Qobustan Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2(026)-30/2025

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Qobustan rayonu İş № e-2(026)-30/2025 27.01.2025 QOBUSTAN RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Mayılov Samir İlham oğlunun sədrliyi, Rüstəmova Xədicə Abbasəli qızının katibliyi, Cavabdeh iştirakı ilə, İddiaçı Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyinin Cavabdeh qarşı “pul tələbinə dair” iddiası ilə bağlı mülki işə açıq məhkəmə iclasında baxaraq, MÜƏYYƏN ETDİ: İddiaçı Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyi iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, 22 oktyabr 2024-cü il tarixə 02 mart 2016-cı il tarixli, 606-GL/16 nömrəli müqavilə üzrə 6594 manat gecikdirilmiş borc, hesablanmış 6073,07 manat cərimə borcunun, 12 iyul 2017-ci il tarixli, 1222-GL/17 nömrəli müqavilə üzrə 3547 manat gecikdirilmiş borc, hesablanmış 4990,38 manat cərimə borcunun, 06 iyun 2018-ci il tarixli, 725-GL/18 nömrəli müqavilə üzrə 7452 manat gecikdirilmiş borc, hesablanmış 7869,31 manat cərimə borcunun, hüquqi yardımla bağlı ödənilmiş 500 manat pul vəsaitinin Cavabdeh tutularaq iddiaçıya ödənilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. İddiaçı tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, "xxxx" ASC ("xxxx" ASC) ilə cavabdeh arasında bağlanılmış 02 mart 2016-cı il tarixli, 606-GL/16 nömrəli; 12 iyul 2017-ci il tarixli, 1222-GL/17 nömrəli və 06 iyun 2018-ci il tarixli, 725-GL/18 nömrəli müqavilələrə əsasən cavabdeh dəyərinin bir hissəsini əvvəlcədən, qalan hissəsini isə müqavilənin tərkib hissəsi olan ödəniş qrafikinə uyğun olaraq ödəmək şərti ilə kənd təsərrüfatı texnikaları lizinqə götürmüşdür. Cavabdeh müqavilə üzrə üzərinə götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirməmişdir. Nəticədə cavabdehin maliyyə arayışının tərtib edildiyi 22 oktyabr 2024-cü il tarixə 02 mart 2016-cı il tarixli, 606-GL/16 nömrəli müqavilə üzrə 6594 manat gecikdirilmiş borcu və hesablanmış 6073,07 manat cərimə borcu, 12 iyul 2017-ci il tarixli, 1222-GL/17 nömrəli müqavilə üzrə 3547 manat gecikdirilmiş borcu və hesablanmış 4990,38 manat cərimə borcu, eləcə də 06 iyun 2018-ci il tarixli, 725-GL/18 nömrəli müqavilə üzrə 7452 manat gecikdirilmiş borcu və hesablanmış 7869,31 manat cərimə borcu yaranmışdır. Cavabdehə öhdəliyinin yerinə yetirilməsi barədə dəfələrlə edilmiş xəbərdarlıqlara baxmayaraq borclu tərəfindən ödənişlər yerinə yetirilməmişdir. Cavabdeh öhdəliyi vaxtında icra etməməklə Mülki Məcəllənin 427.3-cü və 445.2.1-ci maddələrinin tələblərini pozmuşdur. Digər tərəfdən borclu öhdəliyi müəyyənləşdirilmiş müddətdə icra etmədikdə kreditor qarşısında məsuliyyət daşıyır. Tərəflər arasında bağlanmış müqavilənin 4.2-ci maddəsinə görə, lizinq alan ödəniş qrafikinə uyğun olaraq bir dəfədən artıq ödənişləri yerinə yetirməzsə lizinq verən lizinq alandan borc məbləği və gecikdirilən hər bir günə görə gecikdirilmiş məbləğin 0,1 faizi həcmində cərimə tələb etmək hüququna malikdir. Hüquqi yardım göstərilməsi üçün vəkilə də müraciət edilmişdir. Hüquqi yardım göstərilməsi haqqında müqaviləyə əsasən hüquqi yardıma görə haqqın məbləği 500 manat müəyyənləşdirilmişdir. Bu məbləğ də cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməlidir. İddia tələbinə dair ilkin sübutlar tərəflər arasındakı müqavilə, texnikaların təhvil-təslim aktları, maliyyə arayışı, iddiaçı ilə "xxxx" MMC arasındakı sazişdən ibarətdir. Bundan sonra, iddiaçı Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyi iddia tələbinin həcminin azaldılması barədə ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək bildirmişdir ki, cavabdeh məhkəmə mübahisəsi zamanı iddia tələbi üzrə öhdəliklərindən bir qismini – 606-GL/16 nömrəli müqavilə üzrə 700 manat, 1222-GL/17 nömrəli müqavilə üzrə 399 manat, 725-GL/18 nömrəli müqavilə üzrə isə 400 manat ödəniş etmişdir. Nəticədə 22 oktyabr 2024-cü il tarixə olan əsas borc öhdəliklərində azalma mövcud olmuşdur. İddiaçı Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin (bundan sonra – MPM-in) 53-cü maddəsini və qeyd olunanları əsas tutaraq xahiş etmişdir ki, 02 mart 2016-cı il tarixli, 606-GL/16 nömrəli müqavilə üzrə 5894 manat gecikdirilmiş borc və hesablanmış 6073,07 manat cərimə məbləği, 12 iyul 2017-ci il tarixli, 1222-GL/17 nömrəli müqavilə üzrə 3148 manat gecikdirilmiş borc və hesablanmış 4990,38 manat cərimə məbləği, eləcə də 06 iyun 2018-ci il tarixli, 725-GL/18 nömrəli müqavilə üzrə 7052 manat gecikdirilmiş borc və hesablanmış 7869,31 manat cərimə borcunun, hüquqi yardımla bağlı ödənilmiş 500 manat pul vəsaitinin cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməsi barədə qətnamə çıxarılsın. Məhkəmə iclasında iştirak edən Cavabdeh bildirdi ki, o, həqiqətən də "xxxx" ASC ilə lizinq müqavilələri bağlayaraq kənd təsərrüfatı texnikalarını lizinqə götürmüş və ödənişlər etməyə başlamışdır. Əvvəllər ödəniş edə bilsə də, əvvəlcə pandemiya səbəbindən ödənişləri edə bilməmiş, daha sonra isə həmin müəssisənin ləğv olunması səbəbi ilə ödənişləri həyata keçirə bilməmişdir. Məhkəmə mübahisəsi davam etdiyi müddətdə onun tərəfindən bir sıra ödənişlər edilmiş, bu səbəbdən də iddiaçı tələbin həcmini azaltmışdır. Onun həqiqətən də lizinq müqaviləsi üzrə tələb olunan məbləğlərdə əsas borcu olsa da, hesab edir ki, iddiaçı orqan tərəfindən hesablanmış cərimə borcu əsassız olaraq şişirdilmişdir. Ona görə də iddianın qismən təmin olunmasını, cərimə məbləğinin azaldılmasını xahiş edir. Məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barəsində qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada məlumatlandırılmasına baxmayaraq, iddiaçı məhkəmə iclasında nümayəndə ilə təmsil olunmamışdır. İddiaçının nümayəndəsi vəkil Nümayəndə ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək bildirmişdir ki, hazırkı mərhələdə iddia tələbinə dair sübutlar – müqavilə, təhvil-təslim aktı, maliyyə arayışı, ödəniş tapşırığı və digər sənədlər məhkəməyə elektron qaydada təqdim edilmişdir. İş materiallarındakı sənədlər iddia tələbini tam sübuta yetirir. Elektron kabinetdə sənədlər bölməsindən də görünür ki, cavabdeh tərəfindən iddiaya dair hər hansı etiraz və dəlillər təqdim edilməmişdir. Ona görə də məhkəmə iclasının onun iştirakı olmadan keçirilməsini və iddianın təmin edilməsi barədə iş üzrə yekun məhkəmə aktının qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə işə iddiaçının nümayəndəsinin iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Məhkəmə cavabdehi dinləyib, iddia tələbini nəzərdən keçirib, işdə olan sənədləri araşdırıb, toplanmış sübutlara MPM-in 88-ci maddəsinə əsasən sübutların məcmusu halında qiymət verərək hesab edir ki, iddia qismən təmin edilməlidir. Məhkəmə gəldiyi nəticəni aşağıda qeyd olunanlarla əsaslandırır: MPM-in 9.1-ci maddəsinə əsasən, ədalət mühakiməsi çəkişmə, tərəflərin bərabərliyi və faktlar əsasında həyata keçirilir. MPM-in 14.2-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. MPM-in 77.1-ci maddəsinə əsasən, hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. MPM-in 88-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur. MPM-in 217.4-cü maddəsinə əsasən, məhkəmə (hakim) öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. İşdə surəti olan lizinq verən "xxxx" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti ilə lizinq alan Cavabdeh arasında bağlanmış 02 mart 2016-cı il tarixli, 606-GL/16 nömrəli "xxxx" ASCyə məxsus kənd təsərrüfatı texnikasının lizinqə verilməsi barədə müqavilədən və "xxxx" ASC-nin 28 mart 2016-cı il tarixli əmrindən görünür ki, Cavabdeh "xxxx" Açıq Səhmdar Cəmiyyətindən “Belarus-892” markalı traktor və “otbiçən rotorlu AGDRM-165” lizinqə götürmüş, lizinq verən ümumi məbləği 12440 manat olan texnikaların ilkin dəyərinin 40 faizinə güzəşt tətbiq edilməklə qalıq dəyəri tam ödənildikdən və müvafiq sənədləşmə aparıldıqdan sonra lizinq alanın mülkiyyətinə verilməsi şərti ilə lizinqə vermişdir. Müqavilənin 4.2-ci bəndinə görə, lizinq alan ödəniş qrafikinə uyğun olaraq bir dəfədən artıq ödənişləri yerinə yetirməzsə, lizinq verən lizinq alandan gecikdirilən hər bir günə görə gecikdirilmiş məbləğin 0,1 faizi həcmində cərimə tələb edir. İşdəki Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyinin 22 oktyabr 2024-cü il tarixli maliyyə arayışından görünür ki, lizinq alan Cavabdeh 02 mart 2016-cı il tarixli, 606-GL/16 nömrəli müqavilə üzrə 6594 manat gecikdirilmiş borcu və 6073,07 manat hesablanmış cərimə borcu yaranmışdır. İşdə surəti olan lizinq verən "xxxx" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti ilə lizinq alan Cavabdeh arasında bağlanmış 12 iyul 2017-ci il tarixli, 1222-GL/17 nömrəli "xxxx" ASCyə məxsus kənd təsərrüfatı texnikasının lizinqə verilməsi barədə müqavilədən və "xxxx" ASC-nin 12 iyul 2017-ci il tarixli əmrindən görünür ki, Cavabdeh "xxxx" Açıq Səhmdar Cəmiyyətindən “Toxumtəmizləyən MK-ST-2016-1.5” lizinqə götürmüş, lizinq verən ümumi məbləği 5720 manat olan texnikanın ilkin dəyərinin 40 faizinə güzəşt tətbiq edilməklə qalıq dəyəri tam ödənildikdən və müvafiq sənədləşmə aparıldıqdan sonra lizinq alanın mülkiyyətinə verilməsi şərti ilə lizinqə vermişdir. Müqavilənin 4.2-ci bəndinə görə, lizinq alan ödəniş qrafikinə uyğun olaraq bir dəfədən artıq ödənişləri yerinə yetirməzsə, lizinq verən lizinq alandan gecikdirilən hər bir günə görə gecikdirilmiş məbləğin 0,1 faizi həcmində cərimə tələb edir. İşdəki Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyinin 22 oktyabr 2024-cü il tarixli maliyyə arayışından görünür ki, lizinq alan Cavabdeh 12 iyul 2017-ci il tarixli, 1222-GL/17 nömrəli müqavilə üzrə 3547 manat gecikdirilmiş qalıq borcu və 4990,38 manat hesablanmış cərimə borcu yaranmışdır. İşdə surəti olan lizinq verən "xxxx" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti ilə lizinq alan Cavabdeh arasında bağlanmış 06 iyun 2018-ci il tarixli, 725-GL/18 nömrəli "xxxx" ASC-yə məxsus kənd təsərrüfatı texnikasının lizinqə verilməsi barədə müqavilədən və "xxxx" ASC-nin 06 iyun 2018-ci il tarixli əmrindən görünür ki, Cavabdeh "xxxx" Açıq Səhmdar Cəmiyyətindən “Ot, küləş presləyən Karataş” lizinqə götürmüş, lizinq verən ümumi məbləği 9528 manat olan texnikanın ilkin dəyərinin 40 faizinə güzəşt tətbiq edilməklə qalıq dəyəri tam ödənildikdən və müvafiq sənədləşmə aparıldıqdan sonra lizinq alanın mülkiyyətinə verilməsi şərti ilə lizinqə vermişdir. Müqavilənin 4.2-ci bəndinə görə, lizinq alan ödəniş qrafikinə uyğun olaraq bir dəfədən artıq ödənişləri yerinə yetirməzsə, lizinq verən lizinq alandan gecikdirilən hər bir günə görə gecikdirilmiş məbləğin 0,1 faizi həcmində cərimə tələb edir. İşdəki Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyinin 22 oktyabr 2024-cü il tarixli maliyyə arayışından görünür ki, lizinq alan Cavabdeh 06 iyun 2018-ci il tarixli, 725-GL/18 nömrəli müqavilə üzrə 7452 manat gecikdirilmiş qalıq borcu və 7869,31 manat hesablanmış cərimə borcu yaranmışdır. İşdən görünür ki, Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyi tərəfindən Cavabdeh 07 noyabr 2024-cü il tarixli pretenziya məktubu göndərilmişdir. İddiaçı tərəfindən təqdim edilmiş 24 yanvar 2025-ci il tarixinə olan hesabdan çıxarışdan görünür ki, Cavabdeh tərəfindən işə məhkəmədə baxıldığı ərəfədə 1222- GL/17 nömrəli müqavilə üzrə 17 dekabr 2024-cü ildə 399 manat məbləğində, 725-GL/18 nömrəli müqavilə üzrə 17 dekabr 2024-cü ildə 400 manat məbləğində, 606-GL/16 nömrəli müqavilə üzrə 17 dekabr 2024-cü ildə və 29 dekabr 2024-cü ildə ümumilikdə 700 manat məbləğində ödəniş edilmişdir. “"xxxx" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin fəaliyyətinin tənzimlənməsi ilə bağlı bəzi tədbirlər haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 17 avqust 2020-ci il tarixli, 1137 nömrəli Fərmanı ilə Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin tabeliyindəki "xxxx" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin adı dəyişdirilərək "xxxx" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti adlandırılmış və "xxxx" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin kənd təsərrüfatı texnikasının, texnoloji avadanlığın, suvarma sistemləri dəsti və avadanlığının, damazlıq heyvanların kənd təsərrüfatı istehsalçılarına lizinq yolu ilə satılmasına dair qüvvədə olan lizinq müqavilələri üzrə hüquq və öhdəliklərinin Azərbaycan Respublikasının Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyinə keçməsi qərara alınmışdır. İşin araşdırılması nəticəsində müəyyən olunur ki, Cavabdeh "xxxx" ASC ilə bağladığı 02 mart 2016-cı il tarixli, 606-GL/16 nömrəli; 12 iyul 2017-ci il tarixli, 1222- GL/17 nömrəli və 06 iyun 2018-ci il tarixli, 725-GL/18 nömrəli müqavilələrə əsasən kənd təsərrüfatı texnikalarını lizinqə götürmüş və müqavilələr üzrə üzərinə götürdüyü öhdəlikləri lazımi şəkildə yerinə yetirməyərək, ödənilməmiş borcu qalmışdır. İddiaçı cavabdehin 02 mart 2016-cı il tarixli, 606-GL/16 nömrəli müqavilə üzrə 5894 manat gecikdirilmiş borcu və 6073,07 manat hesablanmış cərimə borcunun, 12 iyul 2017-ci il tarixli, 1222-GL/17 nömrəli müqavilə üzrə 3148 manat gecikdirilmiş borcu və 4990,38 manat hesablanmış cərimə borcunun, 06 iyun 2018-ci il tarixli, 725-GL/18 nömrəli müqavilə üzrə isə 7052 manat gecikdirilmiş borcu və 7869,31 manat hesablanmış cərimə borcunun olduğunu bildirmişdir. Cavabdeh özü də lizinq müqavilələri üzrə tələb olunan məbləğlərdə əsas borcunun qaldığını bildirmiş, lakin cərimə məbləğinin əsassız şəkildə şişirdildiyini qeyd etmişdir. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 385.1-ci maddəsinə əsasən, öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. Həmin Məcəllənin 386.1-ci maddəsinə əsasən, öhdəliyin zərər vurulması, əsassız varlanma və ya bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş digər əsaslar nəticəsində əmələ gəlməsi halları istisna olmaqla, öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün onun iştirakçıları arasında müqavilə olmalıdır. Mülki Məcəllənin 442-ci maddəsinə əsasən, öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. Həmin Məcəllənin 448.1-ci maddəsinə əsasən, əgər bu Məcəllə ilə və müqavilə ilə ayrı qayda müəyyənləşdirilməyibsə, borclu onun risk dairəsinə daxil olan öhdəliklərin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdehdir. MM-in 747.1-ci maddəsinə əsasən, lizinq müqaviləsinə görə lizinq verən müəyyən əşyanı müqavilə ilə şərtləşdirilmiş müəyyən haqla, müəyyən müddətə və digər şərtlərlə (lizinq alana əmlakı satın almaq hüququnun verilməsi də daxil olmaqla) lizinq alanın istifadəsinə verməyə borcludur. Lizinq alan müəyyənləşdirilmiş dövriliklə muzd ödəməyə borcludur. Mülki Məcəllənin 748-10.1-ci maddəsinə əsasən, lizinq müqaviləsinin qüvvədə olduğu müddət ərzində həmin müqavilə üzrə ödənişlərin ümumi məbləği lizinq ödənişləri hesab edilir. Lizinq ödənişləri lizinq müqaviləsi üzrə lizinq alana verilmiş lizinq obyektindən istifadəyə görə onun tərəfindən lizinq verənin xeyrinə həyata keçirilən ödənişlərdir. Məhkəmə hesab edir ki, bağlanmış lizinq müqavilələrinə əsasən, Cavabdeh müqavilə üzrə lizinq obyektindən istifadə hüququna malik olduğu kimi, eyni zamanda göstərilən müqavilələr əsasında müəyyən edilmiş lizinq ödənişlərinin ödənilməsi vəzifəsinin daşıyıcısı olmuşdur. Cavabdeh lizinq obyektindən istifadə hüququndan istifadə etmiş, lakin ödəniş cədvəli üzrə dövri olaraq ödəməli olduğu lizinq ödənişlərini vaxtında və lazımi qaydada icra etməmişdir. Bu səbəbdən, cavabdeh göstərilən ödənişləri, yəni lizinq müqavilələri üzrə nəzərdə tutulmuş əsas borc məbləğlərini iddiaçının xeyrinə ödəməyə borcludur. Başqa sözlə, cavabdehin iddiaçı qarşısında öhdəliyi yaranmışdır. Qeyd edilənlərə görə, iddia tələbi gecikdirilmiş borc məbləğlərinə dair hissədə tam təmin edilməli, cavabdehdən 02 mart 2016-cı il tarixli lizinq müqaviləsi üzrə 5894 manat məbləğində, 12 iyul 2017-ci il tarixli lizinq müqaviləsi üzrə 3148 manat məbləğində, 06 iyun 2018-ci il tarixli lizinq müqaviləsi üzrə 7052 manat məbləğində gecikdirilmiş borc tutularaq iddiaçıya ödənilməlidir. Mülki Məcəllənin 427.3-cü maddəsinə əsasən, əgər öhdəlik onun icrası gününü və ya icra edilməli olduğu vaxt dövrünü nəzərdə tutursa və ya müəyyənləşdirməyə imkan verirsə, öhdəlik həmin gün və ya bu cür dövr ərzində istənilən an icra edilməlidir. MM-in 445.2.1-ci maddəsinə əsasən, öhdəliyin onun icrası üçün müəyyənləşdirilmiş müddətdə icra edilməməsi borclunun icranı gecikdirməsi sayılır. Həmin Məcəllənin 462.1-ci maddəsinə əsasən, dəbbə pulu (cərimə, penya) qanun və ya müqavilə ilə müəyyənləşdirilən, öhdəliyin icra edilmədiyi və ya lazımınca icra edilmədiyi, o cümlədən icranın gecikdirildiyi halda borclunun kreditora ödəməli olduğu pul məbləğidir. Əgər öhdəliyin məzmununu hərəkətdən çəkinmək təşkil edirsə, dəbbə pulu hərəkətin edildiyi andan tutulmalıdır. Dəbbə pulunun ödənilməsi tələbi üzrə kreditor ona zərər vurulduğunu sübuta yetirməyə borclu deyildir. Mülki Məcəllənin 465.2-ci maddəsinə əsasən, əgər borclu öhdəliyin lazımınca icra edilməməsi, o cümlədən müəyyənləşdirilmiş müddətdə icra edilməməsi üçün cərimə ödəyəcəyini vəd etmişdirsə, kreditor cərimənin ödənilməsini və öhdəliyin icrasını tələb edə bilər. Hazırda iddiaçı cavabdehdən ödənişlərin gecikdirilməsinə görə 02 mart 2016-cı il tarixli müqavilə üzrə hesablanmış 6073,07 manat məbləğində cərimə borcunun, 12 iyul 2017-ci il tarixli müqavilə üzrə hesablanmış 4990,38 manat məbləğində cərimə borcunun və 06 iyun 2018-ci il tarixli müqavilə üzrə hesablanmış 7869,31 manat məbləğində cərimə borcunun tutulmasını tələb edir, tələbinin hüquqi əsası kimi isə MM-in 465.2-ci maddəsinə və bağlanmış müqavilələrin 4.2-ci bəndinə istinad edir, sübut olaraq isə maliyyə arayışını təqdim edir. Məhkəmə cərimə borcunu müəyyən edərkən mülki qanunvericiliyin vicdanlılıq prinsipini öndə tutaraq cavabdehin hazırkı maddi, əmlak vəziyyətini, həmçinin borcluya qarşı tələb hüququna malik olan kreditorun da müqavilədən irəli gələn hüquqlarını tələb edərkən vicdanlılıq prinsipinə riayət etməsini, öz hərəkətləri ilə şüurlu şəkildə borclunun həddən artıq əlverişsiz vəziyyətə düşməsinə şərait yaratmamasını və s. diqqətəlayiq halları nəzərə alaraq hesab edir ki, cərimə borcu azaldılmalıdır. Belə ki, Mülki Məcəllənin 467-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq tənasübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azalda bilər. Tənasüb müəyyənləşdirilərkən kreditorun həm əmlak mənafeləri, həm də bütün əsaslı mənafeləri nəzərə alınır. Qeyd edilən maddi hüquq normasının məzmunundan aydın olur ki, dəbbə pulu tələbi tərəflər arasında bağlanmış müqavilə şərtlərindən və qanunvericilik müddəalarından irəli gəlməsinə baxmayaraq, məhz qeyd edilən vicdanlılıq prinsipini rəhbər tutmaqla qanunverici məhkəmənin işin hallarına görə yüksək hesab etdiyi dəbbə pulunun məbləğini azalda biləcəyini təsbit etmişdir. Qeyd olunanlara əsasən məhkəmə hesab edir ki, 02 mart 2016-cı il tarixli müqavilə üzrə hesablanmış 6073,07 manat məbləğində cərimənin 5894 manat məbləğində əsas borca mütənasib olmadığından azaldılaraq 500 manat məbləğində, 12 iyul 2017-ci il tarixli müqavilə üzrə hesablanmış 4990,38 manat məbləğində cərimənin 3148 manat məbləğində əsas borca mütənasib olmadığından azaldılaraq 300 manat məbləğində, 06 iyun 2018-ci il tarixli müqavilə üzrə hesablanmış 7869,31 manat məbləğində cərimənin 7052 manat məbləğində əsas borca mütənasib olmadığından azaldılaraq 700 manat məbləğində müəyyən edilməsi daha ağlabatan və ədalətlidir. Odur ki, iddia tələbi cərimə borcuna dair hissədə qismən təmin edilməli, cavabdehdən 02 mart 2016-cı il tarixli müqavilə üzrə 500 manat məbləğində cərimə borcu, 12 iyul 2017-ci il tarixli müqavilə üzrə 300 manat məbləğində cərimə borcu, 06 iyun 2018-ci il tarixli müqavilə üzrə 700 manat məbləğində cərimə borcu tutularaq iddiaçıya ödənilməlidir. İddia tələbinin sonuncu hissəsini isə hüquqi yardıma görə ödənilmiş 500 manat məbləğində pulun iddiaçının xeyrinə cavabdehdən tutulması təşkil edir. İşdə surəti olan sifarişçi Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyi ilə icraçı "xxxx" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti arasında bağlanmış məhkəmə-hüquq xidmətlərinin göstərilməsi ilə bağlı hüquqi yardım haqqının ödənilməsinin təşkili barədə 27 may 2021-ci il tarixli, 1 nömrəli sazişdən görünür ki, həmin sazişə əsasən icraçı sifarişçinin adından məhkəmə-hüquq xidmətlərinin həyata keçirilməsi ilə bağlı müvafiq müqavilələr bağlayır, habelə vəkil qurumlarına və ya fərdi vəkillərə ödənilən haqqın büdcə təşkilatının vəsaitinə qənaət etmək üçün “vəkillərə etdikləri yardım üçün ödənilən xərc” kimi qarşı tərəfdən alınıb xeyrinə qətnamə çıxarılan sifarişçiyə ödənilməsi üçün qanunvericiliyə uyğun tədbirlər görür. İşdə surəti olan ******* nömrəli, 19 noyabr 2024-cü il tarixli vəkil orderindən görünür ki, Cavabdeh qarşı iş üzrə Qobustan Rayon Məhkəməsində aparılan icraat zamanı Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyinə hüquqi yardımın göstərilməsi üçün Xırdalan şəhər Vəkil Bürosunun vəkili Nümayəndə ilə 19 noyabr 2024-cü il tarixli, 947 nömrəli müqavilə bağlanmışdır. İşdəki Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyi tərəfindən verilmiş 02 oktyabr 2024-cü il tarixli etibarnamənin surətindən görünür ki, bu etibarnamə ilə Agentlik məhkəmə orqanlarında təmsilçiliklə bağlı müvafiq səlahiyyətləri 6 ay müddətinə Nümayəndə həvalə etmişdir. İşdə surəti olan 24 dekabr 2024-cü il tarixli ödəniş tapşırığından görünür ki, "xxxx" MMC-nin hesabından Xırdalan şəhər Vəkil Bürosunun hesabına 500 manat məbləğində vəsait köçürülmüşdür. Köçürmənin əsası kimi Cavabdeh qarşı iş üzrə hüquqi yardım göstərilməsi üçün Xırdalan şəhər Vəkil Bürosu ilə bağlanmış 947 nömrəli müqavilə göstərilmişdir. Beləliklə, sözügedən sənədlərlə müəyyən edilir ki, iddiaçıya hüquqi yardımın göstərilməsinə görə Xırdalan şəhər Vəkil Bürosunun vəkili Nümayəndə ilə 19 noyabr 2024-cü il tarixli, 947 nömrəli müqavilə bağlanmış, iddiaçı tərəfindən Nümayəndə 02 oktyabr 2024-cü il tarixli etibarnamə verilmiş, məhkəmə-hüquq xidmətlərinin göstərilməsi ilə bağlı hüquqi yardım haqqının ödənilməsinin təşkili barədə 27 may 2021-ci il tarixli, 1 nömrəli sazişə uyğun olaraq "xxxx" MMC-nin hesabından Xırdalan şəhər Vəkil Bürosunun hesabına 500 manat məbləğində pul vəsaiti köçürülmüşdür. Bundan başqa, iş materiallarından görünür ki, Nümayəndə iddiaçıya hüquqi yardımın göstərilməsi çərçivəsində iddia ərizəsinin tərtib edilərək imzalanması ilə yanaşı, həm də “Elektron məhkəmə” informasiya sistemində yaradılan elektron kabinet vasitəsilə ərizələr vermiş, sübutlar təqdim etmişdir. Qeyd edilənlər onu göstərir ki, iddiaçıya hüquqi yardımın göstərilməsi ilə bağlı vəkil Nümayəndə tərəfindən müvafiq işlər görülmüşdür. MPM-in 69.1-ci maddəsinə əsasən, hər bir fiziki və ya hüquqi şəxs şəxsən, yaxud müvafiq qaydada səlahiyyəti müəyyən edilmiş nümayəndəsi vasitəsi ilə məhkəməyə iddia verə bilər. Zəruri olduqda, məhkəmə izahat vermək üçün tərəfi şəxsən məhkəməyə çağırmaq hüququna malikdir. MPM-in 69.2-ci maddəsinə əsasən, hüquqi şəxsi məhkəmədə qanunlarla, digər hüquqi aktlarla və ya hüquqi şəxsin təsis sənədləri ilə müəyyən edilmiş səlahiyyətli şəxsləri, yaxud müvafiq qaydada səlahiyyət verilmiş və əsas iş yeri həmin hüquqi şəxs olan işçiləri və ya vəkillər təmsil edir. MPM-in 107-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə xərcləri dövlət rüsumundan və işə baxılması ilə əlaqədar olan məsrəflərdən ibarətdir. MPM-in 115.0.5-ci və 115.0.6-cı maddələrinə görə, nümayəndələrə və vəkillərə etdikləri kömək üçün ödənilən xərclər işə baxılması ilə əlaqədar məsrəflərə daxildir. MPM-in 121.1-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə nümayəndənin və ya vəkilin göstərdiyi yardıma görə xərclərin, konkret hallar və təqdim edilmiş məlumatlar qiymətləndirilməklə, digər tərəfdən ağlabatan məbləğdə alınıb xeyrinə qətnamə çıxarılan tərəfə verilməsini qərara alır. Məhkəmə işin yuxarıda müəyyən edilmiş hallarını və vəkilin göstərdiyi yardımın həcmini nəzərə alaraq belə hesab edir ki, hüquqi yardıma görə ödənilmiş 500 manat məbləğində pul vəsaiti ağlabatan hesab edilməli, hüquqi yardıma görə ödənilmiş 500 manat məbləğində pul vəsaiti cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməlidir. Beləliklə, məhkəmə qeyd edilənlərə əsasən belə nəticəyə gəlir ki, iddia qismən təmin edilməli, 02 mart 2016-cı il tarixli müqavilə üzrə 5894 manat məbləğində gecikdirilmiş borc və 500 manat məbləğində cərimə borcu, 12 iyul 2017-ci il tarixli müqavilə üzrə 3148 manat məbləğində gecikdirilmiş borc və 300 manat məbləğində cərimə borcu, 06 iyun 2018-ci il tarixli müqavilə üzrə 7052 manat məbləğində gecikdirilmiş borc və 700 manat məbləğində cərimə borcu olmaqla, cəmi 17594 manat məbləğində pul vəsaiti cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməli, hüquqi yardıma görə ödənilmiş 500 manat məbləğində pul vəsaiti cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməli, iddia qalan hissədə təmin edilməməlidir. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən və MPM-in 216-220-ci, 227-ci, 233-cü və 360-cı maddələrini rəhbər tutub QƏT ETDİ: İddia qismən təmin edilsin. 02 mart 2016-cı il tarixli müqavilə üzrə 5894 manat məbləğində gecikdirilmiş borc və 500 manat məbləğində cərimə borcu, 12 iyul 2017-ci il tarixli müqavilə üzrə 3148 manat məbləğində gecikdirilmiş borc və 300 manat məbləğində cərimə borcu, 06 iyun 2018-ci il tarixli müqavilə üzrə 7052 manat məbləğində gecikdirilmiş borc və 700 manat məbləğində cərimə borcu olmaqla, cəmi 17594 manat məbləğində pul vəsaiti Cavabdeh tutularaq iddiaçı Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyinə ödənilsin. Hüquqi yardıma görə ödənilmiş 500 manat məbləğində pul vəsaiti Cavabdeh tutularaq iddiaçı Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyinə ödənilsin. İddia qalan hissədə təmin edilməsin. Qətnamə rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 ay müddətində Qobustan Rayon Məhkəməsi vasitəsi ilə Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti (“Elektron məhkəmə” informasiya sistemində yaradılan elektron kabinet vasitəsilə) verilə bilər. Qətnamədən şikayət verilmədikdə, işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Sədrlik edən: Samir Mayılov