Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bakı şəhəri İş № e-2-2(113)-3103/2025 28.07.2025 BAKİ KOMMERSİYA MƏHKƏMƏSİ İddiaçı MMC-nin cavabdeh Aqrar Sığorta Fonduna qarşı “sığorta ödənişi” tələbinə dair kommersiya mübahisəsi (açar sözlər: sığorta ödənişi və dəbbə pulu tələbi) Hakim Namazova Günay Rüstəm qızının sədrliyi, Hüseynzadə Nisə Ələkbər qızının katibliyi, İddiaçının nümayəndəsi/vəkili Vəkil, Cavabdehin nümayəndəsi X1 iştirakı ilə, İddiaçı MMC-nin cavabdeh Aqrar Sığorta Fonduna qarşı “sığorta ödənişi” tələbinə dair kommersiya mübahisəsinə açıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə M Ü Ə Y Y Ə N E T D İ: I. Kommersiya mübahisəsinin mahiyyəti
1. İddiaçı MMC cavabdeh "xxxx" ASC-yə qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, iddiaçı EL Agriculture” MMC iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək 272 815,15 (iki yüz yetmiş iki min səkkiz yüz on beş manat on beş qəpik) manat məbləğində sığorta ödənişinin, sığorta ödənişinin 60 gün müddətinə gecikdirilməsinə görə hər gün üçün 0,1 faiz olmaqla hesablanmış 16 368,90 (on altı min üç yüz altmış səkkiz manat doxsan qəpik) manat dəbbə pulunun, 580.00 (beş yüz səksən) manat dövlət rüsumunun, 5 540,00 (beş min beş yüz qırx) manat hüquqi yardıma görə ödənilmiş xidmət haqqının, cəmi 295 304,05 (iki yüz doxsan beş min üç yüz dörd manat beş qəpik) manat pul vəsaitinin cavabdehdən tutulub İddiaçı MMC-nin xeyrinə ödənilməsinə dair qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.
2. İddia ərizəsi onunla əsaslandırılmışdır ki, Məlumat üçün bildiririk ki, İddiaçı MMC ilə Aqrar Sığorta Müştərək Sığorta Şirkəti” ASC arasında aşağıda qeyd olunan 27 ədəd sığorta müqaviləsi bağlanılaraq ümumilikdə 272 815,15 (iki yüz yetmiş iki min səkkiz yüz on beş manat on beş qəpik) manat məbləğində sığorta predmeti sığortalanmışdır: 1. BS-**********- PS nömrəli şəhatətnaməyə əsasən payızlıq arpa sığorta haqqı 102,04 manat, sığorta məbləği 3737,19 manat olmaqla, 2. BS-**********- PS nömrəli şəhatətnaməyə əsasən payızlıq arpa sığorta haqqı 161,14 manat, sığorta məbləği 5902,47 manat, 3. BS-**********- PS nömrəli şəhatətnaməyə əsasən payızlıq arpa sığorta haqqı 189,56 manat, sığorta məbləği 6943,47 manat, 4. BS-**********- PS nömrəli şəhatətnaməyə əsasən payızlıq arpa sığorta haqqı 206,04 manat, sığorta məbləği 7547,25 manat, 5. BS-**********- PS nömrəli şəhatətnaməyə əsasən payızlıq arpa sığorta haqqı 31,56 manat, sığorta məbləği 1155,51 manat, 6. BS-**********- PS nömrəli şəhatətnaməyə əsasən payızlıq arpa sığorta haqqı 9,96 manat, sığorta məbləği 364,35 manat, 7. BS-**********- PS nömrəli şəhatətnaməyə əsasən payızlıq arpa sığorta haqqı 54,58 manat, sığorta məbləği 1998,72 manat, 8. BS-**********- PS nömrəli şəhatətnaməyə əsasən payızlıq arpa sığorta haqqı 65,48 manat, sığorta məbləği 2398,26 manat, 9. BS-**********- PS nömrəli şəhatətnaməyə əsasən payızlıq arpa sığorta haqqı 6,26 manat, sığorta məbləği 229,02 manat, 10. BS-**********- PS nömrəli şəhatətnaməyə əsasən payızlıq arpa sığorta haqqı 94,64 manat, sığorta məbləği 3466,53 manat, 11. BS-**********- PS nömrəli şəhatətnaməyə əsasən payızlıq arpa sığorta haqqı 72,48 manat, sığorta məbləği 2654,55 manat, 12. BS-**********- PS nömrəli şəhatətnaməyə əsasən payızlıq arpa sığorta haqqı 169,96 manat, sığorta məbləği 6225,18 manat, 13. BS-**********- PS 11,94 manat, sığorta məbləği 437,22 manat, 14. BS-**********- PS nömrəli şəhatətnaməyə əsasən payızlıq arpa sığorta haqqı 125,34 manat, sığorta məbləği 4590,81 manat, 15. BS-**********- PS nömrəli şəhatətnaməyə əsasən payızlıq arpa sığorta haqqı 54,86 manat, sığorta məbləği 2009,13 manat, 16. BS-**********- PS nömrəli şəhatətnaməyə əsasən payızlıq arpa sığorta haqqı 30,26 manat, sığorta məbləği 1108,25 manat, 17. BS-**********- PS nömrəli şəhatətnaməyə əsasən payızlıq arpa sığorta haqqı 27,58 manat, sığorta məbləği 1009,77 manat, 18. BS-**********- PS nömrəli şəhatətnaməyə əsasən payızlıq arpa sığorta haqqı 243,28 manat, sığorta məbləği 8910,96 manat, 19. BS-**********- PS nömrəli şəhatətnaməyə əsasən payızlıq arpa sığorta haqqı 21.04 manat, sığorta məbləği 770,34 manat, 20. BS-**********- PS nömrəli şəhatətnaməyə əsasən payızlıq arpa sığorta haqqı 297,88 manat, sığorta məbləği 13790,74 manat, 21. BS-**********- PS nömrəli şəhatətnaməyə əsasən payızlıq arpa sığorta haqqı 595,76 manat, sığorta məbləği 27581,47 manat, 22. BS-**********- PS nömrəli şəhatətnaməyə əsasən payızlıq arpa sığorta haqqı 76,52 manat, sığorta məbləği 3542,35 manat, 23. BS-**********- PS nömrəli şəhatətnaməyə əsasən payızlıq arpa sığorta haqqı 2,9 manat, sığorta məbləği 134,37 manat, 24. BS-**********- PS nömrəli şəhatətnaməyə əsasən payızlıq arpa sığorta haqqı 1686,76 manat, sığorta məbləği 78090,5 manat, 25. BS-**********- PS nömrəli şəhatətnaməyə əsasən payızlıq arpa sığorta haqqı 254,62 manat, sığorta məbləği 11787,48 manat, 26. BS-**********- PS nömrəli şəhatətnaməyə əsasən payızlıq arpa sığorta haqqı 1620,54 manat, sığorta məbləği 75024,53 manat, 27. BS-**********- PS nömrəli şəhatətnaməyə əsasən payızlıq arpa sığorta haqqı 30,34 manat, sığorta məbləği 1404,73 manat olmaqla sığortalanmışdır. İddiaçı MMC tərəfindən xx.xx.2024-cü il tarixdə məktubla Aqrar Sığorta Fonduna müraciət edilərək baş vermiş sığorta hadisəsi ilə bağlı məlumat verilərək sığorta ödənişinin verilməsi üçün köməklik göstərilməsi xahiş edilsə də, 2 aydan artıq müddətin keçməsinə baxmayaraq bugünədək Cəmiyyətimizə sığorta ödənişinin verilməsi və ya ödənişdən imtina edilməsi ilə bağlı hər hansı məlumat verilməmişdir. Qeyd etmək istəyirik ki, daha sonra tərəfimizdən xx.xx.2024-cü il tarixli pretenziya məktubu ilə müvafiq sığorta ödənişinin Cəmiyyətimizin hesabına ödənilməsi xahiş edilmiş, ödənilməyəcəyi təqdirdə qanunvericiliyə uyğun tədbirlər görərək müvafiq məhkəməyə müraciət etmək məcburiyyətində qalacağımız qeyd edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 385.1-ci maddəsinin tələbinə görəöhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır.
3. Daha sonra iddiaçının nümayəndəsi ərizə verərək, 2-2(113)-3103/2025 saylı iş üzrə yaranmış zərurətlə əlaqədar olaraq cavabdehin Aqrar Sığorta Fondu ilə əvəz edilməsini xahiş etmişdir.
4. Bakı Kommersiya Məhkəməsinin 2-2(113)-3103/2025 saylı xx.xx.2025-ci il tarixli qərardadı ilə İddiaçı MMC-nin cavabdeh "xxxx" ASC-yə qarşı “sığorta ödənişi” barədə iş üzrə cavabdeh "xxxx" ASC əsl cavabdeh Aqrar Sığorta Fondu ilə əvəz olunsun və işin icraatı təzələnməsi qərara alınmışdır.
5. Daha sonra iddiaçının nümayəndəsi dəqiqləşdirmə barədə ərizə verərək, 245.533,63 manat məbləğində sığorta ödənişinin, sığorta ödənişinin 60 gün müddətinə gecikdirilməsinə görə hər gün üçün 0,1 faiz olmaqla hesablanmış 14732,02 manat dəbbə pulunun, 580.00 (beş yüz səksən) manat dövlət rüsumunun, 5540,00 manat hüquqi yardıma görə ödənilmiş xidmət haqqının, cəmi 266385,65 manat pul vəsaitinin cavabdehdən tutulub İddiaçı MMC-nin xeyrinə ödənilməsinə dair qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
6. 19.05.2025-ci il tarixində cavabdeh Aqrar Sığorta Fondu etiraz ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, iddiaçı "El Agriculture” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin cavadeh Fonda qarşı 272815,15 manat sığorta ödənişinin, sığorta ödənişinin gecikdirilməsinə görə hər gün üçün 0,1 (sıfır tam onda bir) faiz olmaqla, hesablanmış 16 368,90 (on altı min üç yüz altmış səkkiz manat doxsan qəpik) manat məbləğində dəbbə pulunun, 580,00 (beş yüz səksən) manat dövlət rüsumunun, 5540,00 (beş min beş yüz qırx ) manat hüquqi yardıma görə ödənilmiş xidmət haqqının, cəmi 295 304,05 (iki yüz doxsan beş min üç yüz dörd manat beş qəpik) pul vəsaitinin verilməsi tələbinə dair” e-2- 2(113)-3103/2025 nömrəli iş üzrə iddiasının təmin edilməməsi barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
7. Etiraz ərizəsi onunla əsaslandırılmışdır ki, iddiaçı "El Agriculture” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti cavabdeh Aqrar Sığorta Fonduna (bundan sonra-Fond) qarşı "272 815,15 (iki yüz yetmiş iki min səkkiz yüz on beş manat on beş qəpik) manat məbləğində sığorta ödənişinin, sığorta ödənişinin 60 gün müddətinə gecikdirilməsinə görə hər gün üçün 0,1 (sıfır tam onda bir) faiz olmaqla, hesablanmış 16 368,90 (on altı min üç yüz altmış səkkiz manat doxsan qəpik) manat məbləğində dəbbə pulunun, 580,00 (beş yüz səksən) manat dövlət rüsumunun, 5540,00 (beş min beş yüz qırx) manat hüquqi yardıma görə ödənilmiş xidmət haqqının, cəmi 295 304,05 (iki yüz doxsan beş min üç yüz dörd manat beş qəpik) pul vəsaitinin verilməsi tələbinə dair” qərar qəbul edilməsi tələbinə dair iddia ilə Bakı Kommersiya Məhkəməsinə müraciət etmişdir.Məlumat üçün qeyd edirik ki, ölkəmizdə stabil, təhlükəsiz aqrar sığorta mexanizminin formalaşdırılması, aqrar sahədə risklərin müştərək sığorta mexanizmi vasitəsilə sığortalanmasının təmin edilməsi məqsədilə 2019-cu il 27 iyun tarixdə "Aqrar sığorta haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (bundan sonra - Qanun) qəbul edilmiş və "Aqrar sığorta haqqında” Azərbaycan Respublikasının 2019-cu il 27 iyun tarixli 1617-VQ nömrəli Qanununun tətbiqi və Aqrar Sığorta Fondunun yaradılması barədə” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2019-cu il tarixli 19 avqust tarixli 809 nömrəli Fərmanına əsasən aqrar sığorta sisteminin təşkilini, inkişafını və dayanıqlılığım təmin etmək məqsədilə Aqrar Sığorta Fondu (bundan sonra - Fond) təsis edilmişdir.Qanunun 7-ci maddəsinə əsasən aqrar sığorta haqqı sığorta qaydaları əsasında idarəedici qurum tərəfindən hesablanır, aqrar sığortalı tərəfindən ödənilməli olan və dövlət büdcəsinin vəsaiti hesabına ödənilən hissələrdən ibarətdir. Aqrar sığorta haqqının 50 faizinin dövlət büdcəsinin vəsaiti hesabına ödənilməsi dövlətin Fond vasitəsilə kənd təsərrüfatı sahəsində olan sahibkarlığa dəstəyinin ifadəsidir. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2019-cu il 17 dekabr tarixli 479 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş "Aqrar sığorta predmetinin Tərkibi”nin 1.1-ci bəndinə əsasən X3 və bitkiçilik məhsulları üzrə aqrar sığortanın predmetinə 41 növ, 1.2-ci bəndinə əsasən kənd təsərrüfatı heyvanları və kənd təsərrüfatı məqsədilə yetişdirilən heyvanlar üzrə 2 növ və 1.3-cü bəndinə əsasən akvakultura məhsulu üzrə 1 növ məhsul daxildir. Həmçinin Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2019-cu il 27 dekabr tarixli 505 nömrəli Qərarı ilə "Aqrar sığorta üzrə təminat verilən risklərin tərkibi” təsdiq edilmişdir. Bildiririk ki, sığortalı "El Agriculture” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti ilə Fondun adından onun idarəedici qurumu olan "Aqrar Sığorta Müştərək Sığorta Şirkəti” ASC (bundan sonra - Cəmiyyət) arasında X3 və bitkiçilik məhsullarının sığortasına dair buğda bitkisi üzrəBS-**********-PS,BS-**********-PS,BS-**********-PS,BS-**********-PS,BS-**********- PS, BS-**********-PS,BS-**********-PS,BS-**********-PS nömrəli və arpa bitkisi üzrə BS- **********-PS, BS-**********-PS,BS-**********-PS,BS-**********-PS,BS-**********-PS,BS- **********-PS,BS-**********-PS,BS-23046494-PS,BS-**********-PS,BS-**********-PS,BS- 023046497-PS, BS-**********-PS,BS-**********-PS,BS-**********-PS, BS-**********2-PS, BS-**********-PS, BS-**********-PS, BS-**********-PS və BS-**********-PS sığorta müqavilələri bağlanmış, həmin müqavilələrə əsasən sığortalanmış əkin sahələrinə müvafiq olaraq xx.xx.2024-cü il tarixdən xx.xx.2024-cü il tarixədək müqavilənin "sığorta riskləri” bölməsində qeyd olunmuş (dolu, yanğın, zəlzələ, torpaq sürüşməsi, qasırğa, fırtına, sel və ya subasma, normadan artıq yağan qar yağıntıları, vəhşi heyvanların hücumu və üçüncü şəxslərin hərəkətləri) risklərin baş verməsi nəticəsində sığortalanmış məhsula dəymiş zərərlərə təminat verilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Təminat müddəti ərzində sığortalı "El Agriculture” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin direktoru Əli Yolçuyev tərəfindən "1651” X5 rayonu, Ərəbmehdibəy kəndində yerləşən buğda sahələrinə xx.xx.2024-xx.xx.2024-cü il tarixlərdə gəmiricilərin hücumu və eyni ərazidə yerləşən arpa sahələrinə xx.xx.2024-xx.xx.2024-cü il tarixlərdə sel-subasma nəticəsində zərər dəyməsi barədə məlumat daxil olmuşdur.Sığortalının müraciətinə əsasən baş vermiş hadisələrin ətraflı araşdırılması və dəymiş zərərlərin qiymətləndirilməsi məqsədilə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2020-ci il 30 oktyabr tarixli 431 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş "Aqrar sığorta Qaydalarının (bundan sonra - Qaydalar) 1.19.3-cü yarımbəndinə əsasən zərərin qiymətləndirilməsi üçün müstəqil ekspert təyin edilmişdir.Müstəqil ekspertin rəyinə əsasən zərər dəymiş ərazilərə baxış keçirilmiş, sığortalıya məxsus buğda və arpa sahələrinə sığorta təminatı verilən risklər üzrə zərər dəyməsi müəyyən edilməmişdir. Aparılan ekspertiza nəticəsində sahədə təminat daxili zərər olmadığı, təminat xarici quraqlıq və gəmirici (siçan) zərəri olduğu aşkar edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2020-ci il 30 oktyabr tarixli 431 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş "Aqrar sığorta Qaydaları”nın 2.2.4-cü yarımbəndinin 9-cu abzasında xüsusi təhlükəli ziyanvericilərin yayılması və hücumu risklərinə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2006-cı il 7 dekabr tarixli 260 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Karantin elan olunan ərazilərdə fitosanitar tədbirlərin aparılması xərcləri dövlət büdcəsi hesabına həyata keçirilən Hallar”ın 2.2-ci bəndində göstərilənlər istisna olmaqla, digər xüsusi təhlükəli ziyanvericilərin yayılması və hücumu nəticəsində yaranan zərərlərin daxil olduğu qeyd edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2006-cı il 7 dekabr tarixli 260 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş "Karantin elan olunan ərazilərdə fitosanitar tədbirlərin aparılması xərcləri dövlət büdcəsi hesabına həyata keçirilən Hallar”ın 2.2-ci bəndində karantin tətbiq edilən zərərli orqanizmlər sayılmayan, lakin karantin elan olunan ərazilərdə və ya ölkə ərazisində ilk dəfə (yeni) aşkar edilmiş və kütləvi yayıldıqda ətraf mühit və ölkə iqtisadiyyatı üçün xüsusi təhlükə yaradan zərərvericilərə (siçanabənzər gəmiricilər, Mərakeş çəyirtkəsi, taxıl böcəyi və s.) aid edilmişdir. Eyni zamanda müstəqil ekspert tərəfindən sığortalıya məxsus arpa sahələrinə də baxış keçirilməsi zamanı yuxarıda qeyd edilən hallar müşahidə edilmiş, əlavə olaraq səlahiyyətli dövlət orqanına göndərilmiş və cavab məktubuna əsasən qeyd edilən tarix aralığında Ağsu rayonu ərazisində sel və ya subasma olması faktı öz təsdiqini tapmamışdır. Qaydaların 1.5.1-ci yarımbəndinə əsasən sığorta müqaviləsinə görə Fond tərəfindən sığorta ödənişinin birbaşa sığortalıya və ya digər faydalanan şəxslərə ödənilməsi üçün əsas olan, sığorta müqaviləsinin qüvvədə olduğu müddətdə sığorta müqaviləsi üzrə təminat verilən risklərin baş verməsi nəticəsində sığortalanmış predmetə zərər dəyməsi faktı sığorta hadisəsi sayılır. Qaydaların 2.3.1-ci yarımbəndinin 5-ci abzasına əsasən quraqlıq riski sığorta risklərindən istisnaya daxil edilmiş və həmin riskin baş verməsi nəticəsində yaranan zərərlərə görə sığorta təminatının verilməsi nəzərdə tutulmamışdır. Həmçinin Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin (bundan sonra-Məcəllə) 922.1-ci maddəsinə əsasən sığorta hadisəsi icbari sığorta qanunlarına və ya sığorta müqaviləsinə görə sığorta ödənişinin sığortalıya, sığorta olunana, və ya digər faydalanan şəxslərə ödənilməsi üçün əsas olan, sığorta müqaviləsinin qüvvədə olduğu müddət ərzində baş verən hadisə və haldır. Məcəllənin 935.1.8-ci maddəsinə və Qaydaların 1.22.1-ci yarımbəndinin 1-ci abzasına əsasən baş vermiş hadisənin icbari sığorta qanunlarına və ya sığorta müqaviləsinə görə sığorta hadisəsi hesab edilməməsi sığorta ödənişinin verilməsindən imtina üçün əsasdır. Yuxarıda qeyd olunanlara əsasən, sığortalı ilə bağlanmış buğda bitkisi üzrə BS- **********-PS, BS-**********-PS, BS-**********-PS, BS-**********-PS, BS-**********-PS, BS- **********-PS, BS-**********-PS və BS-**********-PS nömrəli və arpa bitkisi üzrə BS- **********-PS, BS-**********-PS, BS-**********-PS, BS-**********-PS, BS-**********-PS, BS- **********-PS, BS-**********-PS, BS-**********-PS, BS-**********-PS, BS-**********-PS, BS- **********-PS, BS-**********-PS, BS-**********-PS, BS-**********-PS, BS-**********-PS, BS- **********-PS, BS-**********-PS, BS-**********-PS və BS-**********-PS nömrəli sığorta şəhadətnamələri əsasında sığortalanmış buğda və arpa sahələrinə sığorta təminatı verilən risklər üzrə zərər dəymədiyindən və qanunvericiliyə əsasən sığorta ödənişi sığorta müqaviləsi üzrə təminat verilən risklərin baş verməsi nəticəsində zərər dəydikdə ödənilən maliyyə kompensasiyası olduğundan sığortalıya sığorta ödənişinin verilməsindən imtina edilmişdir. Qeyd edilən normaların məzmunundan da göründüyü kimi "El Agriculture” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti ilə bağlanmış sığorta müqavilələri üzrə sel-subasma riski səlahiyyətli dövlət orqanı, Azərbaycan Respublikasının Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin Milli Hidrometeorologiya Xidmətinin 2024-cü il 3 iyun tarixli 12-9-1/2-892/2024 nömrəli məktubu ilə təsdiq edilmədiyindən və gəmiricilərin (siçan) hücumu sığorta risklərindən istisnaya daxil edildiyindən nəticədə, Fond tərəfindən sığorta hadisəsi mövcud olmadığı əsası ilə sığorta ödənişinin verilməsindən imtina barədə qərarlar (2024-cü il 22 noyabr tarixli 12-9/2-925/2024 və 12-9/2-923/2024 nömrəli məktublarla) qəbul edilmişdir.
8. 18.06.2025-ci il tarixində cavabdeh Aqrar Sığorta Fondu etiraz ərizəsinə əlavə təqdim edərək bildirmişdir ki, “Aqrar sahədə idarəetmənin təkmilləşdirilməsi ilə bağlı əlavə tədbirlər haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2019-cu il 14 yanvar tarixli 467 nömrəli Fərmanının 1-ci hissəsinə əsasən aqrar sahədə göstərilən dövlət xidmətlərinin optimallaşdırılması və səmərəliliyinin artırılması, həmin dövlət xidmətlərinin daha az həcmdə resurs sərf edilməklə həyata keçirilməsi, dövlət vəsaitinə qənaət edilməklə bu sahədə inzibati idarəetmənin təkmilləşdirilməsi, xidmətlərin həyata keçirilməsində keyfiyyətə nəzarətin təşkili, şəffaflığın artırılması, innovativ həllərin tətbiqi, elektron xidmətlərə keçidin sürətləndirilməsi və vətəndaş məmnunluğunun artırılması məqsədi ilə Azərbaycan Respublikasının Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında olan Dövlət Fitosanitar Xidmətinin, Dövlət Baytarlıq Xidmətinin, X2 və Toxum Nəzarəti üzrə Dövlət Xidmətinin və Baş Dövlət Texniki Nəzarət Xidmətinin əsasında Azərbaycan Respublikasının Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Xidmətlər Agentliyi yaradılmışdır. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2019-cu il 21 may tarixli 701 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikasının Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Xidmətlər Agentliyi haqqında Əsasnamə”nin 2.0.2-ci yarımbəndinə əsasən bitki sağlamlığı, bitkiçilikdə məhsuldarlığın artırılması sahələrində fitosanitar, o cümlədən aqrokimyəvi xidmətlərin təşkilini və idarə edilməsini həyata keçirmək Aqrar Xidmətlər Agentliyinin fəaliyyət istiqamətlərinə aid edilmişdir. Eyni zamanda sözügedən Əsasnamənin 3.0.15-ci və 3.0.17-1-ci yarımbəndlərinə uyğun olaraq bitkilərin zərərli orqanizmlərlə sirayətlənmə təhlükəsi müəyyən edildikdə, karantin məhdudiyyət tədbirlərinin, o cümlədən bu təhlükəni yaradan subyektlər barədə tədbirlər görülməsi üçün fitosanitar nəzarəti funksiyalarını həyata keçirən orqana və digər aidiyyəti dövlət orqanlarına müraciət etmək, eləcə də fiziki və hüquqi şəxslərin, habelə dövlət orqanlarının (qurumlarının), yerli özünüidarəetmə orqanlarının müraciəti əsasında fitosanitar karantin baxışı keçirmək və müayinə aparmaq Aqrar Xidmətlər Agentliyinin vəzifələrinə aid edilmişdir. “Fitosanitar nəzarəti haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun (bundan sonra-Qanun) 1.0.1-1-ci maddəsinə əsasən fitosanitar xidmətləri bitki və bitkiçilik məhsullarının zərərli orqanizmlərdən mühafizəsi məqsədilə fiziki və hüquqi şəxslərin, habelə dövlət və yerli özünüidarəetmə orqanlarının müraciətləri əsasında fitosanitar karantin baxışının və müayinəsinin aparılması, bitki və bitkiçilik məhsullarında, torpaqda və suda, bitki mühafizə vasitələrində toksikoloji analizlərin aparılması və aqrokimyəvi xidmətlərin göstərilməsidir. Qanunun 1.0.6-cı maddəsinə əsasən zərərli orqanizm bitki və bitkiçilik məhsullarına zərər vuran heyvanların, bitkilərin və ya xəstəlik törədən mikroorqanizmlərin hər hansı növü, növün dəyişmiş forması, yaxud bioloji tipidir (bitki xəstəlikləri, zərərvericiləri və alaq otları). Həmçinin Qanunun 1.0.7-ci maddəsinə əsasən karantin tətbiq edilən zərərli orqanizm ərazidə hələlik mövcud olmayan və yaxud mövcud olaraq məhdud dairədə yayılmış və rəsmi mübarizə obyektinə çevrilmiş, ətraf mühitə, ərazinin iqtisadiyyatına və əhalinin sağlamlığına potensial təhlükə yaradan zərərli orqanizmdir. Qanunun 1.0.9-cu maddəsinə əsasən bitki mühafizə vasitələri bitki və bitkiçilik məhsullarının zərərli orqanizmlərdən qorunması məqsədilə istifadə olunan pestisidlər, bioloji preparatlar, canlı faydalı orqanizmlər və texniki vasitələrdir. Qanunun 1.0.10-cu maddəsinə əsasən pestisidlər zərərli orqanizmlərə qarşı mübarizə məqsədilə istifadə edilən zəhərli kimyəvi maddələrdir. Əlavə olaraq Qanunun 3.1.2-ci maddəsinə əsasən fitosanitar nəzarəti Azərbaycan Respublikasının ərazisinə başqa dövlətlərdən karantin tətbiq edilən zərərli orqanizmlərin daxil olmasının və yayılmasının qarşısını almaq üçün fitosanitar tədbirlərin təşkilini və həyata keçirilməsini əhatə edir. Qeyd edilənlərə əsasən bitki zərərvericilərinə münasibətdə yüksək səviyyədə dövlətin mühafizə tədbirləri həyata keçirildiyindən və bu istiqamətdə dövlətin yetərli diqqət və qayğısı olduğundan sözügedən zərərvericilər sığorta risklərindən istisnaya daxil edilmişdir. Eyni zamanda dövlət tərəfindən siçanabənzər gəmiricilərə münasibətdə bu formada mübarizə tədbirlərinin həyata keçirilməsi vətəndaşların onlarla mübarizə tədbirlərinə xüsusilə həssas yanaşmasını zəruri edir. Siçanabənzər gəmiricilərin sığorta risklərindən istisna edilməsinin digər səbəbi isə bir tərəfdən dövlətin mübarizə apardığı, qida təhlükəsizliyinin təmin edilməsində ciddi rol oynayan zərərvericilərlə mübarizə tədbirləri həyata keçirilərkən, digər tərəfdən vətəndaş tərəfindən onlara qarşı mübarizə tədbirlərinin həyata keçirilməməsini təşviq edə biləcək sığorta təminatının nəzərdə tutulmasının mümkün olmaması və bu iki yanaşmanın ümumiyyətlə bir-biri ilə ziddiyyət təşkil etməsi ilə bağlıdır. Digər tərəfdən gəmiricilərin hücumunun vəhşi heyvanların hücumu qismində nəzərə alınması və həmin sığorta hadisəsinə münasibətdə sığorta ödənişinin həyata keçirilməsi də mümkün deyildir. Belə ki, Qaydaların 2.2.4-cü yarımbəndinin 9-1-ci abzasına uyğun olaraq vəhşi heyvanların hücumuna təminat verilmiş bitkilərdə vəhşi heyvanların hücumu nəticəsində yaranan zərərlər aid edilmişdir. Məlum olduğu kimi qanunvericilikdə vəhşi heyvanların konkret siyahısı təsbit edilməmiş və yalnız Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2004-cü il 6 noyabr tarixli 176 nömrəli Qərarı ilə “Heyvanlar aləmindən istifadəyə görə ödəmələrin məbləği, tətbiq edilmə qaydaları və qeyri-qanuni heyvan ovuna görə təbiətə dəymiş ziyanın məbləği” təsdiq edilmişdir. Sözügedən normativ hüquqi aktın 2.1-ci bəndində vəhşi heyvan qismində gəmiricilər dəstəsinə daxil olan oxlu kirpi, bataqlıq qunduzu (nutriya) və sincabın vurulması (tutulması) üçün ödəmələrin məbləği müəyyən edilmişdir. Göründüyü kimi heç bir normativ hüquqi aktla siçanabənzər gəmiricilər vəhşi heyvanların siyahısına aid edilməmişdir.
II. Tərəflərin mövqeləri:
3. Məhkəmə iclasında iştirak edən iddiaçının nümayəndəsi iddia və dəqiqləşmə ərizəsinin məzmununa uyğun çıxış edərək iddianın təmin edilməsini xahiş etdi.
4. Məhkəmə iclasında iştirak edən cavabdehin nümayəndəsi yazılı etirazın məzmununa uyğun çıxış edərək iddia tələbinin rədd edilməsini xahiş etdi. Həmçinin bildirmişdir ki, sığorta müqavilələri bağlanmış, həmin müqavilələrə əsasən sığortalanmış əkin sahələrinə müvafiq olaraq xx.xx.2024-cü il tarixdən xx.xx.2024-cü il tarixədək müqavilənin “sığorta riskləri” bölməsində qeyd olunmuş risklərin baş verməsi nəticəsində sığortalanmış məhsula dəymiş zərərlərə təminat verilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 260 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Karantin elan olunan ərazilərdə fitosanitar tədbirlərin aparılması xərcləri dövlət büdcəsi hesabına həyata keçirilən Hallar”ın 2.2-ci bəndində göstərilənlər istisna olmaqla, digər xüsusi təhlükəli ziyanvericilərin yayılması və hücumu nəticəsində yaranan zərərlər daxildir. “Karantin elan olunan ərazilərdə fitosanitar tədbirlərin aparılması xərcləri dövlət büdcəsi hesabına həyata keçirilən Hallar”ın 2.2-ci bəndində karantin tətbiq edilən zərərli orqanizmlər sayılmayan, lakin karantin elan olunan ərazilərdə və ya ölkə ərazisində ilk dəfə aşkar edilmiş və kütləvi yayıldıqda ətraf mühit və ölkə iqtisadiyyatı üçün xüsusi təhlükə yaradan zərərvericilərə qarşı mübarizə karantin elan olunan ərazilərdə fitosanitar tədbirlərin aparılması xərcləri dövlət büdcəsi hesabına həyata keçirilən hallara aid edilmişdir. Fitosanitar nəzarəti Azərbaycan Respublikasının ərazisinə başqa dövlətlərdən karantin tətbiq edilən zərərli orqanizmlərin daxil olmasının və yayılmasının qarşısını almaq üçün fitosanitar tədbirlərin təşkilini və həyata keçirilməsini əhatə edir. Qeyd edilənlərə əsasən bitki zərərvericilərinə münasibətdə yüksək səviyyədə dövlətin mühafizə tədbirləri həyata keçirildiyindən və bu istiqamətdə dövlətin yetərli diqqət və qayğısı olduğundan sözügedən zərərvericilər sığorta risklərindən istisnaya daxil edilmişdir. Eyni zamanda dövlət tərəfindən siçanabənzər gəmiricilərə münasibətdə bu formada mübarizə tədbirlərinin həyata keçirilməsi vətəndaşların onlarla mübarizə tədbirlərinə xüsusilə həssas yanaşmasını zəruri edir. Bitki sağlamlığı, bitkiçilikdə məhsuldarlığın artırılması sahələrində fitosanitar, o cümlədən aqrokimyəvi xidmətlərin təşkilini və idarə edilməsini həyata keçirmək Aqrar Xidmətlər Agentliyinin fəaliyyət istiqamətlərinə aid edilmişdir. III.Məhkəmə baxışının hədləri:
5. Mülki Prosessual Məcəllənin: - 14.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə həqiqətə nail olmaq üçün işin hərtərəfli, tam və obyektiv tədqiqinə lazımi şərait yaradır. Bunun üçün məhkəmə: işdə iştirak edən şəxslərə onların prosessual hüquq və vəzifələrini izah edir, görüləcək, yaxud görülməyəcək hərəkətlərin nəticələri barədə onları xəbərdar edir, onların prosessual hüquqlarının həyata keçməsinə kömək göstərir. - 14.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. - 77.1-ci maddəsinə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. - 218.3-cü maddəsinə əsasən hakim işdə iştirak edən şəxslərin verdiyi tələblər üzrə qətnamə çıxarır. Lakin hakim qanunda göstərilən müstəsna hallarda iddia tələblərindən kənara çıxa bilər.
IV.Sübutların tədqiqi və məhkəmənin mövqeyi:
6. Aqrar sığortaçı Aqrar Sığorta Fondu adından "xxxx" ASC ilə aqrar sığortalı İddiaçı MMC arasında bağlamış xx.xx.2023-cü il tarixli BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə əsasən sığorta haqqı 102,04 manat, sığorta məbləği 3737,19 manat olmaqla müqavilənin 1 nömrəli əlavəsində göstərilən ünvan 1i ünvanında əkilən bitkilər və bitkilik məhsulları xx.xx.2024-cü ildən xx.xx.2024-cü ilə qədər aşağıda göstərilən risklərlə sığortalanmışdır.
7. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 1 Əlavəyə əsasən, payızlıq apra məhsulu üçün sığorta haqqı 102,04 manat, sığorta məbləği cəmi 3737,19 manat müəyyən edilmişdir.
8. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 2 Əlavəyə əsasən, tərəflər təsdiq etmişlər ki, tərəflər arasında bağlanmış sığorta şəhadətnaməsində təminatın bitmə tarixi xx.xx.2024-cü il olaraq dəyişdirilmişdir.
9. Aqrar sığortaçı Aqrar Sığorta Fondu adından "xxxx" ASC ilə aqrar sığortalı İddiaçı MMC arasında bağlamış xx.xx.2023-cü il tarixli BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə əsasən sığorta haqqı 161,14 manat, sığorta məbləği 5902,47 manat olmaqla müqavilənin 1 nömrəli əlavəsində göstərilən ünvan 1i ünvanında əkilən bitkilər və bitkilik məhsulları xx.xx.2024-cü ildən xx.xx.2024-cü ilə qədər aşağıda göstərilən risklərlə sığortalanmışdır.
10. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 1 Əlavəyə əsasən, payızlıq apra məhsulu üçün sığorta haqqı 161,14 manat, sığorta məbləği cəmi 5902,47 manat müəyyən edilmişdir.
11. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 2 Əlavəyə əsasən, tərəflər təsdiq etmişlər ki, tərəflər arasında bağlanmış sığorta şəhadətnaməsində təminatın bitmə tarixi xx.xx.2024-cü il olaraq dəyişdirilmişdir
12. Aqrar sığortaçı Aqrar Sığorta Fondu adından "xxxx" ASC ilə aqrar sığortalı İddiaçı MMC arasında bağlamış xx.xx.2023-cü il tarixli BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə əsasən sığorta haqqı 189,56 manat, sığorta məbləği 6943,47 manat olmaqla müqavilənin 1 nömrəli əlavəsində göstərilən ünvan 1i ünvanında əkilən bitkilər və bitkilik məhsulları xx.xx.2024-cü ildən xx.xx.2024-cü ilə qədər aşağıda göstərilən risklərlə sığortalanmışdır.
13. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 1 Əlavəyə əsasən, payızlıq apra məhsulu üçün sığorta haqqı 189,56 manat, sığorta məbləği cəmi 6943,47 manat müəyyən edilmişdir.
14. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 2 Əlavəyə əsasən, tərəflər təsdiq etmişlər ki, tərəflər arasında bağlanmış sığorta şəhadətnaməsində təminatın bitmə tarixi xx.xx.2024-cü il olaraq dəyişdirilmişdir.
15. Aqrar sığortaçı Aqrar Sığorta Fondu adından "xxxx" ASC ilə aqrar sığortalı İddiaçı MMC arasında bağlamış xx.xx.2023-cü il tarixli BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə əsasən sığorta haqqı 206,04 manat, sığorta məbləği 7547,25 manat olmaqla müqavilənin 1 nömrəli əlavəsində göstərilən ünvan 1i ünvanında əkilən bitkilər və bitkilik məhsulları xx.xx.2024-cü ildən xx.xx.2024-cü ilə qədər aşağıda göstərilən risklərlə sığortalanmışdır.
16. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 1 Əlavəyə əsasən, payızlıq apra məhsulu üçün sığorta haqqı 206,04 manat, sığorta məbləği cəmi 7547,25 manat müəyyən edilmişdir.
17. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 2 Əlavəyə əsasən, tərəflər təsdiq etmişlər ki, tərəflər arasında bağlanmış sığorta şəhadətnaməsində təminatın bitmə tarixi xx.xx.2024-cü il olaraq dəyişdirilmişdir.
18. Aqrar sığortaçı Aqrar Sığorta Fondu adından "xxxx" ASC ilə aqrar sığortalı İddiaçı MMC arasında bağlamış xx.xx.2023-cü il tarixli BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə əsasən sığorta haqqı 31,56 manat, sığorta məbləği 1155,51 manat olmaqla müqavilənin 1 nömrəli əlavəsində göstərilən ünvan 1i ünvanında əkilən bitkilər və bitkilik məhsulları xx.xx.2024-cü ildən xx.xx.2024-cü ilə qədər aşağıda göstərilən risklərlə sığortalanmışdır.
19. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 1 Əlavəyə əsasən, payızlıq apra məhsulu üçün sığorta haqqı 31,56 manat, sığorta məbləği cəmi 1155,51 manat müəyyən edilmişdir.
20. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 2 Əlavəyə əsasən, tərəflər təsdiq etmişlər ki, tərəflər arasında bağlanmış sığorta şəhadətnaməsində təminatın bitmə tarixi xx.xx.2024-cü il olaraq dəyişdirilmişdir.
21. Aqrar sığortaçı Aqrar Sığorta Fondu adından "xxxx" ASC ilə aqrar sığortalı İddiaçı MMC arasında bağlamış xx.xx.2023-cü il tarixli BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə əsasən sığorta haqqı 9,96 manat, sığorta məbləği 364,35 manat olmaqla müqavilənin 1 nömrəli əlavəsində göstərilən ünvan 1i ünvanında əkilən bitkilər və bitkilik məhsulları xx.xx.2024-cü ildən xx.xx.2024-cü ilə qədər aşağıda göstərilən risklərlə sığortalanmışdır.
22. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 1 Əlavəyə əsasən, payızlıq apra məhsulu üçün sığorta haqqı 9,96 manat, sığorta məbləği cəmi 364,35 manat müəyyən edilmişdir.
23. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 2 Əlavəyə əsasən, tərəflər təsdiq etmişlər ki, tərəflər arasında bağlanmış sığorta şəhadətnaməsində təminatın bitmə tarixi xx.xx.2024-cü il olaraq dəyişdirilmişdir.
24. Aqrar sığortaçı Aqrar Sığorta Fondu adından "xxxx" ASC ilə aqrar sığortalı İddiaçı MMC arasında bağlamış xx.xx.2023-cü il tarixli BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə əsasən sığorta haqqı 54,48 manat, sığorta məbləği 1998,72 manat olmaqla müqavilənin 1 nömrəli əlavəsində göstərilən ünvan 1i ünvanında əkilən bitkilər və bitkilik məhsulları xx.xx.2024-cü ildən xx.xx.2024-cü ilə qədər aşağıda göstərilən risklərlə sığortalanmışdır.
25. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 1 Əlavəyə əsasən, payızlıq apra məhsulu üçün sığorta haqqı 54,58 manat, sığorta məbləği cəmi 1998,72 manat müəyyən edilmişdir.
26. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 2 Əlavəyə əsasən, tərəflər təsdiq etmişlər ki, tərəflər arasında bağlanmış sığorta şəhadətnaməsində təminatın bitmə tarixi xx.xx.2024-cü il olaraq dəyişdirilmişdir.
27. Aqrar sığortaçı Aqrar Sığorta Fondu adından "xxxx" ASC ilə aqrar sığortalı İddiaçı MMC arasında bağlamış xx.xx.2023-cü il tarixli BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə əsasən sığorta haqqı 65,48 manat, sığorta məbləği 2398,26 manat olmaqla müqavilənin 1 nömrəli əlavəsində göstərilən ünvan 1i ünvanında əkilən bitkilər və bitkilik məhsulları xx.xx.2024-cü ildən xx.xx.2024-cü ilə qədər aşağıda göstərilən risklərlə sığortalanmışdır.
28. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 1 Əlavəyə əsasən, payızlıq apra məhsulu üçün sığorta haqqı 65,48 manat, sığorta məbləği cəmi 2398,26 manat müəyyən edilmişdir.
29. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 2 Əlavəyə əsasən, tərəflər təsdiq etmişlər ki, tərəflər arasında bağlanmış sığorta şəhadətnaməsində təminatın bitmə tarixi xx.xx.2024-cü il olaraq dəyişdirilmişdir.
30. Aqrar sığortaçı Aqrar Sığorta Fondu adından "xxxx" ASC ilə aqrar sığortalı İddiaçı MMC arasında bağlamış xx.xx.2023-cü il tarixli BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə əsasən sığorta haqqı 6,26 manat, sığorta məbləği 229,02 manat olmaqla müqavilənin 1 nömrəli əlavəsində göstərilən ünvan 1i ünvanında əkilən bitkilər və bitkilik məhsulları xx.xx.2024-cü ildən xx.xx.2024-cü ilə qədər aşağıda göstərilən risklərlə sığortalanmışdır.
31. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 1 Əlavəyə əsasən, payızlıq apra məhsulu üçün sığorta haqqı 6,26 manat, sığorta məbləği cəmi 229,02 manat müəyyən edilmişdir.
32. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 2 Əlavəyə əsasən, tərəflər təsdiq etmişlər ki, tərəflər arasında bağlanmış sığorta şəhadətnaməsində təminatın bitmə tarixi xx.xx.2024-cü il olaraq dəyişdirilmişdir.
33. Aqrar sığortaçı Aqrar Sığorta Fondu adından "xxxx" ASC ilə aqrar sığortalı İddiaçı MMC arasında bağlamış xx.xx.2023-cü il tarixli BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə əsasən sığorta haqqı 94,64 manat, sığorta məbləği 3466,53 manat olmaqla müqavilənin 1 nömrəli əlavəsində göstərilən ünvan 1i ünvanında əkilən bitkilər və bitkilik məhsulları xx.xx.2024-cü ildən xx.xx.2024-cü ilə qədər aşağıda göstərilən risklərlə sığortalanmışdır.
34. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 1 Əlavəyə əsasən, payızlıq apra məhsulu üçün sığorta haqqı 94,64 manat, sığorta məbləği cəmi 3566,64 manat müəyyən edilmişdir.
35. Aqrar sığortaçı Aqrar Sığorta Fondu adından "xxxx" ASC ilə aqrar sığortalı İddiaçı MMC arasında bağlamış xx.xx.2023-cü il tarixli BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə əsasən sığorta haqqı 72,48 manat, sığorta məbləği 2654,55 manat olmaqla müqavilənin 1 nömrəli əlavəsində göstərilən ünvan 1i ünvanında əkilən bitkilər və bitkilik məhsulları xx.xx.2024-cü ildən xx.xx.2024-cü ilə qədər aşağıda göstərilən risklərlə sığortalanmışdır.
36. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 1 Əlavəyə əsasən, payızlıq apra məhsulu üçün sığorta haqqı 72,48 manat, sığorta məbləği cəmi 2654,55 manat müəyyən edilmişdir.
37. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 2 Əlavəyə əsasən, tərəflər təsdiq etmişlər ki, tərəflər arasında bağlanmış sığorta şəhadətnaməsində təminatın bitmə tarixi xx.xx.2024-cü il olaraq dəyişdirilmişdir.
38. Aqrar sığortaçı Aqrar Sığorta Fondu adından "xxxx" ASC ilə aqrar sığortalı İddiaçı MMC arasında bağlamış xx.xx.2023-cü il tarixli BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə əsasən sığorta haqqı 169,96 manat, sığorta məbləği 6225,18 manat olmaqla müqavilənin 1 nömrəli əlavəsində göstərilən ünvan 1i ünvanında əkilən bitkilər və bitkilik məhsulları xx.xx.2024-cü ildən xx.xx.2024-cü ilə qədər aşağıda göstərilən risklərlə sığortalanmışdır.
39. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 1 Əlavəyə əsasən, payızlıq apra məhsulu üçün sığorta haqqı 169,96 manat, sığorta məbləği cəmi 6225,18 manat müəyyən edilmişdir.
40. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 2 Əlavəyə əsasən, tərəflər təsdiq etmişlər ki, tərəflər arasında bağlanmış sığorta şəhadətnaməsində təminatın bitmə tarixi xx.xx.2024-cü il olaraq dəyişdirilmişdir.
41. Aqrar sığortaçı Aqrar Sığorta Fondu adından "xxxx" ASC ilə aqrar sığortalı İddiaçı MMC arasında bağlamış xx.xx.2023-cü il tarixli BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə əsasən sığorta haqqı 11,94 manat, sığorta məbləği 437,22 manat olmaqla müqavilənin 1 nömrəli əlavəsində göstərilən ünvan 1i ünvanında əkilən bitkilər və bitkilik məhsulları xx.xx.2024-cü ildən xx.xx.2024-cü ilə qədər aşağıda göstərilən risklərlə sığortalanmışdır.
42. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 1 Əlavəyə əsasən, payızlıq apra məhsulu üçün sığorta haqqı 11,94 manat, sığorta məbləği cəmi 437,22 manat müəyyən edilmişdir.
43. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 2 Əlavəyə əsasən, tərəflər təsdiq etmişlər ki, tərəflər arasında bağlanmış sığorta şəhadətnaməsində təminatın bitmə tarixi xx.xx.2024-cü il olaraq dəyişdirilmişdir.
44. Aqrar sığortaçı Aqrar Sığorta Fondu adından "xxxx" ASC ilə aqrar sığortalı İddiaçı MMC arasında bağlamış xx.xx.2023-cü il tarixli BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə əsasən sığorta haqqı 125,34 manat, sığorta məbləği 4590,81 manat olmaqla müqavilənin 1 nömrəli əlavəsində göstərilən ünvan 1i ünvanında əkilən bitkilər və bitkilik məhsulları xx.xx.2024-cü ildən xx.xx.2024-cü ilə qədər aşağıda göstərilən risklərlə sığortalanmışdır.
45. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 1 Əlavəyə əsasən, payızlıq apra məhsulu üçün sığorta haqqı 125,34 manat, sığorta məbləği cəmi 4590,81 manat müəyyən edilmişdir.
46. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 2 Əlavəyə əsasən, tərəflər təsdiq etmişlər ki, tərəflər arasında bağlanmış sığorta şəhadətnaməsində təminatın bitmə tarixi xx.xx.2024-cü il olaraq dəyişdirilmişdir.
47. Aqrar sığortaçı Aqrar Sığorta Fondu adından "xxxx" ASC ilə aqrar sığortalı İddiaçı MMC arasında bağlamış xx.xx.2023-cü il tarixli BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə əsasən sığorta haqqı 54,86 manat, sığorta məbləği 2009,13 manat olmaqla müqavilənin 1 nömrəli əlavəsində göstərilən ünvan 1i ünvanında əkilən bitkilər və bitkilik məhsulları xx.xx.2024-cü ildən xx.xx.2024-cü ilə qədər aşağıda göstərilən risklərlə sığortalanmışdır.
48. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 1 Əlavəyə əsasən, payızlıq apra məhsulu üçün sığorta haqqı 54,86 manat, sığorta məbləği cəmi 2009,13 manat müəyyən edilmişdir.
49. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 2 Əlavəyə əsasən, tərəflər təsdiq etmişlər ki, tərəflər arasında bağlanmış sığorta şəhadətnaməsində təminatın bitmə tarixi xx.xx.2024-cü il olaraq dəyişdirilmişdir.
50. Aqrar sığortaçı Aqrar Sığorta Fondu adından "xxxx" ASC ilə aqrar sığortalı İddiaçı MMC arasında bağlamış xx.xx.2023-cü il tarixli BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə əsasən sığorta haqqı 30,26 manat, sığorta məbləği 1108,25 manat olmaqla müqavilənin 1 nömrəli əlavəsində göstərilən ünvan 1i ünvanında əkilən bitkilər və bitkilik məhsulları xx.xx.2024-cü ildən xx.xx.2024-cü ilə qədər aşağıda göstərilən risklərlə sığortalanmışdır.
51. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 1 Əlavəyə əsasən, payızlıq apra məhsulu üçün sığorta haqqı 30,26 manat, sığorta məbləği cəmi 1108,25 manat müəyyən edilmişdir.
52. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 2 Əlavəyə əsasən, tərəflər təsdiq etmişlər ki, tərəflər arasında bağlanmış sığorta şəhadətnaməsində təminatın bitmə tarixi xx.xx.2024-cü il olaraq dəyişdirilmişdir.
53. Aqrar sığortaçı Aqrar Sığorta Fondu adından "xxxx" ASC ilə aqrar sığortalı İddiaçı MMC arasında bağlamış xx.xx.2023-cü il tarixli BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə əsasən sığorta haqqı 27,58 manat, sığorta məbləği 1009,77 manat olmaqla müqavilənin 1 nömrəli əlavəsində göstərilən ünvan 1i ünvanında əkilən bitkilər və bitkilik məhsulları xx.xx.2024-cü ildən xx.xx.2024-cü ilə qədər aşağıda göstərilən risklərlə sığortalanmışdır.
54. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 1 Əlavəyə əsasən, payızlıq apra məhsulu üçün sığorta haqqı 27,58 manat, sığorta məbləği cəmi 1009,77 manat müəyyən edilmişdir.
55. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 2 Əlavəyə əsasən, tərəflər təsdiq etmişlər ki, tərəflər arasında bağlanmış sığorta şəhadətnaməsində təminatın bitmə tarixi xx.xx.2024-cü il olaraq dəyişdirilmişdir.
56. Aqrar sığortaçı Aqrar Sığorta Fondu adından "xxxx" ASC ilə aqrar sığortalı İddiaçı MMC arasında bağlamış xx.xx.2023-cü il tarixli BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə əsasən sığorta haqqı 243,28 manat, sığorta məbləği 8910,96 manat olmaqla müqavilənin 1 nömrəli əlavəsində göstərilən ünvan 1i ünvanında əkilən bitkilər və bitkilik məhsulları xx.xx.2024-cü ildən xx.xx.2024-cü ilə qədər aşağıda göstərilən risklərlə sığortalanmışdır.
57. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 1 Əlavəyə əsasən, payızlıq apra məhsulu üçün sığorta haqqı 243,28 manat, sığorta məbləği cəmi 8910,96 manat müəyyən edilmişdir.
58. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 2 Əlavəyə əsasən, tərəflər təsdiq etmişlər ki, tərəflər arasında bağlanmış sığorta şəhadətnaməsində təminatın bitmə tarixi xx.xx.2024-cü il olaraq dəyişdirilmişdir.
59. Aqrar sığortaçı Aqrar Sığorta Fondu adından "xxxx" ASC ilə aqrar sığortalı İddiaçı MMC arasında bağlamış xx.xx.2023-cü il tarixli BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə əsasən sığorta haqqı 21,04 manat, sığorta məbləği 770,34 manat olmaqla müqavilənin 1 nömrəli əlavəsində göstərilən ünvan 1i ünvanında əkilən bitkilər və bitkilik məhsulları xx.xx.2024-cü ildən xx.xx.2024-cü ilə qədər aşağıda göstərilən risklərlə sığortalanmışdır.
60. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 1 Əlavəyə əsasən, payızlıq apra məhsulu üçün sığorta haqqı 21,04 manat, sığorta məbləği cəmi 770,34 manat müəyyən edilmişdir.
61. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 2 Əlavəyə əsasən, tərəflər təsdiq etmişlər ki, tərəflər arasında bağlanmış sığorta şəhadətnaməsində təminatın bitmə tarixi xx.xx.2024-cü il olaraq dəyişdirilmişdir.
62. Aqrar sığortaçı Aqrar Sığorta Fondu adından "xxxx" ASC ilə aqrar sığortalı İddiaçı MMC arasında bağlamış xx.xx.2023-cü il tarixli BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə əsasən sığorta haqqı 297,88 manat, sığorta məbləği 13790,74 manat olmaqla müqavilənin 1 nömrəli əlavəsində göstərilən ünvan 1i ünvanında əkilən bitkilər və bitkilik məhsulları xx.xx.2024-cü ildən xx.xx.2024-cü ilə qədər aşağıda göstərilən risklərlə sığortalanmışdır.
63. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 1 Əlavəyə əsasən, payızlıq apra məhsulu üçün sığorta haqqı 297,88 manat, sığorta məbləği cəmi 13790,74 manat müəyyən edilmişdir.
64. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 2 Əlavəyə əsasən, tərəflər təsdiq etmişlər ki, tərəflər arasında bağlanmış sığorta şəhadətnaməsində təminatın bitmə tarixi xx.xx.2024-cü il olaraq dəyişdirilmişdir.
65. Aqrar sığortaçı Aqrar Sığorta Fondu adından "xxxx" ASC ilə aqrar sığortalı İddiaçı MMC arasında bağlamış xx.xx.2023-cü il tarixli BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə əsasən sığorta haqqı 595,76 manat, sığorta məbləği 27581,47 manat olmaqla müqavilənin 1 nömrəli əlavəsində göstərilən ünvan 1i ünvanında əkilən bitkilər və bitkilik məhsulları xx.xx.2024-cü ildən xx.xx.2024-cü ilə qədər aşağıda göstərilən risklərlə sığortalanmışdır.
66. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 1 Əlavəyə əsasən, payızlıq apra məhsulu üçün sığorta haqqı 595,76 manat, sığorta məbləği cəmi 27581,47 manat müəyyən edilmişdir.
67. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 2 Əlavəyə əsasən, tərəflər təsdiq etmişlər ki, tərəflər arasında bağlanmış sığorta şəhadətnaməsində təminatın bitmə tarixi xx.xx.2024-cü il olaraq dəyişdirilmişdir.
68. Aqrar sığortaçı Aqrar Sığorta Fondu adından "xxxx" ASC ilə aqrar sığortalı İddiaçı MMC arasında bağlamış xx.xx.2023-cü il tarixli BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə əsasən sığorta haqqı 76,52 manat, sığorta məbləği 3542,35 manat olmaqla müqavilənin 1 nömrəli əlavəsində göstərilən ünvan 1i ünvanında əkilən bitkilər və bitkilik məhsulları xx.xx.2024-cü ildən xx.xx.2024-cü ilə qədər aşağıda göstərilən risklərlə sığortalanmışdır.
69. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 1 Əlavəyə əsasən, payızlıq apra məhsulu üçün sığorta haqqı 76,52 manat, sığorta məbləği cəmi 3542,35 manat müəyyən edilmişdir.
70. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 2 Əlavəyə əsasən, tərəflər təsdiq etmişlər ki, tərəflər arasında bağlanmış sığorta şəhadətnaməsində təminatın bitmə tarixi xx.xx.2024-cü il olaraq dəyişdirilmişdir.
71. Aqrar sığortaçı Aqrar Sığorta Fondu adından "xxxx" ASC ilə aqrar sığortalı İddiaçı MMC arasında bağlamış xx.xx.2023-cü il tarixli BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə əsasən sığorta haqqı 2,9 manat, sığorta məbləği 134,37 manat olmaqla müqavilənin 1 nömrəli əlavəsində göstərilən ünvan 1i ünvanında əkilən bitkilər və bitkilik məhsulları xx.xx.2024-cü ildən xx.xx.2024-cü ilə qədər aşağıda göstərilən risklərlə sığortalanmışdır.
72. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 1 Əlavəyə əsasən, payızlıq apra məhsulu üçün sığorta haqqı 2,9 manat, sığorta məbləği cəmi 134,37 manat müəyyən edilmişdir.
73. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 2 Əlavəyə əsasən, tərəflər təsdiq etmişlər ki, tərəflər arasında bağlanmış sığorta şəhadətnaməsində təminatın bitmə tarixi xx.xx.2024-cü il olaraq dəyişdirilmişdir.
74. Aqrar sığortaçı Aqrar Sığorta Fondu adından "xxxx" ASC ilə aqrar sığortalı İddiaçı MMC arasında bağlamış xx.xx.2024-cü il tarixli BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə əsasən sığorta haqqı 1686,76 manat, sığorta məbləği 78090,5 manat olmaqla müqavilənin 1 nömrəli əlavəsində göstərilən ünvan 1i ünvanında əkilən bitkilər və bitkilik məhsulları xx.xx.2024-cü ildən xx.xx.2024-cü ilə qədər aşağıda göstərilən risklərlə sığortalanmışdır.
75. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 1 Əlavəyə əsasən, payızlıq apra məhsulu üçün sığorta haqqı 1686,76 manat, sığorta məbləği cəmi 78090,5 manat müəyyən edilmişdir.
76. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 2 Əlavəyə əsasən, tərəflər təsdiq etmişlər ki, tərəflər arasında bağlanmış sığorta şəhadətnaməsində təminatın bitmə tarixi xx.xx.2024-cü il olaraq dəyişdirilmişdir.
77. Aqrar sığortaçı Aqrar Sığorta Fondu adından "xxxx" ASC ilə aqrar sığortalı İddiaçı MMC arasında bağlamış BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə əsasən sığorta haqqı 254,62 manat, sığorta məbləği 11787,48 manat olmaqla müqavilənin 1 nömrəli əlavəsində göstərilən ünvan 1i ünvanında əkilən bitkilər və bitkilik məhsulları xx.xx.2024-cü ildən xx.xx.2024-cü ilə qədər aşağıda göstərilən risklərlə sığortalanmışdır.
78. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 1 Əlavəyə əsasən, payızlıq apra məhsulu üçün sığorta haqqı 254,62 manat, sığorta məbləği cəmi 11787,48 manat müəyyən edilmişdir.
79. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 2 Əlavəyə əsasən, tərəflər təsdiq etmişlər ki, tərəflər arasında bağlanmış sığorta şəhadətnaməsində təminatın bitmə tarixi xx.xx.2024-cü il olaraq dəyişdirilmişdir.
80. Aqrar sığortaçı Aqrar Sığorta Fondu adından "xxxx" ASC ilə aqrar sığortalı İddiaçı MMC arasında bağlamış xx.xx.2024-cü il tarixli BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə əsasən sığorta haqqı 1620,54 manat, sığorta məbləği 75024,53 manat olmaqla müqavilənin 1 nömrəli əlavəsində göstərilən ünvan 1i ünvanında əkilən bitkilər və bitkilik məhsulları xx.xx.2024-cü ildən xx.xx.2024-cü ilə qədər aşağıda göstərilən risklərlə sığortalanmışdır.
81. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 1 Əlavəyə əsasən, payızlıq apra məhsulu üçün sığorta haqqı 1686,76 manat, sığorta məbləği cəmi 78090,5 manat müəyyən edilmişdir.
82. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 2 Əlavəyə əsasən, tərəflər təsdiq etmişlər ki, tərəflər arasında bağlanmış sığorta şəhadətnaməsində təminatın bitmə tarixi xx.xx.2024-cü il olaraq dəyişdirilmişdir
83. Aqrar sığortaçı Aqrar Sığorta Fondu adından "xxxx" ASC ilə aqrar sığortalı İddiaçı MMC arasında bağlamış xx.xx.2024-cü il tarixli BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə əsasən sığorta haqqı 30,34 manat, sığorta məbləği 1404,73 manat olmaqla müqavilənin 1 nömrəli əlavəsində göstərilən ünvan 1i ünvanında əkilən bitkilər və bitkilik məhsulları xx.xx.2024-cü ildən xx.xx.2024-cü ilə qədər aşağıda göstərilən risklərlə sığortalanmışdır.
84. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 1 Əlavəyə əsasən, payızlıq apra məhsulu üçün sığorta haqqı 30,34 manat, sığorta məbləği cəmi 1404,73 manat müəyyən edilmişdir.
85. BS-**********-PS saylı şəhadətnaməyə № 2 Əlavəyə əsasən, tərəflər təsdiq etmişlər ki, tərəflər arasında bağlanmış sığorta şəhadətnaməsində təminatın bitmə tarixi xx.xx.2024-cü il olaraq dəyişdirilmişdir
86. Yuxarıda qeyd edilən 27 X3 və bitçilik məhsullarının sığortası üzrə sığorta şəhadətnamələrinə əsasən:
87. “Aqrar sığorta haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununa və Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2020-ci il 30 oktyabr tarixli 431 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş "Aqrar sığorta Qaydaları"na (bundan sonra - Qaydalar) əsasən aşağıdakı risklərin baş verməsi nəticəsində sığortalanmış bitkilər və bitkiçilik məhsulları təminat altına alınır: •Yanğın ( Azadolma 10% ) • üçüncü şəxslərin hərəkətləri riskləri üzrə təminat (Azadolma 10 % ) • Sel və ya subasma ( Azadolma 10 % ) • Vəhşi heyvanların hücumu ( Azadolma 10 % ) • Normadan artıq yağan qar yağıntıları ( Azadolma 10 % ) • Təbii fəlakətlər (dolu; yanğın; zəlzələ; torpaq sürüşməsi; qasırğa; fırtına; sel və ya subasma; normadan artıq qar yağıntıları: üçüncü şəxslərin hərəkətləri riskləri üzrə təminat) ( Azadolma 10 % )
88. Həmin şəhadətnamələrə əsasən sığorta ödənişinin verilməsi qaydası və əsasları aşağıdakılardı: Sığorta ödənişi aşağıdakı sənədlərin hər birinin mövcud olduğu halda həyata keçirilir:
1. sığortalının və ya faydalanan şəxsin idarəedici quruma ünvanladığı, sığorta hadisəsinin təfərrüatlarını və nəticəsini əks etdirən sığorta tələbi;
2. sığorta hadisəsinin araşdırılması və zərərin qiymətləndirilməsi üzrə müstəqil ekspertin rəyi;
3. yanğın riskinə münasibətdə Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin təqdim etdiyi sığorta hadisəsi hesab edilə bilən halın təfərrüatları (hadisənin baş vermə vaxtı, yeri, hadisəsinin baş verməsində təqsirli olan və (və ya) zərərçəkən şəxs (şəxslər), həmçinin zərər dəymiş əmlak, zərərin xüsusiyyətlərini) əks etdirən və müvafiq faktı təsdiq edən sənəd;
4. dolu, fırtına, qasırğa, torpaq sürüşməsi risklərinə münasibətdə Azərbaycan Respublikası Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin təqdim etdiyi sığorta hadisəsi hesab edilə bilən halın təfərrüatlarını (hadisənin baş vermə vaxtı, yeri və s.) əks etdirən və müvafiq faktı təsdiq edən sənəd;
5. zəlzələ riskinə münasibətdə Azərbaycan Respublikası Milli Elmlər Akademiyasının nəzdində Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzinin təqdim etdiyi sığorta hadisəsi hesab edilə bilən halın təfərrüatlarını (hadisənin baş vermə vaxtı, yeri və s.) əks etdirən və müvafiq faktı təsdiq edən sənəd;
6. üçüncü şəxslərin hərəkətlərinə münasibətdə müvafiq səlahiyyətli dövlət orqanının təqdim etdiyi sığorta hadisəsi hesab edilə bilən halın təfərrüatlarını (hadisənin baş vermə vaxtı, yeri, hadisəsinin baş verməsində təqsirli olan və (və ya) zərərçəkən şəxs (şəxslər), həmçinin zərər dəymiş əmlak, zərərin xüsusiyyətlərini) əks etdirən və müvafiq faktı təsdiq edən sənəd;
7. birillik əkmələrə münasibətdə toxumların sortluq və səpin keyfiyyətlərini təsdiq edən uyğunluq sertifikatı.Sığorta ödənişinin verilməsi üçün tələb olunan bütün sənədlər idarəedici qurum tərəfindən təqdim edildikdən sonra Fond 7 iş günü ərzində sığorta ödənişinin tam və ya qismən verilməsi və ya ödənişin verilməsindən imtina barədə qərar qəbul edir və bu barədə sığortalıya "İnzibati icraat haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununda müəyyən edilmiş qaydada rəsmi məlumat verir. Fond sığorta ödənişinin tam və ya qismən verilməsi barədə qərar qəbul etdikdə, sığorta ödənişini birbaşa sığortalının bank hesabına köçürür. Sığorta ödənişinin verilməsindən tam və ya qismən imtina barədə qərarda qanunvericilik, sığorta müqaviləsi və ya sığorta qaydalarının müddəalarına istinad edilməklə imtina üçün əsasları aydın göstərməlidir.
89. X3 və Bitkiçilik Məhsullarının Sığortası üzrə sığorta hadisəsinin araşdırılması barədə müstəqil ekspert rəylərindən görünür ki, İddiaçı MMC Aqrar Sığorta Fonduna BS-**********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli, BS- **********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli, BS-**********- PS, BS- **********- PS, BS-**********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli BS-**********- PS nömrəli şəhadətnamələr üzrə selsubasma hadisəsi, BS-**********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli şəhadətnamələrə əsasən gəmiricilərin hücumu hadisəsinin olduğunu bildirilmişdir. Lakin müstəqil ekspert rəylərinə əsasən zərər dəymiş ərazilərə baxış keçirilmiş, sığortalıya məxsus buğda və arpa sahələrinə sığorta təminatı verilən risklər üzrə zərər dəyməsi müəyyən edilməmişdir. Aparılan ekspertiza nəticəsində sahədə təminat daxili zərər olmadığı, təminat xarici quraqlıq və gəmirici (siçan) zərəri olduğu aşkar edilmişdir.
90. 03 iyul 2024-cü il tarixli AR Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi yanında Milli Hidrometeorologiya xidməti tərəfindən "xxxx" ASC-yə ünvanlanmış məktubda Ağsu rayonu ərazisində xx.xx.2024-cü il tarixdən xx.xx.2024-cü il tarixlərinə kimi sel-subasma hadisəsinin baş verməsi müəyyən edilmir.
91. 22 noyabr 2024-cü il tarixli Aqrar Sığorta Fondu tərəfindən İddiaçı MMC-yə ünvanlanmış sığorta ödənişinin verilməsindən imtina edilməsi haqqında məktuba əsasən BS-**********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli, BS- **********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli, BS-**********- PS, BS- **********- PS, BS-**********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli BS-**********- PS nömrəli sığorta şəhadətnamələri əsasında sığortalanmış arpa sahələrinə sığorta təminatı verilən risklər üzrə zərər dəymədiyindən və qanunvericiliyə əsasən sığorta ödənişi sığorta müqaviləsi üzrə təminat verilən risklərin baş verməsi nəticəsində zərər dəydikdə ödənilən maliyyə kompensasiya olduğundan sığorta ödənişinin verilməsindən imtina edilmişdir.
92. 22 noyabr 2024-cü il tarixli Aqrar Sığorta Fondu tərəfindən İddiaçı MMC-yə ünvanlanmış sığorta ödənişinin verilməsindən imtina edilməsi haqqında məktuba əsasən, BS-**********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli, BS- **********- PS nömrəli, BS-**********- PS nömrəli sığorta şəhadətnamələri əsasında əsasında sığortalanmış buğda sahələrinə sığorta təminatı verilən risklər üzrə zərər dəymədiyindən və qanunvericiliyə əsasən sığorta ödənişi sığorta müqaviləsi üzrə təminat verilən risklərin baş verməsi nəticəsində zərər dəydikdə ödənilən maliyyə kompensasiya olduğundan sığorta ödənişinin verilməsindən imtina edilmişdir.
93. Məhkəmə iş materiallarını araşdıraraq və onlara zəruri hüquqi qiymət verərək hesab edir ki, iddia təmin olunmamalıdır.
94. Belə ki, iş materialları və tərəflərin izahatları nəticəsində müəyyən olunur ki, tərəflər arasında arpa və buğda məhsulların sığortalanmasına dair tərəflər arasında 27 sığorta müqavilələri bağlanmışdır. İddiaçı cavabdeh quruma müraciət edərək bildirmişdir ki, 19 müqavilə üzrə sığortalanmış arpa məhsullarına sel-subasama hadisəsi üzrə, 8 müqavilə üzrə sığortalanmış buğda məhsullarına gəmirici hücumu nəticəsində zərər dəymişdir, belə olan halda sığorta ödənişinin verilməsini tələb etmişdir. Cavabdeh şirkət hadisənin araşdırılması məqsədi ilə sığortalının qeyd etdiyi kimi sel-subasma hadisəsinin olub-olmamasının müəyyən edilməsi üçün AR Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi yanında Milli Hidrometeorologiya xidmətinə sorğu göndərmiş, sorğuya cavabda sel-subasmanın olmadığı müəyyən edilmiş və bütün sığorta olunan ərazilərə müstəqil ekspert tərəfindən baxış keçirilmiş. Ekspert rəylərinə əsasən sahələrdə təminat daxili zərər olmadığı, təminat xarici quraqlıq və gəmirici (sıçan) zərərinin olduğunun aşkar edildiyi qeyd edilmişdir. Və həmin rəylərə əsaslanaraq Sığorta Şirkəti tərəfindən sığorta ödənişinin verilməsindən imtina olunmuşdur.
95. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin:
96. Maddə 21. Zərərin əvəzinin ödənilməsini tələb etmək hüququna malik olan şəxs ona vurulmuş zərərin əvəzinin tam ödənilməsini tələb edə bilər, bu şərtlə ki, qanunda və ya müqavilədə zərərin əvəzinin daha az miqdarda ödənilməsi nəzərdə tutulmasın. Zərər dedikdə, hüququ pozulmuş şəxsin pozulmuş hüququnu bərpa etmək üçün çəkdiyi və ya çəkməli olduğu xərclər, əmlakından məhrum olması və ya əmlakının zədələnməsi (real zərər), habelə hüququ pozulmasaydı, həmin şəxsin adi mülki dövriyyə şəraitində əldə edəcəyi gəlirlər (əldən çıxmış fayda) başa düşülür.
97. 385.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır.
98. 386.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin zərər vurulması, əsassız varlanma və ya bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş digər əsaslar nəticəsində əmələ gəlməsi halları istisna olmaqla, öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün onun iştirakçıları arasında müqavilə olmalıdır.
99. 883.1-ci maddəsində sığorta müqaviləsinin anlayışı açıqlanaraq göstərilir ki, sığorta müqaviləsi sığortalının müvafiq sığorta haqqı ödəməsi müqabilində sığorta obyektinin məruz qala biləcəyi risklərlə bağlı itkilərin, dəyən zərərin əvəzinin və ya razılaşdırılan pul məbləğinin müəyyən bir hadisənin baş verməsi əsasında ödənilməsinin sığortaçı tərəfindən öhdəlik kimi götürülməsi şərtlərinin təsbit edildiyi razılaşmadır.
100. 885-1. Aqrar sığorta sistemi ilə əhatə olunan münasibətlər bu Məcəllə,“Sığorta fəaliyyəti haqqında” və “Aqrar sığorta haqqında” Azərbaycan Respublikasının qanunları ilə tənzimlənir.
101. Maddə 922.1. Sığorta hadisəsi icbari sığorta qanunlarına və ya sığorta müqaviləsinə görə sığorta ödənişinin sığortalıya, sığorta olunana və ya digər faydalanan şəxslərə ödənilməsi üçün əsas olan, sığorta müqaviləsinin qüvvədə olduğu müddət ərzində baş verən hadisə və ya yaranan haldır.
102. Maddə 922.2. Sığorta hadisəsi hesab edilən hadisələr və hallar icbari sığorta üzrə icbari sığorta qanunlarında, könüllü sığorta üzrə isə tərəflərin razılaşması əsasında sığorta müqaviləsində müəyyən edilir.
103. Maddə 922.3. Sığorta hadisəsi baş vermə ehtimalına və (və ya) təsadüfilik əlamətlərinə malik olmalıdır.
104. Maddə 933.1. Sığorta ödənişi aşağıdakılardan hər birinin mövcud olduğu halda həyata keçirilir: 933.1.1. sığorta hadisəsi baş verdikdə, sığortalının, sığorta olunanın və ya faydalanan şəxsin sığortaçıya ünvanladığı sığorta tələbi; 933.1.2. sığorta hadisəsi hesab edilə bilən hadisə ilə bağlı hər hansı dövlət orqanına məlumat verilməlidirsə, həmin orqanın hadisə barədə təqdim etdiyi müvafiq sənəd; 933.1.3. icbari sığorta qanunlarında və müvafiq sığorta qaydalarında nəzərdə tutulan, sığorta ödənişinin verilməsi üçün tələb olunan digər sənədlər.
105. “Aqrar sığorta haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu:
106. Maddə 1.1.1. aqrar sığorta sistemi – kənd təsərrüfatı və akvakultura məhsullarının istehsalçısının (bundan sonra kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalçısı) bu Qanunun 4.1-ci maddəsi ilə müəyyən edilmiş əmlak mənafelərinin könüllü sığorta əsasında müdafiəsi sahəsində riskin ötürülməsinə və bölüşdürülməsinə əsaslanan münasibətlər sistemi
107. Maddə 16.2. Sığorta hadisəsi araşdırılarkən aqrar sığortalıdan yalnız qanunda və sığorta qaydalarında nəzərdə tutulmuş sənədlər tələb edilir.
108. Maddə 17.1. Sığorta qaydalarına uyğun olaraq, sığorta ödənişinin verilməsi üçün tələb olunan bütün sənədlər təqdim edildikdən sonra aqrar sığorta orqanı 7 iş günü ərzində sığorta ödənişinin tam və ya qismən verilməsi və ya ödənişin verilməsindən imtina barədə qərar qəbul edir və bu barədə aqrar sığortalıya “İnzibati icraat haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununda müəyyən edilmiş qaydada rəsmi məlumat verir.
109. Maddə 17.2. Aqrar sığorta orqanı sığorta ödənişinin verilməsindən tam və ya qismən imtina barədə qərarında qanunvericilik, sığorta müqaviləsi və ya sığorta qaydalarının müddəalarına istinad etməklə imtina üçün əsaslarını aydın göstərməlidir.
110. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2020-ci il 30 oktyabr tarixli 431 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Aqrar sığorta Qaydaları”:
111. 1.21.1. Sığorta ödənişi aşağıdakı sənədlərin hər birinin mövcud olduğu halda həyata keçirilir:
112. 2. sığorta hadisəsinin araşdırılması və zərərin qiymətləndirilməsi üzrə müstəqil ekspertin rəyi;
113. 4. dolu, fırtına, qasırğa, torpaq sürüşməsi, sel və ya subasma, leysan, ildırım, şaxtavurma (donvurma), normadan artıq yağan qar yağıntıları risklərinə münasibətdə Azərbaycan Respublikası Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin təqdim etdiyi sığorta hadisəsi hesab edilə bilən halın təfərrüatlarını (hadisənin baş vermə vaxtı, yeri və s.) əks etdirən və müvafiq faktı təsdiq edən sənəd;
114. 7. X3 və bitkiçilik məhsullarının sığortası üzrə birillik əkmələrə münasibətdə toxumların sortluq və səpin keyfiyyətlərini təsdiq edən uyğunluq sertifikatı;
115. 1.22.1. Aşağıdakı hallarda Fond sığorta ödənişinin verilməsindən imtina edə bilər:
116. 1. baş vermiş hadisə sığorta müqaviləsinə və bu Qaydalara əsasən sığorta hadisəsi hesab edilmədikdə;
117. 2.2.1. Sığorta məhsulunun şərtləri ilə müəyyən olunmuş aşağıda qeyd olunan bir və ya bir neçə risk nəticəsində X3nə dəymiş zərərin miqdarına sığorta müqaviləsi ilə təminat verilir: 1. dolu; 2. yanğın; 3. zəlzələ; 4. torpaq sürüşməsi; 5. qasırğa; 6. fırtına; 6-1. sel və ya subasma; 6-2. leysan; 6-3. şaxtavurma (donvurma); 6-4. normadan artıq yağan qar yağıntıları; 7. bitki xəstəlikləri və zərərvericiləri; 7-1. vəhşi heyvanların hücumu, 8. xüsusi təhlükəli ziyanvericilərin yayılması və hücumu; üçüncü şəxslərin hərəkətləri.
118. 2.2.4. Bu Qaydaların 2.2.1-ci, 2.2.2-ci və 2.2.3-cü yarımbəndlərində nəzərdə tutulan risklərdən təminatlar aşağıdakı hallar nəticəsində yaranan zərərləri əhatə edir:
119. 8. bitki xəstəlik və zərərvericiləri - Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2006-cı il 29 dekabr tarixli 280 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikasında aşkar edilməyən, məhdud dairədə yayılmış və ölkə üçün potensial təhlükə törədə bilən karantin tətbiq edilən zərərli orqanizmlərin Siyahısı”nda göstərilənlər istisna olmaqla, digər bitki xəstəliklərinin və zərərvericilərinin yayılması nəticəsində yaranan zərərlər;
120. 9. xüsusi təhlükəli ziyanvericilərin yayılması və hücumu - Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2006-cı il 7 dekabr tarixli 260 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Karantin elan olunan ərazilərdə fitosanitar tədbirlərin aparılması xərcləri dövlət büdcəsi hesabına həyata keçirilən Hallar”ın 2.2-ci bəndində göstərilənlər istisna olmaqla, digər xüsusi təhlükəli ziyanvericilərin yayılması və hücumu nəticəsində yaranan zərərlər;
121. 9-1. vəhşi heyvanların hücumu təminat verilmiş bitkilərdə vəhşi heyvanların hücumu nəticəsində yaranan zərərlər.
122. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2006-cı il 7 dekabr tarixli 260 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş Karantin elan olunan ərazilərdə fitosanitar tədbirlərin aparılması xərcləri dövlət büdcəsi hesabına həyata keçirilən hallar:
123. 1. Bu hallar “Fitosanitar nəzarəti haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiq edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2006-cı il 2 avqust tarixli 441 nömrəli Fərmanının 1.15-ci yarımbəndinin icrasını təmin etmək məqsədilə hazırlanmışdır və karantin elan olunan ərazilərdə müvafiq fitosanitar tədbirlərin aparılması xərclərinin dövlət büdcəsi hesabına həyata keçirilməsini müəyyən edir.
124. 2. Karantin elan olunan ərazilərdə fitosanitar tədbirlərin aparılması xərcləri dövlət büdcəsi hesabına həyata keçirilən hallar aşağıdakılardır:
125. 2.1. qanunvericiliklə müəyyən olunmuş qaydada ərazilərdə karantin elan olunması barədə müvafiq qərarlarda göstərilən məhdudiyyətlər və fitosanitar tədbirlər;
126. 2.2. karantin tətbiq edilən zərərli orqanizmlər sayılmayan, lakin karantin elan olunan ərazilərdə və ya ölkə ərazisində ilk dəfə (yeni) aşkar edilmiş və kütləvi yayıldıqda ətraf mühit və ölkə iqtisadiyyatı üçün xüsusi təhlükə yaradan zərərvericilərə (siçanabənzər gəmiricilər, Mərakeş çəyirtkəsi, taxıl böcəyi və s.) qarşı mübarizə.
127. 2.3. zərərli orqanizmlərin kütləvi yayılmasına qarşı ləğvedici tədbirlərin aparılması üçün pestisidlərin alınması və tətbiq edilməsi;
128. 2.4. zərərli orqanizmlərin yayılma zonasında təcrid rejiminin saxlanması məqsədilə karantin nəzarəti postlarının qoyulması;
129. 2.5. zərərli orqanizmlərlə sirayətlənməsindən asılı olaraq bitki və bitkiçilik məhsullarının götürülməsi, məhv edilməsi və ya qanunvericiliklə müəyyən olunmuş qaydada məcburi zərərsizləşdirilməsi;
130. 2.6. karantin rejiminin tətbiqi və ya zərərli orqanizmlərin ləğvi, profilaktikası və qarşısının alınması nəticəsində hüquqi və fiziki şəxslərə dəymiş ziyanın qanunvericiliklə müəyyən olunmuş qaydada ödənilməsi.
131. Məhkəmə iddiaçının qeyd etdiyi sel-subasma hadisəsinə münasibətdə qeyd edir ki, iddiaçı 19 müqavilə üzrə sel-subasma hadisəsi nəticəsində payızlıq arpa məhsuluna ziyan dəydiyini bildirmişdir. Lakin iş materiallarına əlavə edilmiş AR Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi yanında Milli Hidrometeorologiya xidmətinin məktubundan görünür ki, həmin tarixlər aralığında Ağsu rayonu və kəndləri ərazisində sel-subasma hadisəsi olmamışdır. Beləliklə, bütün 27 sığorta şəhadətnamələri üzrə selsubasma hadisəsi sığorta risklərinə daxil olsa da, həmin hadisənin baş verməsi iddiaçı tərəfindən sübuta yetirilməmişdir. Bundan əlavə, məhkəmə araşdırılması zamanı müəyyən edildi ki, cavabdeh tərəfindən iddiaçının müraciəti əsasında müstəqil ekspertlər cəlb edilib və ekspert müəyyən edib ki, bütün ərazilərə ziyan dəysə də, lakin təminat daxili deyil, təminat xarici olaraq quraqlıq və gəmirici zərərləri olduğu müəyyən edilmişdir. (Məhkəmə gedişatı zamanı iddiaçının nümayəndəsi də bütün ərazilərə yalnız siçanabənzər gəmiricilər tərəfindən zərərin vurulduğunu qəbul etmişdir).
132. Beləliklə, iddiaçının sığortaladığı əkin məhsullarına zərərin dəyməsi işin mübahisəsiz halıdır. Lakin, məhkəmə cavabdehin iddiaya olan etiraz arqumentləri ilə razılaşaraq qeyd edir ki, tərəflər arasında sığorta müqavilələri bağlanarkən sığorta riskləri bölməsində “Aqrar sığorta haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununa və Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2020-ci il 30 oktyabr tarixli 431 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş "Aqrar sığorta Qaydaları"na (bundan sonra - Qaydalar) əsasən risklər müəyyən edilmiş və təminatlar göstərilmişdir. Həmin təminatlar bölməsində siçanabənzər gəmiricilər əks olunmamışdır. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2006-cı il 7 dekabr tarixli 260 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş Karantin elan olunan ərazilərdə fitosanitar tədbirlərin aparılması xərcləri dövlət büdcəsi hesabına həyata keçirilən halların 2.2-ci bəndinə əsasən karantin tətbiq edilən zərərli orqanizmlər sayılmayan, lakin karantin elan olunan ərazilərdə və ya ölkə ərazisində ilk dəfə (yeni) aşkar edilmiş və kütləvi yayıldıqda ətraf mühit və ölkə iqtisadiyyatı üçün xüsusi təhlükə yaradan zərərvericilərə (siçanabənzər gəmiricilər, Mərakeş çəyirtkəsi, taxıl böcəyi və s.) qarşı mübarizənin aparılması xərcləri dövlət büdcəsi hesabına həyata keçirilən hallara aid edilmişdir.
133. Məhkəmə digər bir məqamı da qeyd etmişdir ki, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2020-ci il 30 oktyabr tarixli 431 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Aqrar sığorta Qaydaları”-na əsasən sığorta ödənişinin verilməsi üçün X3 və bitkiçilik məhsullarının sığortası üzrə birillik əkmələrə münasibətdə toxumların sortluq və səpin keyfiyyətlərini təsdiq edən uyğunluq sertifikatı olmalıdır, lakin məhkəmə prosesi zamanı iddiaçının nümayəndəsi həmin sertifikatı da məhkəmə təqdim etməmişdir.
134. Beləliklə, yuxarıda qeyd edilən bütün faktiki falları və qanunvericilik normalarını rəhbər tutaraq məhkəmə hesab edir ki, tərəflər arasında bağlanmış 27 sığorta müqavilələri üzrə təminat verilmiş risklərdən hər-hansı birinin baş verməsi iddiaçı tərəfindən sübuta yetirilmədiyi üçün iddia tələbi 245.533,63 manat məbləğində sığorta ödənişinin tutulması hissəsində təmin edilə bilməz.
135. Sığorta ödənişi hissəsində (əsas tələb) iddia rədd edildiyi üçün, məntiqi davam olaraq həmin sığorta ödənişinin gecikdirilməsinə görə dəbbə pulunun tutulması hissəsində də iddia rədd edilir.
136. Məhkəmə xərclərinə gəldikdə məhkəmə aşağıdakıları qeyd edir.
137. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 119.1-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə mütənasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir.
138. Həmin Məcəllənin 124.2-ci maddəsinə əsasən iddia rədd edildikdə işə baxılması ilə əlaqədar məhkəmənin çəkdiyi xərclər dövlət mədaxilinə məhkəmə xərclərindən azad edilməyən iddiaçıdan alınır.
139. Məhkəmə hesab edir ki, iddia tələbi rədd olunduğu üçün, işə baxılması ilə bağlı iddiaçı tərəfindən çəkilmiş xərclər onun özünə aid edilməlidir.
Nəticə:
195. Şərh olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216-220, 227, 233, 360-cı maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə,
Q Ə T E T D İ:
İddia ərizəsi rədd edilsin. Ödənilmiş dövlət rüsumu iddiaçının özünə aid edilsin. Qətnamədən onun tərəflərə rəsmi qaydada təqdim edildiyi (elektron kabinetə yerləşdirildiyi) gündən 1 (bir) ay müddətində Bakı Kommersiya Məhkəməsi vasitəsi ilə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyasına apellyasiya şikayəti verilə bilər.
Hakim: Günay Namazova