Ucar Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2(063)-615/2025

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Ucar rayonu İş № e-2(063)-615/2025 23.05.2025 UCAR RAYON MƏHKƏMƏSİ Ucar Rayon Məhkəməsinin hakimi X1, iddiaçı "xxxx" MMC-nin Cavabdeh qarşı "borcun tutulması" tələbinə dair iddiası üzrə mülki işə Ucar şəhərində, məhkəmənin binasında, sadələşdirilmiş icraat qaydasında baxaraq, müəyyən etdi: İddiaçı "xxxx" MMC “Elektron məhkəmə” informasiya sistemində yaradılmış elektron kabinet vasitəsi ilə sadələşdirilmiş icraat qaydasında Cavabdeh qarşı "borcun tutulması" tələbinə dair kiçik mübahisələr üzrə iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək cavabdehdən iddiaçı MMC-nin xeyrinə 14 aprel 2023-cü il tarixli müddətli (nisyə) alqı-satqı müqaviləsi üzrə 77,90 manat əsas, 11,60 manat cərimə olmaqla, cəmi 89,50 manat borcun, 11 avqust 2023-cü il tarixli müddətli (nisyə) alqı-satqı müqaviləsi üzrə 198,20 manat əsas, 29,70 manat cərimə olmaqla, cəmi 227,90 manat borcun, ümumilikdə isə iki müqavilə üzrə 276,10 manat əsas, 41,30 manat cərimə olmaqla, cəmi 317,40 manat borcun və 30 manat məbləğində ödənilmiş dövlət rüsumunun tutulması barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddia ərizəsi ona əlavə edilmiş sənədlərlə onunla əsaslandırılmışdır ki, iddiaçı MMC ilə cavabdeh arasında bağlanmış 14 aprel 2023-cü il və 11 avqust 2023-cü il tarixli müddətli (nisyə) alqı-satqı müqavilələrinə əsasən cavabdeh aldığı “Taube TB43S2RBK Smart TV” markalı televizora və “Braun” markalı ütüyə görə 18 ay ərzində hər ay 42 manat, sonuncu ay 35,98 manat olmaqla, cəmi 749,98 manat, “Honor Pad X8” markalı planşetə və “Honor” markalı qulaqlığa görə 18 ay ərzində hər ay 36 manat, sonuncu ay 18,38 manat olmaqla, cəmi 630,38 manat ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. Lakin, cavabdeh müqavilələrin şərtlərini pozaraq, 14 aprel 2023-cü il və 11 avqust 2023-cü il tarixli müddətli (nisyə) alqı-satqı müqavilələri üzrə sonuncu dəfə 29 avqust 2024-cü il tarixdə 42 manat və 61 manat ödədikdən sonra ödənişləri dayandırmış və hər iki müqavilə üzrə qalıq qalmış 317,40 manat borcu qaytarmamışdır. Dəfələrlə xəbərdarlıq edilməsinə baxmayaraq, Cavabdeh borc öhdəliyini icra etməkdən boyun qaçırmışdır. Nəticədə, onun iddiaçı MMC-yə hər iki müqavilə üzrə cəmi 317,40 manat borcu yaranmışdır. Ona görə də iddiaçı tərəf iddianın təmin edilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 284-5.1-ci və 284-5.2-ci maddəsinə əsasən iddiaya qarşı əsaslandırılmış etirazını və ona əlavə olunmuş sənədləri aldığı gündən 10 (on) iş günü müddətində məhkəməyə göndərə bilməsi üçün cavabdehə rəsmi qaydada bildirişin göndərilməsinə və sonuncuya bildirişi rəsmi qaydada aldığı gündən 10 (on) iş günü müddətində iddiaya qarşı əsaslandırılmış etirazını, eləcə də ona əlavə olunmuş sənədləri məhkəməyə göndərə biləcəyinin izah edilməsinə, habelə cavabdehin həmin bildirişi 25 aprel 2025-ci il tarixdə poçt xəbərnaməsinə şəxsən imza etməklə, qəbul etməsinə baxmayaraq, iddia tələbinə münasibətdə məhkəməyə cavabdehin etirazı daxil olmamışdır. İş materiallarını araşdırılaraq hesab edilir ki, iddia qismən təmin olunmalıdır. Belə ki, iş materiallarına əlavə edilmiş sənədlərdən görünür ki, verilmiş tələb Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 284-1-ci maddəsinə uyğun olmaqla yanaşı, tələbi təsdiq edən sənədlər təqdim olunmuşdur və ərizənin əsaslandığı tələbetmə hüququ barədə mübahisə mövcud deyildir. Çünki, qeyd olunan sənədlərdən də göründüyü kimi iddiaçı MMC ilə cavabdeh arasında bağlanmış 14 aprel 2023-cü il və 11 avqust 2023-cü il tarixli müddətli (nisyə) alqı-satqı müqavilələrinə əsasən cavabdeh aldığı “Taube TB43S2RBK Smart TV” markalı televizora və “Braun” markalı ütüyə görə 18 ay ərzində hər ay 42 manat, sonuncu ay 35,98 manat olmaqla, cəmi 749,98 manat, “Honor Pad X8” markalı planşetə və “Honor” markalı qulaqlığa görə 18 ay ərzində hər ay 36 manat, sonuncu ay 18,38 manat olmaqla, cəmi 630,38 manat ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. Lakin, cavabdeh müqavilələrin şərtlərini pozaraq, 14 aprel 2023-cü il və 11 avqust 2023-cü il tarixli müddətli (nisyə) alqı-satqı müqavilələri üzrə sonuncu dəfə 29 avqust 2024-cü il tarixdə 42 manat və 61 manat ödədikdən sonra ödənişləri dayandırmış və hər iki müqavilə üzrə qalıq qalmış 317,40 manat borcu qaytarmamışdır. Dəfələrlə xəbərdarlıq edilməsinə baxmayaraq, Cavabdeh borc öhdəliyini icra etməkdən boyun qaçırmışdır. Nəticədə, onun iddiaçı MMC-yə ümumilikdə iki müqavilə üzrə 276,10 manat əsas, 41,30 manat cərimə olmaqla, cəmi 317,40 manat borcu yaranmış, həmçinin iddiaçı MMC məhkəməyə müraciət edərkən 30 manat məbləğində dövlət rüsumu ödəmişdir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 600.1-ci maddəsinə əsasən, alqısatqı müqaviləsində əşyanın alıcıya verildikdən müəyyən müddət sonra ödənilməsinin (əşyaların nisyə satışının) nəzərdə tutulduğu halda alıcı ödənişi müqavilədə nəzərdə tutulan müddətdə, müqavilədə belə müddət nəzərdə tutulmadıqda isə bu Məcəllənin 427ci maddəsinə uyğun müəyyənləşdirilmiş müddətdə həyata keçirməlidir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 600.4-ci maddəsinə sasən, əşyanı təhvil almış alıcı onu alqı-satqı müqaviləsində nəzərdə tutulan müddətdə ödəmək vəzifəsini icra etmədikdə satıcı verilmiş əşyanın ödənilməsini və ya ödənilməmiş malın qaytarılmasını tələb edə bilər. Mülki Məcəllənin Məcəllənin 443-cü maddəsinin tələbinə əsasən öhdəliyini icra etməyən borclu kreditora dəymiş zərərin əvəzini ödəməyə borcludur. Həmin məcəllənin 445-ci maddəsinin tələbinə görə icranı gecikdirmiş borclu gecikdirmə nəticəsində kreditora vurduğu zərər üçün və gecikdirmə nəticəsində təsadüfən baş vermiş icra mümkünsüzlüyünün nəticələri üçün kreditor qarşısında məsuliyyət daşıyır. Mülki Məcəllənin Məcəllənin 448.1-ci maddəsinə əsasən, əgər bu Məcəllə ilə və müqavilə ilə ayrı qayda müəyyənləşdirilməyibsə, borclu onun risk dairəsinə daxil olan öhdəliklərin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdehdir. Hesab edilir ki, Cavabdeh müddətli (nisyə) alqı-satqı müqavilələri üzrə öz riski ilə müqavilələri bağladığından həmin müqavilələr üzrə öhdəliklərə görə məsuliyyət daşıyır. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 462.1-ci maddəsinə əsasən dəbbə pulu (cərimə, penya) qanun və ya müqavilə ilə müəyyənləşdirilən, öhdəliyin icra edilmədiyi və ya lazımınca icra edilmədiyi, o cümlədən icranın gecikdirildiyi halda borclunun kreditora ödəməli olduğu pul məbləğidir. Dəbbə pulunun ödənilməsi tələbi üzrə kreditor ona zərər vurulduğunu sübuta yetirməyə borclu deyildir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəllənin 465.2-ci maddəsinə əsasən, əgər borclu öhdəliyin lazımınca icra edilməməsi, o cümlədən müəyyənləşdirilmiş müddətdə icra edilməməsi üçün cərimə ödəyəcəyini vəd etmişdirsə, kreditor cərimənin ödənilməsini və öhdəliyin icrasını tələb edə bilər. Müddətli (nisyə) alqı-satqı müqavilələrinə 1 nömrəli əlavəyə əsasən, gecikdirilən aylıq borc məbləğinə cərimə kimi gündəlik 1 (bir) % dərəcəsi ilə (minimum 50 qəpik) dəbbə hesablanır və Alıcı tərəfindən Satıcıya ödənilir. Məhkəmə, iddiaçının "alqı-satqı müqaviləsi üzrə əsas borcun ödənilməsi" tələbini əsaslı hesab edir. Bununla belə, məhkəmə hesab edir ki, iddiaçının 11 avqust 2023-cü il tarixli müddətli (nisyə) alqı-satqı müqaviləsi üzrə 198,20 manat əsas kredit borcu üzrə 29,70 manat dəbbə pulu hesablaması ədalətli deyildir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 467-ci maddəsinə əsasən də, məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq tənasübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azalda bilər. Tənasüb müəyyənləşdirilərkən kreditorun həm əmlak mənafeləri, həm də bütün əsaslı mənafeləri nəzərə alınır. Bu səbəblə məhkəmə, 11 avqust 2023-cü il tarixli müddətli (nisyə) alqı-satqı müqaviləsi üzrə 29,70 manat məbləğində hesablanmış dəbbə məbləğinin 19,82 manat həcmində müəyyənləşdirilməsini tərəflərin əmlak mənafeləri baxımından ədalətli hesab edir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 222.2-ci maddəsinə əsasən Pul vəsaitlərinin tutulması haqqında iddianı təmin edərkən hakim əsas borcu, faiz borcunu, zərər və dəbbə pulunu (cərimə, penya) ayrı-ayrılıqda müəyyən etməklə, alınmalı olan ümumi məbləği qətnamədə göstərir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 217.3-cü maddəsinə əsasən qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətinə uyğun əsaslandırılmalıdır. Həmin Məcəllənin 218.3-cü maddəsinə görə hakim işdə iştirak edən şəxslərin verdiyi tələblər üzrə qətnamə çıxarır. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 284-1-ci maddəsinə əsasən Mülki işlər üzrə iddianın qiyməti beş min manatdan, kommersiya mübahisələrinə dair işlər üzrə iddianın qiyməti on min manatdan az olan iddialar (kiçik iddialar) üzrə işlərə bu fəslə uyğun olaraq sadələşdirilmiş qaydada baxılmasına yol verilir. Bu Məcəllənin 284- 5.3-cü maddəsinə görə Ərizə məhkəməyə daxil olduğu gündən 30 (otuz) iş günü ərzində işə tərəflərin təqdim etdiyi sənədlər əsasında, məhkəmə baxışı keçirilmədən və tərəflər izahatları dinlənilmək üçün çağırılmadan baxılmalı və həmin işin həllinə dair qətnamə çıxarılmalıdır. Qeyd olunan Məcəllənin 284-6.1-ci maddəsinə əsasən işə mahiyyəti üzrə baxan hakim tərəfindən iddianın tam və ya qismən təmin və ya rədd edilməsi haqqında qətnamə qəbul edilir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 107-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə xərcləri dövlət rüsumundan və işə baxılması ilə əlaqədar olan məsrəflərdən ibarətdir. Həmin Məcəllənin 119.1-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə mütənasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. Qanunvericiliyin yuxarıda göstərilən tələblərinə əsasən iş üzrə toplanmış sübutlara məcmu halında hüquqi qiymət verilərək belə qənaətə gəlinir ki, iddia qismən əsaslı olduğundan qismən təmin edilməli, Cavabdeh iddiaçı "xxxx" MMC-nin xeyrinə 14 aprel 2023-cü il tarixli müddətli (nisyə) alqı-satqı müqaviləsi üzrə 77,90 manat əsas, 11,60 manat cərimə olmaqla, cəmi 89,50 manat borc, 11 avqust 2023-cü il tarixli müddətli (nisyə) alqısatqı müqaviləsi üzrə 198,20 manat əsas, 19,82 manat cərimə olmaqla, cəmi 218,02 manat borc, ümumilikdə isə iki müqavilə üzrə 276,10 manat əsas, 31,42 manat cərimə olmaqla, cəmi 307,52 manat borc və ödənilmiş 30 manat məbləğində dövlət rüsumunun 96,90%-i, yəni, 29,07 manatı tutulmalıdır. Şərh olunanlara və Azərbaycan Respublikasının MPM-in 119, 216-220, 227, 233, 284-1, 284-5,284-6 və 360-cı maddələrinə əsasən, məhkəmə q ə t e t d i: İddia qismən təmin edilsin. Cavabdeh iddiaçı "xxxx" MMC-nin xeyrinə 14 aprel 2023-cü il tarixli müddətli (nisyə) alqı-satqı müqaviləsi üzrə 77,90 manat əsas, 11,60 manat cərimə olmaqla, cəmi 89,50 manat borc, 11 avqust 2023-cü il tarixli müddətli (nisyə) alqı-satqı müqaviləsi üzrə 198,20 manat əsas, 19,82 manat cərimə olmaqla, cəmi 218,02 manat borc, ümumilikdə isə iki müqavilə üzrə 276,10 manat əsas, 31,42 manat cərimə olmaqla, cəmi 307,52 (üç yüz yeddi manat əlli iki qəpik) manat borc və ödənilmiş 30 (otuz) manat məbləğində dövlət rüsumunun 96,90%-i, yəni, 29,07 (iyirmi doqquz manat yeddi qəpik) manatı tutulsun. İddia qalan hissədə təmin edilməsin. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Ucar Rayon Məhkəməsi vasitəsi ilə Şəki Apellyasiya Məhkəməsinə elektron qaydada apellyasiya şikayəti verilə bilər. Kiçik iddialara dair işlər üzrə sadələşdirilmiş icraat qaydasında baxılmış işlər üzrə çıxarılmış məhkəmə qətnaməsindən şikayət verilməmişdirsə, qətnamə qəbul edildiyi gündən 1 (bir) ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Sədrlik edən: Xəyal Bədəlov