Sumqayıt Şəhər Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2(060)-5105/2022

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Sumqayıt şəhəri İş № e-2(060)-5105/2022 19.08.2022 SUMQAYIT ŞƏHƏR MƏHKƏMƏSİ Hakim Hüseynov Elmir Xoşbəxt oğlu, Tərəflərin iştirakı olmadan, İddiaçı MMC-nin Cavabdeh qarşı borcun tutulması tələbinə dair iddiası üzrə mülki işə Sumqayıt Şəhər Məhkəməsinin inzibati binasında, kiçik iddialara dair işlər üzrə sadələşdirilmiş icraat qaydasında baxaraq, məhkəmə MÜƏYYƏN ETDİ: İddiaçı MMC Cavabdeh qarşı borcun tutulması tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, cavabdehin iddiaçı qarşısında xx.xx.2019-cu tarixli, SQK05897 saylı nisyə alğı-satqı müqaviləsi ("xxxx") üzrə 247 manat qalıq borcu, 102,85 manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 349,85 manat, xx.xx.2020-ci il tarixli, SMTK01342saylı nisyə alğı-satqı müqaviləsi üzrə 905 manat qalıq borcu və 393,13 manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 1298,13 manat, xx.xx.2020-ci tarixli, SQK07478saylı nisyə alğı-satqı müqaviləsi üzrə 1399 manat qalıq borc və 596,81 manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 1995,81 manat, qeyd edilən müqavilələr üzrə cəmi 3643,79 manat borcun, həmçinin iddia ərizə ərizəsinin verilməsi üçün ödənilmiş 56,43 manat dövlət rüsumunun əvəzinin iddiaçının xeyrinə tutulması barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, iddiaçı ilə cavabdeh arasında bağlanmış xx.xx.2019-cu tarixli, SQK05897 saylı nisyə alğı-satqı müqaviləsinə ("xxxx") əsasən, cavabdehə 499 manat, xx.xx.2020-ci il tarixli SMTK01342 saylı nisyə alğı-satqı müqaviləsinə ("xxxx") əsasən, cavabdehə 1399 manat, xx.xx.2020-ci il tarixli SQK07478saylı nisyə alğısatqı müqaviləsinə ("xxxx") əsasən, cavabdehə 1499 manat (cavabdeh tərəfindən edilmiş ilkin ödəniş məbləği daxil olmaqla) dəyərində məişət məhsulu nisyə satılmışdır və məhsul cavabdehə təhvil verilmişdir. Müqavilənin və tərəflər arasında tərtib edilmiş “ödəniş qrafikləri”nin şərtlərinə cavabdeh tərəfindən əməl edilməmiş, o, borcun qaytarılmasına dair öhdəliyi vaxtında və lazımi qaydada icra etməmişdir. Cavabdehə dəfələrlə tərəflərindən yazılı və şifahi qaydada xəbərdarlıq edilməsinə baxmayaraq, o, öhdəliyini yerinə yetirməmişdir. Müqavilənin 6.1-ci bəndi və 6.1.1-ci yarımbəndinə əsasən, cavabdeh müqavilə üzrə üzərinə götürdüyü borc öhdəliklərini yerinə yetirmədiyi (lazımınca yerinə yetirmədiyi) təqdirdə, kreditor nisyə mala görə hesablanmış borcu və dəbbə pulunu dərhal tələb etmək hüququna malikdir. Cavabdehin iddiaçı qarşısında xx.xx.2019-cu tarixli, SQK05897 saylı nisyə alğısatqı müqaviləsi ("xxxx") üzrə qalıq borcu 247 manat, xx.xx.2020-ci tarixli SMTK01342 saylı nisyə alğı-satqı müqaviləsi üzrə qalıq borcu 905 manat, xx.xx.2020-ci tarixli, SQK07478 saylı nisyə alğı-satqı müqaviləsi üzrə qalıq borc 1399 manat təşkil edir. Müqavilənin 5.6-cı bəndinə əsasən, borcun ödənişi gecikdirildikdə, hər gecikdirilmiş gün üçün gecikdirilmiş borc məbləğinin 0,3%- i həcmində cərimə (dəbbə pulu) ödəməyi cavabdeh öhdəsinə götürmüşdür. Cavabdehin kreditor qarşısında xx.xx.2019-cu tarixli, SQK05897 saylı nisyə alğı-satqı müqaviləsi ("xxxx") üzrə cərimə borcu 514,25 manat, xx.xx.2020-ci tarixli SMTK01342saylı nisyə alğı-satqı müqaviləsi üzrə cərimə borcu 1965,66 manat, xx.xx.2020-ci tarixli, SQK07478 saylı nisyə alğı-satqı müqaviləsi üzrə cərimə borcu 2984,07 manat təşkil edir. (bax: əlavə olunan maliyyə arayışı). Hazırda cavabdehlərə qarşı güzəşt siyasəti tətbiq etdikləri üçün hesablanmış cərimə məbləğinin yalnız 20%-ni ödəməyi borcludan tələb edirlər. Belə olan halda, hesablanmış cərimə məbləğinin 20%-i xx.xx.2019-cu tarixli, SQK05897 saylı nisyə alğı-satqı müqaviləsi üzrə 102,85 manat, xx.xx.2020-ci tarixli SQK07478 saylı nisyə alğı-satqı müqaviləsi üzrə 393,13 manat, xx.xx.2020-ci tarixli, SQK07478 saylı nisyə alğısatqı müqaviləsi üzrə 596,81 manat təşkil edir. Cavabdeh qarşı iddia tələbi barədə bildiriş göndərilmiş, lakin onun tərəfindən həmin iddia ilə bağ lı nəzərdə tutulmuş müddət ərzində etiraz daxil olmamışdır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 284-1-ci maddəsinə əsasən, Mülki işlər üzrə iddianın qiyməti beş min manatdan, kommersiya mübahisələrinə dair işlər üzrə iddianın qiyməti on min manatdan az olan iddialar (kiçik iddialar) üzrə işlərə bu fəslə uyğun olaraq sadələşdirilmiş qaydada baxılmasına yol verilir. Məhkəmə Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 284-1-ci maddəsinə istinadən mübahisəyə kiçik iddialar üzrə sadələşdirilmiş icraat qaydasında baxılmasını mümkün hesab etmiş və cavabdehə iddia tələbi barədə bildiriş göndərilmiş, lakin qanunla nəzərdə tutulmuş müddətdə iddia ilə bağlı etiraz daxil olmamışdır. MPM-nin 284-5.3-cü maddəsinə əsasən Ərizə məhkəməyə daxil olduğu gündən 30 (otuz) iş günü ərzində işə tərəflərin təqdim etdiyi sənədlər əsasında, məhkəmə baxışı keçirilmədən və tərəflər izahatları dinlənilmək üçün çağırılmadan baxılmalı və həmin işin həllinə dair qətnamə çıxarılmalıdır. Məhkəmə təqdim edilmiş sübutlara məcmu halında qiymət verərək hesab edir ki, iddia tələbi qismən təmin olunmalıdır. Məhkəmə gəldiyi nəticəni aşağıda qeyd olunanlarla əsaslandırır. İş materiallarında olan (müddətli) nisyə alqı-satqı müqaviləsindən görünür ki, İddiaçı MMC ilə Cavabdeh arasında bağlanmış xx.xx.2019-cu il tarixli, SQK05897 saylı müddətli nisyə alqı-satqı müqaviləsinə əsasən, sonuncu aldığı məhsula görə 18 ay ödəniş cədvəli cəmi 49 manat ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. İş materiallarında olan (müddətli) nisyə alqı-satqı müqaviləsindən görünür ki, İddiaçı MMC ilə Cavabdeh arasında bağlanmış xx.xx.2020-ci il tarixli, SMTK01342 saylı müddətli nisyə alqı-satqı müqaviləsinə əsasən, sonuncu aldığı məhsula görə 16 ay ödəniş cədvəli cəmi 1399 manat ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. İş materiallarında olan (müddətli) nisyə alqı-satqı müqaviləsindən görünür ki, İddiaçı MMC ilə Cavabdeh arasında bağlanmış xx.xx.2020-ci il tarixli, SQK07478 saylı müddətli nisyə alqı-satqı müqaviləsinə əsasən, sonuncu aldığı məhsula görə 15 ay ödəniş cədvəli cəmi 1499 manat ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. İş materiallarında olan 08 iyun 2021-ci il tarixli maliyyə arayışlarından görünür ki, Cavabdeh ilə İddiaçı MMC arasında bağlanmış SQK05897 saylı, xx.xx.2019-cu il tarixli nisyə alqı-satqı müqaviləsi üzrə xx.xx.2021-ci il tarixinə yaranmış 247 manat əsas borc, 102,85 manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 349,85 manat, SMTK01342 saylı, xx.xx.2020-ci il tarixli nisyə alqı-satqı müqaviləsi üzrə xx.xx.2021-ci il tarixinə yaranmış 905 manat əsas borc, 393,13 manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 1298,13 manat, SQK07478 saylı, xx.xx.2020-ci il tarixli nisyə alqı-satqı müqaviləsi üzrə xx.xx.2021-ci il tarixinə yaranmış 1399 manat əsas borc, 596,81 manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 1995,81 manat, qeyd edilən müqavilələr üzrə cəmi 3643,79 manat məbləğində ödənilməmiş borcu vardır. Beləliklə, məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən edildi ki, tərəflər arasında alqı-satqı müqaviləsindən irəli gələn öhdəlik hüquq münasibətləri yaranmış, iddiaçı üzərinə götürdüyü öhdəliyi yerinə yetirmiş, yəni müqavilədə nəzərdə tutulan avadanlığı cavabdehə vermiş, lakin cavabdeh hər ay ödəniş cədvəlinə uyğun olaraq pul ödəməli olduğu halda vaxtında ödəniş etməmiş, bununla da müqavilədə nəzərdə tutulmuş öhdəliklərini lazımi qaydada və vaxtında yerinə yetirməmişdir. Nəticədə cavabdehin iddiaçı qarşısında icra edilməmiş pul öhdəliyi yaranmışdır. Məhkəmə iddia tələbi ilə bağlı aşağıdakı hüquq normalarının qeyd edilməsini zəruri hesab edir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 386.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin zərər vurulması, əsassız varlanma və ya bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş digər əsaslar nəticəsində əmələ gəlməsi halları istisna olmaqla, öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün onun iştirakçıları arasında müqavilə olmalıdır. Həmin Məcəllənin 385.1-ci maddəsinə əsasən, öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətlərdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. Bu Məcəllənin 442-ci maddəsinə əsasən, öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş diqər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. Sözügedən Məcəllənin 448.1-ci maddəsinə əsasən əgər bu Məcəllə ilə və müqavilə ilə ayrı qayda müəyyənləşdirilməyibsə, borclu onun risk dairəsinə daxil olan öhdəliklərin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdehdir. Bu Məcəllənin 567-ci maddəsinə əsasən alqı-satqı müqaviləsinə görə satıcı əşyanı alıcının mülkiyyətinə verməyi,alıcı isə əşyanı qəbul edib əvəzinə müəyyənləşdirilmiş pul məbləğini (qiyməti) ödəməyi öhdəsinə götürür. Həmin məcəllənin 600.4-ci maddəsinə əsasən- Əşyanı təhvil almış alıcı onu alğı-satqı müqaviləsində nəzərdə tutulan müddətdə ödəmək vəzifəsini icra etmədikdə satıcı verilmiş əşyanın ödənilməsini və ya ödənilməmiş malın qaytarılmasını tələb edə bilər.Həmin Məcəllənin 601.1-ci maddəsinə əsasən əşyanın nisyə satılması haqqında müqavilədə onun hissə-hissə ödənilməsi nəzərdə tutula bilər. Hissə-hissə ödəmə şərti ilə əşyanın nisyə satılması haqqında müqavilə o halda bağlanmış sayılır ki, alqı-satqı müqaviləsinin digər mühüm şərtləri ilə yanaşı əşyanın qiyməti,ödənişlərin qaydası,müddətləri və məbləğləri nəzərdə tutulmuş olsun. Həmin Məcəllənin 5.3-cü maddəsinə əsasən, mülki hüquq münasibətlərinin subyektləri öz hüquq və vəzifələrini vicdanla həyata keçirməyə borcludurlar. Məhkəmə hesab edir ki, iddiaçı “Optimal Elektronika» MMC ilə Cavabdeh oğlu arasında bağlanmış xx.xx.2019-cu il tarixli, xx.xx.2020ci il tarixli və xx.xx.2020-ci il tarixli əşyaların alqı satqısına dair müqavilə mahiyyət etibarilə nisyə alqı-satqı müqaviləsidir. Lakin, nəzərdə tutulan öhdəliyin yerinə yetirilməsinə dair borcluya xəbərdarlıq məktubunun göndərilməsinə baxmayaraq, öhdəlik cavabdeh tərəfindən yerinə yetirilməmişdir. Cavabdeh alınan məişət məhsullarının ümumi dəyərindən ödənişlər etməmiş və nəticədə 2551 manat borcu yaranmışdır. Ona görə də iddia tələbi ödənilməmiş hissədə əsaslı olduğundan təmin edilməlidir. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 462.1-ci maddəsinə əsasən dəbbə pulu (cərimə, penya) müqavilə ilə müəyyənləşdirilən, öhdəliyin icra edilmədiyi və ya lazımınca icra edilmədiyi, o cümlədən icranın gecikdirildiyi halda borclunun kreditora ödəməli olduğu pul məbləğidir. Əgər öhdəliyin məzmununu hərəkətdən çəkinmək təşkil edirsə, dəbbə pulu hərəkətin edildiyi andan tutulmalıdır. Dəbbə pulunun ödənilməsi tələbi üzrə kreditor ona zərər vurulduğunu sübuta yetirməyə borclu deyildir. İddia tələbindən göründüyü kimi cavabdehdən eyni zamanda hesablanmış 102,85 manat, 393,13 manat, 596,81 məbləğində dəbbə pulunun tutulması tələb olunur. Məhkəmə, işin hallarını nəzərə alaraq hesab edir ki, dəbbə pulu tənasübsüz surətdə yüksək miqdarda müəyyən edilmişdir və tərəflərin qarşılıqlı mənafeyinə uyğun gəlmir. Belə ki, Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 467-ci maddəsinə əsasən məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq tənasübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azalda bilər. Tənasüb müəyyənləşdirilərkən kreditorun həm əmlak mənafeləri, həm də bütün əsaslı mənafeləri nəzərə alınır. Qanunun qeyd edilən tələbini nəzərə alaraq məhkəmə hesab edir ki, cavabdehdən 5 manat, 13 manat, 26 manat məbləğində dəbbə pulunun tutulması tərəflərin maraqlarına uyğun hesab edilməlidir. Odur ki, iddia tələbi bu hissədə qismən təmin edilməlidir. Məhkəmə iddianın ödənilmiş dövlət rüsumunun tutulması ilə bağlı hissəsini araşdıraraq hesab edir ki, iddia bu hissədə də təmin edilməli, iddianın qiyməti 1000 manatdan 10000 manatadək olduqda məhkəməyə ödənilməli olan dövlət rüsumunun məbləği 30 manat+ 1000 manatdan yuxarı iddia qiymətinin 1%-i həcmində olmalıdır.(“Dövlət rüsumu haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 8.1.2-ci maddəsi) Hazırda iddia tələbinin təmin edilən hissəsi 2595 manat olduğundan (247 manat əsas+5 manat cərimə üzrə borcu=252; 905 manat əsas+ 13 manat cərimə üzrə borcu=918; 1399 manat əsas+26 manat cərimə üzrə borcu=1425 manat) iddiaçı tərəfindən ödənilmiş 56,43 manat dövlət rüsumunun 45,95 manat əvəzi cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməli, ödənilmiş dövlət rüsumunun 10,48 manat hissəsi iddiaçının özünə aid edilməlidir. MPM-nin 119.1-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə münasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. Məhkəmə toplanmış və tədqiq olunmuş sübutlara məcmu halda hüquqi qiymət verərək bu nəticəyə gəlir ki, iddia tələbi qismən təmin edilməli, Cavabdeh xx.xx.2020-ci il tarixli, SQK07324 saylı (Nisyə) alqı-satqı müqaviləsi üzrə xx.xx.2021-ci il tarixinə yaranmış xx.xx.2019-cu tarixli, SQK05897 saylı nisyə alğı-satqı müqaviləsi ("xxxx") üzrə 247 manat qalıq borcu, 5 manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 252 manat, xx.xx.2020-ci il tarixli, SMTK01342saylı nisyə alğı-satqı müqaviləsi üzrə 905 manat qalıq borcu və 13 manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 918 manat, xx.xx.2020-ci tarixli, SQK07478 saylı nisyə alğı-satqı müqaviləsi üzrə 1399 manat qalıq borc və 26 manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 1425 manat, qeyd edilən müqavilələr üzrə cəmi 2595 manat borc, həmçinin iddia ərizə ərizəsinin verilməsi üçün ödənilmiş 56,43 manat dövlət rüsumunun 45,95 manat əvəzi cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməli, ödənilmiş dövlət rüsumunun 10,48 manat hissəsi iddiaçının özünə aid edilməlidir. Azərbaycan Respublikası MPM-nin 77.1.-ci maddəsinə əsasən, hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Həmin Məcəllənin 14.2.-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Həmin Məcəllənin 217.4.-cü maddəsinə əsasən, məhkəmə öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası MPM-in 216-220, 284-1, 284-5.3, 360-cı maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə QƏT ETDİ: İddia tələbi qismən təmin edilsin. Cavabdeh xx.xx.2019-cu il tarixli SQK05897 saylı nisyə alğı-satqı müqaviləsi üzrə 247 manat qalıq borcu və 5 manat cərimə borcu, xx.xx.2020-ci il tarixli SMTK01342 saylı nisyə alğı-satqı müqaviləsi üzrə 905 manat qalıq borcu və 13 manat cərimə borcu, xx.xx.2020-ci tarixli, SQK07478 saylı nisyə alğı-satqı müqaviləsi üzrə 1399 manat qalıq borc və 26 manat cərimə borcu olmaqla, qeyd edilən müqavilələr üzrə cəmi 2595 manat borc, həmçinin iddia ərizə ərizəsinin verilməsi üçün ödənilmiş 56,43 manat dövlət rüsumunun 45,95 manat əvəzi cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilsin. Ödənilmiş dövlət rüsumunun 10,48 manat hissəsi iddiaçıya aid edilsin. İddia tələbi qalan hissədə rədd edilsin. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Sumqayıt Şəhər Məhkəməsi vasitəsi ilə (Elektron Məhkəmə İnformasiya Sistemində yaradılan elektron kabinetdən istifadə edilməklə) Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər. Məhkəmə qətnaməsindən şikayət verilməmişdirsə, işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Hakim Elmir Hüseynov