Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ İmişli rayonu İş № e-2(036)-2529/2025 16.10.2025 İMİŞLİ RAYON MƏHKƏMƏSİ İddiaçı Cavabdeh qarşı “borcun ödənilməsi” tələbinə dair mülki mübahisə (açar sözlər: borcun ödənilməsi) Hakim Pirverdiyev Zaur Rafiq oğlunun sədrliyi ilə, Məhkəmə iclasının katibi Hacıyeva Nuranə Busat qızının katibliyi, İddiaçı Cavabdeh qarşı xx.xx.2024-cü il tarixli müqaviləyə əsasən “Apple 20w USB-C adapter”, “paket xxxl” xidməti, “İmei kodu **********10115 İphone 13” markalı telefon üçün 1714,84 manat ödənilməmiş hissə, İnnovativ Layihələr Mərkəzinə ödənilən 23,6 manat rüsum, 171,48 manat dəbbə pulu, xx.xx.2024-cü il tarixli müqaviləyə əsasən “zəmanət + 2 il” xidməti, “playstation 5 slim” üçün 1411,92 manat ödənilməmiş hissə, 141,19 manat dəbbə pulu, xx.xx.2024-cü il tarixli müqaviləyə əsasən “qızıl zəmanət ultra 3 il” xidməti, “paket xxxl” xidməti, “İmei kodu **********66248 İphone 13” markalı telefon üçün 1260,48 manat ödənilməmiş hissə, İnnovativ Layihələr Mərkəzinə ödənilən 23,6 manat rüsum, 126,05 manat dəbbə pulu, xx.xx.2024-cü il tarixli ********** saylı müqaviləyə əsasən “zəmanət + 2 il” xidməti, “playstation 5 slim”, “PS5 Dualsense” oyun pultu üçün 1235,16 manat ödənilməmiş hissə, 123,52 manat dəbbə pulu, xx.xx.2024-cü il tarixli 04249917 saylı müqaviləyə əsasən “playstation 5 slim” üçün 1177 manat ödənilməmiş hissə, 117,70 manat dəbbə pulu, xx.xx.2024-cü il tarixli müqaviləyə əsasən “zəmanət + 2 il” xidməti, “playstation 5 slim”, “PS5 Dualsense” oyun pultu üçün 920 manat ödənilməmiş hissə, 92 manat dəbbə pulu, xx.xx.2024-cü il tarixli müqaviləyə əsasən “PS5 Dualsense” oyun pultu üçün 137,96 manat ödənilməmiş hissə, 13,80 manat dəbbə pulu olmaqla, ümumilikdə, 8690,30 manat borcun cavabdehdən alınaraq iddiaçıya ödənilməsi tələbi barədə iddia ərizəsinə dair mülki işə məhkəmənin inzibati binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə M Ü Ə Y Y Ə N E T D İ: I. Mülki mübahisənin mahiyyəti
1. İddiaçı cavabdehə qarşı xx.xx.2024-cü il tarixli müqaviləyə əsasən “Apple 20w USB-C adapter”, “paket xxxl” xidməti, “İmei kodu **********10115 İphone 13” markalı telefon üçün 1714,84 manat ödənilməmiş hissə, İnnovativ Layihələr Mərkəzinə ödənilən 23,6 manat rüsum, 171,48 manat dəbbə pulu, xx.xx.2024-cü il tarixli müqaviləyə əsasən “zəmanət + 2 il” xidməti, “playstation 5 slim” üçün 1411,92 manat ödənilməmiş hissə, 141,19 manat dəbbə pulu, xx.xx.2024-cü il tarixli müqaviləyə əsasən “qızıl zəmanət ultra 3 il” xidməti, “paket xxxl” xidməti, “İmei kodu **********66248 İphone 13” markalı telefon üçün 1260,48 manat ödənilməmiş hissə, İnnovativ Layihələr Mərkəzinə ödənilən 23,6 manat rüsum, 126,05 manat dəbbə pulu, xx.xx.2024-cü il tarixli ********** saylı müqaviləyə əsasən “zəmanət + 2 il” xidməti, “playstation 5 slim”, “PS5 Dualsense” oyun pultu üçün 1235,16 manat ödənilməmiş hissə, 123,52 manat dəbbə pulu, xx.xx.2024-cü il tarixli 04249917 saylı müqaviləyə əsasən “playstation 5 slim” üçün 1177 manat ödənilməmiş hissə, 117,70 manat dəbbə pulu, xx.xx.2024-cü il tarixli müqaviləyə əsasən “zəmanət + 2 il” xidməti, “playstation 5 slim”, “PS5 Dualsense” oyun pultu üçün 920 manat ödənilməmiş hissə, 92 manat dəbbə pulu, xx.xx.2024-cü il tarixli müqaviləyə əsasən “PS5 Dualsense” oyun pultu üçün 137,96 manat ödənilməmiş hissə, 13,80 manat dəbbə pulu olmaqla, ümumilikdə, 8690,30 manat borc və 106,91 manat ödənilmiş dövlət rüsumunun cavabdehdən alınaraq iddiaçıya ödənilməsi tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etmişdir.
2. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, cavabdeh ilə "xxxx" MMC arasında bağlanmış xx.xx.2024-cü il, xx.xx.2024-cü il, xx.xx.2024-cü il, xx.xx.2024-cü il, xx.xx.2024cü il, xx.xx.2024-cü il, xx.xx.2024-cü il tarixli müqavilələrə əsasən, “Apple 20w USB-C adapter”, “paket xxxl” xidməti, “İmei kodu **********10115 İphone 13” markalı telefon, “zəmanət + 2 il” xidməti, “playstation 5 slim”, “qızıl zəmanət ultra 3 il” xidməti, “paket xxxl” xidməti, “İmei kodu **********66248 İphone 13” markalı telefon, “zəmanət + 2 il” xidməti, “playstation 5 slim”, “PS5 Dualsense” oyun pultu, “playstation 5 slim”, “zəmanət + 2 il” xidməti, “playstation 5 slim”, “PS5 Dualsense” oyun pultu, “playstation 5+disc”, “PS5 Dualsense” oyun pultu almış və nəticədə 8690,30 manat borc yaranmışdır. Cavabdeh müqavilənin şərtlərini pozmuş və nəticədə xx.xx.2024-cü il tarixli müqaviləyə əsasən, alğısatqı qiyməti 1815,84 manat olan “Apple 20w USB-C adapter”, “paket xxxl” xidməti, “İmei kodu **********10115 İphone 13” markalı telefon üçün ümumilikdə, 1909,92 manat olmaqla ondan, 1714,84 manat ödənilməmiş hissə, İnnovativ Layihələr Mərkəzinə ödənilən 23,6 manat rüsum, müştəriyə güzəşt olunaraq 171,48 manat dəbbə, xx.xx.2024-cü il tarixli müqaviləyə əsasən, alğı-satqı qiyməti 1501,92 manat olan “zəmanət + 2 il” xidməti, “playstation 5 slim” üçün ümumilikdə, 1553,11 manat olmaqla ondan 1411,92 manat ödənilməmiş hissə, müştəriyə güzəşt olunaraq 141,19 manat dəbbə, xx.xx.2024-cü il tarixli müqaviləyə əsasən, alğı-satqı qiyməti 1720,48 manat olan “qızıl zəmanət ultra 3 il” xidməti, “paket xxxl” xidməti, “İmei kodu **********66248 İphone 13 markalı telefon” üçün ümumilikdə 1410,13 manat olmaqla ondan, 1260,48 manat ödənilməmiş hissə, İnnovativ Layihələr Mərkəzinə ödənilən 23,6 manat rüsum, müştəriyə güzəşt olunaraq 126,05 manat dəbbə, xx.xx.2024-cü il tarixli müqaviləyə əsasən, alğı-satqı qiyməti 1755,16 manat olan “zəmanət + 2 il” xidməti, “playstation 5 slim”, “PS5 Dualsense” oyun pultu üçün ümumilikdə, 1358,68 manat olmaqla ondan, 1235,16 manat ödənilməmiş hissə, müştəriyə güzəşt olunaraq 123,52 manat dəbbə, xx.xx.2024-cü il tarixli müqaviləyə əsasən, alğısatqı qiyməti 1284 manat olan “playstation 5 slim” üçün ümumilikdə, 1294,70 manat olmaqla ondan, 1177 manat ödənilməmiş hissə, müştəriyə güzəşt olunaraq 117,70 manat dəbbə, xx.xx.2024-cü il tarixli müqaviləyə əsasən, alğı-satqı qiyməti 1718 manat olan “zəmanət + 2 il” xidməti, “playstation 5 slim”, “PS5 Dualsense” oyun pultu üçün ümumilikdə 1012 manat olmaqla ondan, 920 manat ödənilməmiş hissə, müştəriyə güzəşt olunaraq 92 manat dəbbə, xx.xx.2024-cü il tarixli müqaviləyə əsasən, alğı-satqı qiyməti 1522,92 manat olan “playstation 5+disc”, “PS5 Dualsense” oyun pultu üçün ümumilikdə, 151,76 manat olmaqla ondan 137,96 manat ödənilməmiş hissə, müştəriyə güzəşt olunaraq 13,80 manat dəbbə pulu borcu yaranmışdır. Cavabdeh xx.xx.2024-ci il tarixli müqaviləsinə əsasən “playstation 5+disc”-dən xx.xx.2024-cü il tarixdə imtina etmiş və məhsul 1371,96 manat qiymətləndirilərək, borcundan silinmişdir. Cavabdehin xx.xx.2024-cü il tarixli müqavilə üzrə cəmi ödədiyi məbləğ 13 manat, məhsul qaytarıldıqdan sonra qoyulan qiymət 1371,96 manat, ümumilikdə, 1384,96 manat təşkil edir. Cavabdehin digər müqavilələr üzrə cəmi ödədiyi məbləğ 2076 manat təşkil edir. Ödəniş cədvəlinin 2-ci bəndinə əsasən ödənişlərdə gecikmələr aşkarlanıbsa, müddəti keçmiş məbləğin hər növbəti təqvim gününə hesablanmış 1%-i həcmində mübahisəsiz olaraq penya ödəyir. Cavabdehlə aralarında bağlanılmış xx.xx.2024-cü il, xx.xx.2024-cü il, xx.xx.2024-cü il, xx.xx.2024-cü il, xx.xx.2024-cü il, xx.xx.2024-cü il, xx.xx.2024-cü il tarixli müqavilənin ayrılmaz tərkib hissəsi olan əşyaların təhvil-təslim aktından görünür ki, cavabdeh əldə etdiyi məhsulu tam və qüsursuz şəkildə təhvil almışdır. Cavabdehlə aralarında olan telefon danışığı, həmçinin göndərdikləri xx.xx.2025-ci il tarixli xəbərdarlıq məktubunda mübahisənin məhkəmədən kənar həll olunması, onun üzərinə düşən öhdəlikləri lazımınca icra etməli olduğunu rəsmi qaydada bildirsələr də, qarşı tərəf müqavilə ilə təsbit olunmuş öhdəlikləri icra etməmişdir.
II. Tərəflərin mövqeləri:
3. İddiaçı ərizəylə məhkəməyə müraciət edərək, işə onun nümayəndəsinin iştirakı olmadan baxılmasını məhkəmədən xahiş etmişdir.
4. Cavabdeh məhkəmə baxış iclasının vaxtı və yeri haqqında lazımi qaydada xəbərdar edilməsinə baxmayaraq, məhkəməyə gəlməməsinin səbəbini və ya mümkünsüzlüyünü bildirmədən və bu səbəblərin üzürlü olması barədə sübutlar təqdim etmədən məhkəməyə gəlməmişdir.
5. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 185.5-ci madəsinin tələblərinə görə məhkəmə iclasının vaxtı və yeri haqqında lazımi qaydada xəbərdar edilmiş tərəflərin gəlməməsinin səbəbləri haqqında məlumat olmadıqda və ya məhkəmə gəlməməyin səbəblərini üzürsüz hesab etdikdə, yaxud məhkəmə tərəflərin icraatı qəsdən yubandırdığını aşkar etdikdə, işə baxmağa haqlıdır.
6. Məhkəmə belə qənaətə gəlir ki, cavabdeh lazımi qaydada məlumatlandırılmış, buna rəğmən məhkəmə iclaslarında iştirak etməmiş və belə olan halda, cavabdeh məhkəmə icraatında iştirak hüququndan imtina etmiş hesab edilməli, qətnamə çəkişmə şəraitində qəbul edilmiş kimi qiymətləndirilməlidir.
III. Məhkəmə baxışının hədləri:
7. Mülki Prosessual Məcəllənin: - 14.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə həqiqətə nail olmaq üçün işin hərtərəfli, tam və obyektiv tədqiqinə lazımi şərait yaradır. Bunun üçün məhkəmə: işdə iştirak edən şəxslərə onların prosessual hüquq və vəzifələrini izah edir, görüləcək, yaxud görülməyəcək hərəkətlərin nəticələri barədə onları xəbərdar edir, onların prosessual hüquqlarının həyata keçməsinə kömək göstərir. - 14.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. - 77.1-ci maddəsinə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. - 218.3-cü maddəsinə əsasən hakim işdə iştirak edən şəxslərin verdiyi tələblər üzrə qətnamə çıxarır. Lakin hakim qanunda göstərilən müstəsna hallarda iddia tələblərindən kənara çıxa bilər.
IV. Tətbiq edilən hüquq:
8. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsi: 385.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. 386.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin zərər vurulması, əsassız varlanma və ya həmin Məcəllədə nəzərdə tutulmuş digər əsaslar nəticəsində əmələ gəlməsi halları istisna olmaqla, öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün onun iştirakçıları arasında müqavilə olmalıdır. 442-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. 448.1-ci maddəsinə əsasən borclu onun risk dairəsinə daxil olan öhdəliklərin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdehdir. 462.1-ci maddəsinə əsasən dəbbə pulu (cərimə, penya) müqavilə ilə müəyyənləşdirilən, öhdəliyin icra edilmədiyi və ya lazımınca icra edilmədiyi, o cümlədən icranın gecikdirildiyi halda borclunun kreditora ödəməli olduğu pul məbləğidir. Əgər öhdəliyin məzmununu hərəkətdən çəkinmək təşkil edirsə, dəbbə pulu hərəkətin edildiyi andan tutulmalıdır. Dəbbə pulunun ödənilməsi tələbi üzrə kreditor ona zərər vurulduğunu sübuta yetirməyə borclu deyildir. 467-ci maddəsinə əsasən məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq tənasübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azalda bilər. Tənasüb müəyyənləşdirilərkən kreditorun həm əmlak mənafeləri, həm də bütün əsaslı mənafeləri nəzərə alınır. 567-ci maddəsinə əsasən alğı-satqı müqaviləsinə görə satıcı əşyanı alıcının mülkiyyətinə verməyi, alıcı isə əşyanı qəbul edib əvəzində müəyyənləşdirilmiş pul məbləğini (qiyməti) ödəməyi öhdəsinə götürür. 600.1-ci maddəsinə əsasən, alğı-satqı müqaviləsində əşyanın alıcıya verildikdən müəyyən müddət sonra ödənilməsinin (əşyaların nisyə satışının) nəzərdə tutulduğu halda alıcı ödənişi müqavilədə nəzərdə tutulan müddətdə, müqavilədə belə müddət nəzərdə tutulmadıqda isə bu Məcəllənin 427-ci maddəsinə uyğun müəyyənləşdirilmiş müddətdə həyata keçirməlidir. 600.4-cü maddəsinə əsasən, əşyanı təhvil almış alıcı onu alğı-satqı müqaviləsində nəzərdə tutulan müddətdə ödəmək vəzifəsini icra etmədikdə, satıcı verilmiş əşyanın ödənilməsini və ya ödənilməmiş malın qaytarılmasını tələb edə bilər.
9. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsi: 107-ci maddəsinə əsasən məhkəmə xərcləri dövlət rüsumundan və işə baxılması ilə əlaqədar olan məsrəflərdən ibarətdir; 119.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə mütənasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir; 115.0.3 və 115.0.9-cu maddələrinə müvafiq olaraq tərəflərin xəbərdar edilməsi və məhkəməyə çağırılmaları ilə əlaqədar xərclər, məhkəmə tərəfindən zəruri hesab edilən digər xərclər işə baxılması ilə əlaqədar məsrəflərə daxildir; 220.5-ci maddəsinə əsasən qətnamənin nəticə hissəsində iddianın tam və ya qismən təmin edilməsi və ya rədd edilməsi haqqında məhkəmənin hansı nəticəyə gəldiyi, məhkəmə xərclərinin bölüşdürülməsi, qətnamədən şikayət vermə müddəti və qaydası göstərilməlidir; işə qiyabi baxıldığı halda qətnamənin nəticə hissəsində cavabdehin qətnamənin ləğvi üçün ərizə vermə qaydası da əks olunmalıdır.
V. Sübutların tədqiqi və Məhkəmənin mövqeyi:
9. İşin müəyyən edilən halları ondan ibarətdir ki, iddiaçı ilə cavabdeh arasında xx.xx.2024-cü il tarixli, xx.xx.2024-cü il tarixli, xx.xx.2024-cü il tarixli, xx.xx.2024-cü il tarixli ********** saylı, xx.xx.2024-cü il tarixli 04249917 saylı, xx.xx.2024-cü il tarixli və xx.xx.2024-cü il tarixli müqavilələr bağlanmışdır. xx.xx.2024-cü il tarixli müqaviləyə əsasən iddiaçı cavabdehə ümumi dəyəri 1815,84 manat olan malı 18 ay müddətinə ödəniş edilməklə satmış, cavabdehin həmin malın dəyərindən ümumilikdə 1714,84 manat məbləğində borcu qalmışdır. xx.xx.2024-cü il tarixli müqaviləyə əsasən iddiaçı cavabdehə ümumi dəyəri 1501,92 manat olan malı 12 ay müddətinə ödəniş edilməklə satmış, cavabdehin həmin malın dəyərindən ümumilikdə 1411,92 manat məbləğində borcu qalmışdır. xx.xx.2024-cü il tarixli müqaviləyə əsasən iddiaçı cavabdehə ümumi dəyəri 1720,48 manat olan malı 12 ay müddətinə ödəniş edilməklə satmış, cavabdehin həmin malın dəyərindən ümumilikdə 1410,13 manat məbləğində borcu qalmışdır. xx.xx.2024-cü il tarixli ********** saylı müqaviləyə əsasən iddiaçı cavabdehə ümumi dəyəri 1755,16 manat olan malı 18 ay müddətinə ödəniş edilməklə satmış, cavabdehin həmin malın dəyərindən ümumilikdə 1235,16 manat məbləğində borcu qalmışdır. xx.xx.2024-cü il tarixli 04249917 saylı müqaviləyə əsasən iddiaçı cavabdehə ümumi dəyəri 1284 manat olan malı 12 ay müddətinə ödəniş edilməklə satmış, cavabdehin həmin malın dəyərindən ümumilikdə 1177 manat məbləğində borcu qalmışdır. xx.xx.2024-cü il tarixli müqaviləyə əsasən iddiaçı cavabdehə ümumi dəyəri 1718 manat olan malı 18 ay müddətinə ödəniş edilməklə satmış, cavabdehin həmin malın dəyərindən ümumilikdə 920 manat məbləğində borcu qalmışdır. xx.xx.2024-cü il tarixli müqaviləyə əsasən iddiaçı cavabdehə ümumi dəyəri 1522,92 manat olan malı 12 ay müddətinə ödəniş edilməklə satmış, xx.xx.2024-cü il tarixdə cavabdeh malın bir hissəsindən imtina etmiş, imtina olunan mal 1371,96 manat qiymətləndirilərək cavabdehin borcundan silinmiş və cavabdehin həmin müqavilə üzrə malın dəyərindən ümumilikdə 137,96 manat məbləğində borcu qalmışdır.
10. Məhkəmə qeyd edir ki, alğı-satqı müqaviləsi iki tərəfin alıcının və satıcının bir-biri ilə üst-üstə düşən iradə ifadələrinin əsasında əmələ gəlir və tərəflərin hər ikisi üçün həm hüquq, həm də vəzifə yaradır. Bu müqaviləyə əsasən alıcının əşyanı öz mülkiyyətinə qəbul etmək hüququ və onun qiymətini ödəmək öhdəliyi, satıcı üçün əşyanı alıcının mülkiyyətinə vermək öhdəliyi və onun qiymətinin ödənilməsini tələb etmək hüququ yaranır.
11. Məhkəmə tərəfindən müəyyən edildi ki, cavabdehin iddiaçıya borcun qaytarılması ilə bağlı öhdəliyi tərəflər arasında bağlanmış alğı-satqı müqavilələrindən irəli gəlir. İş materiallarına əlavə olunmuş ödəniş cədvəlinin, maliyyə arayışının, təhvil-təslim aktının müqayisəli təhlilindən görünür ki, iddiaçı öhdəliyi yerinə yetirərək, alınan malları cavabdehə vermiş, bunun nəticəsində iddiaçının cavabdehdən müqavilə üzrə müəyyənləşdirilmiş öhdəliyi tələb etmək hüququ yaranmış, cavabdeh üzərinə düşən öhdəliyi icra etməmişdir. Belə olan halda isə bu, iddiaçıya alğı-satqı müqaviləsi və Mülki Məcəllənin yuxarıda sadalanan normalarından çıxış etməklə bu iddia tələbini irəli sürmək hüququ vermişdir.
12. Məhkəmə cavabdehin xx.xx.2024-cü il tarixli müqavilə üzrə əldə etdiklərinin bir hissəsinin geri qaytarılması və qaytarılan malların dəyərinin borcdan silinməsi ilə bağlı qeyd edir ki, malların geri qaytarılması və geri qaytarılan malların qiymətləndirilməsi və geri qaytarılan malların dəyərinin borcdan silinməsi tərəflər arasında başlanmış müvafiq müqavilənin müddəalarından irəli gəlir və həmin halla bağlı tərəflər arasında mübahisə yoxdur.
13. Belə ki, tərəflər arasında bağlanmış xx.xx.2024-cü il tarixli müqavilənin 3.10-cu bəndinə əsasən, “müştəri” ABC-nin razılığı ilə müvafiq çatdırılma, quraşdırılma, daşınma, sökülmə xərclərini qarşıladığı halda “mal”ı geri qaytara bilər. Bu zaman “mal” “ABC”-nin özü və ya onun müəyyənləşdirdiyi subyekt tərəfindən birtəfli qaydada qiymətləndirilir və qiymətləndirmə nəticəsində müəyyən edilmiş məbləğ “müştəri”nin ümumi borcundan çıxılır.
14. Hazırkı işin mübahisəsiz halları ondan ibarətdir ki, iddiaçı ilə cavabdeh arasında alğı-satqı müqavilələri bağlanmış, iddiaçı tərəfindən cavabdehə mallar satılmaqla təhvil verilmiş, cavabdehin xx.xx.2024-cü il tarixli müqavilə üzrə 1714,84 manat, xx.xx.2024-cü il tarixli müqavilə üzrə 1411,92 manat, xx.xx.2024-cü il tarixli müqavilə üzrə 1260,48 manat, xx.xx.2024-cü il tarixli ********** saylı müqavilə üzrə 1235,16 manat, xx.xx.2024-cü il tarixli 04249917 saylı müqavilə üzrə 1177 manat, xx.xx.2024-cü il tarixli müqavilə üzrə 920 manat və xx.xx.2024-cü il tarixli müqavilə üzrə 137,96 manat məbləğində borcu qalmışdır. Beləliklə, müqavilələr üzrə borclu üzərinə düşən öhdəliyi icra etməmiş və nəticədə borcu yaranmışdır.
15. Məhkəmə hesab edir ki, iddia əsas borcun ödənilməsi hissəsində təmin edilməlidir.
16. Məhkəmə hesab edir ki, xx.xx.2024-cü il və xx.xx.2024-cü il tarixli müqavilələr üzrə İnnovativ Layihələr Mərkəzinə ödənilən 23,6 manat rüsumun tələb edilməsi hissəsində də, iddia əsaslıdır.
17. İlk öncə qeyd olunmalıdır ki, rüsumun tələb edilməsi imkanı tərəflər arasında bağlanmış alğı-satqı müqaviləsinin 3.4-cü bəndindən irəli gəlir. Belə ki, həmin bəndə əsasən müştəri müqavilənin şərt(lər)ini pozduğu, pul öhdəliyini lazımi qaydada icra etmədiyi hal(lar)da “ABC” malın istifadəsini mümkünsüz edə, o cümlədən cihazın İMEİ kodunun deaktiv olunması üsulu ilə əşyanın Azərbaycan Respublikasının rabitə şəbəkələrində istifadəsinə məhdudiyyəti tətbiq edə, müştərinin adının riskli müştəri siyahısına salınmasını təmin edə, habelə adının riskli müştəri siyahısında olduğuna dair digər satıcılara məlumat ötürə bilər. Həmin müqavilənin 3.5-ci bəndinə əsasən müqavilənin 3.4 və 3.14-cü bəndlərinin icrası ilə əlaqədar “ABC” əlavə ödənişlər tələb edə bilər.
18. Qeyd olunmalıdır ki, Mülki Məcəllənin maddənin 390.1-ci maddəsinə əsasən fiziki və hüquqi şəxslər azad surətdə müqavilələr bağlaya və bu müqavilələrin məzmununu müəyyənləşdirə bilərlər. Onlar bu Məcəllədə nəzərdə tutulmayan, lakin ona zidd olmayan müqavilələr də bağlaya bilərlər. Həmin maddənin 5-ci bəndinə əsasən, müqavilə şərtləri tərəflərin istəyi ilə müəyyənləşdirilir, amma müvafiq şərtin məzmununun bu Məcəllədə göstərildiyi hallar istisna təşkil edir.
19. Qeyd olunan müqavilənin və qanunvericiliyin müddəalarına əsasən, xx.xx.2024cü il və xx.xx.2024-cü il tarixli müqavilələr üzrə İnnovativ Layihələr Mərkəzinə ödənilən 23,6 manat rüsum da cavabdehdən iddiaçının xeyrinə tutulmalıdır.
20. Məhkəmə həmçinin hesab edir ki, dəbbə pulunun tələb edilməsi hissəsində də, iddia əsaslıdır.
21. Belə ki, cərimə borcunun tələb edilməsi imkanı tərəflər arasında bağlanmış alğısatqı müqavilələrinin 2.6-cı bəndindən irəli gəlir. Belə ki, həmin bəndə əsasən cavabdeh ödəniş cədvəli üzrə ödənişlərini vaxtında ödəməsə, müddəti keçmiş məbləğin hər növbəti təqvim gününə hesablanmış 1%-i həcmində mübahisəsiz olaraq penya ödəyir.
22. Qeyd olunmalıdır ki, mülki qanunvericiliyin aparıcı prinsiplərindən biri mülki hüquq subyektlərinin öz hüquq və vəzifələrini həyata keçirərkən vicdanlılığın tələb etdiyi tərzdə hərəkət etmək öhdəliyidir. Mülki Məcəllənin 5.3-cü maddəsinə əsasən mülki hüquq münasibətlərinin subyektləri öz hüquq və vəzifələrini vicdanla həyata keçirməyə borcludurlar. Həmin Məcəllənin 425-ci maddəsinə müvafiq olaraq öz hüquqlarını həyata keçirərkən və vəzifələrini icra edərkən tərəflərdən hər biri vicdanlılığın tələb etdiyi tərzdə, yəni şərtləşdirilmiş vaxtda və yerdə lazımi şəkildə, öhdəliyin şərtlərinə və bu Məcəllənin tələblərinə müvafiq surətdə, belə şərtlər və tələblər olmadıqda isə işgüzar adətlərə və ya adətən irəli sürülən digər tələblərə müvafiq surətdə hərəkət etməlidir. Bu normaların mənasına görə borclu ilə yanaşı ona qarşı tələb hüququna malik olan kreditor da müqavilədən irəli gələn hüquqlarını tələb edərkən vicdanlılıq prinsiplərinə riayət etməli, öz hərəkətləri ilə şüurlu şəkildə borclunun həddən artıq əlverişsiz vəziyyətə düşməsinə şərait yaratmamalıdır. Dəbbə pulu tələbinin tərəflər arasında bağlanmış müqavilə şərtlərindən və qanunvericilik müddəalarından irəli gəlməsinə baxmayaraq, məhz qeyd edilən vicdanlılıq prinsipini rəhbər tutmaqla qanunverici məhkəmənin işin hallarına görə yüksək hesab etdiyi dəbbə pulunun məbləğini azalda biləcəyini təsbit etmişdir.
23. Məhkəmə hesab edir ki, əsas məbləğlərə tənasübsüz surətdə yüksək məbləğ olduğundan dəbbə pulu azaldılmaqla xx.xx.2024-cü il tarixli müqavilə üzrə 85 manat, xx.xx.2024-cü il tarixli müqavilə üzrə 70 manat, xx.xx.2024-cü il tarixli müqavilə üzrə 63 manat, xx.xx.2024-cü il tarixli ********** saylı müqavilə üzrə 61 manat, xx.xx.2024-cü il tarixli 04249917 saylı müqavilə üzrə 58 manat, xx.xx.2024-cü il tarixli müqavilə üzrə 46 manat, xx.xx.2024-cü il tarixli müqavilə üzrə 6 manat məbləğlərində dəbbə pulu cavabdehdən iddiaçının xeyrinə tutulmalıdır.
24. Qeyd olunan xüsusatlara və istinad olunan hüquq normalarına əsaslanan məhkəmə hesab edir ki, iddia qismən təmin edilməli, xx.xx.2024-cü il tarixli müqaviləyə əsasən 1714,84 manat ödənilməmiş hissə, İnnovativ Layihələr Mərkəzinə ödənilən 23,6 manat rüsum, 85 manat dəbbə pulu, xx.xx.2024-cü il tarixli müqaviləyə əsasən 1411,92 manat ödənilməmiş hissə, 70 manat dəbbə pulu, xx.xx.2024-cü il tarixli müqaviləyə əsasən 1260,48 manat ödənilməmiş hissə, İnnovativ Layihələr Mərkəzinə ödənilən 23,6 manat rüsum, 63 manat dəbbə pulu, xx.xx.2024-cü il tarixli ********** saylı müqaviləyə əsasən 1235,16 manat ödənilməmiş hissə, 61 manat dəbbə pulu, xx.xx.2024-cü il tarixli 04249917 saylı müqaviləyə əsasən 1177 manat ödənilməmiş hissə, 58 manat dəbbə pulu, xx.xx.2024-cü il tarixli müqaviləyə əsasən 920 manat ödənilməmiş hissə, 46 manat dəbbə pulu, xx.xx.2024-cü il tarixli müqaviləyə əsasən 137,96 manat ödənilməmiş hissə, 6 manat dəbbə pulu olmaqla, ümumilikdə, 8293,56 manat məbləğində borc Cavabdeh tutularaq İddiaçınə ödənilməli və iddia qalan hissədə rədd edilməlidir.
25. Məhkəmə xərcləri ilə bağlı qeyd olunmalıdır ki, MPM-in 107, 115, 119.1 və 220.5ci maddələrinə əsasən məhkəmə xərcləri dövlət rüsumundan və işə baxılması ilə əlaqədar olan məsrəflərdən ibarətdir və işə baxılması ilə əlaqədar məsrəflərə tərəflərin xəbərdar edilməsi və məhkəməyə çağırılmaları ilə əlaqədar xərclər, həmçinin məhkəmə tərəfindən zəruri hesab edilən digər xərclər daxildir. Məhkəmə xərcləri işdə iştirak edən şəxsin bununla bağlı tələbinin və ya vəsatətinin olub-olmamasından asılı olmayaraq tələbin təmin olunan hissəsinə mütənasib olaraq tərəflər arasında bölüşdürülməlidir. Qanunun mənasına görə məhkəmə xərcinin həll edilməsi barədə məsələ hətta iddiaçı tərəfindən iddia tələbinin bir hissəsi kimi ifadə edilsə belə, prosessual qanunvericiliyə əsasən məhkəmənin xidməti vəzifəsinə görə həll edilməli olan məsələ olduğundan iddia tələbinin tərkibinə daxil olmur.
26. Mülki iş üzrə Cavabdeh bir sifarişli poçt göndərişi və bir sadə poçt göndərişi göndərilmişdir ki, həmin göndərişlərin dəyəri 2,7 manat təşkil edir.
27. İş materialında olan xx.xx.2025-ci il və xx.xx.2025-ci il tarixli mədaxil qəbzlərindən görünür ki, iddiaçı tərəfindən məhkəməyə iddia ərizəsinin verilməsi üçün 106,91 manat məbləğində dövlət rüsumu ödənilmişdir.
28. Məhkəmə xərclərinin bölüşdürülməsi ilə bağlı məhkəmə hesab edir ki, iddia tələbi qismən təmin olunduğundan, iddia tələbinin təmin olunan hissəsinə mütənasib olaraq iddiaçı tərəfindən ödənilmiş 106,91 manat dövlət rüsumundan ibarət məhkəmə xərcinin 101,99 manat hissəsi Cavabdeh İddiaçı xeyrinə tutulmalı, məhkəmə xərcinin qalan 4,92 manat hissəsi iddiaçıya aid edilməli, cavabdehə iddia ərizəsinin surətinin verilməsi və cavabdehin məhkəməyə çağırılması ilə bağlı 2,7 manatdan ibarət məhkəmə xərci Cavabdeh tutularaq Azərbaycan Respublikasının Dövlət Büdcəsinə ödənilməlidir.
VI. Nəticə:
29. Şərh olunanlara əsasən, Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216-220, 227, 233, 358, 360 və 362-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə
Q Ə T E T D İ:
İddia qismən təmin edilsin. xx.xx.2024-cü il tarixli müqaviləyə əsasən 1714,84 manat ödənilməmiş hissə, İnnovativ Layihələr Mərkəzinə ödənilən 23,6 manat rüsum, 85 manat dəbbə pulu, xx.xx.2024-cü il tarixli müqaviləyə əsasən 1411,92 manat ödənilməmiş hissə, 70 manat dəbbə pulu, xx.xx.2024-cü il tarixli müqaviləyə əsasən 1260,48 manat ödənilməmiş hissə, İnnovativ Layihələr Mərkəzinə ödənilən 23,6 manat rüsum, 63 manat dəbbə pulu, xx.xx.2024-cü il tarixli ********** saylı müqaviləyə əsasən 1235,16 manat ödənilməmiş hissə, 61 manat dəbbə pulu, xx.xx.2024-cü il tarixli 04249917 saylı müqaviləyə əsasən 1177 manat ödənilməmiş hissə, 58 manat dəbbə pulu, xx.xx.2024-cü il tarixli müqaviləyə əsasən 920 manat ödənilməmiş hissə, 46 manat dəbbə pulu, xx.xx.2024-cü il tarixli müqaviləyə əsasən 137,96 manat ödənilməmiş hissə, 6 manat dəbbə pulu olmaqla, ümumilikdə, 8293,56 manat məbləğində borc Cavabdeh tutularaq İddiaçınə ödənilsin. İddia qalan hissədə rədd edilsin. Ödənilmiş 106,91 manat dövlət rüsumundan ibarət məhkəmə xərcinin 101,99 manat məbləği Cavabdeh tutularaq İddiaçınə ödənilsin, qalan 4,92 manat məbləği İddiaçınə aid edilsin. Cavabdeh 2,7 manat məhkəmə xərci tutularaq Azərbaycan Respublikasının Dövlət Büdcəsinə ödənilsin. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində İmişli Rayon Məhkəməsi vasitəsilə Şirvan Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki kollegiyasına apellyasiya şikayəti verə bilər. Qətnamədən şikayət verilməmişdirsə, qətnamə işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir.
Hakim: Zaur Pirverdiyev.