Sumqayıt Şəhər Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2(060)-1361/2023

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Sumqayıt şəhəri İş № e-2(060)-1361/2023 07.03.2023 SUMQAYIT ŞƏHƏR MƏHKƏMƏSİ Sumqayıt Şəhər Məhkəməsinin hakimi Tanrıverdiyeva Günel Cəbrayıl qızı İddiaçı Cavabdeh qarşı pul tələbinə dair kiçik iddiasına sadələşdirilmiş icraat qaydasında baxaraq, müəyyən etdi: İddiaçı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, Cavabdeh S3K4552949 nömrəli, 18 noyabr 2018-ci il tarixli müqavilə üzrə 350 manat əsas, 104 manat dəbbə pulu, S3K5670306 nömrəli, 16 oktyabr 2019-cu il tarixli müqavilə üzrə 1249 manat əsas, 374 manat dəbbə pulu, S3K5879665 nömrəli, 12 iyun 2020-ci il tarixli müqavilə üzrə 508 manat əsas, 152 manat dəbbə pulu və S3K5879927 nömrəli, 04 iyul 2020-ci il tarixli müqavilə üzrə 1012 manat əsas, 303 manat dəbbə pulu və 61 manat tərəfindən ödənilmiş dövlət rüsumu olmaqla, cəmi 4113 manat pulun onun xeyrinə tutulması haqqında qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. İddiaçı iddia tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, 18 noyabr 2018-ci il, 16 oktyabr 2019cu il, 12 iyun 2020-ci il və 04 iyul 2020-ci il tarixlərində Cavabdeh ilə aralarında müvafiq olaraq S3K4552949 nömrəli, S3K5670306 nömrəli, S3K5879665 nömrəli və S3K5879927 nömrəli hissə-hissə ödənişlə alqı-satqı müqaviİəİəri bağlanmışdır. Müqavilənin 1.1-ci maddəsinə əsasən S3K4552949 nömrəli müqavilə üzrə 1800 manat dəyəri olan 1 ədəd "Acer" markalı noutbook Alıcıya hissə-hissə ödənişlə satmaq öhdəliyini öz üzərinə götürmüşdür. S3K5670306 nömrəli müqavilə üzrə 2165 manat dəyəri olan 1 ədəd “Samsung Galaxy A70” markalı telefon və 1 ədəd ‘‘Samsung Galaxy A50" markalı telefonu Alıcıya, hissə-hissə ödənişlə satmaq öhdəliyini öz üzərinə götürmüşdür. S3K5879665 nömrəli müqavilə üzrə 1392 manat dəyəri olan 1 ədəd “Samsung Galaxy A 7İ” markalı telefonu Alıcıya hissə-hissə ödənişlə satmaq öhdəliyini öz üzərinə götürmüşdür. S3K5879927 nömrəli müqavilə üzrə 1154 manat dəyəri olan 1 ədəd “Samsung Galaxy A71” markalı telefonu Alıcıya hissə-hissə ödənişlə satmaq öhdəliyini öz üzərinə götürmüşdür. Müqavilənin 2.1, 2.2ci maddəsinə əsasən Alıcı S3K4552949 nömrəli müqavilə üzrə 20 manat ilkin ödəniş olmaqla, qalan 1780 manat pulu müqavilənin ayrılmaz tərkib hissəsi olan ödəniş cədvəlinə uyğun olaraq 24 ay müddətinə, aylıq 75 manat olmaqla, hər aym 17-dək ödəmək öhdəliyini öz üzərinə götürmüşdür. Alıcı S3K5670306 nörnrəli müqavilə üzrə 70 manat ilkin ödəniş olmaqla, qalan 2095 manat pulu müqavilənin ayrılmaz tərkib hissəsi olan Ödəniş cədvəlinə uyğun olaraq 18 ay müddətinə, aylıq 117 manat olmaqla, hər ayın 15-dək ödəmək öhdəliyini öz üzərinə götürmüşdür. Alıcı S3K5879665 nömrəli müqavilə üzrə 0 manat ilkin ödəniş olmaqla, qalan 1392 manat pulu müqavilənin ayrılmaz tərkib hissəsi olan ödəniş cədvəlinə uyğun olaraq 12 ay müddətinə, aylıq 116 manat olmaqla, hər ayın 11-dək ödəmək öhdəliyini öz üzərinə götürmüşdür. Alıcı S3K5879927 nömrəli müqavilə üzrə 50 manat ilkin ödəniş olmaqla, qalan 1104 manat pulu müqavilənin ayrılmaz tərkib hissəsi olan ödəniş cədvəlinə uyğun olaraq 12 ay müddətinə, aylıq 92 manat olmaqla, hər ayın 03-dək ödəmək öhdəliyini öz üzərinə götürmüşdür. Müqavilənin 2.4-cü maddəsinə əsasən Alıcı ödənişi gecikdirdiyi hər gün üçün məcmu borcun 1 %-i həcmində satıcının xeyrinə cərimə (dəbbə pulu) ödəyir. Müqavilənın 4.1-ci maddəsinə əsasən tərəflər arasında yaranmış mübahisələr qarşılıqlı razılıq əsasında həll edilir. Qarşılıqlı razılıq əsasında həll edilməyən mübahisələr Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə uyğun olaraq müvafıq məhkəmələr tərəfindən həll edilir. Alıcı tərəfindən müqavilə üzrə öhdəliklər lazımi qaydada icra edilməmiş və nəticədə onun S3K4552949 nömrəli müqavilə üzrə 350 manat əsas, 104 manat dəbbə pulu olmaqla, 454 manat, S3K5670306 nömrəli müqavilə üzrə 1249 manat əsas, 374 manat dəbbə pulu olmaqla, 1623 manat, S3K5879665 nömrəli müqavilə üzrə 508 manat əsas, 152 manat dəbbə pulu olmaqla, 660 manat və S3K5879927 nömrəli müqavilə üzrə 1012 manat əsas, 303 manat dəbbə pulu olmaqla, 1315 manat borcu yaranmışdır. Alıcı tərəfindən S3K4552949 nömrəli, 18 noyabr 2018-ci il tarixli müqavilə üzrə sonuncu dəfə xx.xx.2021-ci ıl tarixdə 50 manat ödəniş, S3K5670306 nömrəli, 16 oktyabr 2019-cu il tarixli müqavilə üzrə sonuncu dəfə xx.xx.2020-ci il tarixdə 28 manat ödəniş, S3K5879665 nömrəli, 12 iyun 2020-ci il tarixli müqavilə üzrə sonuncu dəfə xx.xx.2022-ci il tarixdə 30 manat ödəniş edilmişdir, S3K5879927 nömrəli, 04 iyul 2020-ci il tarixli müqavilə üzrə sonuncu dəiə xx.xx.2020-ci il tarixdə 92 manat ödəniş edilmişdir. Tərəflərindən dəfələrlə edilmiş yazılı və şifahi xəbərdarlıqlara baxmayaraq borcun ödənilməsi təmin edilməmişdir. Ona görə də iddiaçı iddia tələbinin təmin edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 284-5.3-cü maddəsinə əsasən ərizə məhkəməyə daxil olduğu gündən 30 (otuz) iş günü ərzində işə tərəflərin təqdim etdiyi sənədlər əsasında, məhkəmə baxışı keçirilmədən və tərəflər izahatları dinlənilmək üçün çağırılmadan baxılmalı və həmin işin həllinə dair qətnamə çıxarılmalıdır. Məhkəmə tərəfindən işin halları müəyyən edilərkən aşağıdakı sübutlara istinad edilmişdir: İş materiallarına əlavə olunmuş S3K5670306 nömrəli, xx.xx.2019-cu il tarixli hissə-hissə ödənişlə alqı-satqı müqaviləsindən görünür ki, Orucova X1 Şirin Novruz oğlundan ümumi dəyəri 2165 manat dəyəri olan 1 ədəd “Samsung Galaxy A70” markalı telefon və 1 ədəd ‘‘Samsung Galaxy A50" markalı telefon almışdır. İş materiallarına əlavə olunmuş S3K5879665 nömrəli, 12 iyun 2020-ci il tarixli hissəhissə ödənişlə alqı-satqı müqaviləsindən görünür ki, Orucova X1 Şirin Novruz oğlundan ümumi dəyəri 1392 manat dəyəri olan 1 ədəd “Samsung Galaxy A 71” markalı telefon almışdır. İş materiallarına əlavə olunmuş S3K5879927 nömrəli, 04 iyul 2020-ci il tarixli hissəhissə ödənişlə alqı-satqı müqaviləsindən görünür ki, Orucova X1 Şirin Novruz oğlundan ümumi dəyəri 1154 manat dəyəri olan 1 ədəd “Samsung Galaxy A71” markalı telefonu almışdır. İş materiallarına əlavə olunmuş S3K4552949 nömrəli, 18 noyabr 2018-ci tarixli hissəhissə ödənişlə alqı-satqı müqaviləsindən görünür ki, Orucova X1 Şirin Novruz oğlundan ümumi dəyəri 1800 manat olan 1 ədəd "Acer" markalı noutbook almışdır. İşdə olan xx.xx.2022-ci il tarixli bildirişdən görünür ki, yaranmış borcunu ödəməyəcəyi təqdirdə məhkəməyə müraciət olunacağı barədə Cavabdeh yazılı bildiriş ünvanlanmışdır. İş materiallarında olan 05 yanvar 2023-cü il tarixli maliyyə arayışından görünür ki, Cavabdeh S3K4552949 nömrəli müqavilə üzrə 350 manat əsas, 104 manat dəbbə pulu, S3K5670306 nömrəli müqavilə üzrə 1249 manat əsas, 374 manat dəbbə pulu, S3K5879665 nömrəli müqavilə üzrə 508 manat əsas, 152 manat dəbbə pulu, S3K5879927 nömrəli müqavilə üzrə 1012 manat əsas, 303 manat dəbbə və 61 manat ödənilmiş dövlət rüsumu olmaqla, cəmi 4113 manat borcu qalmışdır. Beləliklə, məhkəmə tərəfindən müəyyən edilmişdir ki, tərəflər arasında S3K4552949 nömrəli, 18 noyabr 2018-ci il tarixli, S3K5670306 nömrəli, 16 oktyabr 2019-cu il tarixli, S3K5879665 nömrəli, 12 iyun 2020-ci il tarixli və S3K5879927 nömrəli, 04 iyul 2020-ci il tarixli müqavilələr bağlanmış, iddiaçı tərəf müqavilələr üzrə üzərinə düşən öhdəliklərini yerinə yetirsə də, cavabdeh müqavilələr üzrə öhdəliklərini lazımi qaydada yerinə yetirməmiş, nəticədə iddiaçıya borcu yaranmışdır. Hər kəs müqavilə bağlamaqda müstəqildir və müqavilə azadlığı mülki qanunvericiliyin əsas prinsiplərindən biridir (Mülki Məcəllənin 6-cı maddəsi). Həmin prinsip mülki hüquq subyektlərinə müstəqil olaraq, heç kəsin iradəsindən asılı olmadan öz mülahizə və istəklərinə görə mənafelərini nəzərə almaqla müqavilə bağlamaq imkanı verir. Mülki Məcəllənin “Müqavilə hüququ” adlanan 20-ci fəslinin məqsədi müqavilə hüquq münasibətlərinə girən tərəflərin sərbəst iradə ifadəsi və bərabərliyi prinsiplərinə riayət etməklə və onların müqavilə maraqlarını qorumaqla mülki dövriyyənin azadlığını təmin etməkdir. Azərbaycan Respublikası MM-nin 567-ci maddəsinə əsasən alğı-satqı müqaviləsinə görə satıcı əşyanı alıcının mülkiyyətinə verməyi, alıcı isə əşyanı qəbul edib əvəzində müəyyənləşdirilmiş pul məbləğini (qiyməti) ödəməyi öhdəsinə götürür. Həmin Məcəllənin 600.1-ci maddəsinə əsasən alğı-satqı müqaviləsində əşyanın alıcıya verildikdən müəyyən müddət sonra ödənilməsinin (əşyaların nisyə satışının) nəzərdə tutulduğu halda alıcı ödənişi müqavilədə nəzərdə tutulan müddətdə, müqavilədə belə müddət nəzərdə tutulmadıqda isə bu Məcəllənin 427-ci maddəsinə uyğun müəyyənləşdirilmiş müddətdə həyata keçirməlidir. Həmin Məcəllənin 601.1-ci maddəsinə əsasən əşyanın nisyə satılması haqqında müqavilədə onun hissə-hissə ödənilməsi nəzərdə tutula bilər. Mülki Məcəllənin öhdəliklərin icra edilməməsi ilə əlaqədar yaranan münasibətləri tənzimləyən normalarına görə isə öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür (442). Öhdəliyini icra etməyən borclu kreditora dəymiş zərərin əvəzini ödəməyə borcludur. Borclunun üzərinə öhdəliyi pozmağa görə məsuliyyət qoyulmadıqda bu qayda qüvvədə olmur (443.1). Öhdəliyin onun icrası üçün müəyyənləşdirilmiş müddətdə icra edilməməsi borclunun icranı gecikdirməsi sayılır və icranı gecikdirmiş borclu gecikdirmə nəticəsində vurduğu zərər üçün kreditor qarşısında məsuliyyət daşıyır (445.2.1). Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 14.2-ci maddəsinə görə məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Həmin Məcəllənin 77.1-ci maddəsinə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Belə olan halda, məhkəmə hesab edir ki, tərəflər arasında bağlanmış nisyə alqı-satqı müqaviləsi üzrə yaranmış 3119 (350+1249+508+1012) manat əsas borcun cavabdehdən iddiaçının xeyrinə tutulması hissəsində iddia tələbi əsaslıdır. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 462.1-ci maddəsinə əsasən dəbbə pulu (cərimə, penya) müqavilə ilə müəyyənləşdirilən, öhdəliyin icra edilmədiyi və ya lazımınca icra edilmədiyi, o cümlədən icranın gecikdirildiyi halda borclunun kreditora ödəməli olduğu pul məbləğidir. Həmin Məcəllənin 467-ci maddəsinə əsasən məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq tənasübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azalda bilər. Məhkəmə hesab edir ki, iddiaçı tərəfindən cavabdehin müqavilə öhdəliklərini yerinə yetirməməsinə görə hesablanmış 953 (104+374+152+303) manat məbləğində cərimə tənasübsüz surətdə yüksəkdir. Bu səbəbdən iddia həmin hissədə qismən təmin edilməli, cavabdehdən iddiaçının xeyrinə dəbbə pulu qismində 95 (15+30+20+30) manat pul tutulmalıdır. Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 119.1-ci maddəsinə görə məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə münasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. Məhkəmə Azərbaycan Respublikası MPM-in 119.1-ci maddəsinə istinad edərək hesab edir ki, iddia tələbi qismən (təxminən 79 faiz hissədə) təmin edildiyindən iddiaçının məhkəməyə müraciət etmək üçün dövlət rüsumu kimi ödədiyi 61 manat dövlət rüsumunun 48 manatı cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməli, 13 manatı isə iddiaçıya aid edilməlidir. Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 284-1-ci maddəsinə əsasən mülki işlər üzrə iddianın qiyməti beş min manatdan, kommersiya mübahisələrinə dair işlər üzrə iddianın qiyməti on min manatdan az olan iddialar (kiçik iddialar) üzrə işlərə bu fəslə uyğun olaraq sadələşdirilmiş qaydada baxılmasına yol verilir. Həmin Məcəllənin 284-6.1-ci maddəsinə əsasən işə mahiyyəti üzrə baxan hakim tərəfindən iddianın təmin və ya qismən təmin və ya rədd edilməsi haqqında qətnamə qəbul edilir. Qeyd edilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası MPM-nin 284-1-284-6, 216-220-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə qət etdi: İddia qismən təmin edilsin. Cavabdeh S3K4552949 nömrəli, 18 noyabr 2018-ci il tarixli müqavilə üzrə 350 (üç yüz əlli) manat əsas,15 (on beş) manat dəbbə pulu, S3K5670306 nömrəli, 16 oktyabr 2019-cu il tarixli müqavilə üzrə 1249 (bir min iki yüz qırx doqquz) manat əsas, 30 (otuz) manat dəbbə pulu, S3K5879665 nömrəli, 12 iyun 2020-ci il tarixli müqavilə üzrə 508 (beş yüz səkkiz) manat əsas, 20 (iyirmi) manat dəbbə pulu və S3K5879927 nömrəli, 04 iyul 2020-ci il tarixli müqavilə üzrə 1012 (bir min on iki) manat əsas, 30 (otuz) manat dəbbə pulu olmaqla, ümumilikdə 3214 (üç min iki yüz on dörd) manat borc və ödənilmiş dövlət rüsumunun 48 (qırx səkkiz) manat hissəsi tutulsun. Qətnamə rəsmi qaydada verildiyi gündən bir ay müddətində Sumqayıt Şəhər Məhkəməsi vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikası Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər. Hakim Günel Tanrıverdiyeva