Bakı Şəhəri Binəqədi Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2(001)-593/2023

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bakı şəhəri İş № e-2(001)-593/2023 16.01.2023 BAKI ŞƏHƏRİ BİNƏQƏDİ RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Mustafayev Etibar Mustafa oğlunun sədrliyi, X1 katibliyi ilə İddiaçı Cavabdeh qarşı “borcun tutulması” tələbinə dair iddia ərizəsi üzrə mülki işə 16 yanvar 2023-cü il tarixdə аçıq məhkəmə iclаsındа bаxаrаq, MÜƏYYƏN ETDİ: İddiaçı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, 15 sentyabr 2018-ci il tarixli, RSK5646357 saylı hissə-hissə ödənişlə alğı-satqı müqaviləsi üzrə yaranmış 660 manat əsas borc, 197 manat cərimə borcu olmaqla, ümumilikdə 857 manat borcun və 30 manat ödənilmiş dövlət rüsumunun Cavabdeh tutularaq iddiaçıya ödənilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İşin halları: İddiaçı (Satıcı) ilə Cavabdeh (Alıcı) arasında 15 sentyabr 2018-ci il tarixdə hissəhissə ödənişlə alğı-satqı müqaviləsi bağlanmışdır. Müqaviləyə əsasən, Alıcı 40 manat ilkin ödəniş etməklə, ümumi dəyəri 844 manat olan “Samsung Galaxy A6 SM-A600 black” modelli mobil telefonu dəyərini 15 ay ərzində, aylıq 67 manat ödəmək şərtilə kreditlə almışdır. İddiaçı tərəfindən məhkəməyə təqdim edilmiş maliyyə arayışından görünür ki, Cavabdeh 29 oktyabr 2022-ci il tarixə 660 manat əsas, 197 manat cərimə borcu yaranmışdır. İddiaçı ilk öncə kiçik iddialara dair işlər üzrə sadələşdirilmiş icraat qaydasında ərizə ilə məhkəməyə müraciət etsə də, cavabdeh “iddia müddətinin tətbiqinə dair ərizə” təqdim etdiyindən, məhkəmənin 29 noyabr 2022-ci il tarixli, 2(001)-6940/2022 saylı qərardadına əsasən, iş iddia icraatına keçirilmişdir. İddia ərizəsinin və ona etirazın dəlilləri, məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları: İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, cavabdeh müqavilənin şərtlərini pozaraq, sonuncu dəfə xx.xx.2019-cu il tarixdə 10 manat ödəniş etmiş, qalıq qalmış 660 manat borcu qaytarmamışdır. Cavabdeh məhkəməyə yazılı qaydada “iddia müddətinin tətbiqinə dair” ərizə ünvanlamış, ərizədə göstərmişdir ki, iddiaçı onunla 15 sentyabr 2018-ci ildə bağlanmış və 14 sentyabr 2019-cu il tarixdə müddəti bitmiş müqavilə üzrə borcu tələb edir. Halbuki, iddiaçı Mülki Məcəllənin 373.2-ci maddəsinə əsasən üç illik iddia müddətini buraxmışdır. Cavabdeh iddia müddətinin tətbiq edilərək, iddianın rədd edilməsinə dair qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. İddiaçı məhkəməyə ərizə ünvanlayaraq, iddia ərizəsində göstərilənləri təsdiq edtdiyini, iddianı müdafiə edib, onun iştirakı olmadan mülki işə baxılıb, iddianın təmin edilməsinə dair qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. Həmçinin, cavabdeh də məhkəməyə ərizə ünvanlayaraq, “İddia müddətinin tətbiqinə dair” ərizəsində göstərilənlərin nəzərə alınmasını xahiş etmişdir. Tədqiq edilən sübutlar: İddia ərizəsinə əlavə edilmiş 15 sentyabr 2018-ci il tarixli, RSK5646357 saylı hissəhissə ödənişlə alğı-satqı müqaviləsindən görünür ki, Cavabdeh 40 manat ilkin ödəniş etməklə, ümumi dəyəri 844 manat olan “Samsung Galaxy A6 SM-A600 black” modelli mobil telefonu dəyərini 15 ay ərzində, aylıq 67 manat ödəmək şərtilə kreditlə almışdır. 29 oktyabr 2022-ci il tarixli maliyyə arayışından görünür ki, Cavabdeh həmin tarixə 660 manat əsas, 197 manat dəbbə borcu vardır. Tətbiq edilən hüquq: Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin: - 567-ci maddəsinə əsasən alğı-satqı müqaviləsinə görə satıcı əşyanı alıcının mülkiyyətinə verməyi, alıcı isə əşyanı qəbul edib əvəzində müəyyənləşdirilmiş pul məbləğini (qiyməti) ödəməyi öhdəsinə götürür. - 600.1-ci maddəsinə əsasən alğı-satqı müqaviləsində əşyanın alıcıya verildikdən müəyyən müddət sonra ödənilməsinin (əşyaların nisyə satışının) nəzərdə tutulduğu halda alıcı ödənişi müqavilədə nəzərdə tutulan müddətdə həyata keçirməlidir. - 601.1-ci maddəsinə əsasən əşyanın nisyə satılması haqqında müqavilədə onun hissə-hissə ödənilməsi nəzərdə tutula bilər. Hissə-hissə ödəmə şərti ilə əşyanın nisyə satılması haqqında müqavilə o halda bağlanmış sayılır ki, alğı-satqı müqaviləsinin digər mühüm şərtləri ilə yanaşı əşyanın qiyməti, ödənişlərin qaydası, müddətləri və məbləğləri nəzərdə tutulmuş olsun. - 427.3-ci maddəsinə əsasən əgər öhdəlik onun icrası gününü və ya icra edilməli olduğu vaxt dövrünü nəzərdə tutursa və ya müəyyənləşdirməyə imkan verirsə, öhdəlik həmin gün və ya bu cür dövr ərzində istənilən an icra edilməlidir. - 442.1-ci maddəsinə uyğun olaraq, öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə, onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. - 462.1-ci maddəsinə əsasən dəbbə pulu müqavilə ilə müəyyənləşdirilən, öhdəliyin icra edilmədiyi və ya lazımınca icra edilmədiyi, o cümlədən icranın gecikdirildiyi halda borclunun kreditora ödəməli olduğu pul məbləğidir. - 463.1-ci maddəsinə əsasən dəbbə pulu haqqında razılaşma əsas öhdəliyin formasından asılı olmayaraq yazılı formada bağlanılmalıdır. Məhkəmənin mövqeyi: Məhkəmə mülki iş materiallarını araşdıraraq, qanunvericiliyin yuxarıda sadalanan müddəalarını rəhbər tutub, hesab edir ki, iddianın qismən təmin edilməsi üçün əsaslar mövcuddur. Belə ki, İddiaçı ilə Cavabdeh arasında bağlanmış müqavilədə və həmin müqaviləyə əlavədə digər şərtlərlə yanaşı əşyanın qiyməti, ödəniş qaydası, müddəti və məbləği də nəzərdə tutulmuşdur. İşin faktiki hallarından görünür ki, Cavabdeh müqaviləyə əsasən İddiaçı qarşısında üzərinə götürdüyü öhdəliklərə tam əməl etməmişdir. Buna görə də, cavabdehdən iddia tələbində göstərilən məbləğdə əsas borcun tutulmasına əsas yaranmışdır. Tərəflər arasında bağlanmış müqavilədə borcun ödənilməsinin gecikdirildiyi təqdirdə cərimə haqqında yazılı razılaşmanın mövcudluğu öz əksini tapmışdır. Məhkəmə hesab edir ki, müqavilə üzrə iddia tələbində göstərilən miqdarda cərimənin tutulması əsaslı deyildir. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 467-ci maddəsinə əsasən məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq tənasübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azalda bilər. Tənasüb müəyyənləşdirilərkən kreditorun həm əmlak mənafeləri, həm də bütün əsaslı mənafeləri nəzərə alınır. Məhkəmə hesab edir ki, tələb olunan 197 manat cərimənin miqdarı azaldılaraq 46 manat müəyyən edilməlidir. Həmçinin, məhkəmə cavabdehin iddia müddətinin tətbiqinə dair ərizəsinə münasibətdə qeyd edir ki, Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 373.2-ci maddəsinə əsasən, müqavilə tələbləri üzrə iddia müddəti üç il, daşınmaz əşyalarla bağlı müqavilə tələbləri üzrə iddia müddəti isə altı ildir. Həmin Məcəllənin 373.3-cü maddəsinə əsasən, vaxtaşırı icra edilməli öhdəliklərdən irəli gələn tələblər üzrə iddia müddəti üç ildir. Cavabdeh ərizəsində müqavilənin 12 ay müddətinə bağlandığını bildirsə də, mülki iş materiallarından görünür ki, tərəflər arasında müqavilə xx.xx.2018-ci il tarixdə 15 ay müddətinə bağlanmış, iddiaçı hazırki iddia ərizəsi ilə 03 noyabr 2022-ci il tarixdə məhkəməyə müraciət etmişdir. Bununla da, iddiaçı tərəfindən iddia müddətinin buraxılmadığı müəyyən edilir. Beləliklə, məhkəmə hesab edir ki, iddia qismən təmin edilməli, cavabdehdən 660 manat əsas borc, 46 manat cərimə olmaqla, ümumilikdə 706 manat məbləğində pul vəsaiti tutularaq iddiaçıya ödənilməlidir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 119-cu maddəsinin tələbləri nəzərə alınmaqla, iddia qismən təmin edildiyindən, onun verilməsi üçün ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi kimi 25 manat məbləğində dövlət rüsumu cavabdehdən iddiaçının xeyrinə tutulmalıdır. Şərh olunanlara əsasən, Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216-220, 227, 233, 358-360 və 362-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə QƏT ETDİ: İddia qismən təmin edilsin. İddiaçı ilə Cavabdeh arasında bağlanmış 15 sentyabr 2018-ci il tarixli, RSK5646357 saylı “Hissə-hissə ödənişlə alğı-satqı müqaviləsi” üzrə 660 manat əsas borc, 46 manat cərimə olmaqla, ümumilikdə 706 manat məbləğində pul vəsaiti Cavabdeh tutularaq İddiaçı ödənilsin. İddia ərizəsinin verilməsi üçün ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi kimi 25 manat məbləğində pul vəsaiti Cavabdeh tutularaq İddiaçı ödənilsin. İddia qalan hissədə təmin edilməsin. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Bakı şəhəri Binəqədi Rayon Məhkəməsi vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikası Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin mülki kollegiyasına apellyasiya şikayəti verilə bilər. Hakim Etibar Mustafayev