Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bakı şəhəri İş № e-2-2(113)-7127/2024 13.12.2024 BAKİ KOMMERSİYA MƏHKƏMƏSİ İddiaçı Cavabdeh qarşı pul tələbinə dair kommersiya mübahisəsi üzrə iş (açar sözlər: alqı-satqı müqaviləsi, pul tələbi) Bakı Kommersiya Məhkəməsinin hakimi Axundova Zeynəb Əli qızının sədrliyi, Süleymanov Namiq Əsgər oğlunun katibliyi, iddiaçının nümayəndəsi Nümayəndə iştirakı ilə, İddiaçı Cavabdeh qarşı pul tələbinə dair kommersiya mübahisəsi üzrə işə məhkəmənin inzibati binasında açıq məhkəmə iclasında baxıldı. İşin halları:
1. İddiaçı (bundan sonra İddiaçı MMC) Cavabdeh qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, müqavilələr üzrə ödənilməmiş 100936,27 (yüz min doqquz yüz otuz altı manat iyirmi yeddi qəpik ) manat məbləğində pul vəsaitinin, habelə ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi olaraq 390,94 manat məbləğində pulun cavabdeh alınaraq İddiaçı MMCyə ödənilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
2. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, İddiaçı MMC ilə Cavabdeh arasında qarşılıqlı razılaşma əsasında bağlanmış “məhsulların nisyə alqı-satqısı barədə” xx.xx.2023-ci il tarixli, 054/2023 saylı müqavilənin 1-ci bəndinə əsasən İddiaçı MMC cavabdehə ümumi dəyəri 70013 (yetmiş min on üç) manat məbləğində olan müxtəlif çeşidli məhsulları satmış, cavabdeh isə müqavilənin 2-ci bəndinə əsasən həmin məhsulları qəbul etmiş və 3-cü bəndinə əsasən malların dəyərini pul şəklində 3 ay müddətində ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. Eyni zamanda İddiaçı MMC ilə Cavabdeh arasında qarşılıqlı razılaşma əsasında bağlanmış “məhsulların nisyə alqı-satqısı barədə” xx.xx.2021-ci il tarixli, 111/2021 saylı müqavilənin 1-ci bəndinə əsasən İddiaçı MMC cavabdehə ümumi dəyəri 30923,27 (otuz min doqquz yüz iyirmi üç manat iyirmi yeddi qəpik) manat məbləğində olan müxtəlif çeşidli məhsulları satmış, cavabdeh isə müqavilənin 2-ci bəndinə əsasən həmin məhsulları qəbul etmiş və 3-cü bəndinə əsasən malların dəyərini pul şəklində 3 ay müddətində ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. Buna baxmayaraq, Cavabdeh hər iki müqavilə üzrə öhdəliklərini lazımi qaydada yerinə yetirməmiş və İddiaçı MMC-yə olan borcunu bu günədək ödəməmişdir
3. İddia tələbinin maddi hüquqi əsası kimi Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 386.1, 389.1, 390.1, 442, 443.1, 445.2, 448.1, 567, 598.1, 598.2, 598.3-cü maddələrinə istinad olunmuşdur.
4. Cavabdeh tərəfindən iddiaya etiraz daxil olmamışdır.
5. İş üzrə cavabdeh məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə lazımi qaydada xəbərdar edilmələrinə baxmayaraq, məhkəməyə gəlməmişdir. Məhkəmə Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 185.5-ci maddəsinə əsasən cavabdehin iştirakı olmadan işə baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Tədqiq olunan sübutlar:
6. İddiaçının nümayəndəsi Nümayəndə məhkəmə iclasında iddia ərizəsində göstərilənlərə uyğun izahat verərək, iddia tələbini müdafiə etdi və iddianın təmin olunması barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etdi.
7. Məhkəmə iclasında tədqiq edilərək sübut qismində işə əlavə edilmiş sənədlərdən görünür ki, satıcı qismində İddiaçı MMC ilə alıcı qismində Cavabdeh arasında xx.xx.2021ci il tarixli, 111/2021 nömrəli məhsulların nisyə alqı-satqısı barədə müqavilə bağlanmışdır. Müqavilənin 1-ci bəndinə əsasən satıcı alıcıya nisyə (borc) olaraq ümumi dəyəri 30923,27 (otuz min doqquz yüz iyirmi üç manat iyirmi yeddi qəpik) manat məbləğində olan müxtəlif çeşidli məhsulları (və ya taranı) satır. Müqavilənin 2-ci bəndinə əsasən alıcı satıcıdan ümumi dəyəri 30923,27 (otuz min doqquz yüz iyirmi üç manat iyirmi yeddi qəpik) manat məbləğində olan müxtəlif çeşidli məhsulları nisyə (borc) olaraq qəbul edir. Müqavilənin 3cü bəndinə əsasən alıcı satıcıya 30923,27 (otuz min doqquz yüz iyirmi üç manat iyirmi yeddi qəpik) manat məbləğində olan borcunu 3 (üç) ay ərzində pul şəklində ödəməyi öz öhdəsinə götürür. Müqavilənin 4-cü bəndinə əsasən satıcı alıcıya verdiyi məhsullara görə üçüncü şəxslər qarşısında heç bir hüquqa və məsuliyyətə malik deyil. Müqavilənin 5-ci bəndinə əsasən alıcı satıcının hesabına ödəməli olduğu vəsaiti nağd və ya köçürülmə formasında, yalnız satıcının səlahiyyətli nümayəndəsindən qəbz (təhsilat) almaqla ödəyir. Bu qaydanın pozulması nəticəsində yaranmış mübahisəyə görə məsuliyyəti alıcı tərəf daşıyır. Həmin müqavilənin 9-cu bəndinə əsasən müqavilənin üçüncü maddəsi ilə müəyyən edilmiş öhdəlik alıcı tərəfindən vaxtında icra olunmadıqda satıcı borcu xəbərdarlıq etmədən dərhal tələb etmək hüququna malikdir.
8. xx.xx.2021-ci il tarixli malların təhvil-təslim aktından görünür ki, tərəflər arasında bağlanmış xx.xx.2021-ci il tarixli, 111/2021 nömrəli məhsulların nisyə alqı-satqısı barədə müqaviləyə əsasən 30923,27 (otuz min doqquz yüz iyirmi üç manat iyirmi yeddi qəpik) manat dəyərində aktda göstərilən mallar İddiaçı MMC tərəfindən Cavabdeh təhvil verilmişdir.
9. İddiaçı MMC ilə Cavabdeh arasında bağlanmış xx.xx.2021-ci il tarixli mövcud borcun etirafı haqqında mücərrəd müqavilənin 1.1-ci maddəsinə əsasən kreditor tərəfindən borcluya verilmiş müxtəlif çeşidli məhsullar əsasında borclunun kreditora 30923,27 (otuz min doqquz yüz iyirmi üç manat iyirmi yeddi qəpik) manat məbləğində borcunun yarandığı müəyyən olunmuşdur. Borclu kreditora 30923,27 (otuz min doqquz yüz iyirmi üç manat iyirmi yeddi qəpik) manat borcunun olduğunu tam etiraf edir və müqavilədə göstərilən müddətdə və qaydada ödəməyi öhdəsinə götürür. Həmin müqavilənin 2.1-ci maddəsinə əsasən borclu borc məbləğini müqavilə bağlandıqdan sonra hər ay 10308 manat olmaqla, xx.xx.2022-ci il tarixinədək tam olaraq kreditora ödəməyi öhdəsinə götürür. Həmin müqavilənin 2.2-ci maddəsinə əsasən ödəniş gecikdirildiyi təqdirdə gecikdirilən hər gün üçün ümumi məbləğin 0,5%-i həcmində dəbbə pulu hesablanacaq. Həmin müqavilənin 2.3-cü maddəsinə əsasən ödəniş ardıcıl olaraq 2 dəfə edilmədiyi təqdirdə kreditor məhkəməyə müraciət edəcək və ümumi borc məbləğinin üzərinə hesablanmış dəbbə pulu əlavə ediləcək.
10. Cavabdeh tərəfindən İddiaçı MMC-yə ünvanlanmış ərizənin məzmununda qeyd edilmişdir ki, tərəflər (İddiaçı MMC ilə Cavabdeh) arasında bağlanmış məhsulların nisyə alqı-satqısı barədə müqaviləyə əsasən İddiaçı MMC-yə Cavabdeh 30923,27 (otuz min doqquz yüz iyirmi üç manat iyirmi yeddi qəpik) manat borcu yaranmışdır. İddiaçı MMC-yə olan borcu etiraf edir və xx.xx.2022-ci il tarixinə qədər ödəməyi öhdəsinə götürür. Üzərinə düşən öhdəliyi vaxtında icra etmədiyi halda qanunla məsuliyyət daşımağa hazırdır.
11. Məhkəmə iclasında tədqiq edilərək sübut qismində işə əlavə edilmiş sənədlərdən görünür ki, satıcı qismində İddiaçı MMC ilə alıcı qismində Cavabdeh arasında xx.xx.2023cü il tarixli, 054/2023 nömrəli məhsulların nisyə alqı-satqısı barədə müqavilə bağlanmışdır. Müqavilənin 1-ci bəndinə əsasən satıcı alıcıya nisyə (borc) olaraq ümumi dəyəri 70013,17 (yetmiş min on üç manat on yeddi qəpik) manat məbləğində olan müxtəlif çeşidli məhsulları (və ya taranı) satır. Müqavilənin 2-ci bəndinə əsasən alıcı satıcıdan ümumi dəyəri 70013,17 (yetmiş min on üç manat on yeddi qəpik) manat məbləğində olan müxtəlif çeşidli məhsulları nisyə (borc) olaraq qəbul edir. Müqavilənin 3-cü bəndinə əsasən alıcı satıcıya 70013,17 (yetmiş min on üç manat on yeddi qəpik) manat məbləğində olan borcunu 3 (üç) ay ərzində pul şəklində ödəməyi öz öhdəsinə götürür. Müqavilənin 4-cü bəndinə əsasən satıcı alıcıya verdiyi məhsullara görə üçüncü şəxslər qarşısında heç bir hüquqa və məsuliyyətə malik deyil. Müqavilənin 5-ci bəndinə əsasən alıcı satıcının hesabına ödəməli olduğu vəsaiti nağd və ya köçürülmə formasında, yalnız satıcının səlahiyyətli nümayəndəsindən qəbz (təhsilat) almaqla ödəyir. Bu qaydanın pozulması nəticəsində yaranmış mübahisəyə görə məsuliyyəti alıcı tərəf daşıyır. Həmin müqavilənin 9-cu bəndinə əsasən müqavilənin üçüncü maddəsi ilə müəyyən edilmiş öhdəlik alıcı tərəfindən vaxtında icra olunmadıqda satıcı borcu xəbərdarlıq etmədən dərhal tələb etmək hüququna malikdir.
12. xx.xx.2023-cü il tarixli malların təhvil-təslim aktından görünür ki, tərəflər arasında bağlanmış xx.xx.2021-ci il tarixli, 054/2023 nömrəli məhsulların nisyə alqı-satqısı barədə müqaviləyə əsasən 70013,17 (yetmiş min on üç manat on yeddi qəpik) manat dəyərində aktda göstərilən mallar İddiaçı MMC tərəfindən Cavabdeh təhvil verilmişdir.
13. İddiaçı MMC ilə Cavabdeh arasında bağlanmış xx.xx.2023-cü il tarixli mövcud borcun etirafı haqqında mücərrəd müqavilənin 1.1-ci maddəsinə əsasən kreditor tərəfindən borcluya verilmiş müxtəlif çeşidli məhsullar əsasında borclunun kreditora 70013,17 manat məbləğində borcunun yarandığı müəyyən olunmuşdur. Borclu kreditora 70013,17 manat borcunun olduğunu tam etiraf edir və müqavilədə göstərilən müddətdə və qaydada ödəməyi öhdəsinə götürür. Həmin müqavilənin 2.1-ci maddəsinə əsasən borclu borc məbləğini müqavilə bağlandıqdan sonra hər ay 23378 manat olmaqla, xx.xx.2023-cü il tarixinədək tam olaraq kreditora ödəməyi öhdəsinə götürür. Həmin müqavilənin 2.2-ci maddəsinə əsasən ödəniş gecikdirildiyi təqdirdə gecikdirilən hər gün üçün ümumi məbləğin 0,5%-i həcmində dəbbə pulu hesablanacaq. Həmin müqavilənin 2.3-cü maddəsinə əsasən ödəniş ardıcıl olaraq 2 dəfə edilmədiyi təqdirdə kreditor məhkəməyə müraciət edəcək və ümumi borc məbləğinin üzərinə hesablanmış dəbbə pulu əlavə ediləcək.
14. Cavabdeh tərəfindən İddiaçı MMC-yə ünvanlanmış xx.xx.2023-cü il tarixli ərizənin məzmununda qeyd edilmişdir ki, tərəflər (İddiaçı MMC ilə Cavabdeh) arasında bağlanmış məhsulların nisyə alqı-satqısı barədə müqaviləyə əsasən İddiaçı MMC-yə Cavabdeh 70013,17 (yetmiş min on üç manat on yeddi qəpik) manat borcu yaranmışdır. İddiaçı MMC-yə olan borcu etiraf edir və 3 ay müddətində ödəməyi öhdəsinə götürür. Üzərinə düşən öhdəliyi vaxtında icra etmədiyi halda qanunla məsuliyyət daşımağa hazırdır.
15. İddiaçı MMC tərəfindən Cavabdeh göndərilmiş xx.xx.2024-cü il tarixli pretenziya məktubundan görünür ki, borcun 1 (bir) iş günü müddətində ödənilməsi tələb olunmuş, əks təqdirdə məhkəməyə müraciət olunacağı ilə bağlı xəbərdarlıq edilmişdir. Tətbiq edilən hüquq
16. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin: 385.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkətləri etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. 386.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin zərər vurulması, əsassız varlanma və ya Mülki Məcəllədə nəzərdə tutulmuş digər əsaslar nəticəsində əmələ gəlməsi halları istisna olmaqla, öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün onun iştirakçıları arasında müqavilə olmalıdır. 567-ci maddəsinə əsasən alqı-satqı müqaviləsinə görə satıcı əşyanı alıcının mülkiyyətinə verməyi, alıcı isə əşyanı qəbul edib əvəzində müəyyənləşdirilmiş pul məbləğini (qiyməti) ödəməyi öhdəsinə götürür. 598.1-ci maddəsinə əsasən əgər alqı-satqı müqaviləsində ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa və öhdəliyin mahiyyətindən ayrı qayda irəli gəlmirsə, alıcı əşyanı satıcıdan bilavasitə təhvil almazdan əvvəl və ya təhvil aldıqdan sonra ödəməlidir. 598.2-ci maddəsinə əsasən əgər alqı-satqı müqaviləsində əşyanın hissə-hissə ödənilməsi nəzərdə tutulmayıbsa, alıcı verilmiş əşyanın qiymətini satıcıya tam ödəməyə borcludur. 600.1-ci maddəsinə əsasən alqı-satqı müqaviləsində əşyanın alıcıya verildikdən müəyyən müddət sonra ödənilməsinin (əşyaların nisyə satışının) nəzərdə tutulduğu halda alıcı ödənişi müqavilədə nəzərdə tutulan müddətdə, müqavilədə belə müddət nəzərdə tutulmadıqda isə bu Məcəllənin 427-ci maddəsinə uyğun müəyyənləşdirilmiş müddətdə həyata keçirməlidir. 442-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. 448.1-ci maddəsinə əsasən əgər bu Məcəllə ilə və müqavilə ilə ayrı qayda müəyyənləşdirilməyibsə, borclu onun risk dairəsinə daxil olan öhdəliklərin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdehdir.
17. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin: 14.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. 76.1-ci maddəsinə əsasən tərəflərin tələb və etirazlarını əsaslandıran halların və işi düzgün həll etmək üçün əhəmiyyəti olan başqa halların mövcud olduğunu və ya olmadığını məhkəmə müəyyən edərkən bu Məcəllədə və başqa qanunlarda müəyyən olunmuş qaydada əldə etdiyi məlumatlar sübutlar hesab olunur. 77-ci maddəsinə müvafiq olaraq hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. 107-ci maddəsinə əsasən məhkəmə xərcləri dövlət rüsumundan və işə baxılması ilə əlaqədar olan məsrəflərdən ibarətdir. 119.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə mütənasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. 218.3-cü maddəsinə əsasən hakim işdə iştirak edən şəxslərin verdiyi tələblər üzrə qətnamə çıxarır. Məhkəmənin mövqeyi
18. İşin faktiki hallarından göründüyü kimi, tərəflər arasında alqı-satqı müqavilələrindən irəli gələn öhdəlik hüquq münasibətləri mövcud olmuşdur. Cavabdeh müqaviləyə əsasən üzərinə götürdüyü öhdəlikləri lazımi qaydada yerinə yetirməmişdir. Belə ki, iddiaçı alqı-satqı müqavilələrinə əsasən malları alıcının mülkiyyətinə versə də, cavabdeh qəbul etdiyi malların əvəzində müəyyənləşdirilmiş pul məbləğini iddiaçıya ödəməmişdir.
19. İddia tələbinin bir hissəsini cavabdehdən 100936,27 manat məbləğində müqavilə üzrə qalıq borcun tutulması təşkil edir.
20. Məhkəmə qanunvericilik normalarını, cavabdehin alqı-satqı müqavilələrinə əsasən üzərinə götürdüyü öhdəliyi icra etmədiyini, nəticədə onun həmin müqavilə üzrə iddiaçıya ödənilməmiş borcunun qaldığını, belə olan halda isə iddiaçının borcun ödənilməsini cavabdehdən tələb etmək hüququna malik olmasını, MPM-in 218.3-cü maddəsinin tələblərini nəzərə alaraq hesab edir ki, satılmış malların dəyərinin əvəzi olaraq 100936,27 manat (70013,17+30923,27=100936,44) məbləğində pul cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməlidir. Həmin borcun mövcudluğu, işdə olan, yuxarıda qeyd olunan sübutlarla (müqavilələr, təhvil-təslim aktları, cavabdehin ərizələri və s.) öz təsdiqini tapır.
21. Eləcə də, iddiaçı ödənilmiş 390,94 manat dövlət rüsumunun cavabdehdən onun xeyrinə tutulmasını xahiş edir.
22. Məhkəmə hesab edir ki, iddia təmin edildiyindən 390,94 manat (üç yüz doxsan manat doxsan dörd qəpik) manat dövlət rüsumu cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməlidir.
23. Şərh olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216-220, 227, 233, 360-cı maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə QƏT ETDİ: İddia təmin edilsin. Cavabdeh 100936,27 manat (yüz min doqquz yüz otuz altı manat iyirmi yeddi qəpik) əsas borc, ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi olaraq 390,94 manat (üç yüz doxsan manat doxsan dörd qəpik) olmaqla, cəmi 101327,21 manat (yüz bir min üç yüz iyirmi yeddi manat iyirmi bir qəpik) məbləğində pul vəsaiti İddiaçı xeyrinə tutulsun. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Bakı Kommersiya Məhkəməsi vasitəsi ilə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyasına apellyasiya şikayəti verilə bilər. Qətnamədən şikayət verilməmişdirsə, qətnamə qəbul edildiyi gündən 1 (bir) ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir.
Hakim Zeynəb Axundova