Sumqayıt Şəhər Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2(060)-2554/2024

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Sumqayıt şəhəri İş № e-2(060)-2554/2024 03.06.2024 SUMQAYIT ŞƏHƏR MƏHKƏMƏSİ Hakim Tanrıverdiyeva Günel Cəbrayıl qızının sədrliyi, Atakişiyev Atakişi Nizami oğlunun katibliyi, Cavabdeh etibarnamə üzrə səlahiyyətli nümayəndəsi Vəkil iştirakı ilə, İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin Cavabdeh qarşı su təchizatı və tullantı sularının axıdılması xidmətlərinə görə yaranmış borcun ödənilməsi tələbinə dair ilkin iddiası, iddiaçı Cavabdeh İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə qarşı mənəvi zərər tələbinə dair qarşılıqlı iddiası üzrə mülki işə açıq məhkəmə iclasında baxaraq, müəyyən etdi: İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyəti Cavabdeh qarşı su təchizatı və tullantı sularının axıdılması xidmətlərinə görə yaranmış borcun ödənilməsi tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, Cavabdeh su təchizatı və tullantı sularının axıdılması xidmətlərindən istifadəyə görə yaranmış 848,57 manat borcun (abonent kodu: **********350) və 30 manat dövlət rüsumu üzrə xərclərin tutularaq İddiaçı ASC-nin hesabına ödənilməsinə dair qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyəti iddia tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, ”Azərsu” ASC tərəfindən Cavabdeh(abonent kodu **********350) su təchizatı sistemindən su buraxılması və tullantı sularının axıdılması xidmətləri göstərilir. Cavabdeh əhali qrupu abonentinə aid olmaqla ötən dövr ərzində istifadə etdiyi xidmətlərin dəyərini tam ödəməmiş, nəticədə xx.xx.2024-cü il tarixinə 848,57 (səkkiz yüz qırx səkkiz manat 57 qəpik) manat borcu yaranmışdır. İstehlakçının istifadə etdiyi su təchizatı və kanalizasiya xidmətlərinin dəyəri ünvan 1 ünvanında, ona məxsus ev-mənzildə xx/xx/2016-cı il tarixdə quraşdırılmış ABSERON-1tipli, 501008 nömrəli, B809731 plomblu və xx/xx/2023-cü ildə quraşdırılmış İSS-20M-2 tipli, 22166473 nömrəli, E052064 plomblu su sayğaclarının göstəricilərinə uyğun olaraq normativ qaydada hesablama yolu ilə müəyyən edilmişdir. İddiaçı ASC tərəfindən borcun ödənilməsi tələbi ilə cavabdehin ünvanına hər ay bildiriş, sonuncu dəfə isə xx.xx.2024-cü il tarixdə xəbərdarlıq məktubu göndərilmiş, lakin cavabdeh borcun ödənilməsinı təmin etməmişdir. Göstərilənlərə əsasən iddiaçı iddia tələbinin təmin edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. Daha sonra iddiaçı Cavabdeh İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə qarşı mənəvi zərər tələbinə dair qarşılıqlı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, ilkin iddia üzrə İddiaçı ASC-nin Cavabdeh qarşı su təchizatı və tullantı sularının axıdılması xidmətlərindən istifadəyə görə yaranmış 848,5 manat borcun (abonent kodu: **********350) və 30 manat dövlət rüsumu üzrə xərclərin tutularaq İddiaçı ASC-nin hesabına ödənilməsi barədə iddiasının rədd edilməsinə, qarşılıqlı iddia üzrə cavabdeh İddiaçı ASC-dən vurulmuş mənəvi zərərə görə 500 manat və hüquqi yardıma görə vəkilə ödənilmiş 500 (beş yüz) manat pul vəsaitinin, cəmi 1000 (min) manat məbləğində pul vəsaitinin qarşılıqlı iddia üzrə cavabdeh İddiaçı ASC-dən tutularaq qarşılıqlı iddia üzrə iddiaçı Cavabdeh ödənilməsinə dair qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Qarşılıqlı iddiaçı Cavabdeh qarşılıqlı iddia ərizəsini onunla əsaslandırmışdır ki, iddiaçı "xxxx" ASC iddia ərizəsi ilə Sumqayıt şəhər Məhkəməsinə müraciət edərək, Cavabdeh su təchizatı və tullantı sularının axıdılması xidmətlərindən istifadəyə görə yaranmış 848,57 manat borcun (abonent kodu: **********350) və 30 manat dövlət rüsumu üzrə xərclərin tutularaq ”Azərsu” ASC-nin hesabına ödənilməsinə dair qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İlkin iddia üzrə iddiaçı "xxxx" ASC-yə qarşı qarşılıqlı iddia verərək hesab edir ki, ilkin iddia üzrə İddiaçı ASC-nin Cavabdeh qarşı su təchizatı və tullantı sularının axıdılması xidmətlərindən istifadəyə görə yaranmış 848,5 manat borcun (abonent kodu: **********350) və 30 manat dövlət rüsumu üzrə xərclərin tutularaq İddiaçı ASC-nin hesabına ödənilməsi barədə iddiasının rədd edilməli, qarşılıqlı iddia üzrə cavabdeh İddiaçı ASC-dən vurulmuş mənəvi zərərə görə 500 manat və hüquqi yardıma görə vəkilə ödənilmiş 500 (beş yüz) manat pul vəsaitinin, cəmi 1000 (min) manat məbləğində pul vəsaitinin qarşılıqlı iddia üzrə cavabdeh İddiaçı ASC-dən tutularaq qarşılıqlı iddia üzrə iddiaçı Cavabdeh ödənilməsinə dair qətnamə qəbul edilməlidir. Bələ ki, Abşeron rayonu, Abşeron Gənclər Şəhərciyi, ev 15, 35 nömrəli mənzilin ona heç bir aiddiyyatı yoxdur. Bundan başqə həmin mənzilə görə onunla "xxxx" ASC-nin arasıda su təchizatı və tullantı sularının axıdılması xidmətlərinə görə heç bir müqavilə olmayıb, mənzilə görə müqavilə bağlanılması ilə bağlı iddiaçıya heç vaxt müraciət etməyib. Qanunvericiliyin normalarına əsasən suyun verilməsi ilə bağlı ilk öncə istehlakçı tərəfindən yazılı şəkildə müraciət edilməli, su təhcizatı müəssisəsi bu barədə razılıq verməli və bundan sonra isə su təchizatı müiəssisəsi ilə istehlakçı arasında suyun alqı satqlısı müqaviləsi əsasında həyat keçirilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Qanunvericiliyin digər tələbinə görə isə su təchizatı müəssisəsi öz su təchizatı zonasında yerləşən hər hansı istehlakçının müraciətinə əsasən onu su təchizatı sisteminə qoşarkən istehlakçının mövcud və va tikilməsi planlaşdırılan obyektin və ya onun bir hissəsinin sahibi olması tələbini qoymuşdur . Yəni hər hansı bir şəxsin ona aid olmayan obyektə su çəkilməsi ilə bağlı müraciət etmək hüququ olmadığı kimi su təhcizatı müəssisəsi müraciət edən şəxsin obyektin sahibi olubolmamasını araşdırmalıdır. Qanunvericiliyin digər tələbi isə ondan ibarətdir ki, tərəflər arasında müqavilə olmadığı halda xidmətlərin haqqının ödənilməsi üzrə istehlakçıların vəzifələri onların obyektdə yaşaması, obyektin icarəçisi olması və ya onlar tərəfindən su təchizatı obyektlərindən hər hansı digər məqsədlər üçün istiladə faktına əsaslanır. Beləliklə iş materiallarında ilkin iddia üzrə iddiaçı ilə ilkin iddia üzrə cavabdeh arasında heç bir müqavilə mövcud olmamış, ilkin iddia üzrə Cavabdeh bununla bağlı qeyd olunan mənzilin Cavabdeh heç bir aidiyyəti olmamaqla yanaşı, onun həmin mənzildə yaşamaşı, mənzilin icarəçisi olması və ya onun tərəfindən su təchizatı obyektlərindən hər hansı digər məqsədlər üçün istifadə etməsi faktı mövcud olmamışdır. Eyni zamanda iddia ərizəsində göründüyü kimi tərəflər arasında hər hansı bir müqavilənin bağlanılması ilə bağlı heç bir subut əlavə olunmamışdır ki, bütün bunlar bir daha tərəflər arasında müqavilənin olmadığını iddianın əsasız olduğunu sübut etmiş olur. Beləliklə qanunvericiliyin sadalanan normalarına görə öhdəliyin yaranması üçün ilk öncə müqavilə bağlanmalı, həmin müqavilədə hər iki tərəfin iradə ifadəsi öz əksini tapmalı, müqavilə onu bağlayan şəxslər tərəfindən imzalanmalıdır ki, iş materiallarında tərəflər arasında imzalanmış hər hansı bir müqavilə olmadığından ilkin iddia üzrə cavabdehin ilkin iddia üzrə iddiaçı qarşısında heç bir öhdəliyi mövcud deyildir. Bundan başqa bildirmək istəyir ki, oxşar iddialarla Azərsu ASC tərəfindən Cavabdeh qarşı iddia qaldırılmış, həmin iddialar Sumqayıt şəhər Məhkəməsi tərəfindən rədd edilmişdir. Azərsu ASC Cavabdeh ilə aralarında alqı-satqı müqaviləsinin olmadığını bildiyi halda ona qarşı yuxarıda qeyd olunan mənzilə dair iddia qaldırmaqla kobud şəkildə onun hüquqlarını pozmuşdur. Hüquqlarının bərpa olunması və onu məhkəmədə müdafiə etməsi üçün Abşeron rayon Vəkil Bürosunun vəkili Vəkil ilə müqavilə bağlamış və tərəfindən 500 (manat) pul ödənilmişdir. Eyni zamanda qarşılıqlı iddia ərizəsi verilməsi üçün 30 manat dövlət rüsumu da ödənilməklə ona 530 manat miqdarında maddi ziyan dəymişdir. Qarşılıqlı iddiaçı qeyd edilənlərə əsasən ilkin iddianın rədd, qarşılıqlı iddianın isə təmin edilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasında iştirak edən qarşılıqlı iddiaçı Cavabdeh etibarnamə üzrə səlahiyyətli nümayəndəsi Vəkil iddia tələbinə dair izahat verərək ilkin iddia tələbini qəbul etmədiyini, qarşılıqlı iddia tələbini müdafiə etdiyini bildirdi və əlavə olaraq qeyd etdi ki, hazırda məhkəmənin icraatında Azərsu ASC-nin Cavabdeh qarşı bir neçə belə iş var, qeyd edilən mənzillər fərqlidir, heç biri cavabdehə aid deyil. Artıq iddiaçı tərəfindən ümumilikdə 7 ədəd iddia ərizəsi verilib. Artıq üç iş yekunlaşmışdır. Bütün iddia tələbləri Sumqayıt şəhər məhkəməsi tərəfindən rədd edilmişdir. Hətta Sumqayıt şəhər məhkəməsi tərəfindən iddianın təmin edilməsi barədə qəbul edilən bir qətnamə Sumqayıt Apellhyasiya Məhkəməsi tərəfindən ləğv edilərək, həmin iddia tələbi də təmin edilməmişdir. Məsələ ilə bağlı dəfələrlə Su Kanal İdarəsinin rəisinin qəbulunda olublar, mənzillərin başqa şəxslərə məxsus olması barədə sənədlər təqdim ediblər. Lakin göründüyü kimi heç bir nəticəsi yoxdur və Azərsu belə iddialarla məhkəməyə müraciət etməyə davam edir. Nəticədə Cavabdeh evinə məhkəmə bildirişləri göndərilir və bu da tərəfin narahatlığına səbəb olur. Bundan başqa hər dəfə Cavabdeh hüquqi yardım üçün vəkilə müraciət edir. Sonuncu dəfə onunla bağlanan müqaviləyə əsasən Cavabdeh 500 manat ödəniş etmişdir. Nümayəndə qeyd edilənlərin nəzərə alınmasını, ilkin iddia tələbinin rədd, qarşılıqlı iddia tələbinin isə təmin edilməsini məhkəmədən xahiş etdi. Məhkəmə iclasının vaxtı və yeri haqqında lazımi qaydada xəbərdar edilməsinə baxmayaraq ilkin iddiaçının nümayəndəsi məhkəmə iclasına gəlməmiş və məhkəməyə gəlməməsinin səbəbləri barədə məhkəməyə məlumat verməmişdir. Azərbaycan Respublikası MPM-in 185.6-cı maddəsinə əsasən məhkəmə işə ilkin iddiaçının nümayəndəsinin iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Məhkəmə tərəfindən işin halları müəyyən edilərkən aşağıdakı sübutlara istinad olunmuşdur: İşdə olan xx.xx.2024-cü il tarixli abonentin kartından görünür ki, Cavabdeh adına olan abonent kartı üzrə ünvan 2 ünvanında 4 nəfər ailə tərkibinə görə sudan istifadəyə görə ümumilikdə 848.57 manat borc hesablanmışdır. İşdə olan xx.xx.2024-cü il tarixli xəbərdarlıq məktubundan görünür ki, yaranmış borcun ödənilməyəcəyi təqdirdə məhkəməyə müraciət olunacağı barədə Cavabdeh bildiriş ünvanlanmışdır. İşdə olan xx.xx.2016-cı il tarixli su təchizatı və tullantı sularının axıdılması xidmətlərinə dair əhali qrupuna aid olan fiziki şəxslərlə bağlanan müqavilədən görünür ki, həmin müqavilə ünvan 3 ünvanında su təchizatı və tullantı sularının axıdılması xidmətlərinə görə İddiaçı ASC ilə Cavabdeh Bayramşərif oğlu arasında bağlanılmışdır, müqavilə Cavabdeh Bayramşərif oğlu tərəfindən imzalanmamışdır. İşdə olan “X3” MMC tərəfindən verilmiş 3816 nömrəli, xx.xx.2024-cü il tarixli arayışdan görünür ki, X1 “Akkord Sənaye Tikinti İnvestisiya Korporasiyası“ ASC-nin inşa etdiyi Abşeron rayonu, Xırdalan şəhəri, Sumqayıt şossesi 7-ci km ünvanında yerləşən “ünvan 5 qeydiyyatsız olaraq yaşayır və mənzil ona məxsusdur. Məhkəmə qarşılıqlı iddiaçının nümayəndəsini dinləyib, iş materiallarını araşdırıb təqdim olunmuş sübutlara məcmu halında qiymət verərək belə nəticəyə gəlir ki, ilkin iddia və qarşılıqlı iddia tələbləri təmin edilməməlidir. Belə ki, İddiaçı ASC Abşeron rayonu, Gənclər şəhərciyi, ev 15, 35 saylı mənzilin Cavabdeh adına qeydə alındığına istinad edərək həmin mənzildə su təchizatı və tullantı sularının axıdılması xidmətlərinə görə yaranmış 848.57 manat borcun Cavabdeh tutulması barədə ilkin iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2014-cü il 17 iyul tarixli 262 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Sudan istifadə qaydalarının” 4.1.3-cü bəndinə əsasən, verilən suyun və axıdılan tullantı sularının həcminə uyğun olaraq ona təqdim edilmiş hesab üzrə ödənişi həyata keçirilməsini istehlakçı təmin etməlidir. “Su təchizatı və tullantı suları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 5ci maddəsinin 2-ci bəndinə əsasən su təchizatı və kanalizasiya müəssisələri öz hüquqlarını, səlahiyyətlərini və vəzifələrini qanunvericiliyə və bu maddənin 1-ci bəndinin “a” yarımbəndində nəzərdə tutulan xidmətlərin göstərilməsi haqqında istehlakçılar və ya müvafiq icra hakimiyyəti orqanı (bələdiyyə) ilə bağladıqları müqavilə şərtlərinə riayət etməklə həyata keçirirlər. həmin maddənin 3-cü bəndinə əsasən isə su təchizatı müəssisəsi ilə istehlakçı arasında suyun alqı-satqısı müqavilə əsasında həyata keçirilir. Həmin Qanunun 30-cu maddəsinin birinci hissəsində göstərilmişdir ki, su təchizatı müəssisəsi istehlakçıya verilən suyun həcmini suölçən cihazlar vasitəsilə və ya müvafiq normativ hüquqi aktlarla nəzərdə tutulmuş qaydada hesablama yolu ilə müəyyənləşdirir. Su təchizatı müəssisəsi istehlakçıya verdiyi suyun dəyərini tam hesablamalıdır və hər ay istehlakçıya məlumat (hesab) təqdim etməlidir (göndərməlidir). Göründüyü kimi su təchizatı və tullantı sularının axıdılması xidmətlərinə görə ödəniş su təchizatı müəssisəsi ilə istehlakçı arasında bağlanmış müqavilə əsasında həyata keçirilir. Hazırki iş üzrə məhkəməyə təqdim edilmiş xx.xx.2016-cı il tarixli su təchizatı və tullantı sularının axıdılması xidmətlərinə dair əhali qrupuna aid olan fiziki şəxslərlə bağlanan müqavilədən görünür ki, həmin müqavilə ünvan 2 ünvanında su təchizatı vətullantı sularının axıdılması xidmətlərinə görə İddiaçı ASC ilə Cavabdeh Bayramşərif oğlu arasında bağlanmış, lakin müqavilə Cavabdeh Bayramşərif oğlu tərəfindən imzalanmamışdır. Məhkəmə ilk növbədə qeyd edir ki, hazırki iş üzrə Cavabdeh ata adı Eminalı olduğu halda, sözügedən müqavilədə istehlakçı kimi qeyd edilən şəxsin ata adı Bayramşərifdir. Mübahisəli ünvana dair məhkəməyə təqdim edilmiş abonent kartında isə abonent kimi Cavabdeh adlı şəxs qeyd edilmiş, həmin şəxsin ata adı qeyd edilməmişdir. Müqavilədə cavabdehin ata adının səhv olması texniki yanlışlıq kimi qəbul edilsə belə, məhkəmə hesab edir ki, sözügedən müqavilə Cavabdeh tərəfindən imzalanmadığından həmin sənəd tərəflər arasında yaranmış münasibətləri tənzimləyən və tərəflərin iradə ifadəsini əks etdirən mötəbər sübut kimi qəbul edilə bilməz. İşin qeyd edilən hallarını nəzərə alan məhkəmə hesab edir ki, hazırki halda İddiaçı ASC-nin Abşeron rayonu, Gənclər şəhərciyi, ev 15, 35 saylı mənzildə su təchizatı və tullantı sularının axıdılması xidmətlərinə görə yaranmış 848.57 manat borcun Cavabdeh tərəfindən ödənilməsini tələb etmək hüququ yoxdur. “Su təchizatı və tullantı suları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun61ci maddəsinin 1-ci bəndinə əsasən isə su təchizatı və kanalizasiya müəssisəsi ilə fərdi istehlakçı arasında müqavilənin olub-olmamasından asılı olmayaraq, xidmətlərin haqqının ödənilməsi üzrə istehlakçıların vəzifələri onların obyektdə yaşaması, obyektin icarəçisi olması və ya onlar tərəfindən su təchizatı obyektlərindən hər hansı digər məqsədlər üçün istifadə faktına əsaslanır. Bu səbəbdən məhkəmə hesab edir ki, Cavabdeh Abşeron rayonu, Gənclər şəhərciyi, ev 15, 35 saylı mənzilin sahibi olmamaqla həmin mənzildə yaşamadığından, mənzildə su təchizatı və tullantı sularının axıdılması xidmətlərinə görə yaranmış borcu istifadə faktına əsasən mənzildə həmin xidmətlərdən istifadə edən şəxs ödəməli olduğundan, o cümlədən cavabdehlə iddiaçı arasında mübahisəli mənzilə dair qanunla müəyyən edilmiş qaydada müqavilə bağlanılmadığından İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin Cavabdeh qarşı su təchizatı və tullantı sularının axıdılması xidmətlərinə görə yaranmış borcun ödənilməsi tələbinə dair ilkin iddiası təmin edilməməlidir. Məhkəmə qarşılıqlı iddia tələbi ilə bağlı aşağıdakıları qeyd edir: Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 21-ci maddəsinə əsasən zərərin əvəzinin ödənilməsini tələb etmək hüququna malik olan şəxs ona vurulmuş zərərin əvəzinin tam ödənilməsini tələb edə bilər, bu şərtlə ki, qanunda və ya müqavilədə zərərin əvəzinin daha az miqdarda ödənilməsi nəzərdə tutulmasın (21.1). Zərər dedikdə, hüququ pozulmuş şəxsin pozulmuş hüququnu bərpa etmək üçün çəkdiyi və ya çəkməli olduğu xərclər, əmlakından məhrum olması və ya əmlakının zədələnməsi (real zərər), habelə hüququ pozulmasaydı, həmin şəxsin adi mülki dövriyyə şəraitində əldə edəcəyi gəlirlər (əldən çıxmış fayda) başa düşülür (21.2). Şəxsin şərəfi, ləyaqəti və işgüzar nüfuzu təhqir olunursa o, sarsıntı, iztirab keçirir və bununla da mənəvi təhqirə məruz qalır. Bunun nəticəsində şəxsə mənəvi və maddi zərər yetirilir. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 1096.1-ci və 1096.2-ci maddələrinə görə mülki hüquq pozuntusu (delikt) hüquqla və ya qanunla müdafiə edilən başqa şəxsə (zərərçəkənə) birbaşa ziyan və ya zərər vurulmasına gətirib çıxaran təqsirli, hüquqa zidd (mülki qanunvericiliyin normalarını pozan) əməldir (hərəkət və ya hərəkətsizlikdir). Delikt törətmiş şəxs mülki hüquq məsuliyyəti daşıyır. Həmin Məcəllənin 1097.1-ci maddəsinə əsasən mülki hüquq pozuntusu (delikt) nəticəsində fiziki şəxsin şəxsiyyətinə və ya əmlakına vurulmuş zərərin, habelə hüquqi şəxsin əmlakına və işgüzar nüfuzuna vurulmuş zərərin əvəzi zərərvuran tərəfindən tam həcmdə ödənilməlidir. “Mənəvi zərərin ödənilməsi barədə qanunvericiliyin məhkəmələr tərəfindən tətbiqi təcrübəsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumunun 03 noyabr 2008-ci il tarixli, 7 saylı qərarında göstərilir ki, “məhkəmə mənəvi zərərin ödənilməsi barədə tələblərə baxdıqda mülki məsuliyyətin yaranması əsaslarını müəyyən etməklə bərabər zərərçəkənin mənəvi sarsıntı və iztirablara məruz qalmasının nədə ifadə olunmasını, bunların hansı şəraitdə və hansı hərəkət (hərəkətsizlik) nəticəsində baş verməsini, zərərvuran şəxsin təqsirini, zərərçəkən şəxsin hansı mənəvi sarsıntı və iztirablar keçirməsini, zərərçəkənin bunları hansı məbləğdə və sair maddi formada qiymətləndirməsini aydınlaşdırmağa borcludur. Mənəvi zərərin miqdarı işin konkret hallarından asılı olaraq məhkəmə tərəfindən müəyyən edilir. Bu zaman mənəvi zərərin baş verməsinə səbəb olmuş hərəkətin və ya hərəkətsizliyin təhlükəlilik dərəcəsi, bunun nəticəsində zərərçəkənin keçirdiyi mənəvi iztirab və sarsıntıların xarakteri və ağırlığı, zərərvuran şəxsin təqsiri (qəsd və yaxud ehtiyatsızlıq) və əmlak vəziyyəti, zərərçəkən şəxsin fərdi xüsusiyyətləri (azyaşlı və yaxud qadın olması, səhhəti ilə əlaqədar mənəvi sarsıntı və iztirablara dözümü, peşə və sənəti, cəmiyyətdə nüfuzu və s.), habelə işin sair diqqətəlayiq halları nəzərə alınmalıdır. Mənəvi zərərin ödənilməsi barədə işlərə baxıldıqda mülki və mülki prosessual qanunvericiliyin ümumi müddəaları ilə bərabər xüsusi qanunvericilikdə müəyyən olunmuş müddəalar, habelə adətlər, əxlaq normaları da nəzərə alınmalıdır.” “Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 21 və 23-cü məddələrinin şərh edilməsinə dair” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin 31 may 2002-ci il tarixli qərarında qeyd edilmişdir ki, mənəvi zərər adətən vətəndaşların şəxsi qeyri-əmlak hüquqlarının pozulması nəticəsində əmələ gəlir. Mənəvi zərər şəxsi qeyri-əmlak ziyanı olmaqla, iqtisadi məzmun və dəyər kəsb etməyən hüquq pozuntusudur. Belə zərər vətəndaşa anadangəlmə və ya qanun əsasında ona məxsus olan qeyri-maddi nemətlərə aid (şərəf, ləyaqət, işgüzar nüfuz, şəxsi ailə sirri, hərəkət etmək azadlığı yaşayış yeri seçmə, ad hüququ, müəlliflik hüququ, sair şəxsi qeyri-əmlak hüquqlar və digər maddi nemətlər)” hüquqlarını pozmaqla fiziki şəxsə mənəvi sarsıntı, iztirab verir. Mənəvi zərər bilavasitə zərər vuran şəxsin hərəkətlərindən sonra zərərçəkmişin şüuruna təsir göstərməklə mənfi psixoloji reaksiyaya səbəb olur. Mənəvi zərər vətəndaşların hüquqlarının pozulmasının müstəqil nəticəsidir. O həm vurulmuş əmlak ziyanı ilə birlikdə, yaxud əmlak ziyanı vurulmadığı hallarda kompensasiya edilir. Məhkəmə qeyd edir ki, qarşılıqlı iddiaçı ərizəsində ilkin iddiaçının ona qarşı iddia qaldırmaqla məhkəməyə müraciət etməsindən ibarət hərəkətləri nəticəsində mənəvi əzab çəkdiyini və bunun nəticəsində ona 500 manat məbləğində mənəvi ziyan dəydiyini bildirsə də, ərizəsinə bu halları təsdiq edən hər hansı sübut əlavə etməmiş, o cümlədən məhkəmə iclasında məhkəməyə təqdim etməmişdir. Eyni zamanda məhkəmə hesab edir ki, İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin su təchizatı və tullantı sularının axıdılması xidmətlərindən istifadəyə görə yaranmış borcun ödənilməsi barədə abonent kimi qeydə alınmış şəxsə qarşı iddia qaldırması cavabdehə mənəvi ziyan vurulmasına gətirib çıxaran təqsirli hərəkət kimi qəbul edilə bilməz. Belə ki, Mülki Prosessual Məcəllənin 4.1-ci maddəsinə əsasən bütün fiziki və hüquqi şəxslər özlərinin qanunla qorunan hüquq və azadlıqlarını, eləcə də maraqlarını qorumaq və təmin etmək məqsədi ilə qanunla müəyyən edilmiş qaydada məhkəmə müdafiəsindən istifadə etmək hüququna malikdirlər. Digər tərəfdən məhkəmə cavabdehin iddiaçı ASC tərəfindən ona ayrı-ayrı yeddi ədəd mənzillə bağlı iddia qaldırılması barədə dəlilləri ilə də razılaşmayaraq qeyd edir ki, hazırki mənəvi ziyan tələbinə dair iddia ərizəsi qarşılıqlı iddia formasında verilmişdir. Bu səbəbdən məhkəmə yalnız hazırki ilkin iddia tələbinə münasibətdə mənəvi ziyan tələbinə dair qarşılıqlı iddia ərizəsinin qanuni əsaslarını yoxlayıb müvafiq qərar qəbul etmişdir. Məhkəmə həqiqətə nail olmaq üçün işin hərtərəfli, tam və obyektiv tədqiqinə lazımi şərait yaradır. Bunun üçün məhkəmə işdə iştirak edən şəxslərə onların prosessual hüquq və vəzifələrini izah edir, görüləcək, yaxud görülməyəcək hərəkətlərin nəticələri barədə onları xəbərdar edir, onların prosessual hüquqlarının həyata keçməsinə kömək göstərir (Mülki Prosessual Məcəllənin 14.1-ci maddəsi). Həmin Məcəllənin 14.2-ci maddəsində isə qeyd edilir ki, məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Göründüyü kimi, mülki icraatda məhkəmə həqiqətin müəyyən edilməsinə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutlar çərçivəsində nail ola bilər. Bu baxımdan tərəflərin təqdim etdikləri sübutların obyektiv, qərəzsiz və hərtərəfli araşdırılması mülki prosessual qanunvericilikdə məhkəmənin üzərinə qoyulmuş əsas vəzifələrdən biridir. İstinad olunan Məcəllənin 77.1-ci maddəsinə əsasən, hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. MPM-in 77.1-ci maddəsində sübutetmə vəzifəsi tərəflər arasında bölüşdürüldüyündən iddiaçı və cavabdeh, yəni tərəflər öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdikləri halları özləri sübut etməlidirlər. İddiaçı iddianın əsasını təşkil edən halları sübut etməlidir. Həmin hallara mübahisəli hüquq münasibətinin mövcudluğu ilə əlaqədar olan faktlar və cavabdeh tərəfindən iddiaçının hüququnun pozulmasını və mübahisələndirilməsini təsdiqləyən faktlar aiddir. Göstərilənlərə əsasən məhkəmə hesab edir ki, 500 manat məbləğində mənəvi ziyanın ödənilməsi barədə qarşılıqlı iddia tələbi təmin edilməməlidir. Məhkəmə onu da qeyd edir, qarşılıqlı iddiaçı ərizəsində vəkilə hüquqi xidmətə görə ödənilmiş 500 manat pulun da ilkin iddiaçıdan tutulmasını xahiş etmişdir. Azərbaycan Respublikası MPM-in 121.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə nümayəndənin və ya vəkilin göstərdiyi yardıma görə xərclərin, konkret hallar və çıxış üçün təqdim olunmuş hesab nəzərə alınmaqla, digər tərəfdən ağlabatan məbləğdə alınıb xeyrinə qətnamə çıxarılan tərəfə verilməsini qərara alır. Məhkəmə hesab edir ki, hazırki iş üzrə cavabdeh ilkin iddia ilə əlaqədar deyil, məhz qarşılıqlı iddianın verilməsi üçün vəkillə hüquqi yardım haqqında müqavilə bağlamışdır. Belə ki, cavabdehin nümayəndəsi özü də izahatında İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyəti tərəfindən təmsil etdiyi tərəfə qarşı qaldırılan eyni məzmunlu üç iddianın son nəticədə rədd olunduğunu bildirmişdir. Beləliklə cavabdeh tərəf hazırki ilkin iddia tələbinin uğursuz olma ehtimalını əvvəlcədən bilmiş, buna baxmayaraq vəkillə hüquqi yardım haqqında müqavilə bağlamış və qarşılıqlı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. Bu səbəbdən məhkəmə hesab edir ki, mənəvi ziyanın ödənilməsi barədə qarşılıqlı iddia tələbi təmin edilmədiyindən vəkilə hüquqi yardıma görə ödənilən məhkəmə xərci qarşılıqlı iddiaçının özünə aid edilməlidir. Məhkəmə Azərbaycan Respublikası MPM-in 119.1-ci maddəsinə istinad edərək hesab edir ki, ilkin iddia tələbi və qarşılıqlı iddia tələbləri təmin edilmədiyindən hər iki iddiaçının məhkəməyə müraciət etmək üçün ödədiyi dövlət rüsumları da onların özünə aid edilməlidir. Azərbaycan Respublikası MPM-in 217.4-cü maddəsinə əsasən, məhkəmə öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlara əsaslandırır. Qeyd edilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası MPM-nin 216-220-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə qət etdi: İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin Cavabdeh qarşı su təchizatı və tullantı sularının axıdılması xidmətlərinə görə yaranmış borcun ödənilməsi tələbinə dair ilkin iddiası təmin edilməsin. İddiaçı Cavabdeh İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə qarşı mənəvi zərər tələbinə dair qarşılıqlı iddiası təmin edilməsin. Qətnamə rəsmi qaydada verildiyi gündən bir ay müddətində Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər. Hakim Günel Tanrıverdiyeva