Bakı Şəhəri Yasamal Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2(004)-6011/2024

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bakı şəhəri İş № e-2(004)-6011/2024 25.12.2024 BAKI ŞƏHƏRİ YASAMAL RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Xudayev Kərim Bahəddin oğlunun sədrliyi, Almasova Aytən Asəf qızının katibliyi ilə, İddiaçı "xxxx" MMC-nin Cavabdeh qarşı “kredit müqaviləsi üzrə yaranmış borcun tutulması” tələbinə dair iddiası üzrə mülki işə açıq məhkəmə iclasında baxaraq MÜƏYYƏN ETDİ: İddiaçı "xxxx" MMC Cavabdeh qarşı “kredit müqaviləsi üzrə yaranmış borcun tutulması” tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, xx.xx.2023-ci il tarixli müqavilə üzrə 2329,2 manat ödənilməmiş hissə, 666,8 manat dəbbə; xx.xx.2023-ci il tarixli müqavilə üzrə 1919,34 manat ödənilməmiş hissə, 446,66 manat dəbbə; xx.xx.2022-ci il tarixli müqavilə üzrə 1730,58 manat ödənilməmiş hissə, 428,42 manat dəbbə borcu olmaqla, ümumilikdə 7521 manat borc və 95,21 manat ödənilmiş dövlət rüsumunun Cavabdeh alınaraq "xxxx" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinə ödənilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını məhkəmədən xahiş etmişdir. İddiaçı tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, cavabdeh "xxxx" MMC ilə arasında bağlanmış xx.xx.2023-cü il, xx.xx.2023-cü il, xx.xx.2022-ci il tarixli müqavilələrə əsasən, İmei kod **********56457 İPHONE 14 PRO MAX markalı telefon, APPLE ADAPTER, ALYANS-PARİS TERMO, ALYANSPARİS DOLAB, ALYANS-PARİS CARPAYİ, 2 ədəd ALYANS-PARİS TUMBA, MATRAS, NEVADA - YATAQ - TERMO, NEVADA - YATAQ - SURGULU DOLAB, NEVADA- YATAQ - CARPAYİ, 2 ədəd NEVADA- YATAQ - TUMBA, MATRAS almış və nəticədə 7521 manat borc yaranmışdır. Cavabdeh müqavilənin şərtlərini pozmuş və nəticədə xx.xx.2023-cü il tarixli müqaviləyə əsasən, alqı-satqı qiyməti 4889,88 manat (18 ay x 222.66 manat + 882 manat ilkin ödəniş) olan İmei kod **********56457 İPHONE 14 PRO MAX markalı telefon, APPLE ADAPTER üçün ümumilikdə, 2996 manat olmaqla ondan, 2329,2 manat ödənilməmiş hissə, 666,8 manat dəbbə; xx.xx.2023-cü il tarixli müqaviləyə əsasən, alqı-satqı qiyməti 2981,52 manat (24 ay x 124.23 manat + 0 manat ilkin ödəniş) olan ADAPTER, ALYANS-PARİS TERMO, ALYANS-PARİS DOLAB, ALYANS-PARİS CARPAYİ, 2 ədəd ALYANS-PARİS TUMBA, MATRAS üçün ümumilikdə, 2366 manat olmaqla ondan, 1919,34 manat ödənilməmiş hissə, 446,66 manat dəbbə; xx.xx.2022-ci il tarixli müqaviləyə əsasən, alqı-satqı qiyməti 3024,28 manat (24 ay x 119.97 manat + 145 manat ilkin ödəniş) olan NEVADA - YATAQ - TERMO, NEVADA - YATAQ - SURGULU DOLAB, NEVADA - YATAQ - CARPAYİ, 2 ədəd NEVADA - YATAQ - TUMBA, MATRAS üçün ümumilikdə, 2159 manat olmaqla ondan, 1730,58 manat ödənilməmiş hissə, 428,42 manat dəbbə borcu yaranmışdır. Cavabdehin cəmi ödədiyi məbləğ 4916,56 manat təşkil edir. Cavabdehlə aralarında bağlanılmış xx.xx.2023-cü il, xx.xx.2023-cü il, xx.xx.2022-ci il tarixli Müqavilələrin ayrılmaz tərkib hissəsi olan Əşyaların təhvil-təslim aktından görünür ki, cavabdeh əldə etdiyi məhsulu tam və qüsursuz şəkildə təhvil almışdır. Cavabdehlə aralarında olan telefon danışığı, həmçinin göndərdikləri xx.xx.2024-cü il tarixli xəbərdarlıq məktubunda mübahisənin Məhkəmədən kənar həll olunması, onun üzərinə düşən öhdəlikləri lazımınca icra etməli olduğu rəsmi qaydada bildirsə də, qarşı tərəf müqavilə ilə təsbit olunmuş öhdəlikləri icra etməmişdir. İddiaçı "xxxx" MMC-nin nümayəndəsi məhkəməyə xx.xx.2024-cü il tarixli ərizə ünvanlayaraq, məhkəmə iclasının iddiaçı tərəfin iştirakı olmadan keçirilməsini və iddianın təmin edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Cavabdeh məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barəsində lazımi qaydada xəbərdar edilməklə məhkəmə iclasına çağırılmış, lakin o, məhkəmə iclasına gəlməmiş və gəlməməsinin səbəbi barəsində məhkəməyə məlumat verməmişdir. Cavabdehin məhkəmə iclasına gəlməməsinin səbəbi barəsində məlumat olmadığından, Azərbaycan Respublikası MPM-nin 185.5-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə mülki işə onun iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Məhkəmə təqdim olunmuş sübutları araşdıraraq hesab edir ki, iddia qismən təmin olunmalıdır. İşin məhkəmə tərəfindən müəyyən edilən hallarından görünür ki, tərəflər arasında kredit müqaviləsindən irəli gələn öhdəlik hüquq münasibətləri yaranmışdır. Müqavilə isə öhdəliyin əmələ gəlmə əsaslarından biridir. Belə ki, iş materiallarında olan "xxxx" MMC ilə Cavabdeh arasında bağlanmış xx.xx.2023cü il tarixli müqaviləyə əsasən, satıcı dəyəri 4889,88 manat olan İmei kod **********56457 İPHONE 14 PRO MAX markalı telefon, APPLE ADAPTER alıcıya satmış, alıcı isə müqavilənin ayrılmaz tərkib hissəsi olan əlavədə nəzərdə tutulmuş qaydada əşyanın dəyərini ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. İş materiallarında olan "xxxx" MMC ilə Cavabdeh arasında bağlanmış xx.xx.2023-cü il tarixli müqaviləyə əsasən, satıcı dəyəri 2981,52 olan ALYANS-PARİS TERMO, ALYANS-PARİS DOLAB, ALYANS-PARİS CARPAYİ, 2 ədəd ALYANS-PARİS TUMBA, MATRAS alıcıya satmış, alıcı isə müqavilənin ayrılmaz tərkib hissəsi olan əlavədə nəzərdə tutulmuş qaydada əşyanın dəyərini ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. İş materiallarında olan "xxxx" MMC ilə Cavabdeh arasında bağlanmış xx.xx.2022-ci il tarixli müqaviləyə əsasən, satıcı dəyəri 3024,28 manat olan NEVADA - YATAQ - TERMO, NEVADA - YATAQ - SURGULU DOLAB, NEVADA - YATAQ - CARPAYİ, 2 ədəd NEVADA - YATAQ - TUMBA, MATRAS alıcıya satmış, alıcı isə müqavilənin ayrılmaz tərkib hissəsi olan əlavədə nəzərdə tutulmuş qaydada əşyanın dəyərini ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. İş materiallarında olan xx.xx.2024-cü il tarixli maliyyə arayışından görünür ki, Cavabdeh "xxxx" MMC-yə xx.xx.2023-cü il tarixli müqaviləsinə əsasən İmei kod **********56457 İPHONE 14 PRO MAX markalı telefon, APPLE ADAPTER üçün 2329,2 manat ödənilməmiş hissə, 666,8 manat cərimə; xx.xx.2023-cü il tarixli müqaviləsinə əsasən ALYANS-PARİS TERMO, ALYANS- PARİS DOLAB, ALYANS-PARİS CARPAYİ, 2 ədəd ALYANS-PARİS TUMBA, MATRAS üçün 1919,34 manat ödənilməmiş hissə, 446,66 manat cərimə; xx.xx.2022-ci il tarixli müqaviləsinə əsasən NEVADA - YATAQ - TERMO, NEVADA - YATAQ - SURGULU DOLAB, NEVADA - YATAQ - CARPAYİ, 2 ədəd NEVADA - YATAQ - TUMBA, MATRAS üçün 1730,58 manat ödənilməmiş hissə, 428,42 manat cərimə olmaqla, ümumilikdə hər üç müqavilə üzrə cəmi, 7521 manat borcu yaranmışdır. İş materiallarında olan xx.xx.2023-cü il tarixli təhvil-təslim aktına əsasən 03715106 nömrəli alqı-satqı müqaviləsi üzrə İmei kod **********56457 İPHONE 14 PRO MAX markalı telefon, APPLE ADAPTER tam qüsursuz halda alıcıya təhvil verilmişdir. İş materiallarında olan xx.xx.2023-cü il tarixli təhvil-təslim aktına əsasən 03303347 nömrəli alqı-satqı müqaviləsi üzrə ALYANS-PARİS TERMO, ALYANS-PARİS DOLAB, ALYANS-PARİS CARPAYİ, 2 ədəd ALYANS-PARİS TUMBA, MATRAS tam qüsursuz halda alıcıya təhvil verilmişdir. İş materiallarında olan xx.xx.2022-ci il tarixli təhvil-təslim aktına əsasən 04022925 nömrəli alqı-satqı müqaviləsi üzrə NEVADA - YATAQ - TERMO, NEVADA - YATAQ - SURGULU DOLAB, NEVADA - YATAQ - CARPAYİ, 2 ədəd NEVADA - YATAQ - TUMBA, MATRAS tam qüsursuz halda alıcıya təhvil verilmişdir. İş materiallarında olan "xxxx" MMC tərəfindən Cavabdeh ünvanlanmış xx.xx.2024-cü il tarixli xəbərdarlıq məktubundan görünür ki, Cavabdeh xx.xx.2023-cü il, xx.xx.2023-cü il, xx.xx.2022-ci il tarixli müqavilələr üzrə "xxxx" MMC-yə olan borcunu 3 iş günü ərzində ödəməyəcəyi təqdirdə məhkəməyə müraciət ediləcəyi barədə xəbərdar edilmişdir. İş materiallarında olan xx.xx.2024-cü il tarixli, ********** nömrəli ödəniş qəbzindən görünür ki, iddiaçı tərəfindən məhkəmədə iddia qaldırmaq üçün 95,21 manat məbləğində dövlət rüsumu ödənilmişdir. Yuxarıda qeyd edilən malın alqı-satqısına dair müqaviləyə əsasən satıcı (iddiaçı) müqavilə predmetini alıcıya (cavabdehə) verməyi, cavabdeh isə müqavilədə müəyyən edilən ödəmə cədvəli üzrə malın qiymətini ödəməyi öz öhdəsinə götürmüşdür. Satıcı malı alıcıya vermək vəzifəsini icra etsə də, alıcı həmin malı ödəmək üzrə vəzifəsini icra etməmiş və xx.xx.2024-cü il tarixli maliyyə arayışından görünür ki, Cavabdeh "xxxx" MMC-yə xx.xx.2023-cü il tarixli müqaviləsinə əsasən İmei kod **********56457 İPHONE 14 PRO MAX markalı telefon, APPLE ADAPTER üçün 2329,2 manat ödənilməmiş hissə, 666,8 manat cərimə; xx.xx.2023-cü il tarixli müqaviləsinə əsasən ALYANS-PARİS TERMO, ALYANS-PARİS DOLAB, ALYANS-PARİS CARPAYİ, 2 ədəd ALYANS-PARİS TUMBA, MATRAS üçün 1919,34 manat ödənilməmiş hissə, 446,66 manat cərimə; xx.xx.2022-ci il tarixli müqaviləsinə əsasən NEVADA - YATAQ - TERMO, NEVADA - YATAQ - SURGULU DOLAB, NEVADA - YATAQ - CARPAYİ, 2 ədəd NEVADA - YATAQ - TUMBA, MATRAS üçün 1730,58 manat ödənilməmiş hissə, 428,42 manat cərimə olmaqla, ümumilikdə hər üç müqavilə üzrə cəmi, 7521 manat borcu yaranmışdır. Mülki Məcəllənin (bundan sonra - MM) 567-ci, 568.1-ci və 597.1-ci maddələrinə əsasən satıcı alqı-satqı müqaviləsində nəzərdə tutulan əşyanı alıcıya verməyə, alıcı isə əşyanı alqısatqı müqaviləsində nəzərdə tutulmuş qiymətlə ödəməyə borcludur. MM-nin 601.1-ci və 600.4-cü maddələrinə görə əşyanın nisyə satılması haqqında müqavilədə onun hissə-hissə ödənilməsi nəzərdə tutula bilər. Hissə-hissə ödəmə şərti ilə əşyanın nisyə satılması haqqında müqavilə o halda bağlanmış sayılır ki, alqı-satqı müqaviləsinin digər mühüm şərtləri ilə yanaşı əşyanın qiyməti, ödənişlərin qaydası, müddətləri və məbləğləri nəzərdə tutulmuş olsun. Əşyanı təhvil almış alıcı onu alqı-satqı müqaviləsində nəzərdə tutulan müddətdə ödəmək vəzifəsini icra etmədikdə satıcı verilmiş əşyanın ödənilməsini və ya ödənilməmiş malın qaytarılmasını tələb edə bilər. Cavabdeh müəyyən olunmuş qrafik əsasında ödənişləri vaxtında həyata keçirməməklə, MM-nin 425.1-ci maddəsinin tələblərini pozaraq, müqavilə üzrə öhdəliyini lazımınca icra etməmişdir. Yəni vicdanlılığın tələb etdiyi tərzdə - şərtləşdirilmiş vaxtda lazımi şəkildə, öhdəliyin şərtlərinə müvafiq surətdə hərəkət etməyərək, öhdəliyi vaxtında icra etməmişdir (MM, maddə 442). Halbuki tərəflər müəyyən nəticələrə nail olmaq üçün öhdəlik hüquq münasibətlərinə daxil olurlar və öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır (MM, maddə 385.1). Beləliklə, qeyd edilən müqavilə üzrə iddiaçı cavabdehdən əşyanın ödənilməsini tələb etmək üzrə subyektiv hüquqa malikdir. Cavabdeh isə müqavilə üzrə üzərinə düşən öhdəliyi icra etməməklə, iddiaçının bu hüququnu pozmuşdur. Belə ki, alqı-satqı müqaviləsi müəyyən qiymət müqabilində əmlakın əvəzli özgəninkiləşdirilməsini nəzərdə tutur və satıcı tərəfindən əmlakın verilməsi, alıcı tərəfindən qarşılıqlı olaraq müqavilə qiymətinin ödənilməsini şərtləndirir. Cavabdeh öz müqavilə öhdəliyini icra etmədiyindən, MPM-nin 4.1-ci maddəsinə əsasən iddiaçının, qanunla qorunan hüququnun və marağının təmin edilməsi üçün məhkəmə müdafiəsindən istifadə etmək hüququ yaranmışdır. Bu baxımdan iddia tələbi əsas borcun cavabdehdən tutulması hissəsində tam təmin edilməlidir. İddia tələbinin dəbbə pulu hissəsinə münasibətdə isə məhkəmə aşağıdakıları qeyd edir: Mülki Məcəllənin 462.1-ci maddəsinə əsasən dəbbə pulu (cərimə, penya) müqavilə ilə müəyyənləşdirilən, öhdəliyin icra edilmədiyi və ya lazımınca icra edilmədiyi, o cümlədən icranın gecikdirildiyi halda borclunun kreditora ödəməli olduğu pul məbləğidir. Həmin Məcəllənin 467-ci maddəsinə əsasən isə məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq tənasübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azalda bilər. Tənasüb müəyyənləşdirilərkən kreditorun həm əmlak mənafeləri, həm də bütün əsaslı mənafeləri nəzərə alınır. Qanun normasının mənasına görə, məhkəmə dəbbə pulunun məbləğini cavabdehin belə vəsatət verməsindən asılı olmayaraq azalda bilər. Hər bir konkret iş üzrə dəbbə pulunun azaldılması meyarları kimi dəbbə pulunun qeyri-mütənasib olması, öhdəliyin pozulması nəticəsində yarana biləcək mümkün zərərin həcmindən əhəmiyyətli dərəcədə artıq olması, öhdəliklərin yerinə yetirilməsindən yayınma müddətləri və s. çıxış edə bilər. Məhkəmə nəzərə alır ki, dəbbə pulunun iddiada göstərilən həcmdə tutulması cavabdehin əmlak mənafelərinə xələl gətirə bilər. Dəbbə pulunun məbləğinin azaldılması kreditorun əmlak mənafelərinə əsaslı təsir etmir. Çünki, müqavilədə dəbbə pulu əldə ediləcək gözlənilən qazanc kimi deyil, öhdəliyin icrasının təminatı üsulu kimi nəzərdə tutmuşdur. Məhkəmə cavabdehin üzərində əsas borc olaraq icra edilməmiş pul öhdəliyinin olmasını, bununla yanaşı əlavə olaraq yüksək məbləğdə cərimənin tətbiq edilməsinin onun vəziyyətini daha da ağırlaşdırdığını nəzərə alaraq hesab edir ki, xx.xx.2023-ci il tarixli müqavilə üzrə 666,8 manat; xx.xx.2023-ci il tarixli müqavilə üzrə 446,66 manat; xx.xx.2022-ci il tarixli müqavilə üzrə 428,42 manat dəbbə pulu (cərimə) tənasübsüz surətdə yüksəkdir. Odur ki, dəbbə pulu azaldılaraq xx.xx.2023-ci il tarixli müqavilə üzrə 110 manat; xx.xx.2023-ci il tarixli müqavilə üzrə 90 manat; xx.xx.2022-ci il tarixli müqavilə üzrə 80 manat məbləğində müəyyən edilməlidir. Ona görə də məhkəmə sübutlara məcmu halda qiymət verərək, hesab edir ki, iddiaçının pul tələbi əsas borc hissəsində tam, dəbbə pulu hissəsində isə qismən təmin olunmalı, Cavabdeh xx.xx.2023-cü il tarixli müqaviləyə əsasən əsas borc üzrə 2329,2 (iki min üç yüz iyirmi doqquz manat iyirmi qəpik) manat, cərimə borcu üzrə 110 (yüz on) manat; xx.xx.2023-cü il tarixli müqaviləyə əsasən əsas borc üzrə 1919,34 (min doqquz yüz on doqquz manat otuz dörd qəpik) manat, cərimə borcu üzrə 90 (doxsan) manat; xx.xx.2022-ci il tarixli müqaviləyə əsasən əsas borc üzrə 1730,58 (min yeddi yüz otuz manat əlli səkkiz qəpik) manat, cərimə borcu üzrə 80 (səksən) manat olmaqla, ümumilikdə hər üç müqavilə üzrə 6259,12 (altı min iki yüz əlli doqquz manat on iki qəpik) manat məbləğində pul tutularaq "xxxx" MMC-yə ödənilməlidir. Azərbaycan Respublikası MPM-nin 119.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə münasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. Məhkəmə, iddianın dövlət rüsumunun cavabdehdən alınmasına dair hissəsini də araşdıraraq hesab edir ki, iddia tələbi qismən təmin edildiyindən, dövlət rüsumu ödənilmiş tələblərin məbləğinə münasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilməli və ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi kimi 79,23 (yetmiş doqquz manat iyirmi üç qəpik) manat pul cavabdehdən tutularaq iddiaçı "xxxx" MMC-nin xeyrinə ödənilməli, ödənilmiş dövlət rüsumunun qalan hissəsi yəni, 15,98 (on beş manat doxsan səkkiz qəpik) manat (95,21-79,23=15,98) iddiaçıya aid edilməlidir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəllənin 14.2-ci maddəsinə görə məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Həmin Məcəllənin 77.1-ci maddəsinə görə isə hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Həmin Məcəllənin 217.4-cü maddəsinə əsasən məhkəmə (hakim) öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikasının MPM-nin 216-220, 227, 358, 360 və 362-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə QƏT ETDİ: İddia qismən təmin edilsin. Cavabdeh xx.xx.2023-cü il tarixli müqaviləyə əsasən əsas borc üzrə 2329,2 (iki min üç yüz iyirmi doqquz manat iyirmi qəpik) manat, cərimə borcu üzrə 110 (bir yüz on) manat; xx.xx.2023cü il tarixli müqaviləyə əsasən əsas borc üzrə 1919,34 (bir min doqquz yüz on doqquz manat otuz dörd qəpik) manat, cərimə borcu üzrə 90 (doxsan) manat; xx.xx.2022-ci il tarixli müqaviləyə əsasən əsas borc üzrə 1730,58 (bir min yeddi yüz otuz manat əlli səkkiz qəpik) manat, cərimə borcu üzrə 80 (səksən) manat olmaqla, ümumilikdə hər üç müqavilə üzrə 6259,12 (altı min iki yüz əlli doqquz manat on iki qəpik) manat məbləğində pul və ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi kimi 79,23 (yetmiş doqquz manat iyirmi üç qəpik) manat pul tutularaq "xxxx" MMC-yə ödənilsin. Ödənilmiş dövlət rüsumunun qalan hissəsi yəni, 15,98 (on beş manat doxsan səkkiz qəpik) manat (95,21- 79,23=15,98) iddiaçıya aid edilsin. İddia qalan hissədə təmin edilməsin. Qətnamədən, qətnamə işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən bir ay müddətində “Elektron məhkəmə” informasiya sistemində yaradılan elektron kabinetdən Bakı şəhəri Yasamal Rayon Məhkəməsi vasitəsilə Bakı Apelyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasına apelyasiya şikayəti verilə bilər. Hakim: Kərim Xudayev