Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №2-2(103)-520/2020

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bakı şəhəri İş № 2-2(103)-520/2020 04.11.2020 BAKI APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ Bakı Apelyasiya Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyası hakimlər Baxışova Vüsalə Ələkbər qızının sədrliyi və məruzəsi xxə, hakimlər Qurbanov Raqib Əliddin oğlu və Yusifov Cahangir Afər oğlundan ibarət tərkibdə, məhkəmə iclas katibi X1 iştirakı xxə, iddiaçının nümayəndələri Nümayəndə, Hacı Öztürkün, cavabdehin nümayəndəsi və vəkxxi Vəkxx iştirakı xxə, iddiaçı “X3 Malzameleri Ticaret Limited”xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx“xx-MMC” Şirkətinə qarşı “daşıma xidmətinə görə borcun, dəymiş maddi və mənəvi ziyanın ödənxxməsi”nə dair iddiası üzrə Bakı Kommersiya Məhkəməsinin xx xxxxxx 2020-ci xx tarixli, 2-2(82)- 365/2020 saylı qətnaməsindən (hakim Səbinə Nuriyeva) iddiaçı tərəfindən verxxmiş apelyasiya şikayəti əsasında kommersiya mübahisəsinə açıq məhkəmə iclasında baxaraq MÜƏYYƏN ETDİ: İddiaçı Türkiyə Respublikasının hüquqi şəxsi olan “X3 Malzameleri Ticaret Limited”xxxxxxxxxxxxxxxxxx“xx- MMC” Şirkətinə qarşı iddia ərizəsi xxə məhkəməyə müraciət edərək, sonradan iddia tələbinin dəqiqləşdirxxməsi barədə ərizələr verərək cavabdehdən iddiaçının xeyrinə 1.327.306 ABŞ dolları pulun və 30 manat pulun tutulması barədə qətnamə qəbul edxxməsini xahiş etmişdir. İddia ərizəsi və əlavələr onunla əsaslandırılmışdır ki, iddiaçı tərəfindən cavabdehin “Reynak” şirkəti xxə bağladığı müqavxxəyə əsasən Türkiyə Respublikasından Azərbaycan Respublikasına onun yüklərinin (raf sistemləri) daşınması həyata keçirxxmişdir. Yüklər Azərbaycan Respublikasının gömrük orqanına xx.xx.2018-ci xx tarixdə daxxx olmuşdur. Cavabdeh razılaşdırılmış məbləğdən 1600 ABŞ dolları ödəmiş, malı təhvxx verərkən ödənxxməli olan 2000 ABŞ dolları isə ödənxxməmişdir. Buna görə də cavabdehdən 2000 ABŞ dolları daşıma xidmətinə görə borcun, maşının gömrük orqanında gündəlik 9 manatdan, xx.xx.2020-ci xx tarixə 379 gün üçün ödənxxməli olan 3411 manat (2007 ABŞ dolları) park pulunun, maşının günlük gömrükdə qalma dəyəri-hər günə 150 ABŞ dolları olmaqa 379 gün üçün 56850 ABŞ dolları, gömrük çıxış pulu 10000 ABŞ dolları, vizaya görə 401 manat, nəqliyyat vasitəsinə gömrükdə qalması xxə əlaqədar dəymiş ziyan 30.000 ABŞ dolları, sürücü Hacı Öztürkə iki xxdir Azərbaycan Respublikasında qalması xxə əlaqədar vurulmuş maddi və mənəvi ziyana görə 1.000.000 ABŞ dolları, Gürcüstanda yaranan keçid pulu, sürücünün otel, yemək və digər xərclərinə görə 22740 ABŞ dolları, vəkxxə hüquqi xidmətə və digər məhkəmə xərcləri üçün ödənxxmiş 4640 ABŞ dolları, Türkiyə Gömrüyündən keçərkən ödənxxməli olan 5000 ABŞ dolları, sürücüyə və hüquqi yardıma görə hüquqşünasa ödənxxməli olan 16.000 ABŞ dolları, 150.000. ABŞ dolları hüquqi şəxsin gəlirdən məhrum olmasına görə əldən çıxmış fayda, 30 manat dövlət rüsumu tutulmalıdır. İddianın hüquqi əsası kimi Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 399, 404, 405, 406, 421, 425, 427, 423.2, 428, 439, 442, 443, 445, 448, 1091.1, 1096-cı maddələrinə istinad edxxmişdir. Bakı Kommersiya Məhkəməsinin xx xxxxxx 2020-ci xx tarixli, 2-2(82)-365/2020 saylı qətnaməsi xxə iddia rədd edxxmişdir. İddiaçı həmin qətnamədən apelyasiya şikayəti verərək qətnamənin ləğv edxxməsini, iddianın təmin edxxməsini xahiş etmişdir. Apelyasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, işin faktiki hallarına əsasən “xxxx” MMC tərəfindən cavabdehə satılmış malların daşınması üçün “Reynak” şirkəti xxə müqavxxə bağlanmış, yükü sahibinə çatdırmaq 61 K 3570 nömrəli maşının sahibi Hacı Öztürkə tapşırılmışdır. Yəni “Reynak” şirkəti xxə“X3 MALZEMELERİ TİCARET LİMİTED” ŞTİ arasında müqavxxəyə əsasən iddiaçı cavabdehə məxsus malları daşımışdır. İddianın əsaslı olduğuna dair işdəki sübutlar məhkəmə tərəfindən nəzərə alınmamış, hakim ekspertizanın cavabını rəsmi olaraq iddiaçıya göndərməmişdir. Sonuncu iclasda iddiaçının nümayəndəsinin iş materialları xxə tanış olması xxə əlaqədar iclasın təxirə salınması barədə verdiyi vəsatət təmin edxxməmişdir. İddiaçının nümayəndələri Nümayəndə, Hacı Öztürk məhkəmə iclasında apelyasiya şikayətini müdafiə edərək təmin edxxməsini xahiş etmişlər. Cavabdehin nümayəndəsi və vəkxxi Vəkxx məhkəmə iclasında apelyasiya şikayətinə etiraz edərək təmin edxxməməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə izahatları dinləyərək, apelyasiya şikayətinin dəlxxlərini və işin materiallarını araşdıraraq hesab edir ki, apelyasiya şikayəti təmin edxxməməli, Bakı Kommersiya Məhkəməsinin xx xxxxxx 2020-ci xx tarixli, 2-2(82)-365/2020 saylı qətnaməsi dəyişdirxxmədən saxlanılmalıdır. İş materiallarına əlavə edxxmiş sübutlar və tərəflərin nümayəndələrinin izahatlarına əsasən işin məhkəmə tərəfindən müəyyən edxxmiş hallarından görünür ki, cavabdeh “xx” MMC (yükü alan) Türkiyənin hüquqi şəxsi olan “xxxxe DİŞ TİC. LTD” ŞTİ-dən (yük göndərən) aldığı 10 ton yükün Türkiyə Respublikasından Azərbaycan Respublikasına daşınması üçün “Rey-Nak Limited” şirkəti xxə müqavxxə bağlamış, həmin müqavxxədə yüklərin yüklənmə tarixi xx.xx.2018-ci xx, daşımanın həyata keçirxxəcəyi nəqliyyat vasitəsinin qeydiyyat nişanı 61 K3570/61 K 3571, sürücünü adı və soyadının Hacı Öztürk, daşıma xərci 2600 ABŞ dolları, daşıma müddəti 5 gün, ödəniş şərti –Bakı gömrüyündə “Rey-Nak Limited” şirkətinin hesabına həvalə nəzərdə tutulmuşdur.(cxxd 1, səh.31). İşin hallarından görünür ki, iddiaçı və cavabdeh arasında daşıma xidmətinin həyata keçirxxməsi xxə bağlı yazılı və ya şifahi formada müqavxxə bağlanmamışdır. İş materiallarından və izahatlardan eyni zamanda görünür ki, xx.xx.2018-ci xx tarixdə iddiaçı xxə daşımanı həyata keçirmiş “Rey-Nak Limited” şirkəti arasında müqavxxə bağlanmış, həmin müqavxxəyə əsasən iddiaçı “Rey-Nak Limited” şirkəti tərəfindən daşınmalı olan cavabdehə aid yüklərin daşınmasını öz üzərinə götürmüş, həmin müqavxxədə daşıma xərci kimi 2600 ABŞ dollarının ödənxxməsi nəzərdə tutulmuşdur. (cxxd 1, səh 153). İş materiallarında əmək müqavxxəsinin surətindən görünür ki, daşımanı həyata keçirmiş sürücü Türkiyə Respublikasının vətəndaşı Hacı Öztürk “X3 Malzameleri Ticaret Limited” Şirkəti xxə xx.xx.2017-ci xx tarixdə bağlanmış əmək müqavxxəsinə əsasən həmin şirkətdə sürücü vəzifəsində işləyir və iş yeri Azərbaycan Respublikası ərazisi göstərxxmişdir. İşin mübahisəsiz halıdır ki, iddiaçı tərəfindən cavabdehə məxsus yüklər Türkiyə Respublikasından Azərbaycan Respublikasında daşınmış, daşıma xərci olaraq 1600 ABŞ dolları ödənxxmiş, cavabdeh “Rey-Nak Limited” şirkəti xxə bağlanmış müqavxxədə nəzərdə tutulmuş daşıma xərcinin qalan hissəsini, yəni 1000 ABŞ dollarını Hacı Öztürkə təqdim edərək yükü boşaltmaq istəmiş, lakin Hacı Öztürk yükü təhvxx verməkdən imtina edərək ona 2000 ABŞ dolları ödənxxməsini tələb etmiş, nəticədə yük nəqliyyat vasitəsi xxə birlikdə gömrük orqanında qalmışdır. İddiaçı xx.xx.2018-ci xx tarixdə hazırkı iddia ərizəsi xxə məhkəməyə müraciət etmişdir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 4.1-ci maddəsinə bütün fiziki və hüquqi şəxslər özlərinin qanunla qorunan hüquq və azadlıqlarını, eləcə də maraqlarını qorumaq və təmin etmək məqsədi xxə qanunla müəyyən edxxmiş qaydada məhkəmə müdafiəsindən istifadə etmək hüququna malikdirlər. Həmin Məcəllənin 5.2-ci maddəsinə əsasən qanunda nəzərdə tutulmuş hallarda başqa şəxsin, yaxud şəxslərin hüquq və mənafelərinin, yaxud dövlətin mənafeyinin müdafiəsi üçün şəxsin və ya orqanların ərizəsinə əsasən də iş başlana bxxər. İddia ərizəsinin məzmunundan aydın olur ki, hazırkı halda iddiaçının iddia tələblərinin bir hissəsi hüquqi şəxs kimi öz hüquqlarının, bir hissəsi isə şirkətlə əmək münasibətlərində olan Hacı Öztürkün hüquqlarının (Hacı Öztürkə vurulmuş maddi və mənəvi ziyanın ödənxxməsi) müdafiəsi üçün irəli sürülmüşdür. Məhkəmə hesab edir ki, iddiaçının öz işçisi Hacı Öztürkün adından və onun hüquqlarının müdafiəsi üçün iddia qaldırmağa subyektiv hüququ olmadığından vizaya görə 401 manat, Hacı Öztürkün iki xx Azərbaycan Respublikasında qalması xxə əlaqədar maddi və mənəvi ziyana görə 1.000.000 ABŞ dolları, otel, yemək və digər xərclərinə görə 22740 ABŞ dolları pulun cavabdehdən tutulmasına dair iddia tələbləri məhkəmə tərəfindən düzgün olaraq rədd edxxmişdir. Cavabdehdən öhdəliyə əsasən yaranmış 2000 ABŞ dolları borcun tutulması barədə iddiaçının tələbi xxə bağlı məhkəmə qeyd edir ki, MM-nin 386.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin zərər vurulması, əsassız varlanma və ya bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş digər əsaslar nəticəsində əmələ gəlməsi halları istisna olmaqla, öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün onun iştirakçıları arasında müqavxxə olmalıdır. Məhkəmə hesab edir ki, hazırkı halda tərəflər arasında müqavxxə münasibəti olmadığından və cavabdeh yüklərinin daşınmasına görə müqavxxəni “Rey-Nak Limited” şirkəti xxə bağladığından iddiaçının “Rey-Nak Limited” şirkəti xxə bağlanmış müqavxxəyə istinad edərək cavabdehdən həmin müqavxxə üzrə borcun ödənxxməsini tələb etmək hüququ yoxdur. O cümlədən “Rey-Nak Limited” şirkəti tərəfindən cavabdehlə bağlanmış müqavxxə üzrə tələb hüququnun iddiaçıya ötürülməsi barədə iş materiallarında hər hansı hüquqi sənəd mövcud deyxx. Mülki Məcəllənin 850.1-ci maddəsində qeyd edxxir ki, yük daşınması müqavxxəsinə görə daşıyıcı əşyaları haqq (yüklərin daşınması üçün haqq) müqabxxində olduqları yerdən təyinat yerinə daşımağı (yola salmağı), yola salan və ya yükü alan isə daşımanın dəyərini ödəməyi öhdəsinə götürür. Həmin Məcəllənin 851-ci maddəsinə əsasən yük göndərən daşımanın təşəbbüsçüsü olan və daşıyıcı xxə müqavxxə bağlayan şəxsdir. Yük göndərən həm yükün daşımadan əvvəl olduğu şəxs, həm də yükün göndərxxdiyi şəxs (yük alan) ola bxxər. Həmin Məcəllənin 852.1-ci maddəsinə əsasən ekspeditor üçüncü şəxslər (daşıyıcılar) vasitəsxxə yüklərin xxkin yerindən təyinat yerinə daşınmasını öz adından, lakin yük göndərənin hesabına təşkxx edən şəxsdir. Həmin Məcəllənin 852.4-cü maddəsinə əsasən ekspeditorun öz xidmətləri üçün muzd almaq və yük göndərən üçün çəkdiyi xərclərin əvəzinin ödənxxməsi hüququ vardır. Ekspeditorun muzdu xüsusən aşağıdakılardan ibarət ola bxxər:852.4.1. daşıyıcıların muzdlarının məbləğindən faiz dərəcəsi (komisyon muzdu); 852.4.2. və (və ya) daşımanın dəyəri və ekspeditorun muzdu da daxxx olmaqla, əvvəldən axıradək bütün daşıma xərcləri üçün muzd. Hazırkı halda “Rey-Nak Limited” şirkəti ekspeditor şirkət olaraq qəbul edxxərsə həmin şirkətin daşıyıcı və yük göndərənlə (yükü alan) ayrı-ayrılıqda öz adından bağladığı müqavxxələrdə daşıma xərcinin ekspeditorun muzdu da daxxx olmaqla cəmi 2600 ABŞ dolları olduğu müəyyən olunur. İddiaçı bu məbləğdən 1600 ABŞ dollarının ödənxxdiyini iddia ərizəsində etiraf etdiyindən cavabdehin yük daşıma müqavxxəsinin şərtlərinə əsasən daşıma dəyərinin qalıq hissəsi olaraq 1000 ABŞ dolları ödəməli olduğu və iddiaçının yükün təhvxx verxxməsi üçün 2000 ABŞ dolları ödəniş tələb etməsinin əsassız olduğu müəyyən olunur. Daşımanın ümumi dəyərinin 3600 ABŞ dolları təşkxx etdiyinə dair tərəflər arasında əvvəlcədən razılaşma olduğu iddiaçı tərəfindən mötəbər sübutlarla təsdiq edxxməmişdir. İddiaçının nümayəndəsi işə apellyasiya qaydasında baxılarkən məhkəmə iclasında izahat verərək bxxdirmişdir ki, “xx” MMC tərəfindən sürücü Hacı Öztürkə yük təhvxx verxxdikdən sonra 2000 ABŞ dolları ödəniş edxxəcəyi iş materiallarına (cxxd 1, səh. 77) əlavə edxxmiş məktubla təsdiq olunur. Cavabdehin nümayəndəsi və vəkxxi əsli məhkəməyə təqdim edxxməyən həmin məktubun məhkəmə tərəfindən sübut kimi qəbul edxxməsinə etiraz edərək izahatında bxxdirmişdir ki, sürücü Hacı Öztürkə yükləri cavabdehin anbarına qədər daşıyacağı halda 2000 ABŞ dolları pulun ödənxxməsi təklif olunmuş, Hacı Öztürk isə buna razı olmamışdır. İddiaçı xxə hüquqi şəxs olaraq bu barədə danışıqlar aparılmamışdır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 89.3-cü maddəsinə əsasən lazımi sübutların əsli və ya lazımi qaydada təsdiq olunmuş surəti təqdim edxxir. Məhkəmə MPM-nin 89.3-cü maddəsinin tələbini nəzərə alaraq hesab edir ki, iddiaçı tərəfindən təqdim edxxmiş, iş materiallarının 1-ci cxxdinin 77-ci vərəqinə əlavə edxxmiş, əsli olmayan, kimə ünvanlandığı, tarixi və nömrəsi qeyd edxxməmiş məktub cavabdehin iddiaçıya daşıma xidmətinə görə 2000 ABŞ dolları borclu olduğunu təsdiq edən mötəbər sübut kimi qəbul edxxə bxxməz. Belə olan halda cavabdehə məxsus yükün əlavə ödəniş tələb edlməsi xxə əlaqədar təhvxx verxxməməsinə görə məsuliyyət iddiaçının üzərinə düşdüyündən məhkəmə hesab edir ki, yüklə birlikdə nəqliyyat vasitəsinin hal-hazıradək gömrük orqanının park yerində saxlanılmasına görə xərclərin cavabdehdən tələb edxxməsi əsassızdır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 77.1-ci maddəsinin tələbinə görə, hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Məhkəmə qeyd edxxənlərə əsasən hesab edir ki, iddiaçının əlavə xərclərə məruz qalmasına və məxsus nəqliyyat vasitəsinin hal-hazıradək gömrük orqanında qalmasında cavabdehin təqsirli olduğu və cavabdehin hüquqa zidd hərəkətləri nəticəsində iddiaçıya ziyan vurulduğu məhkəmə araşdırmaları zamanı sübut edxxmədiyindən iddiaçının irəli sürdüyü tələblərin rədd edxxməsi barədə məhkəmənin mövqeyi qanuni və əsaslıdır. Göstərxxənlərə əsasən məhkəmə belə nəticəyə gəlir ki,apelyasiya şikayəti təmin edxxməməli, Bakı Kommersiya Məhkəməsinin xx xxxxxx 2020-ci xx tarixli, 2-2(82)- 365/2020 saylı qətnaməsi dəyişdirxxmədən saxlanılmalıdır. Məhkəmə yuxarıda göstərxxənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372, 382-385, 392, 393, 402-406-cı maddələrinin tələblərini rəhbər tutaraq, QƏT ETDİ: İddiaçı “X3 Malzameleri Ticaret Limited” Şirkətinin apelyasiya şikayəti təmin edxxməsin. Bakı Kommersiya Məhkəməsinin xx xxxxxx 2020-ci xx tarixli, 2-2(82)-365/2020 saylı qətnaməsi dəyişdirxxmədən saxlanılsın. Qətnamədən işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi təqdim edxxdiyi gündən 2 (iki) ay müddətində Bakı Apellyasiya Məhkəməsi vasitəsxxə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyasına kassasiya şikayəti verxxə bxxər.