Xızı Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2(068)-214/2022

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Xızı rayonu İş № e-2(068)-214/2022 07.12.2022 XIZI RAYON MƏHKƏMƏSİ X1 Ağamusa oğlunun sədrliyi, Mustafayev Mahir Xeyrulla oğlunun katibliyi ilə, İddiaçı MMC-nin Cavabdeh qarşı pul tələbinə dair mülki işə Xızı Rayon Məhkəməsinin inzibati binasında, kiçik iddialara dair işlər üzrə sadələşdirilmiş icraat qaydasında baxaraq, məhkəmə müəyyən etdi: İddiaçı MMC (bundan sonra - iddiaçı) Cavabdeh (bundan sonra - cavabdeh) qarşı kiçik iddialara dair sadələşdirilmiş icraat qaydasında iddia ərizəsi ilə Xızı Rayon Məhkəməsinə müraciət edərək, cavabdehdən iddiaçının xeyrinə xx.xx.2020-ci il tarixli müqaviləyə əsasən mətbəx stolu, “Yuliya” mebel, “Foriella-Transformer” jurnal masası üçün 513,8 manat ödənilməmiş hissə, 51,2 manat cərimə; xx.xx.2020-ci il tarixli müqaviləyə əsasən “Soft” yumşaq-künc, “Sofia” yumşaq-mətbəx mebeli üçün 393 manat ödənilməmiş hissə, 39 manat cərimə və xx.xx.2020-ci il tarixli müqavilə üzrə süfrə “Tekstil”, süfrə “Tekstil-SG-Jumbo” masa süfrəsi üçün 132 manat ödənilməmiş hissə, 13 manat cərimə olmaqla, ümumilikdə 1142 manat məbləğində borcun və ödənilmiş 31,42 manat dövlət rüsumunun tutulması barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, tərəflər arasında bağlanmış xx.xx.2020-ci il tarixli müqavilələrə və ödəniş cədvəllərinə əsasən cavabdeh alqı-satqı qiyməti 770,4 manat dəyərində mətbəx stolu, “Yuliya” mebeli, “Foriella-Transformer” jurnal masası, alqı-satqı qiyməti 1512 manat dəyərində “Soft” yumşaq-künc, “Sofia” yumşaq-mətbəx mebeli, alqı-satqı qiyməti 169,2 manat dəyərində süfrə “Tekstil”, süfrə “Tekstil-SG-Jumbo” masa süfrəsi almış və nəticədə üç müqavilə üzrə cəmi 1038,8 manat əsas borcu yaranmışdır. Belə ki, cavabdeh xx.xx.2020-ci il tarixli müqavilələrə əsasən aldığı mətbəx stolu, “Yuliya” mebel, “Foriella- Transformer” jurnal masası, “Soft” yumşaq-künc, “Sofia” yumşaq-mətbəx mebelindən xx.xx.2021-ci il tarixinə kimi istifadə etdikdən sonra məhsullar müvafiq olaraq 171 manat və 993 manat qiymətləndirilib borcundan silinərək geri qaytarılmışdır. Bununla yanaşı, cavabdeh müqavilələrin şərtlərini pozaraq, ümumi borcundan bu günədək cəmi 1412,8 manat ödəniş etmişdir. Bununla da, alqı-satqı müqavilələrinin və mülki qanunvericiliyin tələblərini kobud şəkildə pozmuşdur. Bu müqavilələrə əlavə olunmuş ödəniş cədvəllərinin 2-ci bəndinə əsasən ödənişlərdə gecikmələr aşkarlanıbsa, müddəti keçmiş məbləğin hər növbəti təqvim gününə hesablanmış 1% həcmində cavabdeh mübahisəsiz olaraq dəbbə (penya) ödəyir. Cavabdehə dəfələrlə şifahi və yazılı xəbərdarlıq olunsa da, iddiaçıya olan borcunu ödəməmişdir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinə (bundan sonra - MPM) əsasən mülki işlər üzrə iddianın qiyməti beş min manatdan, kommersiya mübahisələrinə dair işlər üzrə iddianın qiyməti on min manatdan az olan iddialar (kiçik iddialar) üzrə işlərə bu fəslə uyğun olaraq sadələşdirilmiş qaydada baxılmasına yol verilir (284-1). Ərizənin qəbulundan imtina olunmamışdırsa, onun məhkəməyə daxil olduğu vaxtdan 5 (beş) iş günü ərzində işə baxan hakim cavabdehə rəsmi qaydada bildiriş göndərir. Bildirişdə iddiaçının tələbinə dair cavabdehin əsaslandırılmış etirazının olduğu halda öz dəlillərini və onları təsdiq edən sənədləri təqdim etməli olduğu qeyd edilir. (284-5.1.). Cavabdeh bildirişi rəsmi qaydada aldığı gündən 10 (on) iş günü müddətində iddiaya qarşı əsaslandırılmış etirazını və ona əlavə olunmuş sənədləri, elektron qaydada verildikdə isə elektron imza ilə təsdiq edilmiş etirazını və ona əlavə olunmuş, “Elektron imza və elektron sənəd haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununda nəzərdə tutulmuş qaydada elektron sənəd formasında tərtib edilmiş sənədləri məhkəməyə göndərə bilər (284-5.2.). Ərizə məhkəməyə daxil olduğu gündən 30 (otuz) iş günü ərzində işə tərəflərin təqdim etdiyi sənədlər əsasında, məhkəmə baxışı keçirilmədən və tərəflər izahatları dinlənilmək üçün çağırılmadan baxılmalı və həmin işin həllinə dair qətnamə çıxarılmalıdır (284-5.3.). İddia ərizəsi xx.xx.2022-ci il tarixində məhkəməyə daxil olmuşdur. Ərizə məhkəməyə daxil olduqdan sonra icraata qəbul edilmiş, cavabdehə bildiriş göndərilmiş və iddiaya dair yazılı etirazını və əlavə edilmiş sənədləri 10 iş günü müddətində məhkəməyə təqdim etməsi təklif edilmişdir. Cavabdehin iddia tələbi ilə bağlı etiraz ərizəsi məhkəməyə daxil olmamışdır. Məhkəmə iş materiallarını araşdıraraq aşağıdakı nəticəyə gəlir. İş materiallarında olan Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin BPQMİ-nin MAPS şöbəsinin arayışına və cavabdehin şəxsiyyət vəsiqəsinin surətinə əsasən cavabdeh xx.xx.1965-ci ildə anadan olmuş, hazırda Xızı rayonu, Altıağac qəsəbəsində qeydiyyatdadır. Tərəflər arasında bağlanmış xx.xx.2020-ci il tarixli müqavilələrə və ödəniş cədvəllərinə əsasən iddiaçı cavabdehə alqı-satqı qiyməti 770,4 manat dəyərində mətbəx stolu, “Yuliya” mebeli, “Foriella-Transformer” jurnal masası, alqı-satqı qiyməti 1512 manat dəyərində “Soft” yumşaq-künc, “Sofia” yumşaq-mətbəx mebeli, alqı-satqı qiyməti 169,2 manat dəyərində süfrə “Tekstil”, süfrə “Tekstil-SG-Jumbo” masa süfrəsi satmış, cavabdeh isə bununla bağlı müvafiq haqqın ödənilməsi barədə öhdəliklər götürmüşdür. İş materiallarında olan xx.xx.2020-ci il tarixli əşyaların təhvil-təslim aktlarına əsasən cavabdeh müqavilələrdə qeyd olunan əşyaları iddiaçıdan tam qüsursuz halda təhvil almışdır. İş materiallarında olan xx.xx.2020-ci il tarixli ödəniş cədvəllərinə əsasən cavabdeh müvafiq olaraq 18 ay müddətində hər ay 42,8 manat, 24 ay müddətində hər ay 63 manat və 18 ay müddətində hər ay 9,4 manat iddiaçıya ödəməli idi. İş materiallarında olan 02 noyabr 2022-ci il tarixli maliyyə və ödəniş cədvəllərinə əsasən cavabdehin alqı-satqı qiyməti 770,4 manat dəyərində mətbəx stolu, “Yuliya” mebeli, “Foriella- Transformer” jurnal masası üçün 513,8 manat ödənilməmiş hissə, 51,2 manat cərimə, alqısatqı qiyməti 1512 manat dəyərində “Soft” yumşaq-künc, “Sofia” yumşaq-mətbəx mebeli üçün 393 manat ödənilməmiş hissə, 39 manat cərimə, alqı-satqı qiyməti 169,2 manat dəyərində süfrə “Tekstil”, süfrə “Tekstil-SG-Jumbo” masa süfrəsi üçün 132 manat ödənilməmiş hissə, 13 manat cərimə olmaqla, ümumilikdə 1142 manat borcu qalmışdır. İşdən görünür ki, xx.xx.2022-ci il və xx.xx.2022-ci il tarixlərində iddiaçı cavabdehə üzərinə götürdüyü öhdəliyi yerinə yetirməsini və əşyaların tam dəyərini və gecikdirilmiş günlərinə müvafiq olarq hesablanmış penya məbləğini qısa müddət ərzində ödənilməsinə dair bildiriş göndərmişdir. İş materiallarında olan mədaxil qəbzlərinə əsasən iddiaçı iddia ərizəsinin verilməsi üçün 31,42 manat dövlət rüsumu ödəmişdir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinə (bundan sonra Mülki Məcəllə) əsasən alqı-satqı müqaviləsinə görə satıcı əşyanı alıcının mülkiyyətinə verməyi, alıcı isə əşyanı qəbul edib əvəzində müəyyənləşdirilmiş pul məbləğini (qiyməti) ödəməyi öhdəsinə götürür (567). Alğı-satqı müqaviləsində əşyanın alıcıya verildikdən müəyyən müddət sonra ödənilməsinin (əşyaların nisyə satışının) nəzərdə tutulduğu halda alıcı ödənişi müqavilədə nəzərdə tutulan müddətdə, müqavilədə belə müddət nəzərdə tutulmadıqda isə bu Məcəllənin 257-ci maddəsinə uyğun müəyyənləşdirilmiş müddətdə həyata keçirməlidir (600.1.). Əşyaların nisyə satışı satış günü qüvvədə olmuş qiymətlər üzrə həyata keçirilir. Nisyə satılmış əşyaların qiymətinin sonradan dəyişməsi, əgər müqavilədə ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa, yenidən hesablaşmaya səbəb olmur (600.2.). İşdən göründüyü kimi tərəflərin arasında alqı-satqı müqavilələri bağlanmış və iddiaçı həmin müqavilələrdə nəzərdə tutulmuş əşyaları cavabdehə vermişdir. Cavabdeh isə müqavilələrə əsasən öz üzərinə götürdüyü vəzifəni yerinə yetirməmiş, nəticədə iddiaçıya ümumlikdə 1038,8 manat əsas borcu qalmışdır. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsində göstərilmişdir ki, öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkətlər etməli, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır (45,65.1). Öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə, onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi başa düşülür (425). Öhdəliyin onun icrası üçün müəyyənləşdirilmiş müddətdə icra edilməməsi borclunun icranı gecikdirməsi sayılır (445.2.1.). Məhkəmə hesab edir ki, iddia əsas borcun tutulması hissəsində təmin edilməlidir. Tərəflər arasında bağlanmış xx.xx.2020-ci il tarixli müqavilələrin ayrılmaz tərkib hissəsi olan ödəniş cədvəllərinin 2-ci bəndinə əsasən, ödənişlərdə gecikmələr aşkarlanıbsa, müddəti keçmiş məbləğin hər növbəti təqvim gününə hesablanmış 1 faiz həcimində müştəri mübahisəsiz penya ödəyir. Dəbbə pulu ilə bağlı qeyd edilməlidir ki, Mülki Məcəlləyə əsasən dəbbə pulu (cərimə, penya) müqavilə ilə müəyyənləşdirilən, öhdəliyin icra edilmədiyi və ya lazımınca icra edilmədiyi, o cümlədən icranın gecikdirildiyi halda borclunun kreditora ödəməli olduğu pul məbləğidir. Əgər öhdəliyin məzmununu hərəkətdən çəkinmək təşkil edirsə, dəbbə pulu hərəkətin edildiyi andan tutulmalıdır. Dəbbə pulunun ödənilməsi tələbi üzrə kreditor ona zərər vurulduğunu sübuta yetirməyə borclu deyildir (462.1.). Məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq tənasübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azalda bilər. Tənasüb müəyyənləşdirilərkən kreditorun həm əmlak mənafeləri, həm də bütün əsaslı mənafeləri nəzərə alınır. Dəbbə pulu ödənildikdən sonra onun miqdarının azaldılması istisna edilir (467). Məhkəmə hesab edir ki, 1038,8 manat əsas borc məbləğinə 103,2 manat cərimənin hesablanaraq cavabdehdən tələb edilməsi məqsədə müvafiqdir. Ona görə də iddia cərimənin ödənilməsi hissəsində də təmin edilməlidir. İddia təmin edildiyi üçün iddiaçının iddia ərizəsinin verilməsi üçün ödədiyi 31,42 manat dövlət rüsumu da cavabdehdən iddiaçının xeyrinə tutulmalıdır. Göstərilənlərə əsasən və MPM-in 119, 216-458,4 və 360-cı, həmçinin 284-1-284-6-cı maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə qət etdi: İddia təmin edilsin. xx.xx.2020-ci il tarixli müqavilələr üzrə 1038,8 manat əsas borc və 103,2 manat cərimə olmaqla, cəmi 1142 (min yüz qırx iki) manat məbləğində borc və 31 (otuz bir) manat 42 (qırx iki) qəpik ödənilmiş dövlət rüsumu Cavabdeh tutularaq İddiaçı MMC-yə ödənilsin. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən bir ay müddətində Xızı Rayon Məhkəməsi vasitəsilə Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasına apellyasiya şikayəti verilə bilər. Hakim: Emin Abdullayev