş digər əsaslar nəticəsində əmələ gəlməsi halları istisna olmaqla, öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün onun iştirakçıları arasında müqavilə olmalıdır....” “Maddə 4*4. Müqavilənin təfsiri 4*4.1. Müqavilə şərtlərini təfsir edərk ən məhkəmə təkcə müqavilədəki söz və ifadələrin hərfi mənasını deyil, həm də tərəflərin iradə ifadəsinin həqiqi mənasını, bütövlükdə müqavilənin hərfi mənasının onun digər şərtləri və mənası ilə müqayisəsini nəzərə alır. 4*4.2. Bu zaman bütün müvafiq hallar, o cümlədən müqaviləyə qədərki danışıqlar və yazışmalar, tərəflərin qarşılıqlı münasibətlərində yaranmış praktika, işgüzar adətlər, tərəflərin sonrakı hərəkətləri nəzərə alınır....” “Maddə
425. Öhdəliklərin icrası zamanı vicdanlılıq 425.1. Öz hüquqlarını həyata keçirərkən və vəzifələrini icra edərkən tərəflərdən hər biri vicdanlılığın tələb etdiyi tərzdə, yəni şərtləşdirilmiş vaxtda və yerdə lazımi şəkildə, öhdəliyin şərtlərinə və bu Məcəllənin tələblərinə müvafiq surətdə, belə şərtlər və tələblər olmadıqda isə işgüzar adətlərə və ya a dətən irəli sürülən digər tələblərə müvafiq surətdə hərəkət etməlidir....” “Maddə 44*. Pul öhdəliklərinin ödənilməsi növbəliyi 44*.1. Əgər kreditorun xeyrinə olaraq borcluya müxtəlif öhdəliklərdən irəli gələn bir neçə oxşar icra həvalə edilmişdirsə və icra edilənlər bütün borcların ödənilməsi üçün yetərli deyildirsə, borclunun icra zamanı seçdiyi öhdəlik ödənilir, borclu seçmədikdə isə ödəniş müddəti birinci çatan borc ödənilir. 44*.2. Əgər tələblərin icra müddətləri eyni vaxtda çatarsa, icrası borclu üçün daha ağır olan tələb birinci növbədə ödənilməlidir. 44*.3. Əgər tələblər eyni dərəcədə ağırdırsa, daha az təmin edilmiş tələb birinci növbədə icra olunmalıdır. “Maddə
442. Öhdəliyin icra edilməməsi anlayışı Öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. “Maddə
443. Öhdəliyin icra edilməməsi ilə vurulan zərərin əvəzinin ödənilməsi 443.1. Öhdəliyini icra etməyən borclu kreditora dəymiş zərərin əvəzini ödəməyə borcludur. Borclunun üzərinə öhdəliyi pozmağa görə məsuliyyət qoyulmadıqda bu qayda qüvvədə olmur....” “Maddə
448. Öhdəliklərin icra edilməməsi üçün borclunun məsuliyyəti 448.1. Əgər bu Məcəllə ilə və müqavilə ilə ayrı qayda müəyyənləşdirilməyibsə, borclu onun risk dairəsinə daxil olan öhdəliklərin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdehdir....” “Maddə 45*. Öhdəliyin naturada icrası 45*.1. Öhdəliyin lazımınca icra edilmədiyi halda dəbbə pulunun və zərərin əvəz inin ödənilməsi borclunu, əgər bu Məcəllədə və ya müqavilədə ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa, öhdəliyin naturada icrasından azad etmir. 45*.2. Öhdəliyin icra edilmədiyi halda zərərin əvəzinin ödənilməsi və onun icra edilməməsi üçün dəbbə pulunun ödənilməsi borclunu, əgər bu Məcəllədə və ya müqavilədə ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa, öhdəliyin naturada icrasından azad edir....” “Maddə
567. Alğı-satqı müqaviləsi Alğı-satqı müqaviləsinə görə satıcı əşyanı alıcının mülkiyyətinə verməyi, alıcı isə əşyanı qəbul edib əvəzində müəyyənləşdirilmiş pul məbləğini (qiyməti) ödəməyi öhdəsinə götürür. “Maddə
598. Alınmış əşyanın ödənilməsi... 598.3. Əgər alıcı alğı-satqı müqaviləsinə uyğun olaraq verilmiş əşyanı vaxtında ödəmirsə, satıcı əşyanı ödəməyi və bu Məcəllənin 449-cu maddəsinə uyğun faizləri ö dəməyi tələb edə bilər....” “Maddə 6**. Nisyə satılmış əşyanın ödənilməsi... 6**.4. Əşyanı təhvil almış alıcı onu alğı-satqı müqaviləsində nəzərdə tutulan müddətdə ödəmək vəzifəsini icra etmədikdə satıcı verilmiş əşyanın ödənilməsini və ya ödənilməmiş malın qaytarılmasını tələb edə bilər....” 53. “Beynəlxalq xüsusi hüquq haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun müvafiq müddəalarında aşağıdakılar nəzərdə tutulur: “Maddə
25. Tərəflərin razılığının olmadığı halda müqaviləyə tətbiq olunan hüququn seçilməsi 25.1. Müqavilə tərəfləri arasında həmin müqaviləyə tətbiq edilməli hüquq barədə razılıq olmadığı halda, müqaviləyə aşağıda göstərilən tərəflərin təsis olunduğu, yaşadığı və ya əsasən fəaliyyət göstərdiyi ölkənin hüququ tətbiq edilir: 25.1.1. alqı-satqı müqaviləsində - satıcının....”
54. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının malların beynəlxalq alğı-satqısına dair müqavilələr haqqında Konvensiyası”nın müvafiq müddəalarında aşağıdakılar nəzərdə tutulur: “Maddə 3 (1) Malları sifariş edən tərəf malların hazırlanması və ya istehsal edilməsi üçün zəruri olan materialların əhəmiyyətli hissəsinin göndərilməsi öhdəliyini öz üzərinə götürmədiyi halda, hazırlanmalı və ya istehsal olunmalı malların göndərilməsinə dair müqavilələr alğı-satqı müqavilələri hesab olunur. (2) Bu Konvensiya malları təchiz edən tərəfin öhdəliklərinin üstünlük təşkil edən hissəsinin işlərin görülməsi və ya digər xidmətlərin göstərilməsindən ibarət olduğu müqavilələrə tətbiq olunmur. “Maddə 53 Alıcı müqavilənin və bu Konvensiyanın tələblərinə uyğun olaraq malların qiymətini ödəməli və onların göndərilməsini qəbul etməlidir.
55. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 fevral 2*21-ci il tarixli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Elektron qaimə-fakturanın forması, tətbiqi, uçotu və istifadəsi Qaydaları”nın müvafiq müddəalarında aşağıdakılar nəzərdə tutulur: “3. Elektron qaimə-fakturanın tətbiqi və istifadəsi... 3.3. Cari elektron qaimə-faktura (bu Qaydaların 2.2.1*-cu yarımbəndində qeyd olunan elektron qaimə-faktura istisna olmaqla) göndərildiyi vaxtdan 5 (beş) gün müddətində qəbuledən tərəfindən düzəliş üçün qaytarıla və ya təsdiqlənə bilər. Düzəliş üçün qaytarılmış elektron qaimə-faktura göndərən tərəfindən düzəliş edildikdən sonra yenidən təqdim oluna bilər. 3.4. Bu Qaydaların 2.2.2-ci, 2.2.3-cü, 2.2.6-сı, 2.2.9-cu və 2.2.1*cu yarımbəndlərində qeyd olunan elektron qaimə-faktura növləri isti sna olmaqla, cari elektron qaimə-faktura 5 (beş) gün müddətində qəbuledən tərəfindən təsdiq edilmədikdə (düzəliş üçün qaytarılmış elektron qaimə-fakturalara münasibətdə düzəliş edilərək, təqdim olunduqdan sonra 5 (beş) gün müddətində), həmin elektron qaimə-faktura proqram təminatı tərəfindən təsdiq edilir.... 3.9. Elektron qaimə-fakturanın (bu Qaydaların 2.2.1*-cu yarımbəndində qeyd olunan elektron qaimə-faktura istisna olmaqla) ləğv edilməsi qəbul edən tərəfindən göndərildiyi ayın sonuncu gününədək təsdiq edilməlidir. Elektron qaimə-fakturanın ləğv olunması təsdiq edilmədikdə, elektron qaimə-faktura proqram təminatı tərəfindən ləğv edilməmiş sayılır....” 56. "xxxx" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin direktoru H.Əliyevin şikayəti üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Kommersiya Ko llegiyasının 9 fevral 2*21-ci il tarixli qərarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair 2* aprel 2*22-ci il tarixli Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun Qərarının müvafiq müddəalarında aşağıdakılar nəzərdə tutulur:... lazımi qaydada tərtib olunaraq göndərilmiş və ləğv olunmamış və ya mübahisələndirilməmiş elektron vergi-hesab fakturaları öz-özlüyündə malların təqdim olunmasını, işlərin görülməsini, xidmətlərin göstərilməsini birbaşa təsdiq etmir və hər bir halda iddianın əsasını təşkil edən müqavilənin şərtləri, tərəflərin qarşılıqlı münasibətlərində yaranmış praktika, işgüzar adətlər, öhdəliklərin icrasının rəsmiləşdirilməsi üsulu nəzərə alınmaqla məhkəmələr tərəfindən işdəki digər sübutlarla əlaqəli şəkildə qiym ətləndirilməlidir....”
57. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin müvafiq müddəalarında aşağıdakılar nəzərdə tutulur: “Maddə
14. İş üzrə məhkəmə baxışının prinsipləri... 14.2. Məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir....” “Maddə
76. Sübutlar 76.1. Tərəflərin tələb və etirazlarını əsaslandıran halların və işi düzgün həll etmək üçün əhəmiyyəti olan başqa halların mövcud olduğunu və ya olmadığını məhkəmə müəyyən edərkən bu Məcəllədə və başqa qanunlarda müəyyən olunmuş qaydada əldə etdiyi məlumatlar sübutlar hesab olunur. 76.2. Bu məlumatlar yazılı və maddi sübutlarla, ekspertlərin rəyləri ilə, yerində müayinə keçirməklə, səs və video yazıları ilə, şahidlərin ifadələri ilə, işdə iştirak edən şəxslərin izahatları ilə müəyyən edilir. 76.3. Qanunu pozmaqla əldə edilmiş sübutlardan istifadə olunmasına yol verilmir. “Maddə
77. Sübut etmə vəzifəsi 77.1. Hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir....” “Maddə
88. Sübutların qiymətləndirilməsi Məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur.”...” “Maddə
89. Yazılı sübutlar... 89.3. Yazılı sübutların əsli və ya lazımi qaydada təsdiq olunmuş surəti təqdim edilir. Əgər baxılan işə sənədin yalnız bir hissəsi aiddirsə, belə olan halda, bu sənəddən təsdiq olunmuş çıxarış təqdim edilir....” “Maddə
416. Kassasiya instansiyasında işə baxman ın hədləri 416.1. Kassasiya instansiyası məhkəməsi işə şikayət həddində baxır və kassasiya şikayətində irəli sürülmüş dəlillər üzrə apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq edilməsini yoxlayır....” “Maddə
443. Xarici şəxslərin iştirakı ilə olan işlər üzrə Azərbaycan Respublikası məhkəmələrinin səlahiyyəti 443.*. Azərbaycan Respublikasının məhkəmələri xarici şəxslərin iştirakı ilə olan həmçinin aşağıdakı işlərə baxmağa haqlıdır: 443.*.1. iş üzrə birgə iddiaçılardan və ya birgə cavabdehlərdən hər hansı birinin Azərbaycan Respublikasında yaşayış yeri, olduğu yer və yaxud adətən gəldiyi yer olduqda; 443.*.7. iddia icrası tamamilə və ya qismən Azərbaycan Respublikasının ərazisində həyata keçirilməli olan və ya həyata keçirilmiş müqavilə dən irəli gəldikdə....” Kassasiya instansiyası məhkəməsinin mövqeyi
58. MPM-in 416-cı maddəsinə əsasən kassasiya instansiyası məhkəməsi apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq olunmasını yoxlayır.
59. Kassasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən işin faktiki halları yoxlanılmasa da apellyasiya instansiyası məhkəməsinin maddi və prosessual hüquq normalarını düzgün tətbiq edib etməməsini yoxlayarkən hüquqi məsələlərin düzgün qiymətləndirilməsi üçün işin faktiki hallarının nəzərə alınması və onlara istinad olunması zəruridir. Kassasiya instansiyası məhkəməsinin işin müəyyən edilmiş faktiki hallarına istinad etməsi faktiki halların yoxlanılması və araşdırılması kimi qiymətləndirilməməlidir.
60. Məhkəmə kollegiyası kassasiya şikayətlər inin dəlillərinə qiymət verərkən ilk öncə nəzərə alır ki, kassasiya instansiyası məhkəməsi işə şikayət həddində baxır və kassasiya şikayətində irəli sürülmüş dəlillər üzrə apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq edilməsini yoxlayır (MPM-in 416.1-ci maddəsi). 61. “Kassasiya məhkəməsi sübut və faktlara yenidən qiymət vermədən işin hallarını müəyyən olunmuş kimi qəbul edərək, apellyasiya məhkəməsinin qərarının mahiyyəti üzrə düzgün olub-olmamasını yoxlamır, onu yalnız məhkəmə tərəfindən qanunun tələblərinə riayət olunub-olunmaması maraqlandırır, çünki həmin məhkəmənin fəaliyyətinin fundamental prinsipinə görə, “kassasiya məhkəməsi işi deyil, qərarı mühakimə edir”. Məhkəmə aktı o zaman qanuni hesab olunur ki, mübahisəyə prosessual qa nunla müəyyən olunmuş qaydalara uyğun olaraq baxılmış və qərar qəbul olunmuş, mübahisələndirilən münasibətlər isə onlara dair maddi hüquq normaları ilə müəyyən edilmiş qaydalarla tənzimlənmişdir (Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 42*-ci maddəsinin şərh edilməsinə dair” 2*12-ci il 28 fevral tarixli Qərarı).
62. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən işə baxılarkən mübahisəli hüquq münasibətini tənzimləyən maddi hüquq normaları düzgün tətbiq edilmişdir. Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsinin ləğv edilməsi və ya dəyişdirilməsi üçün əsas yoxdur.
63. Kassasiya şikayətinin hazırki qərarın 41-42-ci paraqraflarında göstərilən iddia müddətinin düzgün tətbiq edilməməsi ilə bağlı dəlillər isə əsassızdır, aşağı instansiya məhkəmələri isə həmin dəlillərə münasibətdə maddi hüquq normalarını düzgün tətbiq etmişlər.
64. Belə ki, işin faktiki hallarını araşdıran məhkəmələr müəyyən etmişlər ki, cavabdeh ona təqdim olunmuş elektron qaimələrin nömrəsi və tarixinə istinad etmədən ödənişləri həyata keçirmişdir. Bu faktı iddiaçının məhkəməyə təqdim etdiyi bank hesabından çıxarışlar təsdiqləmişdir. Bu səbəbdən hansı ödənişin hansı qaimə üzrə ödənildiyini müəyyənləşdirmək mümkün olmamışdır. Aşağı instansiya məhkəmələri də cavabdeh tərəfindən edilmiş ödənişlərin təyinatı müəyyən olunmadığından ödənilən məbləğləri məhz MM-in 44*-cı maddəsinin tələbinə uyğun olaraq ödəniş müddəti birinci çatan borc üzrə - 2*18-ci il 1 avqust tarixli və 2*19-cu il 3 avqust tarixli müqavilələr üzrə cəmi 293.374,1 1 manat məbləğində borc üzrə ödənilən məbləğ kimi qəbul etmişlər.
65. Kassasiya şikayətinin hazırki qərarın 43-cü paraqrafında göstərilən dəlillər də əsassızdır. Belə ki, əvvəla həmin dəlillər məhkəmənin gəldiyi nəticə üçün əhəmiyyətli olan bütün faktiki halların aydınlaşdırılmaması ilə bağlıdır və hazırkı icraat çərçivəsində belə dəlillər üzrə araşdırma aparılmır, onlara qiymət verilmir.
66. Əlavə olaraq kollegiya qeyd edir ki, həmin dəlillər apellyasiya şikayətinin dəlilləri ilə oxşar məzmunda olmuş və apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən onlara hüquqi qiymət verilmişdir.
67. Beləliklə, məhkəmə kollegiyası yuxarıda göstərilənlərə əsasən belə qənaətə gəlir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən işə baxılarkən mübahisəli hüquq münasibətini tənzimləyən maddi hüquq normal arı düzgün tətbiq edilmiş, qətnamənin ləğvinə əsas olan prosessual hüquq normalarının pozuntusuna yol verilməmişdir. Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsinin ləğv edilməsi və ya dəyişdirilməsi üçün əsas yoxdur. Odur ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsinin iş üzrə qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanmalı, kassasiya şikayəti isə əsassız olduğundan təmin edilməməlidir.
68. Şərh olunanları və MPM-in 416-419-cu maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə kollegiyası QƏRARA ALDİ: Cavabdeh "xxxx" MMC tərəfindən verilmiş kassasiya şikayəti təmin edilməsin. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyasının 2*23-cü il 12 oktyabr tarixli 2-2(1*3)-743/2*23 nömrəli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qərar qəbul edildiyi andan qüvvəyə minir.