Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Sumqayıt şəhəri İş № 2-2(105)-57/2024 03.06.2024 SUMQAYIT APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ Sədrlik edən və məruzəçi-hakim Məmmədov Zaur İkram oğlu, hakimlər X3 və X1 ibarət tərkibdə, Əliyeva Aysel Sərvan qızının katibliyi ilə, İddiaçının nümayəndələri Qanuni nümayəndə və Nümayəndə2, Cavabdehin nümayəndəsi və vəkili Vəkil iştirakı ilə, İddiaçı “Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyası” İctimai Birliyinin Cavabdehnə qarşı “pul tələbi və retranslyasiyanın qadağan edilməsi” tələbi barədə kommersiya işi üzrə Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsinin e-2-2(119)-80/2024 nömrəli, 06 fevral 2024-cü il tarixli qətnaməsindən Cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinin binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, aşağıdakı qətnaməni qəbul etdi. İŞİN HALLARİ
1. “Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyası” İctimai Birliyinin (VÖEN **********) Nizamnaməsinə əsasən müəyyən edilir ki, İctimai Birlik intellektual, yaradıcı əməyi ilə audiovizual sənət əsəri yaradan, müəllif və əlaqəli hüquqların obyektlərinə, müəllif hüquqlarına malik olan Azərbaycan Respublikası vətəndaşları-professional kino və televiziya filmlərinin rejissorları tərəfindən yaradılmış, audiovizual əsər müəlliflərinin əmlak hüquqlarının kollektiv əsasda idarəçiliyini həyata keçirərək əsərlərin kütləvi istifadəsinə və ya efir və kabel televiziyasında, o cümlədən retranslyasiya yolu ilə yayımına görə qonorarın alınmasını təmin edir.
2. Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Qeyri-Kommersiya qurumlarının Dövlət Reyestrindən 17 fevral 2020-ci il tarixli 05/761/2-14 nömrəli Çıxarışdan görünür ki, “Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyası” İctimai Birliyi 18 iyun 1999-cu ildən 1156 nömrəli qeydiyyat nömrəsi ilə "İctimai Birlik" olaraq Ədliyyə Nazirliyində dövlət qeydiyyatına alınmış (İctimai Birliyin üzvlərinin əvvəlki sayı 141 nəfər, hazırkı sayı isə 143 nəfər olmaqla) və həmin Birliyin icra orqanlarının səlahiyyət müddəti 5 il olaraq müəyyən edilmişdir (dəyişikliyin qeydiyyat tarixi 17 fevral 2020-ci il).
3. 12 dekabr 2018-ci il tarixli 1/2018 nömrəli "Müəlliflərin və əlaqəli hüquqların sahiblərinin əmlak hüquqlarını kollektiv əsasda idarə edən təşkilatların qeydiyyatı (akkreditasiyası) haqqında" şəhadətnaməyə əsasən, 18 iyun 1999-cu il tarixində dövlət qeydiyyatından keçmiş “Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyası” İctimai Birliyi audiovizual əsər müəlliflərinin əmlak hüquqlarının kollektiv əsasda idarə edilməsi məqsədi ilə 12 dekabr 2018-ci il tarixdə Azərbaycan Respublikası Əqli Mülkiyyət Agentliyində yenidən qeydiyyatdan (akkreditasiyadan) keçmişdir (Hüquqların verildiyi ərazi: Azərbaycan Respublikası və müqavilələr üzrə verilmiş hüquqlar əsasında Azərbaycan Respublikasının hüdudlarından kənar).
4. Azərbaycan Respublikası Əqli Mülkiyyət Agentliyinin “Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyası” İctimai Birliyinin qeydiyyatdan (akkreditasiyadan) keçirilməsi haqqında" 27 dekabr 2023-cü il tarixli 79 nömrəli Əmrindən Çıxarışdan görünür ki, “Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyası” İctimai Birliyinin qeydiyyatdan (akkreditasiyadan) keçmək üçün təqdim olunmuş 13 oktyabr 2023-cü il tarixli ərizəsi əsasında “Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyası” İctimai Birliyinin 5 (beş) il müddətinə yenidən qeydiyyatdan (akkreditasiyadan) keçirilməsi barədə Akkreditasiya Komissiyasının 26 dekabr 2023-cü il tarixli 1 nömrəli Protokolu təsdiq edilmişdir.
5. "Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyası” İctimai Birliyi tərəfindən tərtib olunmuş 01 noyabr 2023-cü il tarixinə Kinorejissorlar Gildiyasına üzv olmaqla, əmlak hüquqlarını kollektiv əsasda idarə etmək səlahiyyətini həmin İctimai Birliyə vermiş müəlliflərin siyahısı ilə təsdiq edilir ki, müxtəlif illər üzrə Birliyə üzv olmaqla rejissorlar, ssenaristlər, operatorlar, rəssamlar, bəstəkarlar və hüquq varisləri (cəmi 201 nəfər) tərəfindən müəlliflik hüquqlarının qorunması üçün ərizə və müqavilələri "Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyası” İctimai Birliyinə təqdim olunmuşdur.
6. Hüquqi şəxs Cavabdeh 13 aprel 2018-ci ildən ********** nömrəli VÖEN alaraq, internet provayderi kimi fəaliyyət göstərir.
7. Azərbaycan Respublikasının Audiovizual Şurasının Veb Saytından (www.acra.gov.az/az/xeberler/1056) Çıxarışdan görünür ki, Cavabdehnə (VÖEN: **********) 26 dekabr 2022-ci il tarixli UPO-014 qeydiyyat nömrəli "Universal platforma operatoru" lisenziyası verilməklə, ona Azərbaycan Respublikası ərazisində 26 dekabr 2022-ci ildən kabel, İPTV, OTT, mobil TV yayımını həyata keçirmək hüququ verilmişdir.
8. Cavabdeh Veb Saytından (www.selnet.az) Çıxarışdan görünür ki, Cavabdeh MMC təkraryayım şirkəti kimi 204 sayda yerli, türk və rus kanalları təkrar yayımlaması barədə elan vermişdir.
9. Cavabdeh tərəfindən "Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyası” İctimai Birliyinə ünvanlanmış 16 may 2023-cü il tarixli SNT/152/23 nömrəli məktubda Cavabdeh MMC-nin "xxxx" MMC və "xxxx" MMC kimi bir neçə şirkətlər ilə əməkdaşlıq etməsi (televiziya kanallarının kabel şəbəkələri ilə yayımlanması), aylıq ödənişlərin həyata keçirilməsi və Cavabdeh MMC-nin Gildiya tərəfindən tələb edilən müəllif qonorarını ödəmək vəzifəsini daşımaması qeyd olunmuşdur.
10. Cavabdeh tərəfindən "Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyası” İctimai Birliyinə ünvanlanmış 28 iyul 2023-cü il tarixli SNT/176/23 nömrəli məktubunda Nazirlər Kabinetinin 20 oktyabr 2017-ci il tarixli 466 nömrəli Qərarının 2.5-ci bəndinin müddəları müəllif qonorarının ödənilməsi öhdəliyi “retranslyasiya fəaliyyətini həyata keçirən şəxslər” barədə deyil, “audiovizual əsərlərin yayımlanması fəaliyyətini həyata keçirən şəxslər” barədə müəyyən edilməsi, retranslyasiya həyata keçirən şəxslər isə audiovizual əsərlərin yayımlanmasını həyata keçirən şəxslərdən tamamilə fərqli subyekt olması, Cavabdeh MMC-nin audiovizual əsərlərin yayımı fəaliyyəti ilə məşğul olmaması, platforma operatorunun, o cümlədən retranslyasiya fəaliyyətini həyata keçirən şəxslərin müəllif qonorarı ödəmək vəzifəsinin qanunvericilikdə təsbit edilməməsi və buna görə də, Cavabdeh MMC-nin "Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyası” İctimai Birliyinə müəllif qonorarını ödəmək vəzifəsi daşımaması qeyd olunmuşdur.
11. Cavabdeh tərəfindən "Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyası” İctimai Birliyinə ünvanlanmış 11 sentyabr 2023-cü il tarixli SNT/191/23 nömrəli məktubda Cavabdeh MMC-nin internet satışı ilə məşğul olması, müqavilə əsasında “Connect TV”-nin standart paketinin transmissiyası ilə məşğul olması və eyni zamanda, "xxxx" MMC və "xxxx" MMC ilə müqavilə bağlaması qeyd olunmuşdur.
12. Azərbaycan Respublikası Əqli Mülkiyyət Agentliyi tərəfindən Cavabdehnə ünvanlanmış 15 dekabr 2023-cü il tarixli 11-4/2735/2023 nömrəli məktubda Cavabdeh MMC-nin 10 oktyabr 2023-cü il tarixli S/N/T/201/23 nömrəli müraciətinə cavab olaraq, Cavabdeh MMC-yə “Müəlliflik hüququ və əlaqəli hüquqlar haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 12-ci maddəsinin 4-cü hissəsinin və Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 may 1997-ci il tarixli 38 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Ədəbiyyat və incəsənət əsərlərinin kütləvi ifasına görə müəllif qonorarının minimum miqdarı” adlanan 3 nömrəli Əlavəsinin 38-ci hissəsinin, həmin Əlavənin “Vİ. Audiovizual əsərlərin efir yayımı televiziyası və kabel televiziyası ilə (o cümlədən, retranslyasiya üsulu ilə) yayımlanmasına görə alınan qonorarın yaradıcı heyət arasında bölünməsi” adlı bölməsinin “Qeydlər” hissəsinin 1-ci bəndinin və “Media haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 20.1ci maddəsinin tələbləri izah olunmaqla, audiovizual əsərdən istifadənin hər növünə görə, o cümlədən retranslyasiya üsulu ilə yayımlanmasına görə müəllif qonorarının ödənilməli olması qeyd edilmişdir.
13. İddiaçı tərəfindən məhkəməyə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyası tərəfindən qəbul olunmuş 07 fevral 2023-cü il tarixli 2- 2(102)70/2023 nömrəli qərarı təqdim olunmuşdur. Həmin Qərarın 35-ci bəndində ifadə olunmuş hüquqi mövqeyə əsasən “Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyası” İctimai Birliyinə müəllif qonorarı qismində ödənilməli olan aylıq orta məbləğ 1500 (min beş yüz) manat məbləğində müəyyən edilmişdir.
BİRİNCİ İNSTANSİYA MƏHKƏMƏSİNDƏKİ İCRAAT
14. İddiaçı “Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyası” İctimai Birliyi 14 noyabr 2023-cü ildə “Elektron məhkəmə” informasiya sistemində yaradılmış elektron kabinet vasitəsi ilə Cavabdehnə qarşı “pul tələbi və retranslyasiyanın qadağan edilməsi” tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 20 oktyabr 2017-ci il tarixli 466 saylı Qərarına əsasən Cavabdehndən 13 noyabr 2021-ci il tarixindən 13 noyabr 2023-cü ilədək olan dövr (son 2 il) ərzində audiovizual əsərlərin müəllif qonorarı ödəmədən, qanunazidd olaraq retranslyasiyasını həyata keçirdiyinə görə hər ay üçün 1500 (min beş yüz) manat olmaqla, ümumilikdə 36000 (otuz altı min) manat məbləğində qonorarın alınaraq iddiaçı “Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyası” İctimai Birliyinin xeyrinə ödənilməsi və iddiaçı “Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyası” İctimai Birliyi ilə müqavilə bağlananadək Cavabdeh MMC tərəfindən “Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyası” İctimai Birliyinə üzv müəlliflərin audiovizual əsərləri üzrə TV (televiziya) kanallarının retranslyasiyasının həyata keçirilməsinin qadağan edilməsi barədə qətnamə qəbul olunmasını xahiş etmişdir.
15. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, iddiaçı “Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyası” İctimai Birliyi əmlak hüquqlarını kollektiv əsasda idarə edən təşkilat kimi Azərbaycan Respublikası “Müəlliflik hüququ və əlaqəli hüquqlar haqqında” Qanununun müvafiq maddələri əsasında qeydiyyata alınaraq yaradılmış və fəaliyyət göstərir. Həmin Qanunun 41.1-ci maddəsinə əsasən, müəlliflərin və əlaqəli hüquqların sahiblərinin əmlak hüquqlarının təmin edilməsini fərdi qaydada həyata keçirmək praktik olaraq mümkün olmadıqda müvafiq qanunvericiliyə uyğun olaraq göstərilən şəxslərin əmlak hüquqlarını kollektiv əsasda idarə edən təşkilatlar yaradıla bilər. “Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyası” İctimai Birliyi 18 iyun 1999-cu il tarixdə 1156 nömrə ilə Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyində dövlət qeydiyyatına alınmışdır. Qanunun 41.3-cü maddəsinə əsasən, dövlət qeydiyyatına alınmış əmlak hüquqlarını kollektiv əsasda idarə edən təşkilatlar müvafiq icra hakimiyyəti orqanının yaratdığı qurumda qeydiyyatdan (akkreditasiyadan) keçirlər. Azərbaycan Respublikası Əqli Mülkiyyət Agentliyi tərəfindən “Azərbaycan Proffessional Kinorejissorlar Gildiyası” İctimai Birliyi qeydiyyatdan (akkreditasiyadan) keçirilmişdir. Gildiyanın hüquq və vəzifələri sözügedən Qanunun 42 və 43-cü maddələrində təsbit olunmuşdur. Belə ki, həmin maddələrdən görünür ki, əmlak hüquqlarını kollektiv əsasda idarə edən təşkilatlar idarə edilməsi ilə məşğul olduğu hüquqlardan istifadə üçün istifadəçilərə lisenziya verir; lisenziya üzrə və lisenziya vermədən nəzərdə tutulmuş qonorarı yığır; yığılmış qonorarı onun təmsil etdiyi müəlliflik hüququnun və əlaqəli hüquqların sahibləri arasında bölüşdürür və ödəyir; idarə etdiyi hüquqların qorunması üzrə vacib olan digər hüquqi hərəkətləri edir. Həmçinin, o, yığılmış qonorarı müəlliflik hüququnun və əlaqəli hüquqların sahibləri arasında bölmək və qanuni sahiblərinə ödəmək; qonorarı ödəməklə birlikdə müəlliflik hüququnun və əlaqəli hüquqların sahiblərinə onların hüquqlarından istifadə barədə məlumat vermək vəzifələri vardır. Cavabdeh MMC “universal platforma operatoru” kimi lisenziya almışdır. “Media haqqında” Qanunun 1.1.21-ci maddəsinə əsasən, platforma operatoru – proqramların, o cümlədən sifarişli yayım xidmətlərinin kabel, İPTV, OTT, mobil TV və peyklə kodlanmış yayım siqnalları vasitəsilə retranslyasiyasını həyata keçirən fiziki və ya hüquqi şəxsdir. Həmçinin təqdim edilən Cavabdeh MMC-in öz saytındakı məlumatlardan da görünür ki, o, telekanalların, bununla da audiovizual əsərlərin retranslyasiyasını həyata keçirir. Onun heç bir qonorar ödəmədən audiovizual əsərlərin kommersiya məqsədilə retranslyasiyasını həyata keçirməsi müəlliflərin hüquqlarını kobudcasına pozur. Kinоrejissоrlar Gildiyasının dəfələrlə rəsmi və qeyri-rəsmi müraciətlərinə baхmayaraq, cavabdeh Azərbaycan filmlərinin istifadəsinin hüquqi əsaslarını yaratmadan - yəni, kollektiv təşkilat olan Azərbaycan Prоfessiоnal Kinоrejissоrlar Gildiyası ilə müqavilə bağlamadan və müəllif qоnоrarı ödəmədən, hüquqlarının qorumasını kоllektiv idarəçilik təşkilatı olan Kinоrejissоrlar Gildiyasına vermiş müəlliflərin-rejissorların, ssenaristlərin, operatorların, rəssamların və bəstəkarların müəllifi olduğu filmlərin retranslyasiyasını qanuna zidd olaraq həyata keçirir. Həmçinin, 21 iyul 2023-cü il tarixində cavabdehə göndərilmiş pretenziya məktubuna da müsbət cavab verilməmişdir. 27 oktyabr 2023-cü il tarixində keçirilmiş mediasiya iclasında da cavabdehlə qarşlıqlı razılaşma baş tutmamışdır. Cavabdeh yuxarıda qeyd olunan hərəkətləri ilə «Müəlliflik huququ və əlaqəli hüquqlar haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanununun 12, 15 və 42-ci maddələrinin tələblərini pоzaraq müəlliflərə maddi zərər vurur və bununla da həmin qanunun 47-ci maddəsinə uyğun оlaraq mülki məsuliyyətə cəlb edilməlidir. Gildiya audiovizual əsər müəlliflərinin əmlak hüquqlarını kollektiv əsasda idarə edən təşkilat kimi Mülki Məcəllənin, “Müəlliflik hüququ və əlaqəli hüquqlar haqqında” Qanunun və Nazirlər Kabinetinin 20 oktyabr 2017-ci il tarixli 466 saylı Qərarının tələblərini əsas götürərək, Cavabdeh MMC-nin 2021-ci ilin noyabr ayından 2023-cü ilin noyabr ayınadək (son 2 il ərzində) müəlliflərə qonorar ödəmədən audiovizual əsərlərin retranslyasiyasını qanunazidd həyata keçirdiyinə görə aylıq 1500 (min beş yüz) manat olmaqla, ümumilikdə 36000 (otuz altı min) manat məbləğin cavabdehden alınaraq iddiaçıya ödənilməsini tələb edir. Belə ki, “Müəlliflik hüququ və əlaqəli hüquqlar haqqında” Qanunun 12.4-cü maddəsinə əsasən, audiovizual əsərin müəlliflərinin audiovizual əsərin orijinalının və ya nüsxələrinin kommersiya məqsədi ilə kirayəyə verilməsinə və ya digər üsullarla istifadə edilməsinə görə qonorar almaq hüququ vardır. Həmin Qanunun 15.4-cü maddəsinə əsasən, müəllifin əsərdən istifadənin hər növünə görə müəllif qonorarı almaq hüququ vardır (qonorar almaq hüququ). Bu qonorarın həcmi və hesablanması qaydası müəlliflərlə (hüquq sahibləri ilə) istifadəçilər arasında bağlanmış müəllif müqaviləsi və ya müəlliflərin verdikləri səlahiyyətlər həcmində əmlak hüquqlarını kollektiv əsasda idarə edən təşkilatlarla istifadəçilər arasında bağlanmış müqavilələrlə müəyyən edilir. “Müəlliflik hüququ və əlaqəli hüquqlar haqqında” Qanunun 45.1-ci maddəsinə əsasən müəlliflik hüququnun və əlaqəli hüquqların sahibləri öz hüquqlarının müdafiəsi üçün məhkəməyə müraciət edə bilərlər. Bu qanunun 45.2-ci maddəsində qeyd olunmuşdur ki, məhkəmə-müəlliflik hüququ və əlaqəli hüquqlar ilə əlaqədar mübahisələrə baxarkən mülki-hüquqi müdafiənin ümumi vasitələrindən başqa iddiaçının tələbi ilə aşağıdakılar barədə qərar qəbul edə bilər: 1) zərərin ödənilməsi əvəzinə pozuntuya yol verən şəxsdən müəlliflik hüququnun və əlaqəli hüquqların pozulması nəticəsində əldə etdiyi gəlirin tutulması; 2) zərərin ödənilməsi və ya gəlirin tutulması əvəzinə 110 manatdan 55 min manatadək məbləğdə kompensasiya ödənilməsi; Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 20 oktyabr 2017-ci il tarixli 466 saylı Qərarının “Ədəbiyyat və incəsənət əsərlərinin kütləvi ifasına görə müəllif qonorarının minimum miqdarı” ilə bağlı 5-ci bölməsinin 2.4.5-ci bəndinə əsasən, audiovizual əsərlərin kabel televiziyası ilə (o cümlədən retranslyasiya üsulu ilə yayımlanmasına görə) 0,5 faiz (istifadəçinin hesabat ayı üçün nəzərdə tutulan ümumi büdcəsindən-reklamdan, sponsordan və digər mənbələrdən daxil olmalarla) audiovizual əsər müəlliflərinə qonorar ödənilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Göründüyü kimi, Nazirlər Kabinetinin bu Qərarına əsasən kabel televiziyaları tərəfindən (o cümlədən retranslyasiya üsulu ilə) audiovizual əsər müəlliflərinə hər ay üçün həmin televiziyaların aylıq büdcələrinin 0,5%-i miqdarında qonorar ödənilməlidir. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 21.2-ci maddəsinə əsasən zərər dedikdə, hüququ pozulmuş şəxsin pozulmuş hüququnu bərpa etmək üçün çəkdiyi və ya çəkməli olduğu xərclər, əmlakından məhrum olması və ya əmlakının zədələnməsi (real zərər), habelə hüququ pozulmasaydı, həmin şəxsin adi mülki dövriyyə şəraitində əldə edəcəyi gəlirlər (əldən çıxmış fayda) başa düşülür. Cavabdeh tərəfindən müəlliflik hüquqlarının pozulması - müəllifləri öz əsərlərinin retranslyasiyasının həyata keçirilməsinə görə qonorar, yəni gəlir əldə etmək imkanından məhrum etmişdir. Buna görə də, iddiaçının cavabdehdən əldən çıxmış faydanı tələb etmək hüququ yaranmışdır. Həmçinin, Bern Konvensiyasının 11bis maddəsinə əsasən, ədəbi və bədii əsərlərin müəllifləri aşağıdakılara icazə vermək müstəsna hüququndan istifadə edirlər: - (i) öz əsərlərinin efirə verilməsinə və ya bu əsərlərin istənilən naqilsiz işarələr, səslər və ya görüntülərin verilməsi ilə kütləvi bildirişinə; (ii) istər naqillə, istərsə də naqilsiz rabitə vasitəsi ilə təkrar efirə verilən əsərin istənilən kütləvi bildirişinə, əgər belə bildiriş ilkin yox, başqa təşkilat vasitəsi ilə həyata keçirilirsə; (iii) efirə verilmiş əsərin səsucaldan və ya işarələri, səsləri, yaxud təsvirləri ötürən hər hansı başqa cihazın köməyi ilə kütləvi bildirişinə. (2) - İttifaq ölkələrinin qanunvericiliyi əvvəlki bəndlə nəzərdə tutulan hüquqların həyata keçirilməsi şərtlərini müəyyənləşdirə bilər; bununla birlikdə, bu şərtlərin təsiri yalnız onu müəyyən etmiş dövlətin öz ərazisi ilə məhdudlaşdırılır. Bu şərtlər heç bir halda müəllifin nə qeyri-əmlak hüquqlarını, nə də müqavilə olmadığı halda səlahiyyətli orqan tərəfindən müəyyənləşdirilən müəllifin qanuni haqq almaq hüququnu məhdudlaşdıra bilməz. Nəzərə almaq lazımdır ki, müəlliflərin qonorar almaq hüququnun əsası kimi Nazirlər Kabineti tərəfindən müəyyənləşdirilmiş minimum qonorarın miqdarı faiz göstəricisi ilə əks olunmuşdur. Lakin, Mülki-Prosessual Məcəllənin 112.1, 149.2.3 və 222.2-ci maddələrinin birgə təfsirindən müəyyən edilir ki, iddia ərizəsində cavabdehdən tutulması xahiş edilən məbləğ dəqiq göstərilməlidir. Bu o deməkdir ki, iddianın qiyməti faiz dərəcəsi ilə deyil, dəqiq və konkret müəyyənləşdirilməlidir. Gildiyanın digər operatorlarla bağladığı analoji müqavilələrdə nəzərdə tutulan məbləğlərin orta qiymətini nəzərə alaraq, analoji iş üzrə 07 fevral 2023-cü il tarixində qəbul edilmiş 2-2(102)-70/2023 nömrəli Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin qərarında Gildiyaya ödənilməli olan aylıq orta məbləğ 1500 (min beş yüz) manat olaraq müəyən edilmişdir. Bunu da nəzərə alaraq, Gildiya cavabdeh tərəfindən aylıq 1500 (min beş yüz) manat olmaqla, son 2 illlik müddət üçün ümumilikdə 36000 (otuz altı min) manat məbləğində qonorar ödənilməsinə dair iddia tələbini irəli sürmüşdür. İddia tələbinin ikinci hissəsi isə Gildiya ilə müqavilə bağlananadək cavabdeh "Selnet” MMC tərəfindən iddiaçı “Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyası” İctimai Birliyinə üzv müəlliflərin audiovizual əsərləri üzrə TV kanalların retranslyasiyasının həyata keçirilməsinin qadağan edilməsidir. Belə ki, “Müəlliflik hüququ və əlaqəli hüquqlar haqqında” Qanunun 15-ci maddəsinə əsasən, müəllifin və ya əsərə müəlliflik hüququnun digər sahibinin əsərdən hər hansı formada və üsulla istifadə etməyə müstəsna hüququ vardır. Əsərdən istifadəyə müstəsna hüquqlar aşağıdakıları həyata keçirməyi, həyata keçirilməsinə icazə verməyi, yaxud qadağa qoymağı bildirir: - əsərin orijinalını və ya nüsxələrini satış, yaxud mülkiyyət hüququnun başqa cür verilməsi yolu ilə yaymaq (yaymaq hüququ); əsərin nüsxələrini (o cümlədən müəllifin, yaxud əsərə müstəsna müəlliflik hüquqlarının sahibinin razılığı əsasında istehsal edilmiş nüsxələri) yaymaq məqsədi ilə idxal etmək (idxal hüququ); əsəri kütləvi nümayiş etdirmək (kütləvi nümayiş hüququ); əsəri kütləvi ifa etmək (kütləvi ifa hüququ); kütləyə çatdırılması məqsədi ilə əsərin kütləvi bildirişi (verilişin efirlə və ya kabellə kütləvi bildirişi daxil olmaqla) (kütləvi bildiriş hüququ); əsərin kütləyə çatdırılması üçün onun ilk və ya sonrakı bildirişləri də daxil olmaqla efirlə kütləvi bildirişi (efirlə kütləvi bildiriş hüququ); kütləyə çatdırmaq üçün ilk və sonrakı bildirişlər də daxil olmaqla əsərin kabellə (kabel, naqil və ya digər oxşar vasitələrlə) bildirişi (kabellə kütləvi bildiriş hüququ) və s. Göründüyü kimi, müəlliflərin müstəsna hüququ kimi, müəllifin öz əsərlərinin retranslyasiyasını qadağan etmək hüququ qanundan irəli gəlir. Belə ki, cavabdeh audiovizual əsərlərin retranslyasiyasiyanı həyata keçirmək üçün Gildiya ilə müqavilə bağlamalı və ona ədalətli haqq-qonorar ödəməlidir. Hansı ki, yuxarıda qeyd edildiyi kimi, ödənməli olunan qonorarın minimum miqdarı Nazirlər Kabinetinin Qərarı ilə 0,5% dərəcəsində müəyyənləşdirilmişdir. Müqavilə bağlamadan və qonorar ödəmədən retranslyasiyanı həyata keçirmək müəlliflərin hüquqlarını birbaşa şəkildə pozur. Bu səbəblə, Gildiya-ona üzv olmuş müəlliflərin hüquqlarını müdafiə etmək və onları həyata keçirmək məqsədilə cavabdehin Gildiya ilə müqavilə bağlamadığı təqdirdə Gildiyaya üzv müəlliflərin audiovizual əsərlərinin retranslyasiyasının qadağan edilməsi üçün məhkəməyə müraciət etmişdir. Audiovizual əsər yaradıcılarının müəllif hüquqlarının müdafiəsi ilə məşğul olan və onların əmlak hüquqlarını kollektiv şəkildə idarə edən təşkilat kimi “Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyası” İctimai Birliyinin audiovizual əsər müəlliflərinin mənafelərini qorumaq məqsədilə qaldırdığı iddia xaraktercə müəllif hüquq münasibətləridir.
16. Cavabdeh tərəfindən “Elektron məhkəmə” informasiya sistemində yaradılmış elektron kabinet vasitəsi ilə məhkəməyə 28 noyabr 2023-cü ildə “iddia tələbinə qarşı yazılı Etiraz” təqdim edilmiş və “Etiraz” onunla əsaslandırılmışdır ki, iddiaçı hər hansı bir subyektiv hüququn pozulmasını sübut edə bilmir. Belə ki, iddiaçı iddia ərizəsində göstərmişdir ki, cavabdeh-əmlak hüquqlarının idarə edilməsi səlahiyyəti iddiaçıya verilmiş rejissorların, ssenaristlərin, operatorların, rəssam və bəstəkarların müəllifi olduğu filmlərin retranslyasiyasını qanunsuz olaraq həyata keçirir. Yəni iddiadan görünür ki, hüququ pozulmuş müəlliflərə aşağıdakılar aiddir: (i) rejissorlar; (ii) ssenaristlər; (iii) operatorlar; (iv) rəssam; (v) bəstəkarlar. Həmçinin, iddiadan görünür ki, qanunsuz istifadə edilmiş audiovizual əsər filmdir. Lakin, iddiadan görünmür ki, cavabdeh konkret hansı rejissor, ssenarist, operator, rəssam, yaxud bəstəkarın hansı filmindən istifadə etmişdir və bu istifadə hansı səbəblərə görə qanunsuzdur, habelə əsərdən istifadəyə müstəsna hüququ pozulmuş müəllif (hüquq sahibi ilə) iddiaçıya hansı səlahiyyət vermişdir ki, iddiaçı həmin müəllifin əmlak hüquqlarını kollektiv əsasda idarə edir. Halbuki, “Müəlliflik hüququ və əlaqəli hüquqlar haqqında” Qanunun 15-ci maddəsinin 4-cü bəndinə əsasən müəllifin əsərdən istifadənin hər növünə görə müəllif qonorarı almaq hüququ vardır (qonorar almaq hüququ). Bu qonorarın həcmi və hesablanması qaydası müəlliflərlə (hüquq sahibləri ilə) istifadəçilər arasında bağlanmış müəllif müqaviləsi və ya müəlliflərin verdikləri səlahiyyətlər həcmində əmlak hüquqlarını kollektiv əsasda idarə edən təşkilatlarla istifadəçilər arasında bağlanmış müqavilələrlə müəyyən edilir. Həmçinin, həmin Qanunun 41-ci maddəsinə əsasən əmlak hüquqlarını kollektiv əsasda idarə edən təşkilatlar yalnız qanunvericilikdə nəzərdə tutulan qaydada özlərinin əmlak hüquqlarının idarəçiliyini onlara həvalə etmiş müəllifləri və ya digər hüquq sahiblərini təmsil edirlər və onların hüquqlarının müdafiəsi məqsədi ilə məhkəməyə və ya digər təşkilatlara müraciət edə bilərlər. Göründüyü kimi, müəllifin (hüquq sahibinin) əmlak hüquqları o halda həmin hüquqları kollektiv əsasda idarə edən təşkilat tərəfindən qoruna bilər ki, müəllif tərəfindən həmin təşkilata müəyyən həcmdə səlahiyyət verilsin. Konkret hansısa müəllifin əmlak hüquqlarının pozulması, həmin hüquqların cavabdeh tərəfindən pozulması, hüququ pozulan müəllif tərəfindən əmlak hüquqlarının idarə edilməsi səlahiyyətinin, o cümlədən müəllif qonorarını onun adından yığmaq səlahiyyətinin iddiaçıya verilməsi isə iddiadan görünmür. Bu isə ona işarə edir ki, həmin hallar iddiaçı tərəfindən sübuta yetirilməmişdir. Halbuki MPM-in 77.1-ci maddəsinə əsasən, hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Odur ki, iddia tələbinin əsası kimi istinad edilən hallar iddiaçı tərəfindən sübuta yetirilmədiyindən, iddia tələbi rədd edilməlidir. İddiaçının cavabdehdən qonorar tələb etməsinin hüquqi əsası mövcud deyildir. Həmçinin, qeyd edilməlidir ki, iddiaçı tərəfindən cavabdehdən qonorar tələb edilməsinin nə müqavilə hüquqi əsası, nə də qanuni əsası mövcuddur. Belə ki, qeyd edildiyi kimi iddiaçı sübut edə bilməmişdir ki, hüquqları pozulan hansı müəllif əmlak hüquqlarının idarə edilməsi səlahiyyətini, o cümlədən müəllif qonorarını onun adından yığmaq səlahiyyətini iddiaçıya hansısa əqd əsasında vermişdir. Digər tərəfdən, qüvvədə olan qanunvericilikdə, o cümlədən “Ədəbiyyat və incəsənət əsərlərinin kütləvi ifasına görə müəllif qonorarının minimum miqdarı”nda cavabdehin İddiaçıya (Azərbaycan Professional Kinorejissorlar X5) müəllif qonorarı ödəmək öhdəliyi müəyyən edilməmişdir. Odur ki, iddiaçının bu baxımdan da tələbi qanunsuz və əsassızdır. Cavabdeh operator, internet provayder kimi uçota alınmışdır və audiovizual əsərlərin yayımını həyata keçirmir. Həmçinin, qeyd edilməlidir ki, Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinin internet telekommunikasiya xidmətləri göstərən operatorların və provayderlərin uçotu haqqında 00034 nömrəli bildirişinə əsasən cavabdeh 09 mart 2023-cü il tarixdə internet telekommunikasiya xidməti göstərən operator, internet provayder kimi uçota alınmışdır. Göründüyü kimi, cavabdeh operator və internet provayder fəaliyyətini həyata keçirir. Operator və internet provayderin hansısa əsər müəllifinə qonorar ödəməsi vəzifəsi nə “Müəlliflik hüququ və əlaqəli hüquqlar haqqında” Qanunda, nə də digər qanunvericilik aktında nəzərdə tutulmamışdır. Bununla belə, iddiaçı öz ərizəsində cavabdehin “universal platforma operatoru” üzrə lisenziyaya malik olmasına istinad edərək, guya cavabdehin həmin fəaliyyətlə məşğul olmasını əsaslandırmaq istəmişdir. Halbuki, cavabdehə 26 dekabr 2022-ci il tarixdə UPO-014 qeydiyyat nömrəli xüsusi lisenziya verilsə də, o, hazırda həmin fəaliyyəti həyata keçirmir. Çünki cavabdehin platforma operatoru fəaliyyətini həyata keçirməyə texniki imkanı yoxdur. Həmin hal bu sahədə mütəxəssis ayırlmaqla onun iştirakı ilə keçirilən cavabdehin ofisində aparılan müayinə nəticəsində yoxlanıla və təsdiq edilə bilər. Eyni zamanda, cavabdehin faktiki həmin fəaliyyətlə məşğul olduğunu iddiaçı da sübuta yetirməmiş, əsassız olaraq lisenziyanın olmasına görə onun universal platforma operatoru fəaliyyətini həyata keçirdiyini göstərmişdir. Bu baxımdan da iddia tələbi qanunsuz və əsassızdır. Çünki, platforma operatoru belə, müəllif qonorarı ödəməli deyildir. Qeyd edilməlidir ki, cavabdeh platforma operatoru fəaliyyətini həyata keçirsəydi belə, o, müəllif qonorarı ödəməməli idi. Belə ki, 38 nömrəli Qərarın 3 nömrəli Əlavəsi ilə təsdiq edilmiş “Ədəbiyyat və incəsənət əsərlərinin kütləvi ifasına görə müəllif qonorarının minimum miqdarı”nın 5-ci Bölməsinin “Qeydlər” hissəsinin 1-ci abzasının məzmununa əsasən Azərbaycan Respublikasının ərazisində audiovizual əsərlərin efir və kabel (o cümlədən, retranslyasiya yolu ilə) televiziyası ilə yayımlanmasını həyata keçirən bütün hüquqi şəxslər müəllif qonorarı ödəyirlər. Qərarın məzmunundan aydın olur ki, sözügedən müddəa müəllif qonorarının ödənilməsi öhdəliyini retranslyasiya fəaliyyətini həyata keçirən şəxslər barədə yox, audiovizual əsərlərin yayımlanması fəaliyyətini həyata keçirən şəxslər barədə müəyyən etmişdir. Burada “retranslyasiya” sadəcə yayımın həyata keçirildiyi üsul kimi nəzərdə tutulmuşdur. Belə ki, "Media haqqında" Qanunun 1.1.21-ci maddəsinə əsasən platforma operatoru proqramların, o cümlədən sifarişli yayım xidmətlərinin kabel, İPTV, OTT, mobil TV və peyklə kodlanmış yayım siqnalları vasitəsilə retranslyasiyasını həyata keçirən fiziki və ya hüquqi şəxsdir. Həmin Qanunun 1.1.23-cü maddəsinə əsasən “retranslyasiya”-hər hansı texnologiyadan istifadə etməklə televiziya və ya radio kanallarının, habelə proqramların və ya onların hissələrinin məzmununa dəyişiklik edilmədən yayımlandığı anda qəbulu və ötürülməsi fəaliyyətidir. Qeyd edilən Qanuna əsasən audiovizual əsərlərin yayımlanması fəaliyyətini həyata keçirən şəxslər audiovizual proqramların məzmunu üzərində cavabdehlik daşıyan şəxslər kimi audiovizual yayımçı (1.1.14-cü maddəyə əsasən), o cümlədən platforma yayımçılarıdır (1.1.18-ci maddəyə əsasən). Buradan belə aydın olur ki, audiovizual əsərlərin yayımı platforma operatoru tərəfindən həyata keçirilmir və platforma operatoru yalnız retranslyasiya fəaliyyətini həyata keçirən subyektdir, onun isə müəllif qonorarı ödəmək vəzifəsi qanunvericilikdə təsbit edilməmişdir. Təsadüfi deyildir ki, platforma operatoru tərəfindən yayımçının efir və proqramlarına heç bir müdaxilə edilmədiyinə və yayımçı tərəfindən hansı əsərlərin retranslyasiya edildiyinin əvvəlcədən izlənməsi mümkün olmadığına görə gəlirin uçotu və istifadə edilən əsərlərin siyahısı üzrə hesabatın tərtib edilməsi vəzifəsi platforma operatorunun üzərinə deyil, məhz yayımçının üzərinə qoyulmuşdur. Belə ki, “Ədəbiyyat və incəsənət əsərlərinin kütləvi ifasına görə müəllif qonorarının minimum miqdarı”nın 5-ci Bölməsinin “Qeydlər” hissəsinin 3-cü abzasına əsasən, müəllif qonorarının ödəyiciləri istifadəsinə icazə aldığı audiovizual əsərlərin qeydiyyatını, hesabat dövründə hər bir əsərdən istifadəyə görə əldə edilən gəlirin uçotunu aparmalıdırlar. Ödəyicilər müəllif qonorarı ödəməklə yanaşı, audiovizual əsərlərin müəlliflərinin əmlak hüquqlarını kollektiv əsasda idarə edən təşkilata və (və ya) qanunvericilikdə nəzərdə tutulan hallarda müəlliflərin və digər hüquq sahiblərinin əmlak hüquqlarının kollektiv əsasda idarə edilməsi funksiyasını yerinə yetirən Azərbaycan Respublikasının Müəllif Hüquqları Agentliyinə hesabat dövründə istifadə etdikləri əsərlərin siyahısını (müəlliflərin adı və hər əsərdən istifadəyə görə əldə edilən gəlirin miqdarı ayrıayrılıqda göstərilməklə) təqdim etməlidirlər. “Ədəbiyyat və incəsənət əsərlərinin kütləvi ifasına görə müəllif qonorarının minimum miqdarı”nın 5-ci Bölməsinin “Qeydlər” hissəsinin 3-cü abzasını Qanunun 1.1.23-cü maddəsinin işığında nəzərdən keçirtdikdə aydın olur ki, gəlirin uçotu və istifadə edilən əsərlərin siyahısı üzrə hesabatın tərtib edilməsi vəzifəsi platforma operatorunun üzərinə deyil, məhz yayımçının üzərinə qoyulmuşdur. Xüsusilə qeyd edilməlidir ki, “Ədəbiyyat və incəsənət əsərlərinin kütləvi ifasına görə müəllif qonorarının minimum miqdarı”nın 5-ci Bölməsinin “Qeydlər” hissəsinin 1-ci abzasının retranslyasiya fəaliyyətini həyata keçirən şəxslərə aid olması texniki cəhətdən mümkün və məqsədəuyğun hesab edilə bilməz. Çünki, retranslyasiya fəaliyyətini həyata keçirən şəxslər tərəfindən müəllif qonorarı ödəməkdən yan qaçmaq (bu riskləri müəyyən edib qarşısını almaq) üçün retranslyasiya olunan əsərlərin müəllifinin əvvəlcədən (retranslyasiyadan qabaq) müəyyənləşdirilməsi və kiminsə müəllif hüquqlarının pozulubpozulmamasının aşkara çıxarılması texniki cəhətdən mümkünsüzdür. Bu onunla əlaqədardır ki, internet telekommunikasiya xidməti fasiləsiz (real vaxt rejimində) həyata keçirilir və senzuradan keçirilmədən (məzmunu yoxlamadan) məlumatlar internet üzərindən ötürülür. Digər tərəfdən, platforma operatorunun retranslyasiya zamanı ötürdüyü məlumatları senzuradan keçirmək, o cümlədən məlumatın məzmununu yoxlamaq və ya həmin məzmuna görə cavabdehlik daşımaq vəzifəsi qanunvericilikdə nəzərdə tutulmamışdır. Həmin vəzifə yalnız yayım fəaliyyətini həyata keçirən şəxslərə aiddir. Odur ki, iddia tələbi qanunsuz və əsassız olduğundan təmin edilməməlidir. Qanunvericilikdə müəllifin əsərdən istifadəyə müstəsna hüquq kimi retranslyasiya hüququ nəzərdə tutulmamışdır. Bununla yanaşı, iddiaçı iddia ərizəsində “Müəlliflik hüququ və əlaqəli hüquqlar haqqında” Qanunun 15-ci maddəsinin məzmununu təhrif edərək göstərmişdir ki, guya müəllifin retranslyasiyanı qadağan etmək hüququ vardır. Halbuki, nə həmin maddədə, nə də digər maddələrdə müəllifin və ya başqa şəxsin retranslyasiyanı qadağan etmək hüququ, yaxud əsərdən istifadəyə müstəsna hüquq kimi retranslyasiya hüququ nəzərdə tutulmuşdur. Müəllifin əsərdən istifadəyə müstəsna hüququ olaraq yalnız yaymaq hüququ nəzərdə tutulmuşdur. Odur ki, həmin hissədə də iddiaçının iddia tələbləri tamamilə əsassızdır və qanunsuzdur. Əqli mülkiyyət hüquqlarını pozan məlumatların yayımlanmaması öhdəliyi platforma operatorunun deyil, audiovizual yayımçının üzərinə qoyulmuşdur. Bununla yanaşı, qeyd edilməlidir ki, “Müəlliflik hüququ və əlaqəli hüquqlar haqqında” Qanunun və “İnformasiya, informasiyalaşdırma və informasiyanın mühafizəsi haqqında” Qanunun tələbinə əsasən əqli mülkiyyət hüquqlarını pozan məlumatların yayımlanmaması öhdəliyi retranslyasiya edən şəxsin deyil, audiovizual yayımçının üzərinə qoyulmuşdur. Belə ki, “Müəlliflik hüququ və əlaqəli hüquqlar haqqında” Qanunun 39.1.3-cü maddəsinə əsasən həmin Qanunun 14.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş tələblərə riayət etmək audiovizual yayımçının vəzifələrinə aiddir. 14.1.16-cı maddəyə əsasən isə “İnformasiya, informasiyalaşdırma və informasiyanın mühafizəsi haqqında” Qanunun 13- 2.3-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş digər informasiyanın yayımlanmasına yol verilməməlidir. “İnformasiya, informasiyalaşdırma və informasiyanın mühafizəsi haqqında” Qanunun 13-2.3.10-cu maddəsinə əsasən əqli mülkiyyət hüquqlarını pozan məlumatların informasiya ehtiyatında (informasiya telekommunikasiya şəbəkəsində) yerləşdirilməsinə yol verməməlidir. Qeyd edilən vəzifələr isə platforma operatorunun üzərinə qoyulmamışdır. Bu da ona işarə edir ki, platforma operatoru yayım funksiyasını deyil, retranslyasiya funksiyasını həyata keçirtdiyindən əqli mülkiyyət hüquqlarını pozan məlumatların informasiya ehtiyatında yerləşdirilməməsi öhdəliyi onun deyil, məhz yayımçının üzərinə qoyulmuşdur. Odur ki, qeyd edilənlər də iddiaçının tələblərinin əsassız və qanunsuz olmasına işarə edir. İddiaçı cavabdehin ona 36000 manat zərər vurmasını da sübuta yetirməmişdir. Belə ki, iddiaçı cavabdehdən zərərə görə 36000 manat kompensasiyanın tutularaq cavabdehə ödənilməsini tələb etmişdir. Lakin, iddiaçın həmin zərərin nədən əmələ gəldiyini də sübuta yetirməmişdir. Digər tərəfdən, “Ədəbiyyat və incəsənət əsərlərinin kütləvi ifasına görə müəllif qonorarının minimum miqdarı”nın 5-ci bölməsinin 37-ci və 38-ci hissələrində müəllif qonorarının minimum miqdarı olaraq istifadəçinin hesabat ayı üçün nəzərdə tutulan ümumi büdcəsindən reklamdan, sponsordan və digər mənbələrdən daxil olmaların 0,5 faizi müəyyən edilir. Yəni, həmin müddəadan da görünmür ki, audiovizual əsərlərin efir yayımı televiziyası ilə (o cümlədən, retranslyasiya üsulu ilə) yayımlanmasına görə aylıq 1500 manat müəllif qonorarı nəzərdə tutulmuşdur. Bu isə ona işarə edir ki, iddiaçı cavabdehin retranslyasiyası nəticəsində aylıq 1500 manat zərərə məruz qalmasını, yaxud cavabdehin həmin məbləğdə gəlir əldə etdiyini sübut edə bilməmiş, o cümlədən həmin məbləğin hüquqi əsasını belə göstərə bilməmişdir.
17. İddiaçı “Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyası” İctimai Birliyi tərəfindən 07 dekabr 2023-cü ildə “Elektron məhkəmə” informasiya sistemində yaradılmış elektron kabinet vasitəsi ilə məhkəməyə “cavabdehin Etirazına” dair ərizə təqdim edilərək, cavabdehin etirazının rədd edilməsi və iddia tələbinin təmin edilməsi barədə qətnamə qəbul olunması xahiş olunmuş və ərizə onunla əsaslandırılmışdır ki, cavabdeh etirazında tamamilə əsassız olaraq, iddiaçının iddia irəli sürmək üçün subyektiv hüququnun olmadığını qeyd etmişdir. Lakin, iddiaçı tərəfindən təqdim olunan nizamnamə və reyestrdən çıxarışdan görünür ki, X2 Gildiyası “Müəllif hüququ və əlaqəli hüquqlar haqqında” Qanunun 41-ci maddəsinə əsasən yaradılmış və audioviuzal əsər müəlliflərinin hüquqlarının kollektiv idarəçiliyini həyata keçirən təşkilatdır. Həmçinin, Nazirlər Kabinetinin 20 oktyabr 2017-ci il tarixli qərarında “Ədəbiyyat və incəsənət əsərlərinin kütləvi ifasına görə müəllif qonorarının minimum miqdarı”nın 5-ci Bölməsinin 37-ci və 38-ci hissələrinin qeydinin 2-ci bəndində göstərilmişdir ki, audiovizual əsərlərdən istifadəyə görə müəlliflərə çatacaq qonorarın yığılması və bölüşdürülməsi audiovizual əsər müəlliflərinin əmlak hüquqlarını kollektiv əsasda idarə edən təşkilat tərəfindən həyata keçirilir. Bu yüzlərlə audiovizual əsər müəllifinin hüquqlarının ayrı-ayrılıqda qorunmasının praktiki olaraq mümkün olmamasından irəli gəlir. X2 Gildiyası hər 5 ildən bir Əqli Mülkiyyət Agentliyindən akkreditasiyadan keçir və bunun üçün təşkilata üzv olmaqla hüquqlarının qorunması səlahiyyətini vermiş müəlliflərin ərizə və müqavilələrini təqdim edir. Həmçinin, X2 Gildiyasına üzv müəlliflərin siyahısı da təqdim olunmuşdur. Bundan başqa, “Müəlliflik hüququ və əlaqəli hüquqlar haqqında” Qanunun 43.2-ci maddəsinə əsasən əmlak hüquqlarını kollektiv əsasda idarə edən təşkilatlara əsərlərindən və əlaqəli hüquqların obyektlərindən istifadəyə görə qonorarı yığmaq səlahiyyəti verməmiş müəlliflik hüququnun və əlaqəli hüquqların sahiblərinin də onlara çatası qonorarı tələb etmək hüququ vardır. Buradan görünür ki, iddiaçı Təşkilat bütün audiovizual əsər müəlliflərinin əmlak hüquqlarını müdafiə etməyə borcludur. Bundan əlavə, cavabdeh etirazında tamamilə yanlış olaraq, iddiaçının qonorar tələb etməsinin hüquqi əsasının olmadığını bildirmişdir. Lakin, iddia ərizəsində də qeyd edildiyi kimi, audiovizual əsər müəlliflərinin qonorar almaq hüququ 12.4 və 15.4-cü maddələrində, həmçinin Nazirlər Kabinetinin 20 oktyabr 2017-ci il tarixli qərarında təsbit olunmuşdur. Belə ki, qeyd edilən normalarda audiovizual əsər müəlliflərinin öz əsərlərinin hər növ istifadəsinə görə qonorar almaq hüququ öz əksini tapmışdır. Cavabdeh tərəf universal platforma operatoru olaraq TV kanalların nümayişini həyata keçirir və bununla da audiovizual əsərlərin retranslyasiyasını, yəni təkrar bildirişini reallaşdırır. Buna görə də cavabdeh tərəfindən audiovizual əsər müəlliflərinə qonorar ödənilməlidir. Cavabdeh etirazında audiovizual əsərlərin yayımını həyata keçirmədiyini bildirir. Bununla bağlı qeyd olunur ki, məhkəməyə təqdim edilən Audiovizual Şuranın rəsmi saytındakı məlumatlardan aşkar olunur ki, cavabdeh universal platforma operatoru kimi Audiovizual Şuradan lisenziya almışdır. “Media haqqında” Qanunun 1.1.21-ci maddəsinə əsasən, platforma operatoru – proqramların, o cümlədən sifarişli yayım xidmətlərinin kabel, İPTV, OTT, mobil TV və peyklə kodlanmış yayım siqnalları vasitəsilə retranslyasiyasını həyata keçirən fiziki və ya hüquqi şəxsdir. Həmçinin, təqdim edilən cavadehin öz saytındakı məlumatlardan da görünür ki, Cavabdeh MMC abunəçilərinə bir sıra xidmətlər, o cümlədən İPTV xidməti göstərir, bununla da o telekanalların və dolayısı ilə də audiovizual əsərlərin retranslyasiyasını həyata keçirir. Cavabdehin rəsmi saytında kanalların istifadəsinə görə nəzərdə tutulan abunə haqqı da öz əksini tapmışdır. Cavabdehin bu mübahisə ilə əlaqədar göndərdiyi məktublardan da onun retranslyasiya fəaliyyətini həyata keçidiyi aydın görünür. Belə ki, cavabdehin iddiaçıya göndərdiyi 25 may 2023-cü il tarixli məktubda onun "xxxx" MMC və "xxxx" MMC kimi bir neçə şirkətlərlə televiziya kanallarının kabel şəbəkələri ilə yayımlanması ilə əlaqədar əməkdaşlıq etdiyi qeyd olunmuşdur. Həmçinin, cavabdeh 11 sentyabr 2023-cü il tarixli məktubunda “Connect TV”-nin standart paketinin transmissiyası ilə məşğul olduğunu bildirmişdir. Bütün bunlardan görünür ki, cavabdeh TV paketlərinin abunəçilərə təqdim edilməsindən gəlir əldə edir. TV kanallarında audiovizual əsərlər yayımlanır və bununla cavabdeh audiovizual əsərlərin retranslyasiyasını həyata keçirdiyinə görə audiovizual əsər müəlliflərinə qonorar ödəməlidir. Cavabdeh öz etirazında bildirir ki, guya qanunvericilikdə müəllifin əsərdən istifadəyə müstəsna hüququ kimi “retranslyasiyanı qadağan etmək” hüququ nəzərdə tutulmamışdır. Lakin, “Müəlliflik hüququ və əlaqəli hüquqlar haqqında” Qanunun 15.2-ci maddəsindən görünür ki, müəllif öz əsərindən istifadəyə müstəsna hüquq kimi əsərinin kabellə (kabel, naqil və ya digər oxşar vasitələrlə) bildirişinin həyata keçirilməsinə icazə verə və buna qadağa qoya bilər. Göründüyü kimi, müəllif öz əsərinin kütləyə ilkin və təkrar bildirişinə icazə vermək və həmçinin bunu qadağan etmək kimi hüquqlara malikdir. Bundan əlavə, cavabdeh etirazında əqli mülkiyyət hüquqlarını pozan məlumatları yayımlanmasına görə özünün deyil, audiovizual yayımçısının məsuliyyət daşıdığını bidirmişdir. Lakin, qeyd etmək lazımdır ki, bu mübahisə üzrə cavabdehin məsuliyyəti-əqli mülkiyyət hüquqlarını pozan məlumatların yayımlanmasına görə yaranmamışdır. Cavabdehin qanunazidd davranışı audiovizual əsər müəlliflərinə qonorar ödəmədən retranslyasiya fəaliyyətini həyata keçirməsində özünü göstərir. Cavabdeh etirazında, əsassız olaraq “zərərin miqdarının hesablanmasının hüquqi əsasının da iddia ərizəsində göstərilmədiyini” qeyd etmişdir. Buna cavab olaraq, bildirmək lazımdır ki, təqdim edilən iddia ərizəsində bu məsələ əsaslandırılmışdır. Belə ki, Nazirlər Kabinetinin 20 oktyabr tarixli 2017-ci il qərarında “Ədəbiyyat və incəsənət əsərlərinin kütləvi ifasına görə müəllif qonorarının minimum miqdarı”nın 5-ci Bölməsinin 37-ci və 38-ci hissələrində müəllif qonorarının minimum miqdarı olaraq istifadəçinin hesabat ayı üçün nəzərdə tutulan ümumi büdcəsindən reklamdan, sponsordan və digər mənbələrdən daxil olmaların 0,5 faizi müəyyən edilir. İddia tələbinin konkret məbləğlə ifadə olunmasınının zəruruiliyini nəzərə alaraq, iddia tələbində məbləğ 36000 manat müəyyən edilmişdir. Bu məbləğin hesablanmasının əsası kimi bildirilir ki, Gildiyanın digər operatorlarla bağladığı analoji müqavilələrdə nəzərdə tutulan məbləğlərin orta qiymətini nəzərə alaraq, analoji iş üzrə 07 fevral 2023-cü il tarixində qəbul edilmiş 2-2(102)70/2023 nömrəli Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin qərarında Gildiyaya ödənilməli olan aylıq orta məbləğ 1500 (min beş yüz) manat olaraq müəyən edilmişdir. Bunu nəzərə alaraq Gildiya - cavabdeh tərəfindən də aylıq 1500 (min beş yüz) manat olmaqla, son 2 illlik müddət üçün ümumilikdə 36000 (otuz altı min) manat məbləğində qonorar ödənilməsinə dair hazırkı iddia tələbini irəli sürmüşdür.
18. İş üzrə 10 yanvar 2024-cü ildə keçirilən məhkəmə hazırlıq iclasında mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələblər irəli sürməyən üçüncü şəxs Azərbaycan Respublikası Əqli Mülkiyyət Agentliyinin nümayəndəsi Nümayəndə3 tərəfindən iddiaçı “Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyası” İctimai Birliyinin Cavabdehnə qarşı “pul tələbi və retranslyasiyanın qadağan edilməsi” tələbi barədə iddia ərizəsinə dair kommersiya işi üzrə məhkəməyə təqdim olunan 10 yanvar 2024-cü il tarixli yazılı Mülahizədə göstərilmişdir ki, “Müəlliflik hüququ və əlaqəli hüquqlar haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun (bundan sonra-Qanun) 41-ci maddəsinin 1-ci hissəsinə əsasən, “müəlliflərin və əlaqəli hüquqların sahiblərinin əmlak hüquqlarının təmin edilməsini fərdi qaydada həyata keçirmək praktik olaraq mümkün olmadıqda (kütləvi ifa, o cümlədən radio və televiziyada; mexaniki, maqnit və s. yazılma üsulu ilə surətçıxarma, reprosurətçıxarma və başqa hallar) müvafiq qanunvericiliyə uyğun olaraq göstərilən şəxslərin əmlak hüquqlarını kollektiv əsasda idarə edən təşkilatlar yaradıla bilər. Onlar müvafiq qaydada dövlət qeydiyyatına alınırlar. Həmin təşkilatlara qanunvericiliklə mədəniyyət təşkilatlarına verilən güzəştlər şamil edilir”. İddiaçı “Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyası” İctimai Birliyi (bundan sonra-Gildiya) də Qanunun 41-ci maddəsinin müddəalarına uyğun olaraq yaradılmış və 1999-cu ildə Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyində dövlət qeydiyyatından keçmişdir. Gildiya müvafiq qaydada təsdiq edilmiş Nizamnaməsinə uyğun olaraq, “yaradıcı əməyi ilə audiovizual sənət əsəri yaradan, müəllif və əlaqəli hüquqların obyektlərinə müəllif hüquqlarına malik olan Azərbaycan Respublikasının vətəndaşları professional kino və televiziya filmlərinin rejissorları tərəfindən yaradılmışdır”, audiovizual əsər müəlliflərinin əmlak hüquqlarının kollektiv əsasda idarəçiliyini həyata keçirir və audiovizual əsərlərdən istifadəyə görə qonorarı yığır və hüquq sahiblərinə çatdırır. Qanunun 41-ci maddəsinin 3-cü hissəsinə əsasən “dövlət qeydiyyatına alınmış əmlak hüquqlarını kollektiv əsasda idarə edən təşkilatlar müvafiq icra hakimiyyəti orqanının yaratdığı qurumda qeydiyyatdan (akkreditasiyadan) keçirlər”. Gildiya Qanunun 41-ci maddəsinin 3-cü hissəsinə və Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 22 sentyabr 2011-ci il tarixli 149 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Müəlliflərin və əlaqəli hüquqların sahiblərinin əmlak hüquqlarını kollektiv əsasda idarə edən təşkilatların qeydiyyatdan (akkreditasiyadan) keçirilməsi Qaydaları”na (bundan sonra-Qaydalar) uyğun olaraq, Əqli Mülkiyyət Agentliyində qeydiyyatdan (akkreditasiyadan) keçmişdir. Gildiyanın fəaliyyət növü:-“audiovizual əsər müəlliflərinin əmlak hüquqlarının kollektiv əsasda idarə edilməsi”; təşkilatda təmsil olunan hüquq sahiblərinin kateqoriyası:-“audiovizual əsər istehsalçıları və müəllifləri (quruluşçu rejissor, ssenari müəllifi, quruluşçu rəssam, quruluşçu operator, filmin bəstəkarı); hüquqların verildiyi ərazi “Azərbaycan Respublikası və müqavilələr üzrə verilmiş hüquqlar əsasında Azərbaycan Respublikasının hüdudlarından kənar” və fəaliyyət dairəsi “efir, kabel və retranslyasiya yolu yayım, Əqli Mülkiyyət Agentliyinin tabeliyində olan Əqli Mülkiyyət Hüquqlarının Təminatı Mərkəzi ilə birgə şəxsi məqsədlər üçün audiovizual əsərin gəlir götürmədən surətinin çıxarılmasına görə audiovizual əsər müəlliflərinin, ifaçılarının və istehsalçılarının qonorar almaq hüququnun həyata keçirilməsi” müəyyən edilmişdir. Gildiya, həmçinin Beynəlxalq Müəllif və Bəstəkar Cəmiyyətləri Konfederasiyasının (CİSAC) üzvüdür və həmin təşkilatda üzvlükdən irəli gələn öhdəliklərinə uyğun olaraq, həm də xarici müəlliflərin audiovizual əsərlərindən ölkəmizin ərazisində istifadəyə, o cümlədən retranslyasiyaya görə müəllif qonorarını yığır və hüquq sahiblərinə çatdırır. Hazırda CİSAC-da 121 ölkəni təmsil edən 239 müəllif cəmiyyəti birləşib. Bu cəmiyyətlər musiqi, ədəbi, audiovizual, qrafik və tətbiqi incəsənət əsərləri yaradan 2,5 milyon nəfərdən çox müəllifin maraqlarını təmsil edirlər. Gildiya özlərinin əmlak hüquqlarının idarəçiliyini onlara həvalə etmiş müəllifləri və ya digər hüquq sahiblərini, eləcə də CİSAC-a üzv olan 121 ölkəni təmsil edən 239 müəllif cəmiyyətinin üzvləri olan xarici ölkə müəlliflərini təmsil edə və onların hüquqlarının müdafiəsi məqsədi ilə məhkəməyə və ya digər təşkilatlara müraciət edə bilər. İİİ). Qanunun 6-cı maddəsinə əsasən “audiovizual əsərlər (kino, tele və videofilmlər, slayd filmlər, dia filmlər və başqa kino və teleəsərlər)” müəlliflik hüququnun obyektidir. Qanunun 12-ci maddəsinə əsasən, audiovizual əsərin şərikli müəllifləri olan quruluşçu rejissor; ssenari müəllifi; quruluşçu rəssam; quruluşçu operator və bəstəkarın Qanunun 15-ci maddəsinin 1-ci hissəsinə əsasən əsərdən hər hansı formada və üsulla istifadə etməyə müstəsna hüququ, eləcə də həmin maddənin 4-cü hissəsinə əsasən əsərdən istifadənin hər növünə görə müəllif qonorarı almaq hüququ vardır (qonorar almaq hüququ). Qanunun 12-ci maddəsinin 4-cü hissəsinin normasına görə “audiovizual əsərin müəlliflərinin audiovizual əsərin orijinalının və ya nüsxələrinin kommersiya məqsədi ilə kirayəyə verilməsinə və ya digər üsullarla istifadə edilməsinə görə qonorar almaq hüququ vardır. Həmin qonorar bu əsərə hüquq sahibi və ya əmlak hüquqlarını kollektiv əsasda idarə edən təşkilatlarla istifadəçi arasında bağlanmış müqavilədə nəzərdə tutulan şərtlərə uyğun olaraq ödənilir”. Müqavilədə əsərdən istifadə üsulları (belə müqavilə üzrə verilən konkret hüquqlar), hüquqların verildiyi müddət və ərazi, qonorarın məbləğlərinin və ya əsərdən istifadənin hər növünə görə qonorarın məbləğlərinin müəyyən edilməsi qaydaları, ödəniş qaydaları və müddəti, həmçinin tərəflərin mühüm hesab etdikləri digər şərtlər öz əksini tapmalıdır (Qanunun 31ci maddəsi). Qanunun 42-ci maddəsinin 1-ci hissəsinə əsasən əmlak hüquqlarını kollektiv əsasda idarə edən təşkilatlar öz səlahiyyətlərinə uyğun olaraq aşağıdakı funksiyaları həyata keçirir: 1) lisenziya verilən hallarda istifadəçi ilə qonorarın məbləğlərini və başqa şərtləri razılaşdırır; 2) idarə edilməsi ilə məşğul olduğu hüquqlardan istifadə üçün istifadəçilərə lisenziya verir; 3) lisenziya vermədən qonorar yığılması ilə məşğul olduğu hallarda (bu Qanunun 12-ci maddəsinin 4-cü hissəsi, 17-ci maddəsinin 3-cü hissəsi və 37ci maddəsinin 1-ci hissəsi) istifadəçilərlə qonorarın məbləğlərini razılaşdırır; 4) lisenziya üzrə və (və ya) bu hissənin 3-cü bəndində nəzərdə tutulmuş qonorarı yığır; 5) yığılmış qonorarı onun təmsil etdiyi müəlliflik hüququnun və əlaqəli hüquqların sahibləri arasında bölüşdürür və ödəyir; 6) idarə etdiyi hüquqların qorunması üzrə vacib olan digər hüquqi hərəkətləri edir; 7) müəlliflik hüququnun və əlaqəli hüquqların sahiblərinin verdiyi səlahiyyətlərə uyğun olaraq digər işləri həyata keçirir. Qanunun 42-ci maddəsinin 2-ci hissəsinə uyğun olaraq, "əmlak hüquqlarını kollektiv əsasda idarə edən təşkilatların əsərlərdən və əlaqəli hüquqların obyektlərindən istifadə edən şəxslərdən istifadə edilən əsərlər və gəlirləri haqqında müvafiq qaydada təsdiq olunmuş proqram və digər sənədlər almaq, həmçinin müəyyən olunmuş müddətdə qonorarı ödəməyi tələb etmək hüququ vardır”. Qanunun 43-cü maddəsinin 2-ci hissəsinə əsasən əmlak hüquqlarını kollektiv əsasda idarə edən təşkilatlara əsərlərindən və əlaqəli hüquqların obyektlərindən istifadəyə görə qonorarı (42-ci maddənin 1-ci hissəsinin 4-cü bəndi) yığmaq səlahiyyəti verməmiş müəlliflik hüququnun və əlaqəli hüquqların sahiblərinin onlara çatası qonorarı tələb etmək, həmçinin özlərinin bu təşkilat tərəfindən istifadəyə verilmiş əsərlərinin və əlaqəli hüquqların obyektlərini lisenziyadan çıxarmağı tələb etmək hüququ vardır. Qanunun göstərilən normasına əsasən Gildiya qonorarı yığmaq səlahiyyəti verməmiş audiovizual əsər müəlliflərinin də qonorarını yığıb onlara çatdırılması ilə məşğul olmalıdır. Qanunun 45-ci maddəsinə əsasən müəlliflik hüququnun və əlaqəli hüquqların sahibləri hüquqları pozulduğu halda öz hüquqlarının müdafiəsi üçün məhkəməyə müraciət edə və hüquq pozuntusuna yol verən şəxsdən zərərin ödənilməsi, yaxud gəlirin tutulması əvəzinə 110 manatdan 55 min manatadək məbləğdə kompensasiya tələb edə bilərlər. Qeyd edilən maddənin 4-cü bəndinə əsasən məhkəmə hüquq pozuntusu faktı sübut edildikdə vəkilə ödənilən haqq da daxil olmaqla, hüquq sahibinin çəkdiyi ağlabatan xərclərin ödənilməsi barədə qərar çıxarmaq hüququna malikdir. Məhkəmə, həmçinin hüquq pozuntusuna yol vermiş şəxs tərəfindən pozuntulara görə müəllifə (digər hüquq sahibinə) kompensasiya ödənilməsinə dair qərar çıxara bilər. Qanunun 47-ci maddəsinə əsasən müəlliflik hüquqlarının pozulması qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada mülki, inzibati və cinayət məsuliyyəti yaradır. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 may 1997-ci il tarixli 38 nömrəli Qərarı (bundan sonra-Qərar) ilə təsdiq edilmiş “Ədəbiyyat və incəsənət əsərlərinin kütləvi ifasına görə müəllif qonorarının minimum miqdarı” adlanan 3 nömrəli Əlavəsinin 38-ci hissəsinə əsasən “audiovizual əsərlərin kabel televiziyası ilə (o cümlədən, retranslyasiya üsulu ilə) yayımlanmasına görə” minimum məbləğ kimi “0,5 faizlə (istifadəçinin hesabat ayı üçün nəzərdə tutulan ümumi büdcəsindən reklamdan, sponsordan və digər mənbələrdən daxil olmalarla)” müəyyən edilmişdir. Həmin Əlavənin “Vİ. Audiovizual əsərlərin efir yayımı televiziyası və kabel televiziyası ilə (o cümlədən, retranslyasiya üsulu ilə) yayımlanmasına görə alınan qonorarın yaradıcı heyət arasında bölünməsi”nin Qeydlərinə uyğun olaraq: “1. Azərbaycan Respublikasının ərazisində audiovizual əsərlərin efir və kabel (o cümlədən, retranslyasiya yolu ilə) televiziyası ilə yayımlanmasını, müxtəlif daşıyıcılarda tirajlanmasını və yayılmasını (satış və kirayəyə verməklə), həmçinin kütləvi nümayişini həyata keçirən tabeliyindən və mülkiyyət formasından asılı olmayaraq bütün hüquqi və fiziki şəxslər müəllif qonorarı ödəyirlər. Audiovizual əsərlərdən istifadəyə görə müəlliflərə çatacaq qonorarın yığılması və bölüşdürülməsi audiovizual əsər müəlliflərinin əmlak hüquqlarını kollektiv əsasda idarə edən təşkilat və (və ya) qanunvericilikdə nəzərdə tutulan hallarda müəlliflərin və digər hüquq sahiblərinin əmlak hüquqlarının kollektiv əsasda idarə edilməsi funksiyasını yerinə yetirən Agentlik tərəfindən həyata keçirilir. Müəllif qonorarının ödəyiciləri istifadəsinə icazə aldığı audiovizual əsərlərin qeydiyyatını, hesabat dövründə hər bir əsərdən istifadəyə görə əldə edilən gəlirin uçotunu aparmalıdırlar. Ödəyicilər müəllif qonorarı ödəməklə yanaşı, audiovizual əsərlərin müəlliflərinin əmlak hüquqlarını kollektiv əsasda idarə edən təşkilata və (və ya) qanunvericilikdə nəzərdə tutulan hallarda müəlliflərin və digər hüquq sahiblərinin əmlak hüquqlarının kollektiv əsasda idarə edilməsi funksiyasını yerinə yetirən Agentliyə hesabat dövründə istifadə etdikləri əsərlərin siyahısını (müəlliflərin adı və hər əsərdən istifadəyə görə əldə edilən gəlirin miqdarı ayrı-ayrılıqda göstərilməklə) təqdim etməlidirlər. Audiovizual əsər müəlliflərinin əmlak hüquqlarını kollektiv əsasda idarə edən təşkilat hər bir əsərin istifadəsinə görə aldığı qonorarı Vİ bölmədə göstərilən nisbətdə bölməyi və müəlliflərə (hüquqi varislərə) çatdırmağı təmin edir. Göründüyü kimi, qanunda audiovizual əsər müəlliflərin müəllif qonorarı alması, həmin qonorarın çatdırlması imperativ olaraq xüsusi norma kimi müəyyən edilmiş və Qərarda minimum kimi müəyyən edilmiş məbləğin göstərilməsi isə həmin normanın hüquqi baxımdan tamamlanması, o cümlədən həmin münasibətlərin müfəssəl şəkildə tam tənzimlənməsinin əyani sübutudur. Bildirilir ki, qanunvericiliyin yuxarıda göstərilən müddəalarına uyğun olaraq, müəlliflərin və əlaqəli hüquq sahiblərinin əmlak hüquqlarını kollektiv əsasda idarə edən təşkilat olan Gildiya ilə istifadəçi Cavabdeh MMC arasında “audiovizual əsərlərin kabel televiziyası ilə (o cümlədən, retranslyasiya üsulu ilə) yayımlanmasına görə” müqavilə bağlanılmalı və həmin Əlavədə minimum məbləğ kimi müəyyən edilmiş qonorar ödənilmədir. Müəllif qonorarının ödənilməsindən boyun qaçırılması qanunvericiliyin tələblərinin pozulması deməkdir və buna görə də müvafiq olaraq mülki, inzibati və cinayət məsuliyyəti nəzərdə tutulur. Qanunun 2-ci maddəsinə əsasən, “Müəlliflik hüququ və əlaqəli hüquqlar” haqqında Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasından, Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsindən, bu qanundan, digər müvafiq normativ hüquqi aktlardan və Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrdən ibarətdir və Azərbaycan Respublikasının iştirakçısı olduğu beynəlxalq müqavilələrdə müəyyən edilmiş qaydalar bu Qanunla müəyyən edilmiş qaydalardan fərqli olduqda, beynəlxalq müqavilənin qaydaları tətbiq edilir”. Azərbaycan Respublikasının tərəfdaş çıxdığı “Ədəbi və bədii əsərlərin qorunması haqqında” Bern Konvensiyasının 2-ci maddəsinin 1-ci hissəsinə əsasən, "Ədəbi və bədii əsərlər" termini hansı üsulla və formada ifadə olunmasından asılı olmayaraq - ədəbiyyat, elm və incəsənət sahəsində bütün əsərləri, o cümlədən...kinematoqrafiya əsərlərini, kinematoqrafiyaya analoji üsullarla ifadə olunan əsərlər onlara bərabər tutulun əsərləri... əhatə edir. Həmin Konvensiyanın 11bis maddəsinin 1-ci hissəsinin 2-ci bəndinə görə, “Ədəbi və bədii əsərlərin müəllifləri istər naqillə, istərsə də naqilsiz rabitə vasitəsi ilə təkrar efirə verilən əsərin istənilən kütləvi bildirişinə, əgər belə bildiriş ilkin yox, başqa təşkilat vasitəsi ilə həyata keçirilirsə icazə vermək müstəsna hüququndan istifadə edirlər. Göründüyü kimi, Azərbaycan Respublikasının tərəfdaş çıxdığı beynəlxalq müqavilə ilə də, ilkin olmayan başqa təşkilat tərəfindən istər naqillə, istərsə də naqilsiz rabitə vasitəsi ilə təkrar efirə verilən əsərin istənilən kütləvi bildirişinə müəllif tərəfindən icazə verilməsi barədə müstəsna hüquq öz təsbitini tapmışdır. Gildiya kollektiv idarəetmə təşkilatı kimi fəaliyyət seqmentinə uyğun olan müəlliflərin əsərlərindən müəllif qonorarı ödənilmədən qanunsuz istifadənin qarşısını almaq hüququna malikdir və iddiaçı tərəfin məhkəmədə qaldırdıqları iddia tələbi- tam qanuni və əsaslıdır. Digər tərəfdən, “Media haqqında” Qanunun 20.1-ci maddəsinə əsasən, “Müəlliflik hüququ və əlaqəli hüquqların obyektlərindən mediada istifadəyə “Müəlliflik hüququ və əlaqəli hüquqlar haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tələblərinə əməl edilməklə yol verilir.” Həmçinin, Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 30-cu maddəsinə əsasən, “Hər kəsin əqli mülkiyyət hüququ vardır. Müəlliflik hüququ, ixtiraçılıq hüququ və əqli mülkiyyət hüququnun başqa növləri qanunla qorunur.” Konstitusiyanın 147-ci maddəsinin 1-ci hissəsinə əsasən, “Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası Azərbaycan Respublikasında ən yüksək hüquqi qüvvəyə malikdir.” Eyni zamanda Konstitusiyanın 149-cu maddəsinin 3-cü hissəsinə əsasən, “Qanunlar Konstitusiyaya zidd olmamalıdır.” Buna görə də, Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının əsas insan hüquq və azadlıqlarının öz əksini tapdığı Bölməsində müəyyən olunmuş “əqli mülkiyyət” hüquqlarının hər hansı bir qanun və ya normativ hüquqi aktla məhdudlaşdırılması mümkün deyildir. Audiovizual əsərlərdən istifadəyə görə istifadəçilər tərəfindən qonorar ödənilməməsi isə-müəlliflər, o cümlədən xarici müəlliflər arasında ciddi narazılıq yaradır və bu məsələ artıq beynəlxalq tədbirlərdə müzakirə predmetinə çıxarılır. Bu da Azərbaycanın dünyada artan imicinə xələl gətirə bilər.
19. Məhkəmə iclasında iddiaçının nümayəndələri iddia tələbini müdafiə edib, iddia ərizəsində yazılanlara uyğun izahatlar verərək, iddia tələbinin təmin olunması və Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 20 oktyabr 2017-ci il tarixli 466 nömrəli Qərarına əsasən Cavabdehndən son 2 il üzrə, yəni 13 noyabr 2021-ci il tarixindən 13 noyabr 2023-cü ilədək olan dövr ərzində, audiovizual əsərlərin müəllif qonorarı ödəmədən qanunazidd olaraq retranslyasiyasını həyata keçirdiyinə görə hər ay üçün 1500 manat olmaqla, ümumilikdə 36000 manat məbləğində qonorarın və mediasiya ilə əlaqədar ödənilmiş 210 manat məbləğində xidmət haqqının əvəzinin alınaraq iddiaçının xeyrinə ödənilməsi və eyni zamanda, iddiaçı ilə müqavilə bağlananadək cavabdeh tərəfindən “Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyası” İctimai Birliyinə üzv müəlliflərin audiovizual əsərləri üzrə televiziya kanallarının retranslyasiyasının həyata keçirilməsinin qadağan edilməsi barədə qətnamə qəbul olunmasını xahiş etmişlər.
20. Məhkəmə iclasında cavabdehin nümayəndəsi iddia tələbini qəbul etmədiyini bildirib, “iddia tələbinə qarşı yazılı Etirazda” yazılanlara uyğun izahat verərək, əsassız olduğu üçün iddiaçının cavabdehə qarşı “pul tələbi və retranslyasiyanın qadağan edilməsi” barədə iddia tələbinin təmin edilməməsi haqqında qətnamə qəbul olunmasını xahiş etmişdir.
21. 10 yanvar 2024-cü ildə keçirilmiş məhkəmə hazırlıq iclasında mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələblər irəli sürməyən üçüncü şəxs Azərbaycan Respublikası Əqli Mülkiyyət Agentliyinin nümayəndəsi Nümayəndə3 hazırkı mübahisə ilə əlaqədar məhkəməyə 10 yanvar 2024-cü il tarixli yazılı Mülahizə təqdim edərək, iddiaçının cavabdehə qarşı “pul tələbi və retranslyasiyanın qadağan edilməsi” tələbi barədə iddiasının qanuni və əsaslı hesab etdiyini bildirmişdir.
22. Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsinin e-2-2(119)-80/2024 nömrəli, 06 fevral 2024-cü il tarixli qətnaməsi ilə (hakim Zülfüqar Sadiqov) iddianın qismən təmin edilməsi, Cavabdehndən audiovizual əsərlərin retranslyasiyasının həyata keçirilməsi ilə əlaqədar 15750 (on beş min yeddi yüz əlli) manat məbləğində pul və mediasiya ilə əlaqədar ödənilmiş xidmət haqqının 105 (yüz beş) manat hissəsi olmaqla, cəmi 15855 (on beş min səkkiz yüz əlli beş) manat məbləğində pul vəsaitinin iddiaçı “Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyası” İctimai Birliyinin xeyrinə tutulması, Cavabdehnə müqavilə bağlayanadək iddiaçı “Azərbaycan Professonal Kinorejissorlar Gildiyası” İctimai Birliyinə üzv müəlliflərin audiovizual əsərləri üzrə televiziya kanallarının retranslyasiyasının həyata keçirilməsinin qadağan edilməsi, iddianın qalan hissədə təmin edilməməsi, Cavabdehndən dövlət nəfinə 137,25 (yüz otuz yeddi manat 25 qəpik) manat məbləğində dövlət rüsumunun tutularaq, Dövlət Büdcəsinə ödənilməsi qət edilmişdir.
23. Birinci instansiya məhkəməsi gəldiyi nəticəni onunla əsaslandırmışdır ki, maddi hüquq normalarının tələblərinə müvafiq olaraq, Cavabdeh MMC-nin iddiaçı “Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyası” İctimai Birliyi ilə müvafiq müqavilə bağlamadan iddiaçı “Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyası” İctimai Birliyinə üzv müəlliflərin audiovizual əsərləri üzrə televiziya kanallarının retranslyasiyasını həyata keçirməsi müəllif hüquqlarının pozulması ilə nəticələndiyindən, iddia həmin hissədə təmin olunmalı və Cavabdehnə müqavilə bağlayanadək iddiaçı “Azərbaycan Professonal Kinorejissorlar Gildiyası” İctimai Birliyinə üzv müəlliflərin audiovizual əsərləri üzrə televiziya kanallarının retranslyasiyasının həyata keçirilməsi qadağan edilməlidir. Məhkəmə, iddianın “Cavabdehndən 13 noyabr 2021-ci il tarixindən 13 noyabr 2023-cü ilədək olan dövr (son 2 il) ərzində audiovizual əsərlərin müəllif qonorarı ödəmədən, qanunazidd olaraq retranslyasiyasını həyata keçirdiyinə görə hər ay üçün 1500 (min beş yüz) manat olmaqla, ümumilikdə 36000 (otuz altı min) manat məbləğində qonorarın alınaraq iddiaçının xeyrinə ödənilməsi” hissəsini qismən əsaslı hesab etmiş və qeyd etmişdir ki, Cavabdeh MMC-yə Azərbaycan Respublikası ərazisində kabel, İPTV, OTT, mobil TV yayımını həyata keçirilməsi üçün nəzərdə tutulan "Universal platforma operatoru" lisenziyası 26 dekabr 2022-ci ildə verilmişdir. Məhkəmə araşdırması zamanı cavabdehin 26 dekabr 2022-ci ildən etibarən hər hansı bir müqavilə bağlamadan televiziya kanallarının retranslyasyası ilə məşğul olması faktı təsdiq olunsa da, onun məhz 13 noyabr 2021-ci il tarixindən etibarən televiziya kanallarının retranslyasyası ilə məşğul olması sübut olunmamışdır. Belə olan halda isə iddiaçının iddia tələbində göstərdiyi 13 noyabr 2021-ci il tarixindən deyil, Cavabdeh MMC-yə Azərbaycan Respublikası ərazisində 26 dekabr 2022-ci il tarixli UPO- 014 qeydiyyat nömrəli "Universal platforma operatoru" lisenziyası verildiyi tarixdən, yəni 26 dekabr 2022-ci ildən Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 218.3-cü maddəsinin tələblərinə müvafiq olaraq iddia tələbində qeyd olunan 13 noyabr 2023-cü ilədək olan dövr ərzində müəllif qonorarını ödəmədən audiovizual əsərlərin retranslyasiyasını həyata keçirdiyinə görə hər ay üçün 1500 (min beş yüz) manat hesablanmaqla, ümumilikdə 10 ay 15 gün üçün cəmi 15750 (on beş min yeddi yüz əlli) manat məbləğində (1500 x 10 ay + 15 gün=15750 manat) pul vəsaiti iddiaçı “Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyası” İctimai Birliyinin xeyrinə tutulmalıdır.
24. Məhkəmə gəldiyi nəticəni Mülki Məcəllənin 2.3, 5.3, 560, “Müəlliflik hüququ və əlaqəli hüquqlar haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunun 6, 12.4, 41, 42, 43.2, 45.1, 45.2, 45.5, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 may 1997-ci il tarixli 38 saylı qərarı ilə təsdiq edilmiş “Ədəbiyyat və incəsənət əsərlərinin kütləvi ifasına görə müəllif qonorarının minimum miqdarı” adlanan 3 saylı Əlavəsi, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 20 oktyabr 2017-ci il tarixli 466 nömrəli Qərarı, “Dövlət rüsumu haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 8.1.3, 9.1-1, “Mediasiya haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 36.5, Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 14.2, 77.1, 88, 106.1, 106.3, 217.3, 217.4, 218.3, 119.1, 119.2-ci maddələri ilə əsaslandırmışdır.
25. Qətnamədən cavabdeh apellyasiya şikayəti verərək, qətnamənin ləğv edilməsi və iddia tələbinin təmin edilməməsi barədə yeni qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
26. Apellyasiya şikayətinin və ona qarşı etirazın dəlilləri, məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları a) Apellyasiya şikayətinin dəlilləri: - Birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən qərar qəbul edilərkən prosessual hüquq normalarının çoxsaylı pozuntularına yol verilmişdir və bu pozuntular nəticəsində düzgün olmayan qətnamə qəbul edilmişdir. Belə ki, cavabdeh məhkəmə elektron sisteminə müxtəlif məktublar yerləşdirərək bildirsə də ki, Cavabdeh MMC televiziya yayımı ilə məşğul olmur, yalnız “Connect TV”-nin standart paketinin transmissiyası (ötürməsi) ilə məşğul olmuşdur və bu barədə müqavilə vardır, məhkəmə bu halı nəzərdən qaçırmış və bu istiqamətdə heç bir araşdırma aparmamışdır. Halbuki, məhkəmə həmin müqaviləni tələb etməli olduğu halda tələb etməmişdir. Hansı ki, Cavabdeh MMC ilə "xxxx" QSC arasında olan xx.xx.2023-cü il tarixli, 02/10/23 saylı müqavilənin predmetindən də görünür ki, cavabdeh yalnız “Connect TV”-nin standat paketinin transmissiyası ilə məşğuldur. Bu isə əslində faktiki olaraq xidmət hüququnun başqa şəxsə ötürülməsidir. Düzdür Azərbaycan Respublikası Audiovizual Şurasının xx.xx.2022-ci il tarixli, UPO-014 saylı Xüsusi Lisenziyasına əsasən Cavabdeh MMC universal platforma operatorudur və kabel, İPTV, OTT və mobilTV yayımı kimi yayım üsullarını həyata keçirə bilər. Amma buna baxmayaraq Cavabdeh MMC yalnız internet provayder fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdur. Yəni Cavabdeh MMC-nin universal platforma operatoru olmasına dair Xüsusi Lisenziyasının olması onun kabel, İPTV, OTT və mobil TV yayımı kimi fəaliyyət növləri ilə məşğul olması anlamına gəlmir. Bu iddia tələbi kiminsə taksi fəaliyyətinə icazəsi olduğu halda, onun dülgərliklə məşğul olmasının qadağan olmasına oxşayır. Məhkəmə qətanamədə sənədlərə qiymət verən zaman Cavabdeh MMC-nin 13 aprel 2018-ci ildən ********** nömrəli VÖEN alaraq, internet provayderi kimi fəaliyyət göstərdiyini qeyd etmişdir. Həm də cavabdehin ofisi və yerləşdiyi yer buna imkan vermir ki, universal platforma operatoru kimi fəaliyyət göstərə. Yənin bunun üçün daha güclü texniki vasitələr lazımdır. Bundan başqa, bütün TV yayımçılarının MilliÜn və sairə bu kimi ödəniş aparatlarında ödəniş bölmələri vardır. Lakin Cavabdeh MMC-nin isə heç bir ödəniş aparatında TV yayımçılığı ilə bağlı bölmə yoxdur. Yəni məhkəmə qətnaməsində 15750 manat pulu iddiaçının xeyrinə tutarkən, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 20 oktyabr 2017-ci il tarixli 466 nömrəli Qərarına əsaslanaraq tutmuşdur. Belə ki, həmin qərarda qeyd olunmuşdur ki, “Ədəbiyyat və incəsənət əsərlərinin kütləvi ifasına görə müəllif qonorarının minimum miqdarı” ilə bağlı V-ci bölməsinin 2.4.5-ci bəndinə əsasən, audiovizual əsərlərin kabel televiziyası ilə (o cümlədən retranslyasiya üsulu ilə yayımlanmasına görə) 0,5 faiz (istifadəçinin hesabat ayı üçün nəzərdə tutulan ümumi büdcəsindən, reklamdan, sponsordan və digər mənbələrdən daxil olmalarla) audiovizual əsər müəlliflərinə qonorar ödənilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Cavabdeh ötürücü rol oynadığından bu iş üzrə cavabdeh əsl cavabdehlə əvəz olunmalı idi. Yəni bu iş üzrə əsl cavabdeh "xxxx" QSC olmalı idi. - iddiaçı iddia ərizəsinə sübut kimi Cavabdeh MMC-nin vebsaytından çıxarışlar təqdim edərək bildirmişdir ki,Cavabdeh MMC təkraryayım şirkəti kimi 204 sayda yerli, türk və rus kanalları təkrar yayımlaması barədə elan vermişdir. Əfsuslar olsun ki, məhkəmə də bu halı təsdiq etmişdir. Yəni cavabdeh öz vebsaytında o məlumatları mövcud lisenziyasına əsasən gələcək fəaliyyəti üçün qeyd etmişdir. Lakin faktiki olaraq özünün təkraryayımçı xidmətini mövcud müqaviləyə əsasən "xxxx" QSC-yə dövr etmişdir. - universal platforma operatoru – proqramların, o cümlədən sifarişli yayım xidmətlərinin kabel, İPTV, OTT, mobil TV və peyklə kodlanmış yayım siqnalları vasitəsilə retranslyasiyasını həyata keçirən fiziki və ya hüquqi şəxsdir. Universalplatforma operatoru eyni zamanda 2 və daha çox üsulla retranslyasiya həyata keçirə bilər. Universal platforma operatoru müqavilə əsasında istifadəçiyə xarici audio-vizual yayımçıların proqramlarının satışını həyata keçirir. Universal platforma operatoru müqavilə əsasında platforma yayımçısının proqramlarının retranslyasiyasını həyata keçirə bilər. Universal platforma operatoru ümumölkə yerüstü televiziya yayımçılarının proqramlarını ölkə üzrə, regional yerüstü televiziya yayımçılarının proqramlarını isə region üzrə retranslyasiya etmək üçün öz yayım paketlərinə daxil etməlidir. (https://acra.gov.az/az/xeberler/951) Universal platforma operatoru istifadəçiyə müqavilə əsasında təkrar yayımı aparır. Əlavə olunmuş sənədlərdən də görünür ki, Cavabdeh MMC-nin istifadəçiləri ilə müqaviləni "xxxx" QSC bağlamış, İPTV xidmətinə görə xidmət haqqı da "xxxx" QSC-yə köçür. Bundan başqa, adi internet provayder xidməti göstərən bir təşkilatın (Selnet MMC) texniki imkanları onun universal platforma operatoru olmasına imkan verə bilməz. Yəni universal platforma operatoru daha mürəkkəb texniki vasitələrlə həyata keçirilir. Bunu xidmət sahəsinə xüsusi biliyi olan şəxs tərəfindən baxış keçirməklə müəyyən etmək olar. Hazırkı iş üzrə Cavabdeh MMC-nin fəaliyyətinin sənəd üzrə deyil, faktiki olaraq universal platforma operatoru olubolmaması müəyyən olunmalı idi. Bundan başqa, cavabdehin audio-vizual əsərlərin retranslyasiyası fəaliyyətinin olub-olmaması araşdırılmalı idi. Belə olan halda məhkəmə ekspertiza təyin edə və o halları müəyyən edə bilərdi. - birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən mübahisənin qanuni həlli üçün mühüm əhəmiyyəti olan bir sıra hallar aydınlaşdırılmamışdır. Belə ki, birinci instansiya məhkəməsi cavabdehin nümayəndəsinin izahatında qeyd etdiyi Cavabdeh MMC ilə "xxxx" QSC və "xxxx" MMM ilə müqavilələrini tələb etməmiş və bununla bağlı heç bir araşdırma aparmamışdır. b) Apellyasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri İddiaçı apellyasiya şikayətinə qarşı etiraz təqdim etmiş və etiraz onunla əsaslandırılmışdır ki, cavabdeh etirazında universal platforma operatoru kimi lisenziya almasına baxmayaraq, faktiki olaraq bu fəaliyyəti həyata keçirmədiyini bildirir. Cavabdeh MMC universal platforma operatoru kimi Audiovizual Şuradan lisenziya almışdır. Universal platforma operatoru isə retranslyasiya fəaliyətini həyata keçirən şəxsdir. Bu lisenziya olmadan cavabdehin öz şikayətində əsaslandığı müqavilələr üzrə öhdəliklərini həyata keçirməsi qeyri-mümkündür. “Müəlliflik hüququ və əlaqəli hüquqlar haqqında” AR qanunun 12.4 və 15.4 cü maddələrində, Nazirlər Kabinetinin 2017-ci il 20 oktyabr tarixli, 466 saylı qərarında retransliyasiya fəaliyyəyini həyat keçirən şəxslərin audiovizual əsər müəlliflərinə qonorar ödəmək öhdəliyi açıq-aşkar təsbit olunmuşdur. Əgər cavabdeh aldığı lisenziya əsasında fəaliyyət göstərmirsə, bunu sübut etmək onun öhdəsinə düşür. Cavabdeh isə birinci instansiya məhkəməsində ümumiyyətlə heç bir sübut təqdim edə bilməmişdir. Hətta apellyasiya instansiyasına təqdim etdiyi müqavilələri belə o, birinci instansiya məhkəməsinin icraatı zamanı təqdim etməmişdir və apellyasiya şikayətində bu müqavilələrin birinci instansiya məhkəməsinə təqdim edilməməsinin səbəbi əsaslandırılmamışdır. Həmçinin birinci instansiya məhkəməsinə iddiaçının təqdim etdiyi cavabdehin rəsmi saytındakı məlumatlardan da görünür ki, o televiziya kanallarının retranslyasiyasını həyata keçirir. Əgər cavabdeh bu kanalların yayımını həyata keçirmirsə və ya bu cür fəaliyyətdən kommersiya məqsədilə heç bir gəlir əldə etmirsə, onda hansı səbəbdən öz rəsmi saytında bu cür reklam xarakterli məlumatları paylaşır və abunəçilərini də yanıldaraq onların istehlakçı kimi hüquqlarını pozur. Həmçinin, cavabdeh, Əqli Mülkiyyət Agentliyinə göndərdiyi məktubda İP televiziya xidmətləri göstərdiyini etiraf etmişdir. Bu məktub Əqli Mülkiyyət Agentliyi tərəfindən birinci instansiya məhkəməsinə təqdim edilmişdir. Cavabdehin apellyasiya şikayətində göstəridiyi "xxxx" QSC və Delta MMC ilə müqavilələr sadəcə Selnet MMC-nin abunəçilərinə televiziya xidmətlərinin verilməsinə yardım göstərilməsi ilə bağlı texniki məsələlərin həllinə dair bağlanılmış müqavilələrdir. Müqavilələrdən də göründüyü kimi televiziya kanallarının abunəçiyə çatdırılması Selnet MMC-in təqdim etdiyi internet vasitəsilə və Audiovizual şuradan aldığı lisenziya əsasında həyata keçirilir. Bu müqavilələrin hər ikisi Selnet MMC-in müştərilərinə, yəni abunəçilərinə televiziya kanallarının təqdimi xidmətinin göstərilməsinə yönəlmişdir. Bu müqavilələrin bağlanılmasında məqsəd abunəçilərə internetlə yanaşı televiziya xidmətinin də paket halda təqdim edilməsi ilə onları məmnun etmək və abunəçilərin sayını artırmaqdır. Nəticədə yenə də abunəçilərini məmnun edən və yeni abunəçilər cəlb edən, bununla öz gəlirini artıran cavabdeh Selnet MMC-dir. Cavabdehin şikayətində göstərdiyi retransliyasiya fəaliyyətini həyata keçilməsinin müəyyən olunması ilə bağlı ekspertizanın həyata keçirilməsi məsələsi isə çox absurddur. Belə ki, ilk növbədə cavabdeh birinci instansiya məhkəməsində bununla bağlı heç bir vəsatət verməmişdir. Digər tərəfdən isə, işin mahiyyəti təqdim olunan sübutlardan aydın göründüyündən, texniki ekspertizanın həyata keçirilməsinə əsas yoxdur. c) Cavabdehin iddiaçının etirazına qarşı dəlilləri ondan ibarətdir ki, Azərbaycan Professional Kinorejissiorlar Gildiyası tərəfindən məhkəməyə təqdim olunmuş etirazda israrla bildirilir ki, əgər Cavabdeh MMC Audiovizual Şuradan universal platforma üçün lisenziya almışdırsa onun fəaliyyəti Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin xx.xx.2017-ci il tarixli, 466 saylı qərarının təsir altına düşür. Yəni Qanunda nəzərdə tutulmuş ödənişi iddiaçının xeyrinə ödəməlidir. Lakin nəzərdən qaçan nüans ondan ibarətir ki, Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin xx.xx.2017-ci il tarixli, 466 saylı qərarında retransliyasiya fəaliyyətini həyata keçirən şəxsdən söhbət gedir. Yəni bu vəziyyətdə Cavabdeh MMC retransliyasiya fəaliyyətini həyata keçirən şəxs deyil, sadəcə həmin fəaliyyəti həyata keçirmək üçün lisenziyası olan şəxsdir. Lisenziyanın olması hələ həmin fəaliyyəti həyata keçirmək deyil. Bundan sonra iddiaçı etirazında bildirmişdir ki, əgər cavabdeh bu fəaliyyətlə məşğul olmursa bu halı sübut etməlidir. Dolayısı yolla iddiaçı öz iddiasını əsaslandıran zaman özü sübut etməli idi ki, Cavabdeh MMC retransliyasiya fəaliyyətini həyata keçirir. Yeganə arqumenti lisenziyanın olmasıdır. Həmin fəaliyyəti həyata keçirmək üçün xüsusi texniki vasitələr tələb olunur ki, həmin texniki vasitələr nə cavabdehin balasında var, nə də istifadəsində. Bundan başqa cavabdehin məhkəməyə təqdim etdiyi xx.xx.2023-cü il tarixli məktubdan (Bu hala qətnamənin 8-ci səhifəsində istinad olunub) da görünür ki, cavadeh həmin fəaliyyəti hüquqi olaraq “Connect TV”-yə ötürmüşdür. İddiaçı apellyasiya şikayətinə etirazda növbəti arqument kimi onu qeyd etmişdir ki, cavabdeh apellyasiya şikayətinə əlavə etdiyi müqavilələri birinci instansiyada əlavə edilməməsini əsaslandırmamışdır. Bu arqumentə münasibətdə bildirilir ki, cavabdeh xx.xx.2023-cü il tarixli məktubla belə bir razılaşmanın olmasını məhkəməyə bildirmiş, hətta həmin məktubun iddiaçıya göndərilməsini iddiaçı öz məktubunda etiraf etmişdir. Apellyasiya şikayətinin dəlillərindən biri də odur ki, bu məlumatı versələr də, məhkəmə onu araşdırmamışdır. Hansı ki, retranslyasiya fəaliyyətinin başqa şəxsə ötürülməsi barədə fakt bu iş üçün zəruri əhəmiyyət kəsb edən haldır. İddiaçının növbəti arqumenti "xxxx" QSC və "xxxx" MMC ilə olan müqavilələrlə bağlıdır. Bildirir ki, guya həmin müqavilələr abunəçilərə yalnız televiziya xidmətlərinin verilməsinə yardım göstərilməsi ilə bağlı texniki məsələlərin verilməsinə görə bağlanmış müqavilədir. Bu arqumentə münasibətdə bildirilir ki, xx.xx.2020-ci il tarixli 3384 nömrəli müqavilənin 1.1-ci bəndindən görünür ki, bu müqavilə hansısa texniki yardım müqaviləsi deyil, sırf "xxxx" MMC özünə məxsus olan “İPTV” xidmətini Cavabdeh MMC-nin müştəri bazasına satışını nəzərdə tutur. Bundan başqa xx.xx.2023-cü il tarixli, 02/10/23 nömrəli müqavilənin 1-ci bəndinə əsasən "xxxx" QSC özünə məxsus “OTT premium” paketini Cavabdeh MMC-nin müştəri bazasına satışını nəzərdə tutur. Yəni hər iki müqavilədən də açıq aşkar görünür ki, Cavabdeh MMC lisenziya ilə özünə məxsus hüququ (retransliyasiya fəaliyyətini) başqa şəxsə ötürmüşdür. ç) Məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak edən cavabdehin nümayəndəsi və vəkili apellyasiya şikayətinin təmin edilməsini və qətnamənin ləğv edilməsinə dair yeni qətnamə qəbul edilməsini xahiş etdi, əlavə olaraq bildirdi ki, müəssisənin lisenziya əsasında retranslyasiya fəaliyyəti ilə məşğul olmaq hüququ olsa da, müəssisə faktiki olaraq həmin fəaliyyətlə məşğul olmamış, öz hüququnu digər iki müəssisəyə ötürmüşdür. Cavabdehin işçi bazası məhdud olduğuna görə lisenziyada qeyd olunan dörd fəaliyyətdən (İPTV, OTT, mobil TV və internet provayderi) yalnız biri ilə məşğul olmuş, internet provayderi ilə kifayətlənmişlər. Lisenziya verilən zaman dörd fəaliyyət növündən biri verilmir, bu səbəbdən cavabdehin lisenziyasında dörd fəaliyyət növünün hamısı qeyd edilsə də, faktiki olaraq vətəndaşların daha çox ehtiyacı olacaq internet provayderi fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdur. Cavabdeh lisenziyada qeyd olunmuş digər fəaliyyət növləri üzrə öz hüquqlarını "xxxx" QSC və "xxxx" MMM-ə ötürmüşdür. Cavabdeh ilə MTK arasında bağlanmış müqaviləyə əsasən tərəflər həmin binalardan mənzil alan vətəndaşlara məhz internet xidməti göstərmək barədə razılığa gəlmişlər. İddia tələbində qeyd edilən cavabdehə retranslyasiyanın qadağan edilməsi tələbi ilə bağlı bildirilir ki, cavabdeh həmin fəaliyyətlə məşğul olmadığına görə qadağan edilməsinin də bir əhəmiyyəti yoxdur. Cavabdehin nümayəndəsi və vəkili məhkəmə kollegiyasının suallarını cavablandıraraq bildirmişdir ki, "xxxx" QSC və "xxxx" MMM-in lisenziya əsasında retranslyasiya fəaliyyəti ilə məşğul olmaq hüququ olmuşdur. MTK icazə versəydi, "xxxx" QSC və "xxxx" MMM həmin mənzillərdə retranslyasiya fəaliyyəti ilə məşğul ola bilərdi. "xxxx" QSC və "xxxx" MMM ilə olan müqavilələrin predmetinə əsasən şirkətlər özlərinə məxsus məhsulu satmışlar. Retranslyasiya fəaliyyətinin həyata keçirilməsi üçün müəyyən avadanlıqlar lazımdır, cavabdehdə həmin avadanlıqlar yoxdur. Cavabdeh MTK-da internet təchizatını həyata keçirdiyi müştəriləri itirməmək üçün retranslyasiya fəaliyyəti ilə məşğul olan iki şirkətlə müqavilə bağlamışdır. Hüquqi maraqları internet xidməti göstərmək və bu xidmətdən gəlir əldə etmək olmuşdur. Retranslyasiya fəaliyyəti göstərilməsinə görə məbləğlər "xxxx" QSC və "xxxx" MMM-dən tələb edilməlidir. İddiaçıya məktub göndərərək retranslyasiya fəaliyyəti göstərməklə bağlı hüquqları başqa şirkətlərə ötürdüklərini bildirmişlər. Lisenziya üzrə olan hüquqları ötürmüşlər. "xxxx" MMM və "xxxx" QSC-dən pul tələb etməmişlər. "xxxx" MMM ilə müqavilədə qeyd edilən 2 AZN texniki dəstəyə görədir. Həmin müqavilə üzrə gəlir retranslyasiya fəaliyyətindən əldə edilən gəlir olmamışdır. AR Nazirlər Kabinetinin qərarında retranslyasiya fəaliyyəti göstərən şəxs yazılmışdır. Cavabdehin müqavilələrində vətəndaşlara sadəcə internet xidməti göstərdikləri qeyd edilmişdir. Cavabdeh sözügedən fəaliyyətlə məşğul olmayıb, o səbəbdən, 500 manata da razı deyil. Cavabdehin internet saytında yerləşdirilmiş elanla bağlı bildirirlər ki, saytda məlumatın paylaşılması heç bir hüquqi nəticə doğurmur. Aylıq məbləğin hesablanma mexanizmi necə müəyyən edilir, məlum deyil. Aylıq 1500 manat müəyyən edilməsi ilə razı deyillər. Müraciət edərək lisenziyanı ləğv etdirmişlər. Təqdim edilən müqavilələrdən də görünür ki, transmissiya fəaliyyəti ilə şirkətlər məşğul olmuşlar. Keçən iclasda qarşı tərəfin nümayəndəsi bildirdi ki, retranslyasiya fəaliyyəti internet üzərindən həyata keçirilə bilər. Lakin cavabdeh hesab edir ki, retranslyasiya fəaliyyəti internet üzərindən həyata keçirilə bilməz. Retranslyasiya fəaliyyəti ötürmə deyil, göstərmədir. Belə ki, retranslyasiya fəaliyyətinin həyata keçirilməsi üçün xüsusi aparatlar olmalı, tezliklə bağlı icazələr alınmalı idi. Qeyd oluna icazələr Cavabdeh MMC tərəfindən alınmamışdır. Yəni, Cavabdeh MMCnin retranslyasiya fəaliyyəti ilə məşğul olduğunu təsdiq edən heç bir sübut yoxdur. Cavabdeh MMC-nin interneti vasitəsilə “Youtube” sosial şəbəkəsində filmə baxmaq retranslyasiya fəaliyyəti sayılmır. Transmissiya fəaliyyəti ötürməkdir. İnternet bazası və İPTV bazası ayrıdır. Müqavilə bağladıqları şirkətlərin lisenziyası olmuşdur. İPTV lisenziyasını retranslyasiya fəaliyyəti göstərmək məqsədilə almışlar. “Youtube” sosial şəbəkəsi üzərindən filmə baxmaq AR Nazirlər Kabinetinin müvafiq qərarının təsiri altına düşmür. “Youtube” sosial şəbəkəsi üzərindən filmə baxmaq üçün xidmət göstərən zaman müəssisə qazanır və onun vergisini ödəyir. Cavabdehin isə qazancı olmamışdır. AR Nazirlər Kabinetində transmissiya deyil, retranslyasiya fəaliyyəti qeyd edilmişdir. Elan lizensiya alan zaman şirkətin saytında verilmişdi. İPTV ilə bağlı vətəndaşların müraciəti olmamışdır. İddiaçı tərəf müvafiq vergi orqanlarına sorğu verərək cavabdehin gəlirləri barədə məlumat əldə edə bilərdi. Cavabdeh MMC-nin abunəçisi yoxdur. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak edən iddiaçının nümayəndələri apellyasiya şikayətinin təmin edilməməsini və qətnamənin dəyişdirilmədən saxlanmasını xahiş etdilər, əlavə olaraq bildirdilər ki, müvafiq fəaliyyətlə məşğul olmaq hüququna dair lisenziyaları Audiovizual Şura verir. Qarşı tərəfin bildirdiyi şirkətlərdən "xxxx" QSC ilə iddiaçı arasında ayrıca müqavilə vardır və "xxxx" QSC öz abunəçilərinə xidmət göstərdiyi hissədə ödənişləri həyata keçirir. Digər müəssisə "xxxx" MMM-nin adı isə Audiovizual Şuranın rəsmi internet saytında nə universal platforma operatoru, nə də sadə platforma operatoru kimi fəaliyyət göstərmək hüququ olan müəssisələrin siyahısında yoxdur. Cavabdeh müəssisənin lisenziyasını digər bir şəxslərə vermək hüququ yoxdur. Audiovizual Şura müvafiq lisenziyasını bütün texniki göstəriciləri nəzərə alaraq verir. Cavabdehin rəsmi internet saytında yerləşdirdiyi elandan da görünür ki, öz abunəçilərinə TV paketi təklif etmişdir. Normalda digər müəssisələrlə müvafiq xidmət üzrə bağlanan müqavilənin qiymətləri aylıq 1500-2000 manatdır. Bununla belə, qarşı tərəflə danışıqlar zamanı onlara endirim edərək 500 manat təklif etmişlər. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 20 oktyabr 2017-ci il tarixli 466 saylı Qərarının “Ədəbiyyat və incəsənət əsərlərinin kütləvi ifasına görə müəllif qonorarının minimum miqdarı” ilə bağlı 5-ci bölməsinin 2.4.5-ci bəndinə əsasən, audiovizual əsərlərin kabel televiziyası ilə (o cümlədən, retranslyasiya üsulu ilə yayımlanmasına görə) 0,5 faiz (istifadəçinin hesabat ayı üçün nəzərdə tutulan ümumi büdcəsindən - reklamdan, sponsordan və digər mənbələrdən daxil olmalarla) audiovizual əsər müəlliflərinə qonorar ödənilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Burada yalnız retranslyasiya fəaliyyətindən əldə edilən gəlir deyil, bütün büdcəsindən, yəni internet, TV, telefon xidmətlərindən də əldə edilən gəlir nəzərdə tutulur. Cavabdeh 500 manat təklifilə razılaşmamış, əvəzində 200 manat təklif etmişdir. İddiaçının nümayəndəsi məhkəmə kollegiyasının suallarını cavablandıraraq bildirmişdir ki, iddiaçı adətən son 3 illik məbləğ nəzərə alınmaqla ödəniş tələb edir. Anoloji işlər üzrə AR Ali Məhkəməsinin qərarlarını nəzərə alaraq müəllif qonorarı qismində ödənilməli olan aylıq orta məbləği 1500 (min beş yüz) manat müəyyən edirlər. Qarşı tərəfin uzun müddətdir bu fəaliyyətlə məşğul olduğunu bilsələr də, bunu sübut edə bilməmişlər. Lisenziyanın verilmə tarixi nəzərə alındığına görə 15700 manat iddia tələbi təmin edilmişdir. Qarşı tərəfin 1500 manat məbləğinə etirazı var idisə, aylıq büdcələrinin 0.05 faizi ilə bağlı sənəd təqdim edərdi, məbləğ ona uyğun hesablanardı. Cavabdehlə aralarında heç vaxt müqavilə bağlanmamışdır. Cavabdeh 200 manat təklif etdiyinə görə müqavilə bağlanmamışdır. Cavabdeh 2023-cü ilin oktyabr ayında Əqli Mülkiyyət Agentliyinə müraciət edərək bildirmişdir ki, Cavabdeh MMC telekommunikasiya operatoru kimi AR qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olaraq qeydiyyatdan keçmiş və telekommunikasiya xidməti istifadəçilərinə internet, İP telefoniya, İP televiziya xidməti gösətərən şirkətdir. Cavabdeh ilə "xxxx" QSC və "xxxx" MMM arasında bağlanmış müqavilələrdə qeyd edilmişdir ki, hər abunəçidən müəyyən məbləğdə gəlir əldə edirlər. Cavabdeh özü də gəlir əldə etmişdir ki, digər şirkətlərlə müqavilə bağlamışdır. Tərəflər arasında bağlanmış müqavilənin 1.5-ci maddəsində qeyd edilib ki, ödənişdən sonra, bu xidmətin müştəri bazasına (abunəçilərə) çatdırılması üçün Cavabdeh MMC tərəfindən təşkil edilmiş transmissya, internet və texniki xidmət xərclərinin qarşılığında hər müştəridən 2 AZN həcmində məbləğ "xxxx" MMM tərəfindən Cavabdeh MMC-nin bank hesabına köçürülərək geri qaytarılır. Yəni, Cavabdeh MMC-nin internet xidməti olmadan "xxxx" MMM xidmət həyata keçirə bilmir. Cavabdeh öz abunəçilərini itirməmək üçün sözügedən müqavilələri bağlamış, gəlir əldə etmişdir. Qarşı tərəf öz fəaliyyətini transmissiya adlandırır. Nə “Media haqqında” qanunda, nə də “Müəlliflik hüququ və əlaqəli hüquqlar haqqında” qanunda transmissiya anlayışı yoxdur. Retranslyasiya fəaliyyətinin anlayışı isə “Media haqqında” qanunda qeyd edilmişdir. “Media haqqında” qanunun 1.1.21-ci maddəsində qeyd edilmişdir ki, platforma operatoru–proqramların, o cümlədən sifarişli yayım xidmətlərinin kabel, İPTV, OTT, mobil TV və peyklə kodlanmış yayım siqnalları vasitəsilə retranslyasiyasını həyata keçirən fiziki və ya hüquqi şəxsdir. Qarşı tərəfin İPTV xidməti göstərməsi rəsmi internet saytından çıxarışla da təsdiq olunur. İPTV retranslyasiya fəaliyyətinin bir üsuludur. Universal platforma operatoru iki və daha çox üsulla retransilyasiya fəaliyyətini həyata keçirən hüquqi şəxsdir. Qarşı tərəf universal platforma operatoru kimi lisenziya almışdır. Cavabdehin kabel vasitəsi olmamışdır, Kabel TV adlanan fəaliyyəti olmuş, onu İPTV üzərindən həyata keçirmişdir. İPTV internet üzərindən ötürülür. Bir kabel vasitəsilə həm internet, həm tv xidməti göstərilə bilir. Qarşı tərəf bildirir ki, 2021, 2022, 2023-cü illərdə fəaliyyətindən qazanc əldə etməmişdir. Əgər gəlir əldə etmirdisə, nəyə görə 2023-cü ildə yeni lisenziya alırdı, 2020-ci ildə "xxxx" MMM ilə, 2023-cü ildə "xxxx" QSC ilə müqavilə bağlayırdı? 1500 manat anoloji müqavilələrin ortaq məbləğidir. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 20 oktyabr 2017-ci il tarixli 466 saylı Qərarının “Ədəbiyyat və incəsənət əsərlərinin kütləvi ifasına görə müəllif qonorarının minimum miqdarı” ilə bağlı 5-ci bölməsinin 2.4.5-ci bəndinə əsasən, audiovizual əsərlərin kabel televiziyası ilə (o cümlədən, retranslyasiya üsulu ilə yayımlanmasına görə) 0,5 faiz (istifadəçinin hesabat ayı üçün nəzərdə tutulan ümumi büdcəsindən - reklamdan, sponsordan və digər mənbələrdən daxil olmalarla) audiovizual əsər müəlliflərinə qonorar ödənilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Lakin qarşı tərəfin gəlirini müəyyən edə bilmədiklərinə görə anoloji müqavilələrin ortaq məbləği–1500 manat müəyyən etmişlər. Anoloji müqavilələrin ortaq qiymətinin təyin edilməsi AR Ali Məhkəməsinin mövqeyidir. Cavabdeh MMC ilə "xxxx" QSC arasında bağlanan müqavilədə konkret məbləğ müəyyən edilməmişdir, abunəçibaşına məbləğ müəyyənləşdirilmişdir. Birinci instansiya məhkəməsində təklif edilmişdi ki, qarşı tərəf gəlirlərini təqdim etsin. İddiaçının nümayəndəsi cavabdehin vəkilinin suallarını cavablandıraraq bildirmişdir ki, cavabdehin abunəçilərinə İPTV xidməti göstərməsi Cavabdeh MMC-nin rəsmi internet saytından çıxarışla sübut olunur. Cavabdeh sübut etməlidir ki, lisenziyasında qeyd olunan fəaliyyətlə məşğul olmayıb. Cavabdehin öz hüquqlarını digər şirkətə ötürmək səlahiyyəti var. AR Nazirkər Kabinetinin müvafiq qərarına əsasən retranslyasiya fəaliyyətini həyata keçirən bütün hüquqi və fiziki şəxslər müəllif qonorarı ödəməlidirlər. Universal platforma operatoru iki və daha çox üsulla retransilyasiya fəaliyyətini həyata keçirən hüquqi şəxsdir. Cavabdeh MMC retranslyasiya fəaliyyəti həyata keçirən hüquqi şəxsdir. Cavabdeh MMCnin lisenziyasında universal platforma operatoru olduğu qeyd edilmişdir. Vətəndaşlarla olan müqavilə "xxxx" QSC-ilədir. Müqavilənin kiminlə imzalanması, texniki təchizatı kimin etməsi vətəndaş üçün heç bir əhəmiyyət kəsb etmir. Cavabdeh abunəçi cəlb edib gəlir əldə etmişdir. "xxxx" MMM ilə olan müqavilədə qeyd edilib ki, "xxxx" MMM tərəfindən İPTV paketlər Cavabdeh MMC-nin tranmissiya və internet şəbəkəsinin üzərindən Cavabdeh MMC-nin müştəri bazasına təqdim edilir. Retranslyasiya fəaliyyəti internet üzərindən, İPTV üzərindən verilə bilər. d) Üçüncü şəxs Azərbaycan Respublikası Əqli Mülkiyyət Agentliyi məhkəmə iclasının vaxtı və yeri haqqında lazımi qaydada xəbərdar edilməsinə baxmayaraq, məhkəməyə gəlməməyin səbəbini və ya mümkünsüzlüyünü bildirmədən və bu səbəblərin üzürlü olması barədə sübutlar təqdim etmədən məhkəmə iclasına gəlməmişdir. Məhkəmə kollegiyası Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 376.2-ci maddəsinə əsaslanaraq, üçüncü şəxsin iştirakı olmadan işə baxılmasını və iş üzrə müvafiq məhkəmə aktının qəbul edilməsini mümkün hesab etmişdir.
TƏTBİQ EDİLƏN HÜQUQ
27. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi: Maddə 2.3. Ailə, əmək münasibətləri, təbii ehtiyatlardan istifadə, ətraf mühitin mühafizəsi, müəlliflik hüququ və əlaqədar hüquqlar ilə bağlı münasibətlər, əgər ailə, əmək, torpaq, təbiəti mühafizə, müəlliflik və digər xüsusi qanunvericilikdə ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa, mülki qanunvericilik və başqa hüquqi aktlar ilə tənzimlənir. Maddə 5.3. Mülki hüquq münasibətlərinin subyektləri öz hüquq və vəzifələrini vicdanla həyata keçirməyə borcludurlar. Maddə 385.1. Öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. Maddə 425.1. Öz hüquqlarını həyata keçirərkən və vəzifələrini icra edərkən tərəflərdən hər biri vicdanlılığın tələb etdiyi tərzdə, yəni şərtləşdirilmiş vaxtda və yerdə lazımi şəkildə, öhdəliyin şərtlərinə və bu Məcəllənin tələblərinə müvafiq surətdə, belə şərtlər və tələblər olmadıqda isə işgüzar adətlərə və ya adətən irəli sürülən digər tələblərə müvafiq surətdə hərəkət etməlidir. Maddə 560.1. Mülki hüquqlar hüquqa uyğun həyata keçirilməlidir. Hüquqdan yalnız başqalarına ziyan vurmaq məqsədi ilə istifadə edilməsi yolverilməzdir. 560.2. Hüquqdan sui-istifadəyə yol verilmir, bu əsas üzərində həyata keçirilən razılaşmalar və hərəkətlər isə etibarsızdır. 560.3. Hüquqdan sui-istifadə xüsusən aşağıdakılardır: 560.3.1. qeyri-qanuni və ya müqavilənin ziddinə əldə edilmiş hüquqların həyata keçirilməsi; 560.3.2. şəxsin öz vəzifələrini kobudcasına pozmasına baxmayaraq hüquqlarını həyata keçirməsi; 560.3.3. müdafiə edilməli olan şəxsi mənafeyin əsaslarını təşkil etməyən hüququn həyata keçirilməsi; 560.3.4. digər tərəfin güvəndiyi və güvənmiş olduğu əvvəlki rəftara zidd hüququn həyata keçirilməsi;...
28. “Müəlliflik hüququ və əlaqəli hüquqlar haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu. Maddə 6. Audiovizual əsərlər (kino, tele və videofilmlər, slaydfilmlər, diafilmlər və başqa kino və teleəsərlər) müəlliflik hüququnun obyektidir. Maddə 12.4. Audiovizual əsərin müəlliflərinin audiovizual əsərin orijinalının və ya nüsxələrinin kommersiya məqsədi ilə kirayəyə verilməsinə və ya digər üsullarla istifadə edilməsinə görə qonorar almaq hüququ vardır. Həmin qonorar bu əsərə hüquq sahibi və ya əmlak hüquqlarını kollektiv əsasda idarə edən təşkilatlarla istifadəçi arasında bağlanmış müqavilədə nəzərdə tutulan şərtlərə uyğun olaraq ödənilir. Maddə 41. Müəlliflərin və əlaqəli hüquqların sahiblərinin əmlak hüquqlarının təmin edilməsini fərdi qaydada həyata keçirmək praktik olaraq mümkün olmadıqda (kütləvi ifa, o cümlədən radio və televiziyada; mexaniki, maqnit və s. yazılma üsulu ilə surətçıxarma, reprosurətçıxarma və başqa hallar) müvafiq qanunvericiliyə uyğun olaraq göstərilən şəxslərin əmlak hüquqlarını kollektiv əsasda idarə edən təşkilatlar yaradıla bilər. Maddə 42. Əmlak hüquqlarını kollektiv əsasda idarə edən təşkilatlar öz səlahiyyətlərinə uyğun olaraq aşağıdakı funksiyaları həyata keçirir: 1) lisenziya verilən hallarda istifadəçi ilə qonorarın məbləğlərini və başqa şərtləri razılaşdırır; 2) idarə edilməsi ilə məşğul olduğu hüquqlardan istifadə üçün istifadəçilərə lisenziya verir; 3) lisenziya vermədən qonorar yığılması ilə məşğul olduğu hallarda (bu Qanunun 12ci maddəsinin 4-cü hissəsi, 17-ci maddəsinin 3-cü hissəsi və 37-ci maddəsinin 1ci hissəsi) istifadəçilərlə qonorarın məbləğlərini razılaşdırır; 4) lisenziya üzrə və (və ya) bu hissənin 3-cü bəndində nəzərdə tutulmuş qonorarı yığır; 5) yığılmış qonorarı onun təmsil etdiyi müəlliflik hüququnun və əlaqəli hüquqların sahibləri arasında bölüşdürür və ödəyir; 6) idarə etdiyi hüquqların qorunması üzrə vacib olan digər hüquqi hərəkətləri edir; 7) müəlliflik hüququnun və əlaqəli hüquqların sahiblərinin verdiyi səlahiyyətlərə uyğun olaraq digər işləri həyata keçirir. Əmlak hüquqlarını kollektiv əsasda idarə edən təşkilatların əsərlərdən və əlaqəli hüquqların obyektlərindən istifadə edən şəxslərdən istifadə edilən əsərlər və gəlirləri haqqında müvafiq qaydada təsdiq olunmuş proqram və digər sənədlər almaq, həmçinin müəyyən olunmuş müddətdə qonorarı ödəməyi tələb etmək hüququ vardır. Maddə 43.2. Əmlak hüquqlarını kollektiv əsasda idarə edən təşkilatlara əsərlərindən və əlaqəli hüquqların obyektlərindən istifadəyə görə qonorarı (42-ci maddənin 1-ci hissəsinin 4-cü bəndi) yığmaq səlahiyyəti verməmiş müəlliflik hüququnun və əlaqəli hüquqların sahiblərinin onlara çatası qonorarı tələb etmək, həmçinin özlərinin bu təşkilat tərəfindən istifadəyə verilmiş əsərlərinin və əlaqəli hüquqların obyektlərini lisenziyadan çıxarmağı tələb etmək hüququ vardır.
29. “Media haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu Maddə 20.1. Müəlliflik hüququ və əlaqəli hüquqların obyektlərindən mediada istifadəyə “Müəlliflik hüququ və əlaqəli hüquqlar haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tələblərinə əməl edilməklə yol verilir, yəni müəlliflik hüququ və əlaqəli hüquqların obyektlərindən mediada istifadə olunarkən məhz bu Qanunun tələblərinə riayət olunmalıdır.
30. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 20 oktyabr 2017-ci il tarixli 466 nömrəli Qərarının “Ədəbiyyat və incəsənət əsərlərinin kütləvi ifasına görə müəllif qonorarının minimum miqdarı” ilə bağlı V-ci bölməsinin 2.4.5-ci bəndi: Audiovizual əsərlərin kabel televiziyası ilə (o cümlədən retranslyasiya üsulu ilə yayımlanmasına görə) 0,5 faiz (istifadəçinin hesabat ayı üçün nəzərdə tutulan ümumi büdcəsindən, reklamdan, sponsordan və digər mənbələrdən daxil olmalarla) audiovizual əsər müəlliflərinə qonorar ödənilməsi nəzərdə tutulmuşdur.
31. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 may 1997-ci il tarixli 38 saylı qərarı ilə təsdiq edilmiş “Ədəbiyyat və incəsənət əsərlərinin kütləvi ifasına görə müəllif qonorarının minimum miqdarı” adlanan 3 saylı Əlavəsinin «Audiovizual əsərlərin efir yayımı televiziyası və kabel televiziyası ilə (o cümlədən, retranslyasiya üsulu ilə) yayımlanmasına görə alınan qonorarın yaradıcı heyət arasında bölünməsi» adlanan Vİ bölməsinin tələbinə görə:
1. Azərbaycan Respublikasının ərazisində audiovizual əsərlərin efir və kabel (o cümlədən, retranslyasiya yolu ilə) televiziyası ilə yayımlanmasını, müxtəlif daşıyıcılarda tirajlanmasını və yayılmasını (satış və kirayəyə verməklə), həmçinin kütləvi nümayişini həyata keçirən tabeliyindən və mülkiyyət formasından asılı olmayaraq bütün hüquqi və fiziki şəxslər müəllif qonorarı ödəyirlər. Audiovizual əsərlərdən istifadəyə görə müəlliflərə çatacaq qonorarın yığılması və bölüşdürülməsi audiovizual əsər müəlliflərinin əmlak hüquqlarını kollektiv əsasda idarə edən təşkilat və (və ya) qanunvericilikdə nəzərdə tutulan hallarda müəlliflərin və digər hüquq sahiblərinin əmlak hüquqlarının kollektiv əsasda idarə edilməsi funksiyasını yerinə yetirən Agentlik tərəfindən həyata keçirilir. Müəllif qonorarının ödəyiciləri istifadəsinə icazə aldığı audiovizual əsərlərin qeydiyyatını, hesabat dövründə hər bir əsərdən istifadəyə görə əldə edilən gəlirin uçotunu aparmalıdırlar. Ödəyicilər müəllif qonorarı ödəməklə yanaşı, audiovizual əsərlərin müəlliflərinin əmlak hüquqlarını kollektiv əsasda idarə edən təşkilata və (və ya) qanunvericilikdə nəzərdə tutulan hallarda müəlliflərin və digər hüquq sahiblərinin əmlak hüquqlarının kollektiv əsasda idarə edilməsi funksiyasını yerinə yetirən Agentliyə hesabat dövründə istifadə etdikləri əsərlərin siyahısını (müəlliflərin adı və hər əsərdən istifadəyə görə əldə edilən gəlirin miqdarı ayrı-ayrılıqda göstərilməklə) təqdim etməlidirlər. Audiovizual əsər müəlliflərinin əmlak hüquqlarını kollektiv əsasda idarə edən təşkilat hər bir əsərin istifadəsinə görə aldığı qonorarı Vİ bölmədə göstərilən nisbətdə bölməyi və müəlliflərə (hüquqi varislərə) çatdırmağı təmin edir.
32. Azərbaycan Respublikası Əqli Mülkiyyət Agentliyi Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 30 iyul 2018-ci il tarixli 222 saylı Fərmanı ilə təsdiq edilmiş Nizamnaməsi 1.1. Azərbaycan Respublikasının Əqli Mülkiyyət Agentliyi (bundan sonra – Agentlik) “İstehlak bazarına nəzarət, standartlaşdırma, metrologiya və əqli mülkiyyət hüquqları obyektlərinin mühafizəsi sahəsində idarəetmənin təkmilləşdirilməsi ilə bağlı tədbirlər haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2018-ci il 20 aprel tarixli 5 nömrəli Sərəncamının 2-ci hissəsinə əsasən yaradılmış, müəlliflik hüququ və əlaqəli hüquqlar, məlumat toplularına və inteqral sxem topologiyalarına hüquqlar, ixtiralara, faydalı modellərə, sənaye nümunələrinə, əmtəə nişanlarına və coğrafi göstəricilərə hüquqlar, Azərbaycan folkloru nümunələrinə (ənənəvi mədəni nümunələrə), ənənəvi biliklərə və digər qeyri-maddi mədəni irs nümunələrinə hüquqlar (bundan sonra – əqli mülkiyyət hüquqları) sahəsinin inkişafını təmin edən, bu sahədə vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirən və fəaliyyəti əlaqələndirən publik hüquqi şəxsdir.
33. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsi: Maddə 14. İş üzrə məhkəmə baxışının prinsipləri 14.1. Məhkəmə həqiqətə nail olmaq üçün işin hərtərəfli, tam və obyektiv tədqiqinə lazımi şərait yaradır. Bunun üçün məhkəmə: işdə iştirak edən şəxslərə onların prosessual hüquq və vəzifələrini izah edir, görüləcək, yaxud görülməyəcək hərəkətlərin nəticələri barədə onları xəbərdar edir, onların prosessual hüquqlarının həyata keçməsinə kömək göstərir. 14.2. Məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. (...) Maddə 77. Sübut etmə vəzifəsi 77.1. Hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir (..) Maddə 88. Sübutların qiymətləndirilməsi Məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur. Maddə 372. Apellyasiya instansiyası məhkəməsində işə baxılmanın hədləri (...) 372.6. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apellyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır. 372.7. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır. Maddə 384. Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin səlahiyyətləri 384.0. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi: (...). 384.0.2. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi qətnaməni dəyişmədən, apellyasiya şikayətini isə təmin etmədən saxlaya bilər (...) Maddə 402. Kassasiya şikayəti vermə hüququ 402.1. Mülki işlər üzrə qəbul edilmiş qətnamənin mübahisələndirilən hissəsində iddianın qiyməti beş min manatdan, kommersiya mübahisələrinə dair işlər üzrə isə müvafiq olaraq on min manatdan az olan əmlak xarakterli iddialar üzrə qətnamələr istisna olmaqla, apellyasiya məhkəmələrinin mülki və kommersiya kollegiyalarının və Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin mülki və kommersiya kollegiyalarının qətnamələrindən kassasiya şikayəti verilə bilər. (...)
Apellyasiya şikayətinin mümkünlüyü, apellyasiya baxışının hədləri
34. Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinin Kommmersiya Kollegiyasının xx.xx.2024-cü il tarixli qərardadı ilə apellyasiya şikayəti mümkün sayılmışdır. Apellyasiya şikayətində birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi bütövlükdə mübahisələndirildiyi üçün hazırkı icraat çərçivəsində məhkəmə aktının qanuniliyi və əsaslılığı tam yoxlanılacaqdır.
APELLYASİYA İNSTANSİYASİ MƏHKƏMƏSİNİN MÖVQEYİ
35. Məhkəmə kollegiyası məruzəçi-hakimi, işdə iştirak edən şəxslərin izahatlarını dinləyib, apellyasiya şikayətinin dəlillərini iş materialları ilə birgə araşdıraraq hesab edir ki, cavabdehin apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır.
36. İşin müəyyən edilmiş halllarına əsasən, Cavabdehnə 26 dekabr 2022-ci il tarixli UPO-014 qeydiyyat nömrəli "Universal platforma operatoru" lisenziyası verilməklə, ona 26 dekabr 2022-ci ildən Azərbaycan Respublikası ərazisində kabel, İPTV, OTT, mobil TV yayımını həyata keçirmək hüququ verilmişdir.
37. İddiaçı "Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyası” İctimai Birliyi qeyd olunan fəaliyyətlə əlaqədar Cavabdeh MMC-dən İctimai Birliklə müqavilə bağlamasını və müəllif qonorarının ödənilməsini tələb etsə də, Cavabdeh MMC ilk öncə iddiaçı ilə yazışmalarında, iddia ərizəsinə etirazında 26 dekabr 2022-ci il tarixli UPO-014 qeydiyyat nömrəli "Universal platforma operatoru" lisenziyası əsasında retransilyasiya fəaliyyəti keçirdiyi, audiovisual əsərlərin efir və kabel televiziyası ilə yayımlanmasını həyata keçirmədiyi üçün müəllif qonorarı ödəməli olmaması əsası ilə müqavilə bağlamaqdan və müəllif qonorarı ödəməkdən imtina etmişdir.
38. Apellyasiya şikayətində isə cavabdeh ona istinad etmişdir ki, həmin lisenziya verilməsinə baxmayaraq, cavabdeh müvafiq hüquqdan istifadə etməmiş, hüququnu müqavilə bağladığı "xxxx" QSC və "xxxx" MMM-ə ötürmüşdür. O yalnız internet provayderi kimi fəaliyyət göstərmişdir. Universal platforma operatoru kimi fəaliyyət göstərə bilməsi üçün texniki imkanları olmamışdır, iş üzrə əsl cavabdeh "xxxx" QSC olmalı idi, cavabdeh öz vebsaytında o məlumatları mövcud lisenziyasına əsasən gələcək fəaliyyəti üçün qeyd etmiş, lakin faktiki olaraq özünün təkraryayımçı xidmətini mövcud müqaviləyə əsasən "xxxx" QSC-yə ötürmüşdür, Cavabdeh MMC-nin istifadəçiləri ilə müqaviləni "xxxx" QSC bağlamış, İPTV xidmətinə görə xidmət haqqı da "xxxx" QSC-yə köçmüşdür, Cavabdeh MMC-nin fəaliyyətinin sənəd üzrə deyil, faktiki olaraq universal platforma operatoru olubolmaması müəyyən olunmalı, cavabdehin audio-vizual əsərlərin retranslyasiyası fəaliyyətinin olub-olmaması araşdırılmalı idi. Birinci instansiya məhkəməsi cavabdehin nümayəndəsinin izahatında qeyd etdiyi Cavabdeh MMC ilə "xxxx" QSC və "xxxx" MMM ilə müqavilələrini tələb etməmiş və bununla bağlı heç bir araşdırma aparmamışdır.
39. Məhkəmə kollegiyası qeyd edilən dəlilləri əsassız hesab edir.
40. Cavabdeh iddiaçıya ünvanladığı 16 may 2023-cü il tarixli məktubda onun "xxxx" MMC və "xxxx" MMC kimi bir neçə şirkətlərlə televiziya kanallarının kabel şəbəkələri ilə yayımlanması ilə əlaqədar əməkdaşlıq etdiyi qeyd olunmuşdur.
41. 28 iyul 2023-cü il tarixli SNT/176/23 nömrəli digər məktubunda cavabdeh retranslyasiya fəaliyyəti ilə məşğul olduğunu təkzib etməmiş, sadəcə müəllif qonorarının ödənilməsi öhdəliyinin “retranslyasiya fəaliyyətini həyata keçirən şəxslər” barədə deyil, “audiovizual əsərlərin yayımlanması fəaliyyətini həyata keçirən şəxslər” barədə müəyyən edildiyini, retranslyasiya həyata keçirən şəxslər isə audiovizual əsərlərin yayımlanmasını həyata keçirən şəxslərdən tamamilə fərqli subyekt olması, Cavabdeh MMC-nin audiovizual əsərlərin yayımı fəaliyyəti ilə məşğul olmaması, platforma operatorunun, o cümlədən retranslyasiya fəaliyyətini həyata keçirən şəxslərin müəllif qonorarı ödəmək vəzifəsinin qanunvericilikdə təsbit edilməməsi və buna görə də iddiaçıya müəllif qonorarını ödəmək vəzifəsi daşımamasını bildirmişdir.
42. Cavabdehin Əqli Mülkiyyət Agentliyinə ünvanlanmış xx.xx.2023-cü il tarixli məktubu da eyni məzmunlu olmuş, həmçinin məktubda cavabdeh İP televiziya xidmətləri göstərdiyini bildirmişdir.
43. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin dəlillərinə münasibətdə qeyd edir ki, cavabdehin fəaliyyətinin apellyasiya şikayətində qeyd olunduğu kimi sənəd üzrə olmaması, faktiki olaraq universal platforma operatoru olub-olmamasının müəyyən olunmasının iş üzrə əhəmiyyəti yoxdur. Nə qədər ki, 26 dekabr 2022-ci il tarixli UPO-014 qeydiyyat nömrəli "Universal platforma operatoru" lisenziya ilə kabel, İPTV, OTT, mobil TV yayımını həyata keçirmək hüququ məhz Cavabdehnə verilmişdir, lisenziyada göstərilən fəaliyyətin də onun tərəfindən həyata keçirilməsi, onun adı ilə bağlı olması qaydası qüvvədədir.
44. Kollegiya hesab edir ki, cavabdeh lisenziyadan irəli gələn əməliyyatları digərlərinə ötürsə belə, lisenziya məhz cavabdehin özünə verilmişdir. Cavabdehin müvafiq fəaliyyətlə bağlı lisenziya əldə etməsi işin mübahisəsiz halı olduğundan, onun tərəfindən mübahisələndirilmədiyindən, iddiaya cavab verməli olan şəxs də onun iddia etdiyi kimi, digərləri deyil, cavabdehin özüdür.
45. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iddiaçının nümayəndəsinin izahatı ilə o da müəyyən olunmuşdur ki, digər müəssisələrlə müvafiq xidmət üzrə bağlanan müqavilənin qiymətləri aylıq 1500-2000 manatdır. Bununla belə, qarşı tərəflə danışıqlar zamanı onlara endirim edərək 500 manat təklif etmişlər. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 20 oktyabr 2017-ci il tarixli 466 saylı Qərarının “Ədəbiyyat və incəsənət əsərlərinin kütləvi ifasına görə müəllif qonorarının minimum miqdarı” ilə bağlı 5-ci bölməsinin 2.4.5-ci bəndinə əsasən, audiovizual əsərlərin kabel televiziyası ilə (o cümlədən, retranslyasiya üsulu ilə yayımlanmasına görə) 0,5 faiz (istifadəçinin hesabat ayı üçün nəzərdə tutulan ümumi büdcəsindən - reklamdan, sponsordan və digər mənbələrdən daxil olmalarla) audiovizual əsər müəlliflərinə qonorar ödənilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Burada yalnız retranslyasiya fəaliyyətindən əldə edilən gəlir deyil, bütün büdcəsindən, yəni internet, TV, telefon xidmətlərindən də əldə edilən gəlir nəzərdə tutulur. Cavabdeh 500 manat təklifilə razılaşmamış, əvəzində 200 manat təklif etmişdir.
46. Yəni cavabdeh iddiaçı ilə müvafiq müqaviləni bağlamaq niyyətində olmuş, qiymətlə bağlı tərəflər razılaşmadığından, müqavilənin bağlanması baş tutmamışdır.
47. Mülki Məcəllənin 44-cü maddəsinə əsasən, kommersiya hüquqi şəxsləri qanunla qadağan edilməyən istənilən fəaliyyət növlərini həyata keçirmək üçün zəruri mülki hüquqlara malik ola və mülki vəzifələr daşıya bilərlər. Siyahısı qanunvericiliklə müəyyənləşdirilən ayrı-ayrı fəaliyyət növləri ilə hüquqi şəxslər yalnız xüsusi icazə (lisenziya) əsasında məşğul ola bilərlər. Hüquqi şəxsin xüsusi icazə (lisenziya) alınması zəruri olan fəaliyyəti həyata keçirmək hüququ belə lisenziyanın alındığı andan və ya lisenziyada göstərilən vaxtda əmələ gəlir və bu hüquqa, əgər qanunvericiliklə ayrı qayda müəyyənləşdirilməyibsə, lisenziyanın müddəti qurtardıqda xitam verilir.
48. Məhkəmə kollegiyası şikayətlə əlaqədar qeyd etməyi vacib bilir ki, mülki dövriyyənin səmərəli fəaliyyət göstərməsi üçün əsas şərtlərdən biri mülki hüquq subyektlərinin öz vəzifə və öhdəliklərini vicdanla, lazımınca yerinə yetirmələrindən ibarətdir.
49. Öz hüquqlarını həyata keçirərkən və vəzifələrini icra edərkən tərəflərdən hər biri vicdanlılığın tələb etdiyi tərzdə, yəni şərtləşdirilmiş vaxtda və yerdə lazımi şəkildə, öhdəliyin şərtlərinə və bu Məcəllənin tələblərinə müvafiq surətdə, belə şərtlər və tələblər olmadıqda isə işgüzar adətlərə və ya adətən irəli sürülən digər tələblərə müvafiq surətdə hərəkət etməlidir. Öhdəlikləri icra edərkən tərəflər müqavilənin yerinə yetirilməsinə zəmin yaratmaq üçün birgə hərəkət etməli və müqavilənin məqsədinə çatmağa maneçilik törədə biləcək və ya öhdəliklərin icrasını təhlükəyə məruz qoya biləcək hər cür hərəkətlərdən çəkinməlidirlər (Mülki Məcəllənin 425-ci maddəsi).
50. Mülki Məcəllənin 6-cı maddəsində sadalanan mülki qanunvericiliyin prinsipləri sırasına vicdanlılıq prinsipi daxil olmasa da, bu prinsip Mülki Məcəllənin ayrı-ayrı normalarında mülki hüquqların həyata keçirilməsinin və müdafiəsinin hədlərini müəyyən edən qaydalarda nəzərdə tutulmuşdur. Belə ki, Mülki Məcəllənin 5.3-cü maddəsinə əsasən, mülki hüquq münasibətlərinin subyektləri öz hüquq və vəzifələrini vicdanla həyata keçirməyə borcludurlar. Həmin Məcəllənin 16.1-ci maddəsində isə müəyyən olunmuşdur ki, fiziki və hüquqi şəxslərin yalnız və yalnız başqa şəxsə ziyan vurmaq niyyəti ilə həyata keçirdikləri hərəkətlərə, habelə hüquqdan digər formalarda sui-istifadə edilməsinə yol verilmir. Mülki Məcəllənin 560.1-ci maddəsinə müvafiq olaraq, mülki hüquqlar hüquqa uyğun həyata keçirilməlidir. Hüquqdan yalnız başqalarına ziyan vurmaq məqsədi ilə istifadə edilməsi yolverilməzdir. Həmin Məcəllənin 560.3-cü maddəsində hüquqdan suiistifadəyə səbəb olan bəzi hallar sadalanmışdır. Qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş qeyd edilən normalar vasitəsilə əslində bütün haqların istifadə olunmasına bir əxlaqi hədd və məhdudiyyət qoyulmuşdur. Haqların istifadəsi baxımından tələb olunan vicdanlılıq meyarı obyektiv vicdanlılığı nəzərdə tutmaqla, dürüst, ədalətli bir insanın hərəkət tərzinə dair meyardır. Hüquqdan sui-istifadə halının mövcudluğu üçün, ilk növbədə, şəxs müvafiq hüquqdan məqsədi xaricində istifadə etməli və bu hal ədalətsiz nəticənin yaranmasına gətirib çıxarmalıdır (Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun X.Mirzəliyevin şikayəti üzrə 2021-ci il 17 sentyabr tarixli Qərarı).
51. Mülki prosesdə qəbul edilmiş və sübut hüququnun tələbləri baxımından mühüm əhəmiyyətə malik olan formal həqiqət prinsipinə görə sübutların toplanması və təqdim edilməsi yükü bütünlüklə tərəflərin üzərinə düşür. Belə ki, Mülki Prosessual Məcəllənin 14.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir.
52. Həmin Məcəllənin 77.1-ci maddəsinə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Göstərilən normanın tələbinə görə sübut edilməli hallar dedikdə, həmin hallara mübahisəli hüquq münasibətinin mövcudluğu ilə əlaqədar olan faktlar və cavabdeh tərəfindən iddiaçının hüququnun pozulmasını və mübahisələndirilməsini təsdiqləyən faktlar başa düşülür. Mülki prosessual qanunvericiliyinə əsasən iddia üzrə iddiaçının tələbləri və cavabdehin etirazları bilavasitə sübutetmə yükü ilə bağlıdır, işin faktiki hallarının müəyyən edilməsinin məhkəmə qərarının qanuniliyinin və əsaslığının əsas göstəricisi olduğu nəzərə alınsa, bu institut xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. İddia tələblərinin və etirazın əsaslarının təsdiqlənməsi üçün tərəfin sübut etmədiyi halları məhkəmə mövcud olmayan kimi rədd edə bilər.
53. İşin istinad olunan hallarına əsasən kollegiya hesab edir ki, iddiaçı tələbində haqlı olmuş, cavabdehin apellyasiya şikayətinin dəlilləri əsassız olmaqla qətnamənin ləğvi üçün əsas deyildir.
54. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 382, 384, 392, 393, 402 və 405-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası
QƏT ETDİ:
Apellyasiya şikayəti təmin edilməsin. Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsinin e-2-2(119)-80/2024 nömrəli, 06 fevral 2024-cü il tarixli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qətnamədən tərəflərə rəsmi qaydada təqdim edildiyi gündən 2 (iki) ay müddətində Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyası vasitəsi ilə (elektron məhkəmə informasiya sistemində yaradılmış elektron kabinet vasitəsilə) Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyasına kassasiya şikayəti verilə bilər.